Σάββατο, 7 Αυγούστου 2010

Για τις συντεχνίες

Χθες ο Economist κυκλοφόρησε ένα άρθρο με αφορμή την απεργία των οδηγών φορτηγών με τίτλο "1 κάτω, 69 απομένουν." Οι "κάτω" είναι φυσικά οι οδηγοί φορτηγών, πρώτα θύματα της πολιτικής "δομικών μεταρρυθμίσεων" που υιοθέτησε η κυβέρνηση προς τέρψιν του Jean-Claude Juncker, προέδρου της ομάδας δεκαέξι κρατών που χρησιμοποιούν το ευρώ. Οι 69 που "απομένουν" είναι οι επαγγελματίες των υπόλοιπων 69 κατηγοριών που θεωρούνται "κλειστά" επαγγέλματα ή κατά το κοινότερο "συντεχνίες." Σύμφωνα με το ίδιο άρθρο, ο νόμος-πλαίσιο που αναμένεται να "απελευθερώσει" αυτούς τους κλάδους αναμένεται να ενισχύσει το εθνικό ΑΕΠ κατά 13.2% τα επόμενα τρία με τέσσερα χρόνια [1]. Οι επηρεαζόμενοι κλάδοι απασχολούν γύρω στους 150.000 εργαζόμενους.

Παραδοσιακά, οι συντεχνίες δεν έχουν πολλά ερείσματα στην ταξική συνείδηση όσων δεν ανήκουν σ' αυτές. Μάλλον ταυτίζονται στην κοινή γνώμη με αυτό που ο Karl Kautsky, και αργότερα ο Λένιν, θα αποκαλούσαν "αριστοκρατία της εργασίας" (το αρχικό πλαίσιο αναφοράς του όρου βέβαια ήταν ο ιμπεριαλισμός και τα κέρδη που επέτρεπε να μοιραστούν στις εργατικές τάξεις της ιμπεριαλιστικής κοσμόπολης). Για αυτό και η επίθεση που εξαπολύθηκε εναντίον των οδηγών φορτηγών, κρινόμενη ως πιλοτικό πείραμα των όσων θα ακολουθήσουν μέχρι τον Δεκέμβρη, στέφθηκε σχετικά εύκολα από επιτυχία. Το καλοκαίρι ούτως ή άλλως είναι περίοδος μαζικής φυγής από το κλεινό άστυ, το επιχείρημα περί καταστροφικής παρακώλυσης των συγκοινωνιών είχε αρκετά μεγάλη επιτυχία σε περίοδο μαζικών μετακινήσεων, αλλά βασικό νομίζω ρόλο έπαιξε η παραδοσιακή αποστασιοποίηση μεγάλου κομματιού του πληθυσμού από τις συντεχνίες, τις οποίες περιβάλλει η καχυποψία και η έχθρα του "μη προνομιούχου" ανειδίκευτου/μισθωτού απέναντι στον "προνομιούχο" που κρατάει ζηλότυπα το επάγγελμά του κλειστό και αντλεί υπερβολικά κέρδη από αυτό.

Το χρονικό σημείο της στροφής της κοινής γνώμης ενάντια στις συντεχνίες ιστορικά είναι, όχι τυχαία, το τέλος του 18ου αιώνα, όταν αυτές θεωρήθηκαν βασικά εμπόδια για την εκβιομηχάνιση της κοινωνίας, διαδικασία που απαιτούσε την "απελευθέρωση", δηλαδή την πιο αποτελεσματική εκμετάλλευση, του ανθρώπινου εργατικού δυναμικού. Η αμυντικογενής συμπεριφορά των συντεχνιών, που επένδυσαν την ενέργειά τους σε μεταξύ τους αντιπαλότητες για τον έλεγχο ζωνών απασχόλησης και στην αυτο-προστασία τους από την μαζική είσοδο σ' αυτές ανειδίκευτων εργατών, επέτειναν την απονομιμοποίησή τους από τα κάτω την ίδια στιγμή που δεχόντουσαν επίθεση από τα πάνω.

Έτσι έχουμε το παράδοξο φαινόμενο της φαινομενικής σύγκλισης Άνταμ Σμιθ και Καρλ Μαρξ στην κριτική των συντεχνιών. Στον Πλούτο των Εθνών (πρώτη έκδοση 1776) [2], ο Άνταμ Σμιθ εντοπίζει στις συντεχνίες ένα βασικό εμπόδιο στην επέκταση των καπιταλιστικών σχέσεων παραγωγής, στον βαθμό που αυτές παρεμποδίζουν την μείωση των μισθών και του κέρδους για το κεφάλαιο:

