Τρίτη, 3 Αυγούστου 2010

Το φάντασμα της κοινωνίας

Υπάρχει μια συγκεκριμένη κοινωνική σχέση ανάμεσα στους ανθρώπους, που λαμβάνει, στα μάτια τους, την φανταστική μορφή μιας σχέσης ανάμεσα σε πράγματα. [...] Αυτό το αποκαλώ φετιχισμό που προσκολλάται στα παράγωγα της εργασίας, μόλις παραχθούν ως εμπορεύματα, και ο οποίος συνεπώς είναι αδιαχώριστος από την παραγωγή εμπορευμάτων.
Karl Marx, Κεφάλαιο, τομ. 1
Ξέρετε, δεν υπάρχει κάποιο πράγμα που λέγεται κοινωνία. Υπάρχουν αρσενικά και θηλυκά άτομα και υπάρχουν οικογένειες.
Margaret Thatcher, συνέντευξη, 23 Σεπτέμβρη 1987.
Με τον τρόπο αυτό είναι εφικτό να δούμε τι εννοούν οι Laclau και Mouffe (Ηγεμονία και σοσιαλιστική στρατηγική, 1985) όταν λένε "δεν υπάρχει κοινωνία." Σίγουρα, δεν υποστηρίζουν την θατσερική φράση ότι "δεν υπάρχει κάποιο πράγμα που λέγεται κοινωνία, απλά τα άτομα και οι οικογένειες". Μάλλον, προσπαθούν να επισημάνουν ότι "το κοινωνικό" είναι "πάντα ένα ασυνεπές πεδίο που δομείται γύρω από μια καταστατική αδυνατότητα", έναν θεμελιώδη ανταγωνισμό. [...] Παρ' όλα αυτά, επειδή η κοινωνία διατρέχεται πάντοτε από μια ανταγωνιστική σχάση που δεν μπορεί να ενσωματωθεί στην συμβολική τάξη, "το διακύβευμα της ιδεολογικής φαντασίωσης είναι να παράξει ένα όραμα της κοινωνίας που όντως υπάρχει, μιας κοινωνίας που δεν χωρίζεται από μια ανταγωνιστική διαίρεση, μιας κοινωνίας όπου η σχέση μεταξύ μερών είναι οργανική, συμπληρωματική" (Zizek, Το υψηλό αντικείμενο της ιδεολογίας, σ. 126).
Paul du Gay, Κατάναλωση και ταυτότητα στην εργασία
[...] η εξιδανικευτική χροιά τής λέξης κοινωνία εν γένει (σε άρθρα σαν κι αυτό - και γενικά νομίζω θα συμφωνείτε, αμφότεροι ή τριτότεροι, ότι τέτοιου είδους άρθρα κυριαρχούνε σήμερα) μού φαίνεται οτι θέλει να κρύψει όλα εκείνα (τα άλλα, πολύ ενοχλητικά, πολύ επικίνδυνα) στοιχεία τής ανθρώπινης ιστορίας ή κατάστασης που σέρνονται ύπουλα στο πεδίο τού "προσωπικού"[...] δεν διορθώνεται θέλω να πω τίποτα ριζικά, αν η (σημερινή) "κοινωνία" "πάρει τά πράγματα στα χέρια της": ποια κοινωνία;
Χάρη, σχόλιο στο κείμενο του Erik Olin Wright, Radical Desire


Στις 11 Ιούλη, αναδημοσίευσα εδώ ένα σύντομο κείμενο του Δημήτρη Καζάκη με τίτλο "Τι είναι αυτό που χρειάζεται επειγόντως σήμερα;" Στο άρθρο αυτό, ο Καζάκης ασκεί δριμεία κριτική σε όσους (και νομίζω ότι αναφέρεται σε αρκετούς από αυτούς που ενεπλάκησαν στις όλο και πιο εξειδικευμένες διαμάχες των δύο μπλοκ των λεγόμενων "αριστερών οικονομολόγων") θεωρούν πως "το κυρίαρχο ζήτημα είναι πρώτα να κάνει διάλογο η Αριστερά, να τα βρει με τον εαυτό της και κατόπιν να αναλάβει τα ηνία του λαού, ο οποίος υποτίθεται ότι δεν τον απασχολεί τίποτε άλλο εκτός από το πότε και το πώς θα τεθεί επικεφαλής η Αριστερά." Είναι μια εύλογη κριτική, στον βαθμό που ο κριτικός αυτός διάλογος για την παύση πληρωμών, την έξοδο από την ευρωζώνη, κλπ, μοιάζει να εκτυλίσσεται ερήμην της ευρείας κοινωνικής συμμετοχής, ως ένα είδος ομφαλοσκοπικά ακαδημαϊκού ντιμπέιτ με ισχνά ερείσματα στην ελληνική κοινωνία.

Εκεί ακριβώς όμως τίθεται ένα δεύτερο ζήτημα, το οποίο επιστρέφει στην κριτική Καζάκη μια δευτερογενή κριτική: ο εύλογος αντίλογος στα όσα επικριτικά καταθέτει ο Καζάκης είναι ότι δεν δημιουργεί η αριστερά την κοινωνία αλλά η κοινωνία την αριστερά· και ως τούτου, ότι είναι επιχειρηματολογικά έκνομο να μπαίνει η κοινωνία στην κολυμβήθρα του Σιλωάμ και να φορτώνεται όλες της τις ανεπάρκειες ή αποτυχίες η "αριστερά", ωσάν αυτή η δεύτερη να κατέβηκε από τον ουρανό, και να μην αντανακλά αυτά που η ίδια η κοινωνία όρισε --άρρητα ή ρητά-- ως επιθυμητές πολιτικές δεξιότητες, προτεραιότητες, μεθόδους, στρατηγικές, κλπ.

