Δευτέρα, 30 Αυγούστου 2010

Γνώση χωρίς αλήθεια

Η αναγωγή της ανεξάρτητης, δηλαδή κριτικής, σκέψης σε αρχή της επιστημονικής σκέψης πάσχει από έλειμμα σεβασμού σε έναν κόσμο που τον κυβερνά το δόγμα: "ερεύνησε, ερεύνησε, και ερεύνησε, αλλά μη σκέφτεσαι." Όσο περισσότερο η έρευνα γίνεται μια αστόχαστη άσκηση αναλυτικής ερμηνείας και στατιστικής αξιολόγησης δεδομένων, τόσο λιγότερο εμφανίζεται η κοινωνία ως κοινωνία ανθρώπινων όντων. Αντ' αυτού, τα άνθρωπινα όντα γίνονται τα ίδια δεδομένα: ο λεγόμενος ανθρώπινος παράγοντας της παραγωγής. Ο Bloch (1961, σ. 65) ισχυρίστηκε ότι "αυτό που είναι δεν μπορεί να είναι αληθές". Απαρνήθηκε έτσι την φαινομενική ταυτότητα ανάμεσα στα "δεδομένα", ή την αντικειμενική ύπαρξη, και την ουσία· και έτσι ανέδειξε τη βία μιας κοινωνικής ύπαρξης όπου, κάτω από το λάβαρο της αφηρημένης ταυτότητας, η ουσία καθίσταται άνευ σημασίας μέσα απ' την θυσία "ανθρώπινων μηχανών" στις πυραμίδες της συσσώρευσης. Σε αντίθεση με μορφές σκέψης που προϋποθέτουν ότι τα δεδομένα είναι πληροφορίες που επενδύονται με αντικειμενική αλήθεια, ο Bloch ανήγαγε την ανεξάρτητη, δηλαδή κριτική, σκέψη ως αρχή της επιστημονικής εργασίας. "Το να σκέφτεσαι σημαίνει να τολμάς να περάσεις επέκεινα" (Bloch, 1973, σ. 2). Τέτοιου είδους σκέψη, όμως, στερείται καταφατικής, δηλαδή παραγωγικής ισχύος --απορρίπτει την υποθετοποίηση των κοινωνικών δομών ως προϋποθέσεων για τη σκέψη και έτσι αρνείται να τους αποδώσει την αξιοπρέπεια υποκειμενικών πραγμάτων τα οποία καθιστούν αυτούς στους οποίους ανήκει η αξιοπρέπεια--τους ανθρώπους--απλά ενεργούμενα δομικών χαρακτηριστικών. Η υποθετοποίηση των κοινωνικών δομών ως δυνάμεων που επιβάλλονται αντικειμενικά στο ανθρώπινο ον οδηγεί απαραίτητα στην λογική εξαγωγή της ανθρώπινης ύπαρξης από αντικειμενικές συνθήκες οι οποίες προϋποτίθενται ως δεδομένες και γίνονται δεκτές σαν να ήταν ξεχωριστά πρόσωπα. Από αυτή την άποψη, το ανθρώπινο ον γίνεται δεκτό απλώς ως δράστης της αναπαραγωγής δομών. Αυτή η ανθρωποποίηση των δομών ως ενεργών πραγμάτων, ή καλύτερα, η αναγωγή του κεφαλαίου σε υποκείμενο και αντίστροφα, η δομική προαγωγή του ανθρώπου ως δράστη της αναπαραγωγής δομών, εξαπατά. Εκλογικεύει τις μορφές του κεφαλαίου ως αντικειμενικά πράγματα και συμπεραίνει από αυτό ότι η δύναμή τους είναι αυτο-υλοποιήσιμη --η λεγόμενη αντικειμενική λογική του κεφαλαίου. Ο Μαρξ άσκησε κριτική σ' αυτή την εκλογίκευση, θεωρώντας την θεωρητική έκφραση του φετιχισμού της εμπορικής μορφής. Αυτή η μορφή επικεντρώνει την κοινωνική πραγματικότητα της ανθρώπινης ύπαρξης εκεί όπου τα παράγωγα της κοινωνικής εργασίας φαίνονται να διαφεντεύουν τον άνθρωπο, αντί να ελέγχονται από αυτόν (βλ. Marx, 1983, σ. 85). Το γεγονός ότι τα παράγωγα της κοινωνικής εργασίας επιβάλλουν το εαυτό τους αντικειμενικά, πίσω απ' τις πλάτες των αρχικών παραγωγών κάνει την κοινωνία να εμφανίζεται σαν να ήταν πρόσωπο χωρισμένο από την ουσία του, το ανθρώπινο ον. Η αποδοχή της κατεστημένης δύναμης των πραγμάτων ως προϋπόθεση της σκέψης είναι μη κριτικού χαρακτήρα. Επιβεβαιώνει απλώς ότι η σκέψη δεν έχει ξεφύγει από τον κατεστημένο μύθο ότι η ανθρώπινη ύπαρξη είναι μοίρα, που την κυβερνά το υπεράνθρωπο, δηλαδή οι συστημικές δυνάμεις της οικονομικής αντικειμενικότητας. Η κριτική του φετιχισμού στον Μαρξ δεν απαρνείται ότι ο φετιχισμός είναι πραγματικός. Όμως, εφόσον ο φετιχισμός είναι πραγματικός, ποια είναι η κοινωνική του σύσταση; Ο κόσμος των πραγμάτων εγκαθιδρύεται από τη φύση ή είναι το αποτέλεσμα θείας παρέμβασης, κάτι που δημιουργείται, σαν να λέμε, από το αόρατο χέρι της ιστορίας;
Werner Bonefeld, "Κοινωνική μορφή, κριτική και ανθρώπινη αξιοπρέπεια"

Εικόνα: Πίνακας του René Magritte,
http://onesickmother.typepad.com/.a/6a00e54f937a8588340120a5fd56ff970c-pi

3 σχόλια:

RDAntonis είπε...

@Stfu: Σε ευχαριστώ ρε φίλε. Ακριβώς στα γούστα μου.

Stfu είπε...

http://www.youtube.com/watch?v=61TX8jDJTtU

Stfu είπε...

http://www.youtube.com/watch?v=61TX8jDJTtU