Όλες οι συντεχνίες και το μεγαλύτερο μέρος των συντεχνιακών νόμων θεσπίστηκαν ακριβώς προκειμένου να εμποδίσουν [...] τη μείωση των τιμών και, κατά συνέπεια, των μισθών και του κέρδους, μέσω της μείωσης του ελεύθερου ανταγωνισμού, ο οποίος ασφαλώς θα την προκαλούσε. (σ. 162) [...] ακόμα και εκεί όπου δεν έχουν οργανωθεί ποτέ σε συντεχνίες, ο φθόνος των ξένων, η άρνησή τους να δεχτούν μαθητευόμενους ή να καταστήσουν γνωστά τα μυστικά του επαγγέλματος γενικά κυριαρχούν και συχνά τους επιτρέπουν τελικά, μέσω της δημιουργίας εθελοντικών ενώσεων και συμφωνιών, να εμποδίζουν τον ελεύθερο ανταγωνισμό που δεν είναι σε θέση να τον απαγορεύσουν με εσωτερικούς κανονισμούς. [...] Εάν αυτοί συνεταιριστούν με στόχο να μη δέχονται μαθητευόμενους, είναι σε θέση όχι μόνο να μεγεθύνουν την απασχόλησή τους, αλλά και να υποβιβάσουν τον συνολικό κλάδο σε ένα είδος υποδουλωμένης σε αυτούς εργασίας, και να ανυψώσουν την τιμή της εργασίας τους πολύ πάνω από εκείνη που συναρτάται με τη φύση της απασχόλησής τους (σ. 165). [...] Οι συντεχνιακοί νόμοι επιτρέπουν στους κατοίκους των πόλεων να αυξάνουν τις τιμές τους χωρίς τον φόβο να πωλήσουν μικρότερες ποσότητες, λόγω του ελεύθερου ανταγωνισμού, από τους συμπατριώτες τους. Αυτές οι άλλες ρυθμίσεις τούς εξασφαλίζουν επίσης από τον ανταγωνισμό των ξένων. Η αύξηση των τιμών που προκαλείται και από τα δύο είδη ρυθμίσεων πληρώνεται τελικά παντού από τους γαιοκτήμονες, τους αγρότες-επιχειρηματίες και τους εργάτες της υπαίθρου, οι οποίοι σπανίως αντιτίθενται στην καθιέρωση αυτού του είδους των μονοπωλίων (σ. 167).

Όπως φαίνεται στο παραπάνω απόσπασμα, η βασική στρατηγική του Σμιθ είναι η ολική αντικατάσταση αυτού που αργότερα θα εμφανιστεί ως ταξική σύγκρουση, μεταξύ κεφαλαίου και εργατών, από την σύγκρουση μεταξύ πόλης και αγροτικής επαρχίας: οι συντεχνίες εκπροσωπούν τον παρασιτισμό της πόλης επάνω στην επαρχία, επάνω στα αδιαφοροποίητα για τον Σμιθ συμφέροντα των "γαιοκτημόνων", "αγροτών-επιχειρηματιών" και "εργατών της υπαίθρου". Συνεπώς, για το επιχείρημα του Σμιθ, η συντεχνία είναι το ακριβώς αντίθετο του οικουμενικού υποκειμένου: είναι αυτή που χαλκιδεύει την πραγματική οικουμενικότητα, το γενικό συμφέρον που εμφορείται από το "άνοιγμα" της αγοράς: "Και οι κραυγές και η σοφιστεία των εμπόρων και των ιδιοκτητών μανιφακτούρας τούς [τους κατοίκους της επαρχίας] πείθουν εύκολα ότι το ιδιωτικό συμφέρον ενός μέρους, και μάλιστα του υποδέεστερου μέρους της κοινωνίας, είναι το γενικό συμφέρον του συνόλου" (σ. 167).

Δεν χρειάζεται ιδιαίτερη φαντασία για να γίνει αντιληπτό ότι η βασική γραμμή των ΜΜΕ απέναντι στους οδηγούς φορτηγών, όπως και απέναντι σε κάθε συντεχνιακή απεργία, δεν έχει κάνει ούτε ένα βήμα μακριά από όσα ο Σμιθ ισχυρίστηκε το 1776. Είναι μια σημαντική υπενθύμιση για όσους αρέσκονται να μιλούν για την "απαρχαιωμένη" ιδεολογία της μαρξικής αριστεράς.

Στα 1848, και στα πλαίσια του Κομμουνιστικού Μανιφέστου [3], ο Μαρξ κάνει μία σειρά από σύντομες αναφορές στις συντεχνίες. Η πρώτη ακολουθεί αμέσως μετά από την διάσημη φράση που εγκαινιάζει την ενότητα "Αστοί και Προλετάριοι" ("Η ιστορία όλων των μέχρι σήμερα κοινωνιών είναι ιστορία ταξικών αγώνων"): "Ελεύθερος και δούλος, πατρίκιος και πληβείος, αριστοκράτης και δουλοπάροικος, μάστορας [guild-master] και κάλφας [journeyman], με μια λέξη: καταπιεστής και καταπιεζόμενος βρίσκονταν ανέκαθεν σε αντιπαράθεση...(σ. 25). Με άλλα λόγια, το πλήρες μέλος της (προνεωτερικής) συντεχνίας ορίζεται με όρους ταξικής αντιπαλότητας προς τον εκπαιδευόμενο, είναι μια προ-καπιταλιστική ενσάρκωση του καταπιεστή. Λίγες αράδες αργότερα, ο Μαρξ συνεχίζει: 

Οργανωμένη σε φεουδαρχική ή συντεχνιακή βάση, η παλαιά μεταποιητική οικονομία δεν επαρκούσε πια για να κορέσει τις αυξανόμενες ανάγκες των νέων αγορών. Η βιοτεχνία πήρε τη θέση της. Οι μάστορες των συντεχνιών τέθηκαν στο περιθώριο από τη μεσαία τάξη της νέας μαζικής μεταποιητικής παραγωγής· ο καταμερισμός της εργασίας ανάμεσα στις διάφορες συντεχνίες αποτραβήχτηκε από το προσκήνιο και υποκαταστάθηκε από τον καταμερισμό της εργασίας μέσα στο κάθε εργαστήρι ξεχωριστά (σ. 26).