Όμως μια τρίτη κριτική θα έλεγε ότι τόσο η κριτική Καζάκη όσο και ο προαναφερθείς (υποθετικός) αντίλογος σ' αυτή στηρίζονται στην λήψη ως δεδομένης της φύσης της ίδιας της "κοινωνίας", ωσάν η τελευταία να ήταν κάποιου είδους αυταπόδεικτης οντότητας, για την οποία μπορούμε να μιλούμε με ακράδαντη εμπειρική σιγουριά. Σε άρθρο του στις 25 Ιούλη άλλωστε, ο παλιός γνωστός μας καθηγητής Στάθης Καλύβας έκανε λόγο για "μια κοινωνία που λειτουργεί κατ’ εξοχήν εφηβικά", ισχυριζόμενος ότι το πρόβλημα είναι ότι "όπως ένας έφηβος που εξαρτάται οικονομικά από τους γονείς του, έτσι και πολλοί άνθρωποι που ζουν αποκλειστικά από το κράτος θεωρούν αυτονόητο κληρονομικό τους δικαίωμα τη μόνιμη οικονομική ενίσχυσή τους από αυτό, αρνούμενοι συγχρόνως να συμβάλουν στα κοινά «οικογενειακά» βάρη." Τίποτε δεν φαίνεται λιγότερο μυστηριώδες εδώ από την φύση και τον χαρακτήρα κάποιου πράγματος που λέγεται "κοινωνία", πράγματος για το οποίο μπορεί κάποιος να εκφέρει γνώμη χωρίς να συμβουλευτεί κανενός είδους στατιστικά ή έρευνες, και το οποίο δεν είναι παρά αποτέλεσμα του πολλαπλασιασμού ατομικών χαρακτηριστικών.

Η χρήση όμως της λέξης "πράγμα" στην προηγούμενη παράγραφο (όπως και στην διάσημη ρήση της Μάργκαρετ Θάτσερ "there is no such thing as society") θα έπρεπε να μας θυμήσει την εξίσου διάσημη ρήση του Καρλ Μαρξ με την οποία ξεκίνησα: H Θάτσερ είχε απόλυτο, αν και αθέλητο δίκαιο αν η φράση της ξαναδιαβαστεί με διαφορετικό επιτονισμό: there is no such thing as society, για τον απλούστατο λόγο ότι η κοινωνία δεν είναι πράγμα, δεν είναι δηλαδή ένα αντικείμενο το οποίο παρατηρούμε έξωθεν, από μια θέση αποστασιοποιημένου υποκειμένου. Στην πραγματικότητα, οι κρίσεις μας για την "κοινωνία", οι αναπαραστάσεις μας για αυτήν, οι τρόποι με τους οποίους προσποιούμαστε ότι είναι εφικτό να την περιγράψουμε, είναι μέρη της λειτουργίας της ίδιας της κοινωνίας, του τρόπου με τον οποίο η "κοινωνία" συγκροτεί τον εαυτό της ως τέτοια. "Δεν υπάρχει κάποιο πράγμα που λέγεται κοινωνία", λοιπόν, γιατί η κοινωνία δεν είναι πράγμα αλλά πλέγμα σχέσεων· και γιατί οι σχέσεις αυτές --σχέσεις ανισότητας και ανταγωνισμού όσο και σχέσεις συνεργασίας, σύμπραξης και αλληλεγγύης-- δεν έχουν πρόσβαση στην συνείδηση των μελών της κοινωνίας παρά ως ανταγωνιστικές αναπαραστάσεις και αφηγήσεις για την "κοινωνία" στην οποία ζουν. Δεν χρειάζεται καν να ανατρέξει κανείς στην ανθρωπολογική εργασία του Claude Lévi-Strauss για να κατανοήσει ότι η "κοινωνία" δεν είναι παρά το εξαιρετικά πολύπλοκο σύστημα αναπαραστάσεων των σχέσεων που δομούν τη ζωή των μελών της, ότι δηλαδή η "κοινωνία" εγκαθιδρύει τον εαυτό της αναδρομικά, προσποιούμενη ότι προϋπάρχει "αντικειμενικά" των συμβολικών αναπαραστάσεων δια μέσω των οποίων οι άνθρωποι υλοποιούν τη συλλογικότητά τους. Και δεν χρειάζεται να ανατρέξει κανείς σε κάτι τόσο πρόσφατο όσο η δομική ανθρωπολογία γιατί αυτό ακριβώς είναι το εμφανές διακύβευμα ήδη της αρχαίας τραγωδίας, στην οποία ο Δήμος ατενίζει τον εαυτό του, το κενό γύρω από το οποίο συγκροτείται και στο οποίο κινδυνεύει διαρκώς να ολισθήσει, αποζητώντας την τελετουργική αποκάθαρση από τις εντάσεις και τους ανταγωνισμούς που τον απειλούν έσωθεν με διάλυση (αξίζει να περάσει κανείς αρκετό χρόνο με την σχετική εργασία των αρχαιοελληνιστών γιγάντων που ακούνε στα ονόματα Jean-Pierre Vernant, Pierre Vidal-Naquet, Marcel Detienne και Nicole Loraux).

Κάπου εδώ όμως ξεπηδά ένα νέο ερώτημα: πώς είναι δυνατόν να είμαστε, στα τέλη της πρώτης δεκαετίας του 21ου αιώνα, περισσότερο αφελείς από ό,τι ήταν ο Αισχύλος, ο Ευρυπίδης ή ο Σοφοκλής; Πώς γίνεται, μετά τους αρχαίους δραματουργούς, μετά τις φιλοσοφικές διαμάχες του Χομπς, του Ρουσώ, ή του Λοκ για την φύση της κοινωνίας, μετά την ανατρεπτική παρέμβαση του Μαρξ που είδε στην "κοινωνία" το όνομα της ανεπίσημης, άρρητης ανισότητας που κρύβει η φορμαλιστική ισότητα της δημοκρατικής πολιτικής, μετά την δομική ανθρωπολογία του Λεβί Στρως, να μιλάμε ακόμα για την κοινωνία ωσάν να πρόκειται για μια ακόμα απλή εμπειρική δεδομενικότητα, κάτι που δεν διαφέρει ουσιαστικά από ένα σπίτι, ένα δέντρο ή ένα αυτοκίνητο;

Αξίζει τον κόπο, πριν απαντήσουμε σ' αυτό το ερώτημα, να εξετάσουμε τον χαρακτήρα του λόγου για την "κοινωνία" στις μέρες μας: ο λόγος αυτός δεν είναι μονήρης· στην πραγματικότητα συνίσταται στην αέναη --και διανοητικά ευνουχιστική-- ταλάντωση ανάμεσα σε δύο αντιφατικά άκρα: από τη μία πλευρά, για να επιστρέψουμε για λίγο στη Θάτσερ, ο αυτοχρισθείς "παρατηρητής" της κοινωνίας, είτε μιλάει στο καφενείο, είτε γράφει άρθρα στον καθημερινό τύπο από την έδρα του στο Yale, αντικρίζει μόνο άτομα ή οικογένειες. Η "κοινωνία" διαλύεται στην εμπειρική πολλαπλότητα του οδηγού λεωφορείου, του ξενοδόχου ή του ταμεία, του Γιώργου, της Μαρίας, του Κώστα ή της Ειρήνης. Το αποτέλεσμα είναι η αντίληψη ότι η "κοινωνία" δεν είναι παρά το μηχανικό άθροισμα αυτών των εμπειρικών πολλαπλοτήτων, και ότι ως εκ τούτου αρκεί να παρατηρήσει κανείς την συμπεριφορά των ατόμων και των οικογενειών για να εξάγει συμπεράσματα για την "κοινωνία". Με άλλα λόγια, ο καθοριστικός ρόλος των σχέσεων δια των οποίων τα άτομα αντιλαμβάνονται τον εαυτό τους, τον ρόλο τους, και τον ρόλο των άλλων, εξαφανίζεται. Η "κοινωνία" γίνεται καπνός, φενάκη, φάντασμα στον βαθμό ακριβώς που παραδιδόμαστε άκριτα στην ψευδή απτότητα του "συγκεκριμένου", αγνοώντας τον πολλές φορές σιωπηλά και αδήλωτα σχεσιακό χαρακτήρα του πώς συμπεριφέρονται ή ενεργούν τα άτομα.

