Πέμπτη, 16 Σεπτεμβρίου 2010

Μπροστά στη συνταγματική κρίση

Μπροστά στη συνταγματική κρίση
του Δημήτρη Μπελαντή
από το δρόμο τής Αριστεράς, Δευτέρα, 13 Σεπτεμβρίου 2010
Οι διαδοχικές δέσμες μέτρων κάτω από την κυριαρχία της τρόικας, των Ε.Ε.-ΔΝΤ και της ελληνικής αστικής τάξης έχουν θέσει σε δοκιμασία τη συνοχή του ίδιου του ελληνικού (αστικού) ισχύοντος Συντάγματος.
H ίδια η αρχή του κοινωνικού κράτους και τα συναφή με αυτήν κοινωνικά δικαιώματα (το δικαίωμα στην εργασία, τη σύνταξη και την κοινωνική ασφάλιση, σε έναν αξιοπρεπή μισθό, στη συλλογική διαπραγμάτευση και στη συνδικαλιστική ελευθερία κ.λπ.) συχνά παραβιάζονταν, ώς τώρα, μπρος σε ένα δυσμενή για τη μισθωτή εργασία κοινωνικό και πολιτικό συσχετισμό δύναμης, κατά την περίοδο κυριαρχίας του νεοφιλελευθερισμού (ιδίως τα τελευταία 20 χρόνια). Κλασικό παράδειγμα η πάγια κήρυξη των απεργιών από τους δικαστικούς μηχανισμούς, ως παράνομων και καταχρηστικών. Είναι, όμως, η πρώτη φορά όπου, ρητά, διακηρύσσεται ότι το λογιστικό συμφέρον της χώρας για την κάλυψη των δανειακών της αναγκών και ακόμη περαιτέρω το γυμνό επιχειρηματικό συμφέρον υπό τη δήθεν μορφή της «ανταγωνιστικότητας», με λίγα λόγια, το συνολικό και το μερικό καπιταλιστικό συμφέρον, έχουν πλήρες νομικό και συνταγματικό προβάδισμα έως και στο βαθμό της ουσιαστικής αναστολής των κοινωνικών και συνδικαλιστικών δικαιωμάτων.
Η επιλογή αυτή, η οποία αντιστοιχεί σε μια μείζονα οικονομική αλλά και πολιτική κρίση, σηματοδοτεί μια ριζική άμβλυνση της συνοχής του ελληνικού Συντάγματος και της κανονιστικής/ρυθμιστικής του δύναμης. Οι «πατέρες» του ελληνικού Συντάγματος το 1975 (η τότε πλειοψηφία της Ν.Δ. αλλά και με τη συναίνεση της μειοψηφίας) πραγματοποίησαν έναν, ιστορικού χαρακτήρα, κοινωνικό συμβιβασμό. Αποδέχθηκαν κάτω και από την πίεση του μεταπολιτευτικού συσχετισμού δύναμης και της πτώσης της χούντας, την ύπαρξη και λειτουργία κοινωνικών και συνδικαλιστικών δικαιωμάτων. Με δυο, όμως, επιφυλάξεις: από τη μια πλευρά, η υλοποίηση των κοινωνικών δικαιωμάτων πέρα από το επίπεδο του απλού ευχολογίου θα εξαρτάτο από τον πολιτικό συσχετισμό δύναμης και ιδίως από την εκάστοτε κυβερνητική-πλειοψηφική βούληση. Από την άλλη πλευρά, η ίδια η αναίρεση των κατακτημένων κοινωνικών δικαιωμάτων θα μπορούσε να υλοποιηθεί, αν ερχόταν στην εξουσία ένας συνασπισμός πιο «φιλελεύθερος»/ φιλοεπιχειρηματικός από τον «σοσιαλμανή» κοινωνικό συνασπισμό του 1975.
Με λίγα λόγια, αυτό που εδραιώθηκε το 1975 ήταν ένας κοινωνικοπολιτικός συμβιβασμός όχι μόνιμος αλλά ταλαντευόμενος/κυμαινόμενος και υπό αναίρεση. Με τη γλώσσα της θεωρίας του συνταγματικού δικαίου και μάλιστα ενός «διαπρεπούς και διαβόητου» εκπροσώπου της, του Καρλ Σμιτ, ένας αναβλητικός συμβιβασμός.
Η ριζική ανατροπή του κοινωνικού συμβιβασμού του 1975 θέτει σοβαρά προβλήματα όχι μόνο στο πώς, στον τρόπο, αλλά και στο αν, στην υπόσταση της Γ’ ελληνικής αστικής δημοκρατίας. Είναι βάσιμη η σκέψη ότι η μόνη πραγματικά περίοδος λειτουργίας της αστικής δημοκρατίας όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και στη Δύση γενικότερα, συνυπήρξε αναγκαστικά με το συμβιβασμό του κεϋνσιανού/σοσιαλδημοκρατικού κράτους πρόνοιας. Η τόσο ριζική απομάκρυνση από τις αρχές του -προοπτική λ.χ. κατάργησης της δημόσιας σύνταξης, κατάργηση της ισχύος της Εθνικής Γενικής Συλλογικής Σύμβασης ως κατώτατου ορίου κ.λπ.- θέτει ένα σαφές ανελαστικό όριο στη δυνατότητα των λαϊκών τάξεων τόσο να αναπαραχθούν υλικά ικανοποιητικά, αλλά και να διαμεσολαβηθούν στο κοινωνικό και πολιτικό γίγνεσθαι, εν τέλει. Σε συνδυασμό και με άλλες διατάξεις που μεταφέρουν στην τρόικα και στον υπουργό Οικονομικών το σύνολο των αρμοδιοτήτων του οικονομικού και κοινωνικού Συντάγματος χωρίς προσδιορισμό και όριο των σχετικών εξουσιοδοτήσεων μπορούμε ήδη να μιλήσουμε για την εμβρυακή μορφή μιας έμμεσης «κοινοβουλευτικής δικτατορίας».
* Ο Δημήτρης Μπελαντής είναι διδάκτωρ Νομικής.
(με πλάγιους & έντονους χαρακτήρες οι προσωπικές μου υπογραμμίσεις)