Το απόσπασμα είναι αρκετά σημαντικό. Ο "μάστορας", το προνομιούχο μέλος της προ-καπιταλιστικής συντεχνίας, δεν έχει πλέον τη θέση αφέντη· "τίθεται στο περιθώριο" από τη μεσαία τάξη. Την ίδια στιγμή, ο κυρίαρχος ανταγωνισμός, που ο Μαρξ εντοπίζει ανάμεσα στις συντεχνίες (και όχι μεταξύ αυτών και της αδιαφοροποίητης μάζας των κατοίκων της υπαίθρου) υποκαθίσταται από τον καταμερισμό της εργασίας μέσα σε κάθε βιοτεχνία (και αργότερα, βιομηχανία). Είναι σημαντικό να παρατηρήσουμε ότι ανάμεσα στο 1776 και το 1848, η συντεχνιακή οργάνωση στην Αγγλία έχει κομματιαστεί· την εποχή που γράφει ο Μαρξ, η συντεχνία δεν είναι πλέον εμπόδιο για το κεφάλαιο, αλλά ένα ακόμα από τα κουρέλια της προ-καπιταλιστικής κοινωνίας. Είναι επίσης σημαντικό να παρατηρήσουμε τις πολύ διαφορετικές διαχωριστικές γραμμές που τοποθετούν οι Σμιθ και Μαρξ σε ό,τι αφορά την σχέση των συντεχνιών με την υπόλοιπη κοινωνία. Για τον Σμιθ, οι συντεχνίες αποτελούν μειονότητες που απειλούν και σφετερίζονται τα συμφέροντα της πλειοψηφίας· για τον Μαρξ, ο ρόλος των συντεχνιών χωρίζεται σε δύο φάσεις: πριν την έλευση του βιομηχανικού καπιταλισμού, όταν και αποτελούν ενσαρκώσεις ταξικού πολέμου έναντι των ανειδίκευτων εργατών, και μετά την έλευσή του, όταν ουσιαστικά εντάσσονται και αυτές στον νέο καταμερισμό εργασίας, και με την πλευρά των ηττημένων της ιστορικής διαδικασίας.

Η τρίτη αναφορά του Μανιφέστου στις συντεχνίες βρίσκεται στο τρίτο τμήμα του ("Σοσιαλιστική και κομμουνιστική γραμματεία"), κάτω από την κεφαλίδα "Ο μικροαστικός σοσιαλισμός":

Στις χώρες όπου αναπτύχθηκε ο σύγχρονος πολιτισμός διαμορφώθηκε ένα καινούργιο στρώμα μικροαστών που ταλαντεύεται μεταξύ προλεταριάτου και αστικής τάξης και ως συμπλήρωμα της αστικής κοινωνίας ανανεώνεται διαρκώς. Όμως, εξαιτίας του ανταγωνισμού, τα μέλη του βλέπουν ότι κατρακυλούν ολοένα περισσότερο προς το προλεταριάτο και ότι με την εξέλιξη της μεγάλης βιομηχανίας πλησιάζει η ώρα που θα εξαφανιστούν ολότελα ως διακριτό τμήμα της σύγχρονης κοινωνίας, και τις θέσεις τους στο εμπόριο, τη χειροτεχνία και τη γεωργία θα πάρουν επιστάτες και λακέδες [...] Έτσι γεννήθηκε ο μικροαστικός Σοσιαλισμός. [...] Αυτός ο Σοσιαλισμός ανάταμε με μεγάλη οξύνοια τις αντιφάσεις στις σύγχρονες παραγωγικές σχέσεις. Έφερε στο φως τους υποκριτικούς εξωραϊσμούς των οικονομολόγων. [...] Όμως, από την πλευρά του θετικού περιεχομένου του, ο Σοσιαλισμός αυτός είτε επιδιώκει να αποκαταστήσει τα παλαιά μέσα παραγωτής και συναλλαγής και, μαζί με αυτά, τις παλαιές ιδιοκτησιακές σχέσεις και το παλαιό κοινωνικό καθεστώς, είτε θέλει να επαναφέρει διά της βίας τα σύγχρονα μέσα παραγωγής και συναλλαγής στο ασφυκτικό πλαίσιο των παλαιών ιδιοκτησιακών σχέσεων που τα μέσα εκείνα τίναξαν, όπως ήταν αναπόφευκτο, στον αέρα. Και στις δύο περιπτώσεις είναι συγχρόνως αντιδραστικός και ουτοπικός.
Συντεχνιακή οργάνωση στη χειροτεχνία και πατριαρχική οικονομία στην ύπαιθρο: να ποια είναι η τελευταία του λέξη.
Στην κατοπινή του πορεία τούτο ρεύμα εκφυλίστηκε σε έναν ψοφοειδή μοιρολατρισμό (σ. 49-50, εμφάσεις δικές μου).

Με τον συνηθισμένο του διαλεκτικό τρόπο, ο Μαρξ αποτίει τιμή στην κριτική δύναμη του μικροαστικού σοσιαλισμού, έκφραση συντεχνιακής οργάνωσης στη μανιφακτούρα και πατριαρχικής οικονομίας στην ύπαιθρο, αναδεικνύει όμως και τα όρια της. Αυτό που είναι όμως ιδιαίτερα σημαντικό είναι από ποια σκοπιά το κάνει: η κριτική του Μαρξ στην επίδραση της συντεχνιακής λογικής πάνω στη σοσιαλιστική ιδεολογία αφορά τους περιορισμούς της έναντι του οικουμενισμού του κομμουνιστικού εγχειρήματος και όχι τα εμπόδια που θέτει στην ανάπτυξη της ελεύθερης αγοράς.