Από την άλλη πλευρά, και στο αντίθετο άκρο, η τάση είναι η αφαίρεση-ως-ολοποίηση, χωρίς διαμεσολαβήσεις: η "κοινωνία" είναι μια αινιγματική θολότητα που διαθέτει όμως βούληση και που κάνει επιλογές υπερβατικά, χωρίς να είναι εφικτό να αναλυθούν οι μηχανισμοί με τους οποίους συγκροτεί τον εαυτό της. Στον χυδαίο εμπειρισμό της πρώτης τάσης, εδώ αντιπαρατίθεται μια θεολογία της κοινωνίας, για την οποία η "κοινωνία" είναι μια μυστηριώδης θεότητα απ' τα απρόβλεπτα καπρίτσια της οποίας εξαρτώνται τα πάντα: τα αποτελέσματα των εκλογών, η προκοπή ή η καταβύθιση της οικονομίας, η πρόοδος ή η παρακμή της παιδείας, κλπ. Αν για την πρώτη τάση η κοινωνία διαλύεται στα εξ ων συνετέθη και εξαφανίζεται στην εμπειρική πολλαπλότητα, για την δεύτερη η κοινωνία εξαφανίζεται δια της οδού της θεϊκής ανάληψης εις ουρανούς. Φαντασματικοποιείται στο βαθμό που μετατρέπεται σε μια αδιάτρητη, αδιαφοροποίητη ολότητα που παραμένει απόλυτα ετερογενής ως προς την εμπειρία. Αυτή, νομίζω, είναι η παγίδα για ένα κομμάτι της αριστεράς που επιμένει να αποδίδει υπερβατικό στάτους στον "λαό" ή την "κοινωνία" για να αντισταθμίσει την αντίρροπη τάση διασκέδασης του κοινωνικού στην ασημαντότητα των ατομικών προδιαθέσεων ή έξεων.

Πώς φτάσαμε λοιπόν ως εδώ; Πώς έγινε τόσο ο (νεο)φιλελευθερισμός όσο και ένα κομμάτι της αριστερής απάντησης σ' αυτόν να έχουν παραδοθεί σε συμμετρικές εκδοχές της πραγμοποίησης της "κοινωνίας";  Και, πιο σημαντικά, υπάρχει διέξοδος μέσα από την Σκύλλα του εμπειρικού κατακερματισμού και την Χάρυβδη της θεολογικής αφαίρεσης;

Νομίζω ότι η βασική αιτία δεν είναι άλλη από αυτόν που ο Μαρξ περιέγραψε ως "σύμπλεγμα ρευστού" (cash nexus): "Η αστική τάξη, οποτεδήποτε κυριάρχησε, έδωσε τέλος σε κάθε φεουδαρχική, πατριαρχική, ειδυλλιακή σχέση. Έσχισε αλύπητα στα δύο τα διάφορα φεουδαρχικά δεσμά που έδεναν τον άνθρωπο με τους 'φυσικούς ανωτέρους' του, και δεν άφησε να παραμείνει καμμία αλλή σχέση (nexus) ανάμεσα σε άνθρωπο και άνθρωπο από το γυμνό συμφέρον, από την ασυγκίνητη 'πληρωμή σε ρευστό'" (Κομμουνιστικό Μανιφέστο).

Η κεντρική ιδέα εδώ είναι αρκετά πολύπλοκη και αμφίσημη για αρκετούς λόγους, ένας από τους οποίους αφορά την απελευθερωτική δυναμική που εντοπίζεται στον καταστροφικό μηδενισμό ενός καπιταλισμού που εξαλείφει "κάθε φεουδαρχική, πατριαρχική, ειδυλλιακή σχέση". Αλλά ένα από τα πράγματα που λέει ο Μαρξ αφορά την αντικατάσταση μιας πολλαπλότητας δεσμών, ιεραρχικών και άνισων σε χαρακτήρα, από έναν και μοναδικό δεσμό, ο οποίος αναλαμβάνει τον ρόλο της αποκλειστικής "κόλλας" με την οποία εφεξής θα συγκροτείται το συναρμολόγημα της κοινωνίας. Είναι προφανές ότι η αντικατάσταση αυτή "δουλεύει", ότι δηλαδή αποδείχθηκε βιώσιμη και λειτουργική. Αλλά βέβαια είναι τέτοια μόνο για όσο διάστημα οι οικονομικοί μηχανισμοί παραμένουν σε πρωτοκαθεδρία, μόνο εφόσον οι αυτοματισμοί της οικονομίας αναπαράγουν απρόσκοπτα και ανεμπόδιστα τις κοινωνικές σχέσεις, δίνοντας την αίσθηση της "φυσικότητας" στις ανισότητες τις οποίες συντηρούν και στις οποίες βασίζονται. Εφόσον η κρίση αποτελεί ένα "μπλοκάρισμα" του μηχανισμού αυτού (που όμως δεν ισούται τη μη λειτουργία του --αντιθέτως, για να αναφερθούμε στους Deleuze-Guattari, η μηχανή του κεφαλαίου δουλεύει χαλώντας), δημιουργεί τις προϋποθέσεις αμφισβήτησης της επάρκειας της "κόλλας" αυτής, η οποία όμως τώρα είναι και η μοναδική που προσφέρεται. Το αποτέλεσμα είναι ότι οι αρχές συγκρότησης της "κοινωνίας" μοιάζουν ξαφνικά μετέωρες, αυθαίρετες, μυστηριωδώς αφηρημένες. Και συνεπώς, η "κοινωνία" είτε διαλύεται, στον χώρο της συνείδησης, σε ανερμάτιστες πολλαπλότητες χωρίς συνεκτικό κέντρο (κοινωνία είναι ο Κώστας, ο Γιάννης, η Ελένη, η Μυρτώ), είτε αποσκιρτά από τον χώρο της εμπειρίας εντελώς, εμφανιζόμενη ως μυστηριώδες τοτέμ. Αυτό που ο Μαρξ, και κατόπιν ο Λουκάτς, παρουσιάζουν ως συνέπειες του φετίχ του εμπορεύματος, δηλαδή η πραγμοποίηση των ανθρώπινων σχέσεων και οι φαινομενικά μόνο αντίρροπες συνέπειες της εμπειρικής πολυδιάσπασης και της μεταφυσικής εξύψωσης, είναι ο βασικός μηχανισμός στον οποίο βασίζεται ο τωρινός δημόσιος λόγος για την "κοινωνία".