10 σχόλια:

RDAntonis είπε...

Ενημερωτικά, την εικόνα από John Hartfield την έχω ξαναβάλει στην ανάρτηση της συλλογής με τα ποιήματά μου "Φυσική ιστορία" (της οποίας ο τίτλος είναι βέβαια εμπνευσμένος από τον τίτλο αυτού εδώ του κολάζ) και του ομότιτλου κειμένου του Αντόρνο.

RDAntonis είπε...

Όλα τα λεφτά το παρακάτω: "Είναι βάσιμη η σκέψη ότι η μόνη πραγματικά περίοδος λειτουργίας της αστικής δημοκρατίας όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και στη Δύση γενικότερα, συνυπήρξε αναγκαστικά με το συμβιβασμό του κεϋνσιανού/σοσιαλδημοκρατικού κράτους πρόνοιας. "Η τόσο ριζική απομάκρυνση από τις αρχές του -προοπτική λ.χ. κατάργησης της δημόσιας σύνταξης, κατάργηση της ισχύος της Εθνικής Γενικής Συλλογικής Σύμβασης ως κατώτατου ορίου κ.λπ.- θέτει ένα σαφές ανελαστικό όριο στη δυνατότητα των λαϊκών τάξεων τόσο να αναπαραχθούν υλικά ικανοποιητικά, αλλά και να διαμεσολαβηθούν στο κοινωνικό και πολιτικό γίγνεσθαι, εν τέλει."

Θα ήθελα κάθε αναγνώστης του RD να διαβάσει αυτή τη φράση.

αναγνώστρια του RD είπε...

οκ, τη διάβασα.

Symastev είπε...

Σύνταγμα και συσχετισμοί δυνάμεων

Θεωρώ πολύ καλή την ανάλυση αλλά ορισμένες θέσεις είναι με ερωτηματικά. Για παράδειγμα δε γίνεται κατανοητό αν η αστική δημοκρατία λαμβάνεται συνολικά ως ένας συμβιβασμός του κεφαλαίου με τις εξαρτημένες – εκμεταλλευόμενες τάξεις και στρώματα (λαός) ή αν είναι ένα από τα διαχειριστικά μοντέλα του καπιταλισμού για την ομαλότερη διευθέτηση των δικών του συναγωνισμών δια μέσου της συμμετοχής των εξαρτημένων τάξεων.