Με περισσή κουτοπονηριά, αρκετοί σήμερα επιχειρούν να εκμεταλλευτούν την χρονική μας απόσταση από τις πολύ διαφορετικές παρεμβάσεις των Σμιθ και Μαρξ πάνω στο θέμα των συντεχνιών. Επιχειρούν να σβήσουν τις σαφείς διαχωριστικές γραμμές ανάμεσα σε μια κριτική των συντεχνιών από την σκοπιά ενός κομμουνιστικού εγχειρήματος που καταργεί την "αριστοκρατία της εργασίας" στο όνομα αυτών που είναι απολύτως χωρίς προνόμια, και στη ρητορική του φιλελευθερισμού --ταυτίζοντας έτσι τη γλώσσα της χειραφέτησης με αυτή της απελευθέρωσης της αγοράς από ο,τιδήποτε παρεμποδίζει την επαρκέστερη και πιο απρόσκοπτη συσσώρευση κέρδους. Επιχειρούν να μας πείσουν, ουσιαστικά, ότι αυτό που εκπροσωπεί το γενικό καλό, την "κοινωνία", κόντρα στην επιμονή των επιμέρους, εγωϊστικών συμφερόντων, είναι το ίδιο το κεφάλαιο. Και επιχειρούν να το κάνουν για ένα πολύ καλό λόγο: η κατάρρευση των συντεχνιών θα επιταχύνει την πλήρη ισοπέδωση των τελευταίων οχυρών της εργασιακής αυτο-οργάνωσης, απελευθερώνοντας τα περιθώρια κέρδους του κεφαλαίου και εξομαλύνοντας τη διαδικασία συσσώρευσής του.

Το ότι οι συντεχνίες είναι εγκλωβισμένες στην νοσταλγική προστασία κλειστών προνομίων, η ύπαρξη συνεπώς ανταγωνισμών και εντάσεων ανάμεσά τους και σε αυτούς που τα ΜΜΕ παρουσιάζουν ως "απλούς πολίτες" (λες και υπάρχει κάποιου είδους κάστα "απλών πολιτών"), δεν σημαίνει ότι οι δυνάμεις που θα τις συνθλίψουν στους μήνες που έρχονται εργάζονται για λογαριασμό του "γενικού συμφέροντος." Τουλάχιστον για αυτούς που έχουν ακόμα μια στοιχειώδη επαφή με την θεωρητική και πολιτική παράδοση της αριστεράς, η ανοχή στο πιπίλισμα της καραμέλας περί "συντεχνιών" που παρεμποδίζουν την ανάπτυξη της οικονομίας εις βάρος της πλειοψηφίας είναι απαράδεκτη. Με δεδομένη την απουσία ενός μαζικού μετώπου κομμουνιστικής χειραφέτησης, η άμεση ή έμμεση συστράτευση με την συντριβή των συντεχνιών δεν είναι συστράτευση με την καθυστερημένη χειραφέτηση της σημερινής κοινωνίας από την φεουδαρχία, αλλά με την εγκαθίδρυση μιας νέας εποχής άνευ ορίων προλεταριοποίησης των ελλήνων μικροαστών.
RD (Αντώνης)

Σημειώσεις:
[1] Με τη σειρά του, ο Economist βασίζεται στα στοιχεία που έδωσε το ΙΟΒΕ, για την αξιοπιστία των οποίων παραπέμπω στο φρέσκο κείμενο του Techie Chan: http://techiechan.com/?p=537
[2] Έρευνα για τη φύση και τις αιτίες του πλούτου των εθνών, μτφρ. Χρήστος Βαλλιάνος, ΒΗΜΑ/ΔΟΛ, 2010.
[3] Μανιφέστο του Κομμουνιστικού Κόμματος/Η 18η Μπρυμαίρ του Λουδοβίκου Βοναπάρτη, μτφρ. Κώστας Κουτσουρέλης και Άννα Αστρινάκη, ΒΗΜΑ/ΔΟΛ, 2010.

Εικόνα: http://libcom.org/library/trade-guilds-initiation-through-work-andre-nataf


16 σχόλια:

rdDcom είπε...

«...κατάρρευση των συντεχνιών θα επιταχύνει την πλήρη ισοπέδωση των τελευταίων οχυρών της εργασιακής αυτο-οργάνωσης, απελευθερώνοντας τα περιθώρια κέρδους του κεφαλαίου και εξομαλύνοντας τη διαδικασία συσσώρευσής του.

Το ότι οι συντεχνίες είναι εγκλωβισμένες στην νοσταλγική προστασία κλειστών προνομίων, η ύπαρξη συνεπώς ανταγωνισμών και εντάσεων ανάμεσά τους και σε αυτούς που τα ΜΜΕ παρουσιάζουν ως "απλούς πολίτες" (λες και υπάρχει κάποιου είδους κάστα "απλών πολιτών"), δεν σημαίνει ότι οι δυνάμεις που θα τις συνθλίψουν στους μήνες που έρχονται εργάζονται για λογαριασμό του "γενικού συμφέροντος." Τουλάχιστον για αυτούς που έχουν ακόμα μια στοιχειώδη επαφή με την θεωρητική και πολιτική παράδοση της αριστεράς, η ανοχή στο πιπίλισμα της καραμέλας περί "συντεχνιών" που παρεμποδίζουν την ανάπτυξη της οικονομίας εις βάρος της πλειοψηφίας είναι απαράδεκτη. Με δεδομένη την απουσία ενός μαζικού μετώπου κομμουνιστικής χειραφέτησης, η άμεση ή έμμεση συστράτευση με την συντριβή των συντεχνιών δεν είναι συστράτευση με την καθυστερημένη χειραφέτηση της σημερινής κοινωνίας από την φεουδαρχία, αλλά με την εγκαθίδρυση μιας νέας εποχής άνευ ορίων προλεταριοποίησης των ελλήνων μικροαστών.»