Γιατί να μην μπορούμε να ξεφύγουμε από αυτό το δίπολο δια της θέλησης; Το πρόβλημα είναι ότι ο μηχανισμός του "συμπλέγματος ρευστού" είναι ένας αυτοματισμός που δεν έχει ανάγκη --σε αντίθεση με όλους τους προηγούμενους μηχανισμούς κοινωνικής συγκρότησης-- από αναπαραστάσεις της συλλογικότητας: ούτε ιερές τελετουργίες, ούτε τραγικό δράμα, ούτε συλλογικές αφηγήσεις απαρχών της φυλής, ούτε "μεγάλα αφηγήματα" για την συλλογική ιστορία. Η εγγενής τάση του καπιταλισμού είναι η εξαφάνιση των διαμεσολαβήσεων μέσω των οποίων η κοινωνία συγκροτεί τον εαυτό της στοχαζόμενη τον εαυτό της, η εξάλειψη κάθε αναπαράστασης που δεν αφορά άμεσα είτε την διακίνηση της οικονομικής αξίας (όπως οι μετοχές ως αναπαραστάσεις μεταβαλλόμενης αξίας) είτε την τόνωση της κατανάλωσης (όπως οι διαφημίσεις). Η κρίση των αυτοματισμών του κεφαλαίου αναπόφευκτα αποκαλύπτει την γύμνια των κανονικοποιημένων αυτο-αναπαράστασεων της αστικής κοινωνίας, την αδυναμία της να συγκροτήσει μια εικόνα του εαυτού της συγκρίσιμη σε συνοχή, ένταση και βάθος με αυτή των προ-καπιταλιστικών ή μη πλήρως καπιταλιστικών κοινωνιών (δεν ήταν αυτός ο μεγάλος καημός του Bataille, και πριν από αυτόν, του Nietzsche: η κατασκευή μιας νέας μυθολογίας που θα αντικαταστήσει τα κουρέλια των προκαπιταλιστικών μύθων και θα δώσει ζωή στο απονεκρωμένο, μηχανικό κορμί της αστικής κοινωνίας;)

Οι ιδεολογικά πριμοδοτημένες ψευδο-αναπαραστάσεις της κοινωνικής συλλογικότητας ("κοινωνία των πολιτών", "Ευρώπη των λαών", κλπ) καταρρέουν σαν πύργοι από τραπουλόχαρτα όταν οι οικονομικοί αυτοματισμοί που τους έδιναν το δικαίωμα να κυκλοφορούν στο δημόσιο λόγο σταματούν ή αλλάζουν κατεύθυνση: αποκαλύπτονται ως φράσεις κενές περιεχομένου, όπως κενές περιεχομένου φαντάζουν στην ίδια την "κοινωνία" όλες οι τελετουργικά επαναλαμβανόμενες φράσεις που προσπαθούν να επιτελέσουν τον ρόλο της αναπαράστασής της: "λαϊκή θέληση", "κοινωνική ευθύνη", "εθνική ενότητα", κλπ. Υπό τέτοιες περιστάσεις, η διάσημη φράση του Μαρξ από την 18η Μπρυμαίρ πρέπει να ανασκευαστεί: "δεν μπορούν να αναπαραστήσουν τον εαυτό τους, για αυτό και έχουν πάψει να πιστεύουν ότι αναπαρίστανται από οποιονδήποτε."

Υπάρχει διέξοδος; Το ερώτημα είναι σε μεγάλο βαθμό επιπόλαιο. Διότι η κρίση της αναπαράστασης που έχει καταστήσει την κοινωνία φάντασμα για τον εαυτό της είναι μακροχρόνια και διαρκής· δεν προέκυψε ούτε το 2008, ούτε το 1975. Κρατάει από την αρχή της κατάρρευσης του συμβολικού σύμπαντος του φεουδαρχικού κόσμου και έχει επιταθεί σε πολύ μεγάλο βαθμό ήδη από το τέλος της "ηρωϊκής" περιόδου της αστικής τάξης στον πρώϊμο 19ο αιώνα. Η "μεταπολιτική", υπ' αυτήν την έννοια, ήταν παρούσα εξ αρχής ως τάση από την στιγμή που τελείωσαν οι επαναστάσεις που έφεραν την αστική τάξη στην πολιτική εξουσία. Η προσπάθεια σήμερα να βρεθούν αφηγήματα που να έχουν επαρκές αντίκρισμα στην κοινωνία, που να την κάνουν δηλαδή να αναγνωρίσει τον εαυτό της ως δράστη της δικής της ζωής, είναι προσπάθεια στα τυφλά, προσπάθεια που πορεύεται μέσω μιας διαδικασίας  "hit and miss." Δεν μπορεί να γίνει αλλιώς όμως.

Στην διαδικασία αυτή, την διαδικασία επανασυγκρότησης κοινωνικών αφηγημάτων πέρα από τα όρια που επιβάλλει το "σύμπλεγμα ρευστού", δεν υπάρχουν εκ των προτέρων "σωστά" ή "λάθος" αφηγήματα, ούτε αυθεντίες που γνωρίζουν εκ των προτέρων την αντικειμενική φύση της κοινωνίας (μιας και αυτή δεν υπάρχει καν ως τέτοια, αλλά διαμορφώνεται διαρκώς μέσα από μεταβαλλόμενα πλέγματα αντίληψης για τις ανθρώπινες σχέσεις). Αυτό που είναι βέβαιο είναι ότι καμμία αναπαράσταση δεν μπορεί να διατρήσει το καθεστώς κοινωνικής αφασίας χωρίς να εμπεριέχει στοιχεία ευρέως διαθέσιμης υποκειμενικοποίησης, χωρίς δηλαδή να δώσει στους ανθρώπους τις βάσεις να σκεφτούν τον εαυτό τους, τη δράση τους, τις σχέσεις τους με τους άλλους ως κάτι άλλο από αυτό που νομίζουν ότι ήδη είναι.