Είναι φανερό ότι ισχύει εξ ορισμού η δεύτερη θέση. Καμία άρχουσα τάξη δεν θέτει διαχειριστικό μοντέλο για λογαριασμό άλλων συμφερόντων και μάλιστα όταν αυτά είναι αντίθετα και δεν έχουν καν εκφραστεί, όπως τα συμφέροντα της εργατικής τάξης κατά τη διαδικασία διαμόρφωσης των αρχών της αστικής δημοκρατίας στον Διαφωτισμό.

Ενώ λοιπόν το άρθρο σωστά αναλύει την αστική δημοκρατία και τα δικαιώματα ως συμβιβασμό της ταξικής εξουσίας με το λαό, ο οποίος την έχει γεμίσει με δικά του δικαιώματα κατά παρέκβαση της ουσίας της ώστε να μπορέσει να λειτουργήσει το διαχειριστικό αυτό μοντέλο στη θέση της δικτατορίας, ο συγγραφέας περνάει με ένα άλμα στην «αγιοποίηση» της αστικής δημοκρατίας κατά τη περίοδο ανάπτυξης των παρεμβατικών κρατικομοοπωλιακών ρυθμίσεων του κρατικομοπωλιακού καπιταλισμού (κεϋνσιανισμού) εν μέρει ως υπερταξικό μοντέλο λέγοντας: «η μόνη πραγματικά περίοδος λειτουργίας της αστικής δημοκρατίας όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και στη Δύση γενικότερα, συνυπήρξε αναγκαστικά με το συμβιβασμό του κεϋνσιανού/σοσιαλδημοκρατικού κράτους πρόνοιας». Ποιά πραγματική; Αυτό το μοντέλο δεν είναι ακριβώς η αστική δημοκρατία αλλά μια συμβιβασμένη αστική δημοκρατία άρα «στρέβλωση» της «καθαρής» αστικής δημοκρατίας, το λέει και ο ίδιος με τις λέξεις «αναγκαστικά» «συμβιβασμό» κλπ.

Και είναι σαφής όταν λέει πως το σύνταγμα διαμορφώθηκε με βάση τους συσχετισμούς δυνάμεων και αναιρείται σήμερα με την ανατροπή τους. Η αστική δημοκρατία δεν έχει καμιά αρχή μοντέλου πλην του μοντέλου της εξυπηρέτησης της ταξικής εξουσίας με οποιοδήποτε συμβιβασμό επιβάλει ο ταξικός και πολιτικός συσχετισμός δυνάμεων. Κάθε αλλαγή σε αυτούς αλλάζει και τα συντάγματα. Και αν τα όρια σπάσουν σπάζει και η αστική δημοκρατία.


Πηγή της αστικής δημοκρατίας είναι η ταξική δικτατορία της αστικής τάξης που κυριαρχεί. Είναι η κοινωνική νομιμοποίηση τους δικτατορικού Κανόνα, του Νόμου που επιβλήθηκε από τη κυρίαρχη τάξη. Είναι η πολιτική εκδήλωση της δικτατορίας σε επίπεδο διαχείρισης. Η «αιτία» της αστικής δημοκρατίας είναι η διαχείριση των αντιθέσεων της άρχουσας τάξης. Στο βάθος βρίσκεται η βασική παραγωγική σχέση του τρόπου παραγωγής. Το ότι η αστική δημοκρατία «εμπλουτίζεται» με λαϊκές κατακτήσει - δικαιώματα δεν σημαίνει ότι αλλάζει η βασική της ουσία. Αν υπάρχει τέτοιος κίνδυνος απλά η αστική τάξη την καταργεί (Χιλή, Ισπανία). Εν όσο οι συμβιβασμοί είναι λιγότερο επώδυνοι από άλλες λύσεις για την αστική τάξη, η δημοκρατία διατηρείται. Τόσο ωμά και κυνικά. Όταν ανατρέπονται οι όροι, σταδιακά ή απότομα ανατρέπονται και οι χθεσινοί συμβιβασμοί.

Ο κίνδυνος του αστικού συντάγματος είναι ακριβώς αυτός. Ανατράπηκαν οι συσχετισμοί, θα ανατραπεί και το σύνταγμα. Επισήμως, σιωπηρώς, «ερμηνευτικώς» δικαστικώς, δια της ΕΕ, δια του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου κλπ, κλπ. θα ανατραπεί. Εκτός… εκτός αν γεννηθεί ένας «νέος συσχετισμός» που θα ανατρέψει αυτόν για τον οποίο εργάστηκε ο νεοφιλελευθερισμός δεκαετίες τώρα με τη διαμόρφωση «υπέρ του» της περιρρέουσας κοινωνικής συνείδησης…

Στέργιος

anarmodios είπε...