Από άποψη ανατομής των τωρινών ιδεολογημάτων περί συντεχνιών, είναι εύστοχο το ανωτέρω. Στην πραγματικότητα, αυτό που γίνεται είναι μαζική απαλλοτρίωση «ατομικής» ιδιοκτησίας στα πλαίσια μιας υποτιθέμενης φιλελεύθερης δημοκρατίας (όχι απλή μεταρρύθμιση, αναδιάρθρωση, κ.λπ). Ίσως θα έπρεπε κανείς να καταδείξει αναλογίες με παρόμοια φαινόμενα στη Ναζιστική Γερμανία (αναφέρομαι σε απαλλοτριώσεις μεγαλοαστών Εβραίων, --- «αναδιαρθρωτική» καταστροφή που συμπαρέσυρε και πλήθος απλών πολιτών).

rdDcom είπε...

Δείτε και το εξής:
http://techiechan.com/?p=537 (σε wordpress όπου δεν έχει αλλάξει τους μόνιμους συνδέσμους)

Να σημειωθεί ότι τα περί ανταγωνισμού είναι ευτράπελα. Ποτέ δεν υπήρξε πρόθεση σε ευρωπαϊκό επίπεδο να ενισχυθεί ο ανταγωνισμός με την έννοια της προαγωγής συνθηκών «ελεύθερης» αγοράς --- στην πραγματικότητα, οι όποιο νομικοί περιορισμοί ολιγοπωλίων εφαρμόστηκαν είχαν σκοπό την δημιουργία πανευρωπαϊκών «οικονομιών κλίμακας» και τα πιθανά ερμηνευτικά εργαλεία ρύθμισης είχαν ήδη εκφυλιστεί στη δεκαετία του 90 σε «αγγελο-λογίες». Και ενώ οι γνωστοί αριστεροί πανηγύριζαν για τα cottage industries [αυτά που πωλούσαν σουβενίρ για τουρίστες, όχι τις εταιρείες προγραμματιστών {αχ, αυτές οι silicon valleys}], οι κάθε είδους ολιγοπωλιακές συγκεντρώσεις προχωρούσαν ακάθεκτες. --- Το μόνο πρόβλημα που έχει η ανάλυση του waste είναι ότι αποδίδει την ελληνική κατάσταση στην ανικανότητα των τοπικών εποπτικών αρχών. Αυτό είναι λάθος, η ενίσχυση των ολιγοπωλίων αποτελεί συνειδητή επιλογή σε τοπικό και ευρωπαϊκό επίπεδο.
Και επιμένω με το υπόδειγμα της ναζιστικής Γερμανίας: όπου συνέβησαν παρόμοιες τερατώδεις αναδιανομές προς τους μεγαλοαστικές τάξεις (είναι δύσκολο κανείς να δει ότι οι διωγμοί των ρόμα στη Γαλλία και η ένταση της ποινικοποίησης των μουσουλμάνων/αφρικανών μεταναστών αποτελεί τμήμα τής ίδιας στρατηγικής;)

RDAntonis είπε...

Το είδα το κείμενο του Techie, θα μπει σε παραπομπή τώρα.

yorgos είπε...

Ενδιαφέρον το ποστ και η επισήμανση του ρητορικού conflation στη βαση της 'εθνικής συζήτησης'. Ξέρω ότι δεν είναι αυτός ο σκοπός του ποστ, αλλά αναρωτιέμαι: επί του πρακτέου, τι; Συστράτευση με τις συντεχνίες; Και σε ποιά βάση αν όχι το "εχθρός του εχθρού μου"; Αποχή από τη συζήτηση;

RDAntonis είπε...

Τίποτε από τα δύο, αλλά προσπάθεια να γίνει κατανοητή στις ίδιες τις συντεχνίες η ανάγκη συστράτευσής τους σε ένα ευρύτερο εργατικό σχηματισμό στον οποίο δεν θα έχουν αυτές τον κυρίαρχο λόγο και στον οποίο το διακύβευμα δεν θα είναι η διατήρηση των δικών τους προνομίων.

Με άλλα λόγια, προσπάθεια να γίνει κατανοητό ότι το "στενό" τους συμφέρον δεν αποτελεί επαρκή βάση πολιτικής συγκρότησης για τα μέλη τους κάτω από τις συνθήκες και περιστάσεις του παρόντος.

Την ίδια στιγμή, βέβαια, συγκράτηση των ανακλαστικών αντιδράσεων των μη μελών συντεχνιών απέναντι σε όσα συμβαίνουν αναφορικά με τις συντεχνίες.

rdDcom είπε...

ΑΝτώνη, αντί να μιλάμε για συντεχνίες, ορθότερο είναι να μιλάμε για τα αιτήματα της «ασφάλειας δικαίου», συνέχειας της διοικητικής πρακτικής, ύπαρξης ενός ρυθμιστικού πλαισίου που ανταποκρίνεται στις ανάγκες του κοινωνικού συνόλου, κ.λπ. Δεν πρόκειται για αγώνα συντεχνιών που αγωνίζονται να διατηρήσουν κεκτημένα αλλά για πόλεμο στα πλαίσια μια ληστρική και αντισυνταγματική γενικευμένης πρακτικής.