Παραδόξως, η "κοινωνία" είναι τόσο αυτό το οποίο καλούμαστε να χτίσουμε από τα συντρίμμια της, όσο και το όνομα αυτού που παρεμποδίζει αυτή τη φιλοδοξία, το όνομα της αδρανοποίησης της υποκειμενικότητας και άρα και της αποσύνθεσης του χώρου στον οποίο γίνεται εφικτή η σύλληψη μιας αλήθειας για τη φύση του ανθρώπου ως πολιτικού ζώου, ως οντότητας που δεν μπορεί να πραγματοποιήσει τον εαυτό της παρά σε σχέση με άλλους. Η τάση της κοινωνίας να αδρανοποιεί την πολιτική εκείνη δυναμική που την συγκροτεί ως τέτοια και συνεπώς να μετατρέπεται σε φάντασμα του εαυτού της δεν είναι καινοφανής. Βρίσκεται απλώς στο ψηλότερο σημείο ωρίμανσής της ιστορικά. Και δυστυχώς, στον αναγκαίο πόλεμο ενάντια στην "κοινωνία" ως ονόματος της απονεκρωτικής πραγμοποίησης των ανθρώπινων σχέσεων, μπορεί να επιστρατευτεί μονάχα η κοινωνία η ίδια. Αλλά μήπως αυτό δεν είναι το νόημα κάθε "χειραφέτησης": όχι η ελευθερία να είμαι ο εαυτός μου αλλά ο  σπαραγμός που με στρέφει ενάντια στον εαυτό μου, που με ξεριζώνει από αυτό που ήμουν;
RD (Αντώνης)

Εικόνα: http://images.publicradio.org/content/2008/10/29/20081029_brownlady_33.jpg


39 σχόλια:

rdDcom είπε...

Πολλά σημεία προς συζήτηση, αργότερα το βράδυ μάλλον θα γράψω αναλυτικότερα. Αλλά είδα τον du Gay, από που τον ανέσυρε ο Zizek; Η εξέλιξη από Laclau σε καθαρό Βεμπεριανισμό (του du Gay---γνήσιος επίγονος του Giddens ) πρέπει να είναι παγκόσμια πρώτη...

RDAntonis είπε...

Το παράθεμα είναι του Du Gay, ο οποίος τσιτάρει (πρώιμο) Ζίζεκ, και όχι αντιστρόφως.

rdDcom είπε...

Ουπς, δεν μ' έπιασε ακόμα ο καφές.
Όπως είπα υπάρχουν πολλά σημεία προς συζήτηση, αλλά το εξής βγάζει μάτι: «επειδή η κοινωνία διατρέχεται πάντοτε από μια ανταγωνιστική σχάση που δεν μπορεί να ενσωματωθεί στην συμβολική τάξη»... τουλάχιστον από Λεβί-Στρως και μετά ξέρουμε ότι η αντίφαση είναι ο κατεξοχήν μηχανισμός αναπαράστασης και όχι αντιστρόφως...

rdDcom είπε...

Για να σε βάλλω σε πειρασμό για το wordpress, θέμα στο οποίο θα επανέρχομαι από καιρού εις καιρόν
δες τα εξής:
http://www.publicpraxis.com/speculations/?page_id=5
(αυτό είναι σε paid host)

(από το μπλογκ της Ν. Πάουερ)

Για την αντίφαση/άρνηση ανωτέρω, είχα επίσης κατά νου και τον Greimas...

http://ssptjournal.wordpress.com/
(αυτό σε απλό wordpress hosting)

Adsf είπε...

με πόσα ποστς θέλεις να επαναλάβεις το ίδιο τίποτα δλδ? αφόρητος γίνεσαι. γίνεται να πυροδοτηθέι η οποιαδήποτε σκέψη ή κοινωνική ζύμωση με το να πιπιλάς το κεφάλι του αναγνώστη σε μερακλίδικα στριφογυρίσματα γύρω από την ίδια ανύπαρκτη μαρξιστική μλκία? τίποτε από όλα αυτά ποτέ δεν ξεπερνάει τα πλάισια του στυλ. έχω αρχίσει να αναρωτιέμαι αν καλύπτεις κανένα gayλίκι με αυτά εδώ από συνήθεια... να θίξουμε αυτό καλύτερα? αν δε σε αφορά προσωπικά ακόμα ευτυχέστερα.. ας πάρουμε - αν είναι να κάνουμε δίκες - τα πράγματα από διαφορετική οπτική για μια φορά. Η μόνη επανάσταση είναι να γίνει κανα ντου κατάληψη στο ¨Αγιο όρος.. ένα όριμο woodstock αλλά της προκοπής... πολιτισμένο πανηγύρι, ελευθερες διακοπές συνδιαλλαγή πάνω στην τέχνη εν μεσω διακοπών, τα ΠΡΑΓΜΑΤΑ να αρχίσουν να συζητιώνται κάτω από νέα βάση... κατάσχεση των απίστευτων εκλησιαστικών κεφαλαίων, αναδιανομή του πλούτου, να σταματήσουμε να παντρευόμαστε, βαφτιζόμαστε, ενταφιαζόμαστε και όλα τα εξ 'αυτού' όμαστε... από κεί κρατάει η μόνη 'ταξική και κοινωνική' λύση ανα τους αιώνες. εκεί είναι και το κρέας και το ζουμί όλο. οπότε ας αρχίσουμε καλύτερα να στήνουμε κανα τέτοιο σχέδιο πριν αρχίσουν να μας πουλάνε και το 3ο πόδι της Χαλκιδικής επίσημα για παράδεισο. γιατί αυτά είναι τα κοινωνικά πλαίσια που χαλαρώνουν... δεν μπορούμε άλλο να πιεζόμαστε να τετραγωνίσουμε τον κύκλο δεν το θέλουμε κιόλας και το μόνο που δεν συμβαίνει είναι να χειάζεται. αυτό το γεγονός φωνάζει εδώ και καιρό. Και όσα γράφεις και όλοι όσοι αναφέρεις ή βασίζεις τα γραπτά σου είναι τρανή απόδειξη αυτού του γεγονότος. Πια κοινωνικά πλαίσια χαλαρώνουν?? κρατάνε κάτι αυτοί οι ψυχωτικοί πούστηδες εκει πάνω? ολόκληρος φουκώ φώναζε για τα ιδρύματα και τις ετεροτοπίες για να καταλήγει οτι οι κοινωνίες στηρίζονται γύρω από το ταμπού της αιμομιξίας... αν είναι ποτέ δυνατόν... βρίσκουμε μαύρες τρύπες στο διάστημα και δεν μπορούμε να στείλουμε αυτόν το μεσαιωνικό κοινωνικό καρκίνο από πάνω μας?... να δούμε οτι όλες οι ανακαλύψεις έχουν 'μεταφυσική' αφετηρία...? μπούρδες έχουν. Φυσικότατη αφετηρία έχουν αν μιλάμε για πράγματα, θεσμούς, εξουσία και ανθρώπους. 'Εκκλησία και συμπαρομαρτούντα' - θεσμική οικονομική πολιτική αναδιαμόρφωση ΤΩΡΑ ξεκινώντας από αυτό - είναι ένα καλό σύνθημα και μια καλή αρχή για να κάνουμε reverse engineering (που είναι το μονο για το οποίο είμαστε σίγουρο οτι μπορούμε να κάνουμε).. και βλέπουμε. ο άνθρωπος δεν ξεφεύγει από το θάνατο, η κοινωνία του όμως (αν την θέλουμε ακόμα) ξεφεύγει και από χέρια και από δυνάστες και από το θείο και από το πεπερασμένο... να σκεφτόμαστε λίγο δημιουργικά επιτέλους, έλεος...