δεν κινείται κάτι

rdDcom είπε...

Αλλά τι; - Αφαίρεσα το διπλό σχόλιο.

rdDcom είπε...

«ο συγγραφέας περνάει με ένα άλμα στην «αγιοποίηση» της αστικής δημοκρατίας κατά τη περίοδο ανάπτυξης των παρεμβατικών κρατικομοοπωλιακών ρυθμίσεων του κρατικομοπωλιακού καπιταλισμού (κεϋνσιανισμού) εν μέρει ως υπερταξικό μοντέλο λέγοντας...».»

Δεν διακρίνω προσωπικά βούληση «αγιοποίησης» στο σύντομο αυτό άρθρο. Κανείς νομίζω δεν αμφέβαλλε ότι η (είτε αμιγώς φιλελεύθερη είτε κεϋνσιανή) συνταγματική τάξη δεν έχει υπερταξικό/«διαιτητικό-διαδικαστικό» χαρακτήρα. Ωστόσο, νομίζω ότι η φράση «η μόνη περίοδος [ουσιαστικής ή εύρυθμης] λειτουργίας της αστικής δημοκρατίας» έχει χαρακτήρα διαπίστωσης και αναφέρεται στο γεγονός ότι ακόμα και ό,τι θα μπορούσε να θεωρηθεί ως πυρήνας ενός αστικού Συντάγματος* δεν έχει λόγο ύπαρξης και ως εκ τούτου παύει να λειτουργεί σε περιόδους αναδίπλωσης του κεϋνσιανού μοντέλου.

*Δεν νομίζω ότι στα πλαίσια της παρούσας κατάστασης το Σύνταγμα μπορεί να προστατεύσει ακόμα και το δικαίωμα της ιδιοκτησίας [δες το άρθρο του Κασιμάτη
http://radicaldesire.blogspot.com/2010/08/blog-post_27.html ]

anarmodios είπε...

Έχεις απόλυτο δίκιο ότι είμαστε σε άμυνα. Και δε θα με χαλούσε να υπήρχε κίνημα που θα έβαζε μπροστά αιτήματα που σχετίζονται με την ταξικότητα της σύγκρουσης, αιτήματα για την αναδιανομή του εισοδήματος, τις εργασιακές σχέσεις, το ασφαλιστικό, τον δημόσιο πλούτο, κάποιο αίτημα αμεσότερης Δημοκρατίας.
Αλλά ...

anarmodios είπε...

Έχεις απόλυτο δίκιο ότι είμαστε σε άμυνα. Και δε θα με χαλούσε να υπήρχε κίνημα που θα έβαζε μπροστά αιτήματα που σχετίζονται με την ταξικότητα της σύγκρουσης, αιτήματα για την αναδιανομή του εισοδήματος, τις εργασιακές σχέσεις, το ασφαλιστικό, τον δημόσιο πλούτο, κάποιο αίτημα αμεσότερης Δημοκρατίας.
Αλλά ...

RDAntonis είπε...

Στέργιο, εξαιρετικό σχόλιο (ως συνήθως). Αυτά που παρατηρείς είναι βέβαια τα όρια κάθε νομικής προσέγγισης, όσο προοδευτική και αν είναι, εφόσον κάθε νομική προσέγγιση φυσικοποιεί το κράτος ως πηγή δικαίου και όχι ως έκφανση της ταξικής κυριαρχίας. Η φύση όμως της συγκυρίας, το ξέρεις καλά, είναι τέτοια που βρισκόμαστε σε φάση άμυνας και όχι σε φάση επίθεσης. Όταν ο αντίπαλος εξαπολύει μαζική επίθεση και ο δικός σου στρατός είναι διαλυμένος, χρειάζεσαι αμυντικά αναχώματα που υπό άλλες συνθήκες θα ήσουν αναγκασμένος να προσπεράσεις. Το συνταγματικό δίκαιο αυτή τη στιγμή είναι ένα τέτοιο ανάχωμα και το έχουμε ανάγκη χωρίς όμως, όπως σωστά επισημαίνεις, να αγιοποιούμε το κεϋνσιανό/σοσιαλδημοκρατικό μοντέλο του κράτους "συναίνεσης" των εξαρτημένων.