Πρόσεξε πως ο όρος κεκτημένα (θεμέλιο του «αστικού» δικαίου) έχει πάρει αρνητικές συμπαραδηλώσεις. Ο όρος καλύπτει και το δικαίψμα συνταξιοδότησης, κοινωνικής αρωγής, περιβαλλοντικής προστασίας, κ.λπ κ.λπ. Είναι εσφαλμένο να συγκατανεύουμε στην ίδια χρήση του όρου συντεχνίες όταν ακριβώς πρόκειται για ιδεολόγημα η χρήση του οποίου έχει ως απώτερο σκοπό την κατάλυση κάθε έννοιας κράτους δικαίου.

RDAntonis είπε...

Κατανοητό το κριτικό point, Δήμο. Νομίζω πως έχεις δίκαιο.

Waste είπε...

εντυπωσιακές αναφορές και πάλι στο κείμενό σου!


η παραπάνω απάντησή σου πάντως νιώθω πως είναι λίγο απολογητική για τον αυτοματισμό της.

Οι συντεχνίες στην ελλάδα αποτελούν για πολλές δεκαετίες σημαντικό κομμάτι την νομιμοποιητικής πλειοψηφίας που στηρίζει το μεταπολιτευτικό σύστημα. Θα μπορούσαμε να πούμε πως το ΠΑΣΟΚ εξέθρεψε μόνο μία (τους ΔΥ) και ήρθε σε συννενόηση με τις υπόλοιπες. Αυτές οι συντεχνίες λοιπόν ήταν μέρος της νομιμοποιητικής αιχμής του κράτους κι αυτό δεν πρέπει να το ξεχνάμε.

Το να πιστεύουμε πως μια μέρα θα "ξυπνήσουν" και θα καταλάβουν το "συμφέρον" τους είναι λίγο αυτοματικό, ειδικά εάν σκεφτούμε πως το συμφέρον τους βρίσκεται τόσα χρόνια στην συνδιαλλαγή και τις σχέσεις πατρονίας με το κράτος.
Ακόμα λοιπόν κι αν συνταχθούν με τους λιγότερο προνομιούχους (στους οποίους φαντασιακά ή μη δεν αυτο-συγκαταλέγονται), τη στιγμή που το κράτος θα τους προσφέρει μια συννενόηση, αυτοί θα την αρπάξουν. Κι αυτό τελικά δημιουργεί ακόμα μεγαλύτερη καχυποψία απέναντι στους αγωνες μιας συντεχνίας.

πολύ πρόσφατο παράδειγμα ήταν ο ΟΛΠ, παλιότερο αλλά πολύ καλό ο ΟΤΕ. Και τα δύο μας δείχνουν, όχι μόνο μια πάλη μεταξύ παλαιών και καινούργιων, αλλά και τη συγκρότηση του φαντασιακού τους και φυσικά την αστάθεια τέτοιων συμμαχιών.

Τόσα χρόνια ακούω σαν επιχείρημα το "ας παλέψουμε να παίρνουμε όλοι τους μισθούς των υπαλλήλων της τάδε συντεχνίας" , κι αυτό το επιχείρημα πέρα από ελαφρά ουτοπικό (καθώς θεωρεί τα κέρδη του κεφαλαίου άπειρα, ενώ στην ουσία μέρος των κερδών της συντεχνίας, αποτελούν κόστος για το υπόλοιπο κοινωνικό σύνολο), το θεωρώ και χιλιαστικά ανειλικρινές. Διότι αφήνει τη δικαίωση του συμπορευόμενου σενα υποθετικό μέλλον, τη στιγμή που αγωνίζεται για τα σημερινά απτά κέρδη της συντεχνίας.

καταλαβαίνω πως είμαι αθεράπευτα ρεφορμιστής, παρόλαυτα η ανιάτη αυτή ασθένειά μου συνδέεται περισσότερο με το πως θα δημιουργήσουμε μια πιο δίκαιη κοινωνία σήμερα με τις υπάρχουσες κοινωνικές συνθήκες. Από εκεί πηγάζει και η καχυποψία μου απέναντι στην ξαφνική αλλαγή τόσων και τόσων κοινωνικών "σταθερών".

ΥΓ και θα συμφωνίσω με τον rdDcom πως το κράτος και η ΕΕ έχουν στόχο τους τη δημιουργία υπερευρωπαϊκών ολιγοπωλίων και συγκέντρωσης της αγοράς για να ανταγωνιστούν τις ΗΠΑ. Παρόλαυτα μεγάλο μέρος των χωρών της ευρώπης (της γερμανίας και της γαλλίας συμπεριλαμβανομένης) συνεχίζει να βάζει φραγμούς στις φαντασιώσεις της γραφειοκρατίας.

RDAntonis είπε...