rdDcom είπε...

«έχω αρχίσει να αναρωτιέμαι αν καλύπτεις κανένα gayλίκι με αυτά εδώ από συνήθεια... να θίξουμε αυτό καλύτερα? αν δε σε αφορά προσωπικά ακόμα ευτυχέστερα..»

Επειδή με αφορά προσωπικά εμένα το gay-λίκι στο οποίο αναφέρεσαι, θα ήθελες να επεκταθείς επ' αυτού;

rdDcom είπε...

«να δούμε οτι όλες οι ανακαλύψεις έχουν 'μεταφυσική' αφετηρία...? μπούρδες έχουν.»

Από πού ακριβώς προκύπτει αυτό;

«Η μόνη επανάσταση είναι να γίνει κανα ντου κατάληψη στο ¨Αγιο όρος.. ένα όριμο woodstock αλλά της προκοπής... πολιτισμένο πανηγύρι, ελευθερες διακοπές συνδιαλλαγή πάνω στην τέχνη εν μεσω διακοπών, τα ΠΡΑΓΜΑΤΑ να αρχίσουν να συζητιώνται κάτω από νέα βάση... κατάσχεση των απίστευτων εκλησιαστικών κεφαλαίων, αναδιανομή του πλούτου, να σταματήσουμε να παντρευόμαστε, βαφτιζόμαστε, ενταφιαζόμαστε και όλα τα εξ 'αυτού' όμαστε.»

Επανάσταση ως γενικευμένο πλιάτσικο με καλλιτεχνικές συνδιαλλαγές ωραία πρόταση---

Asdf είπε...

ας πούμε οτι οι gay είναι οι πιο έξυπνοι, φωτισμένοι, χρήσιμοι και καταπιεσμένοι άνθρωποι από τους τωρινούς φαινομενικούς κοινωνικούς δυνάστες , χωρίς ίχνος ειρωνίας... μην κολλάς σε αυτό. λέω απλά οτι έχω βαρεθεί να αναμασσώνται τα ίδια πράγματα.. είναι κατάντια να ξεφτυλίζεται η σκέψη ή να υπάρχει υπαρξιστική μονομέρια

Asdf είπε...

υπερβολικό πολύ και συγνώμη... είναι δυνατόν να θίγεσαι? ή να υπάρχει υπόνοια γύρω από τέτοια λεγόμενα.. είναι ξεφτίλα. παράτα το στυλ γραφής, εκφοράς λόγου και όλα. αν είναι να μπλέξουμε με τέτοια πράγματα δεν βγαίνει άκρη... και γω κάπως amped γράφω πράγματα που έχω σκεφτεί και ότι βγεί.. είμαι σίγουρος οτι τα παρουσιάζω λάθος γιατί δεν πιστεύω σε καμμία σωστή παρουσίαση

RDAntonis είπε...

"με πόσα ποστς θέλεις να επαναλάβεις το ίδιο τίποτα δλδ? αφόρητος γίνεσαι."

Αν δοκιμάσεις να μην διαβάζεις τα ποστ μου, θα ανακαλύψεις ότι το πρόβλημά σου θα λυθεί εύκολα και άμεσα. Προσωπικά, έχω ένα βίτσιο να επαναλαμβάνω το ίδιο τίποτα, για αυτό γράφω.

"έχω αρχίσει να αναρωτιέμαι αν καλύπτεις κανένα gayλίκι με αυτά εδώ από συνήθεια"

Τίποτε creepier από το να ανακαλύπτεις ότι κάποιος σε διαβάζει καιρό με τέτοιου είδους ερωτήματα στο κεφάλι του. Ελπίζω να μη σου τύχει.

"να σκεφτόμαστε λίγο δημιουργικά επιτέλους, έλεος..."

Εγώ δεν καταλαβαίνω Χριστό από όσα γράφεις, ομολογώ, αλλά αν εσένα σε καλύπτουν ως δημιουργική σκέψη, ώρα καλή στην πρύμνη σου και αέρα στα πανιά σου. Σ' αυτή την περίπτωση όμως, γιατί χάνεις τον χρόνο σου εδώ;

Adsf είπε...

αυτό έχω να πω και μόνο... μια ιδέα είναι... θέλει έναν κοινωνικό πηρύνα και μια οργάνωση για να ξεκινήσει. Τα βρίσκουμε τα υπόλοιπα, είναι εύκολο...

rdDcom είπε...

http://www.urbandictionary.com/define.php?term=amped

Υπό τρία...

rdDcom είπε...

Δεν θίγομαι καθόλου, απλώς δεν κατάλαβα πώς ανέκυψε το ζήτημα του σεξουαλικού προσανατολισμού από το ανωτέρω κείμενο το οποίο ας σημειωθεί δεν έχω συντάξει.

Adsf είπε...

δεν μπορώ να το στηρίξω οτι όλες οι ανακαλύψεις έχουν μεταφυσική αφετηρία. σκέψου τον Νεύτωνα! είναι αυθαίρετο και σχήμα λόγου

rdDcom είπε...

Μάλλον θα ανεβάσω αργότερα τα δύο τελευταία μέρη από το άρθρο του Μηλιού στις Θέσεις (είναι ελεύθερο στο site του Πολυτεχνείου). Με προβληματίζει πολύ αν αυτά που γράφει πρέπει να εκληφθούν ως επιχείρημα υποβιβασμού του χρέους ως πολιτικό αίτημα. --- Κυρίως αντιδιαστολή ιδιωτικού/δημόσιου χρέους και προβλέψεις για λίγο πολύ αναπόφευκτο 50% κούρεμα.

Βρήκα και του Τοσκάνο (γαλλικά/αγγλικά*) που αναφέρει ο Σωτήρης (το άρθρο του οποίου έχει προβλήματα).
*Πολύ διαφωτιστικό αν σε ενδιαφέρει η διάκριση Mouffe-Badiou

RDAntonis είπε...

Δώσε λινκ για Τοσκάνο. Πρόσφατα παρέλαβα και το Fanaticism. Του Σωτήρη ακόμα δεν αξιώθηκα να το διαβάσω, αλλά στα πάνω-πάνω που το κοίταξα φαινόταν πολύ αξιοπρεπέστερο από αρκετών άλλων.

Adsf είπε...

επί τρία... ναι είναι amped αλλά για τελείως άλλους λόγους. την ιδέα σαν ιδέα περισσότερο ήθελα να αναφέρω και αυτό κρατήστε. γειά!

rdDcom είπε...

Τα λινκ τα οποία ίσως βοηθήσουν όσους θέλουν να εμβαθύνουν περισσότερο είναι:

http://www.prelomkolektiv.org/pdf/prelom08.pdf

Toscano, Marxism expatriated. Το αρχείο έχει πρόβλημα με τις γραμματοσειρές (είναι 300 σελίδες) αλλά το άρθρο του Τοσκάνο εμφανίζεται ΟΚ.

Στα γαλλικά για σύγκριση: http://www.marxau21.fr/index.php?option=com_content&view=article&id=41:lexpatriation-du-marxisme-ou-le-l-tournant-r-dalain-badiou-&catid=39:badiou-alain&Itemid=62

Αν έχει πρόβλημα με το pdf αρχείο στο στέλνω αργότερα με e-mail

RDAntonis είπε...

Ποια ιδέα; Ντου στο Άγιο Όρος;

Άντε, καλό Αύγουστο, πλάκα είχε το σκηνικό.

rdDcom είπε...

Περί φανατισμού, φαίνεται ενδιαφέρον. Μόλις διαπίστωσα ότι η γαλλική λέξη énergumène (φανατικός/δαιμονισμένος) έχει περάσει στα ελληνικά αυτούσια (ενεργούμενος), αλλά μάλλον με τη σημασία του εγκάθετου. Μπορεί κανείς να με διαφωτίσει για τη λέξη;

RDAntonis είπε...

Thaaanks! :-) Για την παρατήρησή σου για Λεβι-Στρως και αντίφαση: ο Ζίζεκ διαβάζει αυτήν ακριβώς τη στρωσική έμφαση στην έκφραση της αντίφασης σε συμβολικό επίπεδο ως βάση της αδυνατότητας της αναπαράστασης της ολότητας, ως αρχή δηλαδή του parallax view που σχίζει στα δύο κάθε συμβολική αναπαράσταση και χωροθετεί τον "τραυματικό πυρήνα" του πραγματικού. Βλ. π.χ το παράθεμα στο κείμενο εδώ: http://radicaldesire.blogspot.com/2009/10/blog-post_22.html, όπως και όσα γράφει για το incommensurable των αφηγημάτων του προλεταριάτου και της αστικής τάξης στο In Defense of Lost Causes αν δεν κάνω λάθος.

RDAntonis είπε...

Και εγώ έτσι ξέρω το ελληνικό νόημα του "ενεργούμενος": εγκάθετος, υποχείριο άλλων, ανδρείκελ: http://www.livepedia.gr/index.php/Ενεργούμενο

Τον όρο όμως τον χρησιμοποιεί ήδη ο Αριστοτέλης ως παθητικό αντίστοιχο του ενεργόντως ("Και τας μεν δυνάμεις των δυνατών, τα δ' ενεργούντα προς τα ενεργούμενα" (Φυσικά)).

rdDcom είπε...

Είναι όντως από τον Αριστοτέλη αλλά, στα λατινικά, απέδωσε τον δαιμονισμένο-υποχείριο ακάθαρτου πνεύματος, κι έτσι τον φανατικό.

Κοίταζα τη βιβλιοκριτική στο Amazon για Τοσκάνο, και σκέφτηκα ξανά τους Παυλικιανούς, τους Βογομίλους και τον asdf για το Άγιο Όρος (σύμφωνα με τους Βογομίλους, οι χριστιανικές εκκλησίες ήταν κατοικίες δαιμόνων) Τι σου κάνει το συλλογικό ασυνείδητο;

rdDcom είπε...

Η αντίληψη του Ζίζεκ (που είναι άλλη από του Laclau-Mouffe) βασιζόταν σε μια παλιότερη εκδοχή του παράδοξου του τόδε τι (this here) --- το πραγματικό ανάφορο ως όριο άπειρης προσέγγισης [τη δομή αυτή την φέρνει σε πρώτο πλάνο και της δίνει έπειτα ποικίλες σημασίας (αντιπαράθεση/διαφορικό δυνάμεων, αξιολογική αντινομία, κ.λπ)]

RDAntonis είπε...

Ναι, είχε εφαρμογή στον εξορκισμό αν δεν απατώμαι, γιατί ο δαιμονισμένος ήταν "ενεργούμενον" (του Σατανά), όχι;

Το ντου στο Άγιον Όρος εμένα με παραπέμπει σε (προσωρινά) αντεστραμμένη νεο-Ορθοδοξία. Έχω γνωρίσει αρκετούς αναρχικούς που πήγαν και έγιναν νεο-Χριστιανοί. Υπάρχει ουτοπικό πλεόνασμα στην αντίληψη για το τρίτο πόδι --απόρριψη της τεχνολογίας, ησυχία, κλπ.

RDAntonis είπε...

Όταν λες "άπειρης προσέγγισης" εννοείς τη διαρκή ταλάντωση ανάμεσα σε ασύμβατες οπτικές ή κάτι άλλο;

rdDcom είπε...

Όχι, το «πραγματικό» του πραγματισμού του Rorty --- η τάση στις αρχές του 90 ήταν να ξεκινάν από το πραγματικό του πραγματισμού (σημείο ανέφικτο), πράγμα που δικαιολογούσε τη θέση του πολυ-περσπεκτιβισμού που αναφέρεις

RDAntonis είπε...

Χμ, έχω άγνοια από Ρόρτι, οπότε μου λείπει το υπόβαθρο εδώ.

rdDcom είπε...