Γεια σου waste, και ευχαριστώ για το σχόλιο. Γράφεις: "Αυτές οι συντεχνίες λοιπόν ήταν μέρος της νομιμοποιητικής αιχμής του κράτους κι αυτό δεν πρέπει να το ξεχνάμε." Fair enough, αλλά αυτό εγείρει με τη σειρά του κάποια ερωτήματα απ' την δική μου σκοπιά: α) αν ισχύει αυτό, _ποια_ είναι τώρα η "νομιμοποιητική αιχμή" του κράτους; Και β) αν στόχος του κράτους είναι η δημιουργία ολιγοπωλίων και η συγκέντρωση της αγοράς κόντρα στις συντεχνίες, σημαίνει τούτο ότι το κράτος κινείται από κάποιου είδους γενικό συμφέρον το οποίο εμπόδιζαν ως τώρα οι συντεχνίες;

Επίσης, θεωρούμε ή όχι το ελληνικό κράτος ταξικό κράτος; Αν ναι, τότε τι ρόλο έχει ο λόγος για την παρασιτικότητα των συντεχνιών σε βάρος του υπόλοιπου κοινωνικού συνόλου σε μια ταξική θεώρηση του κράτους που να εξηγεί και την τωρινή του ολιγοπωλιακή-υπερεθνική λογική; Μήπως θα πρέπει να ακολουθήσουμε τον Δήμο, μιλώντας για ζητήματα ασφάλειας δικαίου, και υπογραμμίζοντας ότι η κυριαρχία του ίδιου του όρου συντεχνίες συσκοτίζει την πραγματικότητα της κατάστασης, επιτρέποντας να αποδοθεί η χροιά των καταχρηστικών προνομίων σε κοινωνικά κεκτημένα;

Waste είπε...

α) αδυνατώ να απαντήσω, νομίζω και οι πασόκοι έχουν κάποια προβλήματα στη συγκεκριμένη ερώτηση. Εννοώ πέρα από έναν σκληρό κομματικό πυρήνα που υποστηρίζει την κυβέρνηση "φαντασιακά" (πέρα δηλαδή από το άμεσο συμφέρον τους) και μερικές νεο-φιλελευθερίζουσες κραυγές από εδώ κι από εκεί, νομίζω ο μοναδικός άλλος νομιμοποιητικός παράγοντας του κράτους, είναι η γραφειοκρατία των βρυξελλών.
β) αυτό νομίζω το έχω. όχι το κράτος δεν αποσκοπεί στην υπεράσπιση κάποιου γενικού συμφέροντος, όπως όμως και οι συντεχνίες. Στόχος και των δύο είναι διατήρηση των προνομίων και των ραντιέρικων κερδών, μόνο που σήμερα πια το κράτος επιθυμεί την αλλαγή αυτού που τα καρπώνεται.
Οι συντεχνίες όμως (έχετε δίκιο είναι ιστορικά μάλλον καταχρηστικός ο όρος), συνεχίζουν να αποτελούν ομάδες που αποσκοπούν στην απόκτηση ή διατήρηση -ειδικών προνομίων- σε σχέση με τις υπόλοιπες ομάδες.

συμφωνούμε πως το κράτος είναι ταξικό. φαντάζομαι θα διαφωνήσουμε κάπως στο ποιος θεωρεί ότι ανήκει που (στην ταξική αντιπαράθεση). Με λίγα λόγια δεν βλέπουμε στην ελληνική κοινωνία τον καθαρό ταξικό διαχωρισμό της βενεζουέλας. Ούτε φαντασιακά, ούτε οικονομικά. Κι αυτό πιστεύω πως είναι κάτι που διαφεύγει από την ανάλυση της αριστεράς.

Τα κοινωνικά κεκτημένα που αφορούν πολύ οριοθετημένες και μικρές κοινωνικές ομάδες, τα εντάσσουμε συνήθως ιστορικά στις πελατειακές σχέσεις. Και με αυτόν τον τρόπο δούλευε μέχρι σήμερα το ελληνικό κράτος, τεμαχικά. Δηλαδή η φορολόγιση στο 70% των αποφοίτων του ΤΕΕ, ή η τεκμαρτή φορολόγιση των ταξιτζήδων και των ιδιοκτητών ενοικιαζόμενων (για να πάρουμε δύο γνωστά παραδείγματα), δεν αποτελούν υπερασπίσημο κεκτημένο, καθώς παράγουν περισσότερη ανισότητα και αδικία (στα πλαίσια που αυτές οι ομάδες φοροαποφεύγουν νομίμως) και αποτελούν μέρος της συννενόησης του κράτους με μια συγκεκριμένη ομάδα (υπερ του στενού συμφέροντος της ομάδας).

όπως και στα προνεωτερικά κράτη, κάποιες φορές αυτή η συννενόηση (των κοινωνικών κεκτημένων μιας συγκεκριμένης περιοχής ή ομάδας) ήταν δίκαιη. Τις περισσότερες φορές όμως ήταν και είναι αποτέλεσμα αδιαφανών και άδικων ρυθμίσεων που περισσότερο έχουν σχέση με δυνατότητα πίεσης μιας συγκεκριμένης ομάδας ή την θέση των μελών της στον κρατικό μηχανισμό.

Το να υπερασπιζόμαστε πολλές φορές όλα τα "κεκτημένα", είναι λίγο σαν να παραδεχόμαστε πως ζούσαμε σε μια δίκαιη κοινωνία που τώρα κάποιος καταστρέφει. Και είναι σχεδόν υποκριτικό (δεν το λέω προσωπικά προσθεού) απέναντι σε όλους αυτούς που δεν έχουν κεκτημένα, ή ανήκουν σε κοινωνικές ομάδες χωρίς μοχλούς πίεσης ή αντιπροσώπευση στην κυβέρνηση.

rdDcom είπε...

Η κατάσταση που περιγράφεις δεν είναι καθόλου ελληνικό φαινόμενο. Στην Αγγλία, η συρρίκνωση του κράτους πρόνοιας συνοδεύτηκε τόσο από φοροαπαλλαγές όσο και λίγο πολύ από «τεκμαρτά» επίπεδα φορολόγησης (ο όρος δικός σου). Άλλωστε, ποιος είναι ο λόγος καταβολής υψηλών φόρων αν για παράδειγμα οι συντάξεις δεν αποτελούν αντικείμενο εγγύησης από το κράτος, το σύστημα υγείας καταρρέει (η κατάσταση στα δημόσια νοσοκομεία στο «πάμπλουτο» Κεντ είναι απελπιστική) και το κράτος, δίνοντας 400 λίρες επίδομα στους μακροχρόνιους ανέργους, τους ωθεί είτε στη (οιονεί νομιμοποιημένη) μαύρη εργασία είτε στην εγκληματικότητα; Ό,τι έγραψα περί ασφάλειας δικαίου, είχε ως σημείο αναφοράς την επίφαση του όλου οικοδομήματος.

*Να σημειωθεί ότι προσωπικά αποφεύγω «ταξικές» αναλύσεις βασισμένες σε income brackets.

rdDcom είπε...

«Το να υπερασπιζόμαστε πολλές φορές όλα τα "κεκτημένα", είναι λίγο σαν να παραδεχόμαστε πως ζούσαμε σε μια δίκαιη κοινωνία που τώρα κάποιος καταστρέφει.»

Να προσθέσω ότι το δικό μου σχόλιο δεν αφορούσε τόσο στην υπεράσπιση «κεκτημένων» - αναφερόμουν σε φαινόμενα κατάλυσης της συνταγματικής τάξης χωρίς συγχρόνως καμία πρόθεση αναδιαπραγμάτευσης ενός κάποιου «κοινωνικού» συμβολαίου.

Waste είπε...

σε αυτό θα συμφωνήσω και με τα δύο χέρια, ή όπως το έθεσε ένας συνεργάτης του συνηγόρου του πολίτη, "σε λίγο θα παλεύουμε όχι για τη χρηστή διοίκηση, αλλά για τη συνταγματική νομιμότητα"

Waste είπε...

όχι προσθεού δεν είναι μόνο ελληνικό φαινόμενο, παρότι στην ελλάδα πήρε ελληνικά χαρακτηριστικά, δηλαδή πελατειακών σχέσεων με το κράτος. Το τεκμαρτό επίπεδο φορολόγησης πχ (άδικο διότι κρύβονται μέσα του οι πιο πλούσιοι) δεν εφαρμόζεται μαζικά, αλλά κατά περίπτωση και σε ομάδες με προνομιακές σχέσεις με το κράτος.

Μόνο η ντεφάκτο κατάργηση των φόρων μεταβίβασης από τη ΝΔ το 2005 είχε ένα μαζικό χαρακτήρα (που πάλι οφελούσε κατά πολύ τους πλουσιότερους φυσικά). Ο hudson έχει ένα πολύ καλό κομμάτι που περιγράφει το πως οι φόροι μεταβίβασης και κατοχής ακινήτων είναι πια εντελώς απαράδεκτοι (υπερ των πλουσίων).

συμφωνούμε τα income brackets είναι εντελώς μονόπλευρη οπτική. Ακόμα και το total wealth να πάρεις (συνολική καθαρή θέση ας πούμε) κι αυτό εμπεριέχει πολλές παγίδες. Και η προσωπική (και γιαυτό εν πολλοίς άχρηστη) εμπειρία μου, λέει πως στην ελλάδα , η φαντασιακή ταξική θέση είναι πολλές φορές διαφορετική από την οικονομική. Περισσότερο προς τα πάνω και παρά προς τα κάτω. Σε αυτή την "παράλογη" αυτοπεποίθηση φυσικά, μεγάλο ρόλο μπορεί να παίζει και η γκρίζα οικονομία.

ΥΓ χαίρομαι πολύ τη συζήτησή μας

ΓΚ είπε...

"...η ανάγκη συστράτευσής τους σε ένα ευρύτερο εργατικό σχηματισμό στον οποίο δεν θα έχουν αυτές τον κυρίαρχο λόγο και στον οποίο το διακύβευμα δεν θα είναι η διατήρηση των δικών τους προνομίων (...) προσπάθεια να γίνει κατανοητό ότι το "στενό" τους συμφέρον δεν αποτελεί επαρκή βάση πολιτικής συγκρότησης για τα μέλη τους κάτω από τις συνθήκες και περιστάσεις του παρόντος.
----------------------------------------------------------------------------

Αντώνη εδώ δε θα μπορούσαμε να μιλήσουμε κάλλιστα και για αυτό που ο Laclau ονομάζει "αλυσίδες ισοδυναμιών" [chain of equivalence]; Βλ. Hegemony and socialist strategy: towards a radical democratic politics, αλλά και το σχετικά πρόσφατο On populist reason.

Και ακόμα κάτι, γιατί να μιλάμε αυστηρά για έναν "ευρύτερο εργατικό σχηματισμό" και όχι "κοινωνικό σχηματισμό"; Οι "συνθήκες και περιστάσεις του παρόντος" άλλωστε, όπως νομίζω θα συμφωνείς, απαιτούν κάτι πολύ παραπάνω από μια "εργατική" μόνο αντίδραση.

RDAntonis είπε...

Κατά νου είχα βέβαια την ηγεμονία και τον ηγεμονικό συσχετισμό αλλά κατά Gramsci και όχι κατά Laclau/Mouffe, εφόσον αν και όντως συμφωνώ ότι απαιτείται κάτι πολύ παραπάνω από μια εργατική μόνο αντίδραση, εξακολουθώ να πιστεύω ότι ο συσχετισμός πρέπει να επικαθορίζεται από την εργατική τάξη εάν θέλουμε να επιτευχθεί κάτι παραπάνω από ένα μεταρρυθμιστικό settlement με το κράτος.