Ήταν η seminal κριτική της ολότητας που διαδόθηκε στην «Αγγλοσαξωνία». Είναι δύσκολο να αντιδιαστείλει κανείς αυτή την κριτική από τη θέση του Μπαντιού περί ολότητας η οποία όμως στηρίζεται ουσιαστικά στον ίδιο εννοιολογικό εξοπλισμό --- μείον το πραγματικό του πραγματισμού.

rdDcom είπε...

«λες "άπειρης προσέγγισης"»

Από τα μαθηματικό αν θυμάσαι συνάρτηση που τείνε απείρως σε κάποια τιμή (π.χ. το 2), κ.λπ. αντί για δύο βάλε πραγματικό=θεσμοί της φιλελεύθερης δημοκρατίας, διάφορα παράδοξα για άπειρη αναδρομή και έχεις έτοιμο τον νεο-πραγματισμό του Ρόρτυ.

RDAntonis είπε...

Μιλάμε για το Consequences of Pragmatism, φαντάζομαι;

rdDcom είπε...

Ναι, αλλά κυρίως μια συλλογή δοκιμίων όπου αφιερώνει ένα κείμενο για τον Ντεριντά (δεν μπορώ τώρα να θυμηθώ τον τίτλο, είναι αργά). Εκεί φαίνεται καθαρά η θέση του.

RDAntonis είπε...

Αν/όταν θυμηθείς μου λες. Νύχτες:-)

χαρη είπε...

επειδή τώρα μόλις το είδα (αν και πέρασα νωρίτερα για τα φιλμάκια (με την καλύτερη έννοια ο υποκορισμός...) τής αρχής (άκου "νεολαία" για το vodpod @Αντώνη! θου κύριε δλδ :) μην πιάσουμε τα του χρόνου...) και επειδή το (πολύ) περασμένο τής ώρας δεν μού επιτρέπει τα πολλά λόγια, θα επανέλθω (μια που τιμήθηκα (σοβαρά το λέω) και με (εν μέρει όμως) τσιτάρισμα - πάντως το΄χω πει ότι εγώ σε φιλοσοφικά διαβάσματα υστερώ, κι έτσι θα τα πω "με δικά μου λόγια" που ζήταγε κι απ' τούς φοιτητές του κάποια (γερμανική) ψυχή...

RDAntonis είπε...

Διευκρινιστικά, το τσιτάρισμα είναι όντως εν μέρει, δηλαδή δεν βάζω τις ερωτήσεις που συμπληρώνουν το "ποια κοινωνία", γιατί ήθελα να αναδείξω περισσότερο το ερώτημα ως ερώτημα.

Σε γενικές γραμμές, η απάντησή μου στα σχόλιά σου είναι βέβαια πλάγια και από τη δική μου σκοπιά, αλλά ελπίζω να λέει κάτι χρήσιμο για τα ζητήματα που απασχολούν και εσένα, και που εκφράζονται και από τα συμπληρωματικά ερωτήματα που δεν περιέλαβα:-)

χαρη είπε...

για να ξεκινήσω από το τέλος, διότι την ύπαρξη των ντοσιέ φευγαλέα μόνο είχα πάρει χαμπάρι (είπαμε, καινούργια εδώ...), αυτά τα ντοσιέ ακριβώς φταίνε που έρχομαι καθυστερημενη τώρα : ειδικά τα σχετικά με τη Ρόζα θέλω να τα ξαναδιαβάσω - πάρα πολύ σημαντικά βιβλία βρίσκω εδώ! (το θαυμαστικό περιττό :-) )

επί τού κυρίως θέματος θέλω να πω δύο μόνο : 1. η απάντησή σου στο σχόλιο (μου) αφενός μεν ανεβάζει το επίπεδο τής "ερώτησης" (μου) (για να το πω σχηματικά), αφετέρου δε βάζει σίγουρα κάποια πράγματα στη θέση τους : απλώς εγώ δεν σκεφτόμουνα "κατευθύνσεις" ακριβώς ("αν η κατεύθυνση στην οποία σκέφτεσαι έχει να κάνει με "αυτονομία" της κοινωνίας απέναντι στο κράτος"), αν και τώρα που μούβαλες την ιδέα...τι να σού πω 2. για το σχετικά με το ότι "αυτές δεν είναι απλώς προσωπικές σου ανορθόδοξες σκέψεις" απολογούμαι (μετά συντριβής) διότι μέ πήρε ο κατήφορος ενός συνηθισμένου ύφους και ξέχασα προς στιγμήν σε ποιο μπλογκ γράφω! (θα το ξέρεις κι εσύ ότι αν μιλήσεις με βάση συναφείς ιδέες σε "κανονικούς αριστερούς" έχεις πολύ συχνά μια τέτοια αντιμετώπιση) (ότι αυτά δεν είναι "μαρξιστικά" πράγματα, ότι είναι "ελιτίστικα", κλπ)

καταλήγω στην τελευταία σου πρόταση λοιπόν, πάλι σχετικά με το ντοσιέ: δεν θέλω να ξαναπώ ότι την θεωρώ (και πόσο) τιμητική, γιατί θα μού ξαναβάλεις πάγο... Λέω λοιπόν ότι δεν θεωρώ ούτε στο ελάχιστο τον τρόπο που γράφω (μυθιστορηματικά εντελώς εννοώ (φαντάζομαι το ξέρεις ή το υποθέτεις) - με υποκειμενικά(;!) υποκείμενα, ειρωνίες, άγνοιες και λοιπά αφηγηματικά βίτσια) επαρκή και λογικόν για τις επιστημονικές και φιλοσοφικές απαιτήσεις τού δικού σας χώρου - παρόλ' αυτά σ' ευχαριστώ πολύ και αν υπάρξει κάτι που μού φανεί ότι μπορεί να χωρέσει ελπίζω έχω την άδειά σου να στο θέσω υπόψη με μεΐλιον

(εντωμεταξύ έχουν γραφτεί τόσα καινούργια εδώ, που να δω πότε θα τα διαβάσω καλά ολα...)

RDAntonis είπε...

Χάρη,

Πράγματι, αν έχεις κάτι για το ιστολόγιο μπορείς να το στείλεις στο εμειλ του ιστολογίου, προτιμότερο ως word attachment.

Ευχαριστώ για την κουβέντα, καλό υπόλοιπο θέρους!

Balasopoulos είπε...

Χάρη,

Πράγματι, αν έχεις κάτι για το ιστολόγιο μπορείς να το στείλεις στο εμειλ του ιστολογίου, προτιμότερο ως word attachment.

Ευχαριστώ για την κουβέντα, καλό υπόλοιπο θέρους!

χαρη είπε...

παρομοίως, παρομοίως :-)