Πέμπτη, 8 Ιουλίου 2010

Περί ολοκληρωτισμού

Ανάμεσα στο 1988 και το 1990, μια σειρά κρατών πέρασαν ειρηνικά από τον "υπαρκτό σοσιαλισμό" σε ένα μεταβατικό στάδιο ιδεολογικής "αποσυμπίεσης" που οδήγησε τελικά στη μία ή την άλλη "τοπικά προσαρμοσμένη" μορφή φιλελευθερισμού: το 1988 έγιναν μείζονος σημασίας μεταρρυθμίσεις στο Ουγγρικό Κομμουνιστικό Κόμμα μετά την αντικατάσταση του Γιάνος Καντάρ ως ΓΓ του Κόμματος. Το 1989 νομιμοποιήθηκε η Αλληλεγγύη στην Πολωνία, κερδίζοντας τις εκλογές που ακολούθησαν με το "καθεστωτικό" ποσοστό του 99%. Την ίδια χρονιά έπεσε το τείχος του Βερολίνου, χαλάρωσαν οι συνοριακοί περιορισμοί στην Τσεχοσλοβακία --που γρήγορα οδηγήθηκε στη "βελούδινη επανάσταση" του Γκούσταβ Χουζάκ και του Βάτσλαβ Χάβελ-- ενώ στη Βουλγαρία ο Ζίφκοφ εκπαραθυρώθηκε και αντικαταστάθηκε από τον σαφώς πιο συμφιλιωμένο με την φιλελεύθερη μεταρρύθμιση Μλαντένοφ, ο οποίος με τη σειρά του παραιτήθηκε μετά από φήμες που τον κατηγορούσαν ότι είχε νωρίτερα προτείνει την βίαια καταστολή των αντικυβερνητικών διαδηλώσεων του 1989. Ήταν μια κατάρρευση δραματικά διαφορετική από αυτή του ναζισμού, με τον οποίο οι ιεραπόστολοι του φιλελευθερισμού εξακολουθούν πεισματικά να συνδέουν τον κομμουνισμό: ενώ οι ναζί ηττήθηκαν σε ένα όργιο αίματος, κλιμακώνοντας τους ρυθμούς εξόντωσης των κρατουμένων στα στρατόπεδα συγκέντρωσης καθώς το μέτωπο κατέρρεε, τα κομμουνιστικά καθεστώτα της ανατολικής Ευρώπης έπεσαν με πρωτοφανή ευκολία. Τα μοναδικά  βίαια περιστατικά σημειώθηκαν στην μη αποσταλινοποιημένη Ρουμανία και περιορίστηκαν ουσιαστικά στην εκτέλεση, με συνοπτικές διαδικασίες, του ανυποχώρητα αυταρχικού Νικολάϊ Τσαουσέσκου και της συζύγου του.

Σπάνια θυμόμαστε ότι παρά τα όσα διαπράχθηκαν στην περίοδο του Σταλινισμού, καθώς και όσα έγιναν κατά την καταστολή των πρώιμων εξεγέρσεων στην Τσεχοσλοβακία και την Ουγγαρία, ο λεγόμενος "ολοκληρωτισμός" του ανατολικού μπλοκ εξέπνευσε ήρεμα, όχι με ένα βρόντο αλλά με έναν ανεπαίσθητο λυγμό, όπως θα λεγε ο Τόμας Έλιοτ. Ακόμα σπανιότερα θυμόμαστε ότι το τέλος του δεν περιέλαβε καμμία δράση από την πλευρά της δύσης αλλά οφείλεται στην δική του αυτο-αποδόμηση, στην παράδοση μιας ενσυνείδητα πλέον απονομιμοποιημένης και αφυδατωμένης από ιδέες κομματικής-κρατικής ιδεολογίας σ' αυτό που η ίδια έκρινε αναπόφευκτο: την τύποις τουλάχιστον αυτοκατάργησή της. Ο υπαρκτός σοσιαλισμός αυτοκτόνησε ήσυχα και αθόρυβα, πολύ πιο ήσυχα και πολύ πιο αθόρυβα από ό,τι περίμενε οποιοσδήποτε, και λιγότερο από όλους η καπιταλιστική δύση, που έσπευσε να στήσει χορούς και πανηγύρια πάνω σε ένα κουφάρι που δεν σκότωσε ποτέ η ίδια.

Γιατί να τα θυμάται κανείς όλα αυτά σήμερα; Επειδή αυτό που αντικατέστησε τον "ολοκληρωτισμό" σε παγκόσμια κλίμακα, ο λεγόμενος φιλελεύθερος καπιταλισμός, διανύει το τρίο καλοκαίρι της κρίσης του, βρισκόμενος σε μία κατάσταση άκρως παράδοξη, μεταξύ πανθομολογούμενου οικονομικού αδιεξόδου και εξίσου αναμφισβήτητης πολιτικής παντοδυναμίας. Αν και έχουν ισοπεδωθεί δεκατίες κοινωνικών κατακτήσεων σε διάστημα λίγων μηνών, πουθενά στην Ευρώπη και την Αμερική δεν έχει κουνηθεί φύλλο, αν με την έκφραση κατανοούμε κάτι που να προσεγγίζει την κλίμακα αντιδράσεων που εξυπακούει η ανατροπή καθεστώτων. Στην Ελλάδα, την θερμή (και αιματοβαμένη) άνοιξη διαδέχεται ένα παγωμένο καλοκαίρι, με την "κοινή γνώμη" να εγκλωβίζεται  ανάμεσα σε προβλέψεις για τον τελικό του μουντιάλ και αντίστοιχες εικασίες για τα εκλογικά ποσοστά των κομμάτων (πρώτη η "αδιευκρίνιστη πρόθεση ψήφου", ως συνήθως), με τις ανάλογες εντρυφήσεις στα μπακαλοτέφτερα των πολιτικών εκείνων αναλυτών που έχουν μετεξελίξει την πολιτική ανάλυση σε στατιστικές ποσοστών. Η κρίση έχει ουσιαστικά φυσιολογικοποιηθεί σε πολύ μεγάλο βαθμό, και αυτό χωρίς να χρειαστεί καν κάποιο καλό νέο, κάποια χαραμάδα ελπίδας ή αισιοδοξίας (σύμφωνα με δημοσκόπηση που είδα στην Ελευθεροτυπία, ελάχιστοι είναι αυτοί που πιστεύουν ότι θα λήξει στα επόμενα 2-3 χρόνια, ενώ αρκετά περισσότεροι δήλωσαν ότι δεν θα τελειώσει ποτέ). Όσο παράδοξο και αν ακούγεται αρχικά, η αύξηση της απελπισίας φαίνεται να συναρτάται, προς το παρόν τουλάχιστον, με αύξηση του περιθωρίου ανεκτικότητας για τις νέες συνθήκες. Η ενασχόληση των ΜΜΕ με προβλέψεις για τις επόμενες εκλογές προδίδει την αυξανόμενη εμπιστοσύνη των ιθυνόντων του συστήματος ότι οι όροι του παιχνιδιού δεν πρόκειται να αλλάξουν ουσιαστικά, εκτός αν με τη λέξη "αλλαγή" εννούμε ένα 3% πιο πάνω ή ένα 7% πιο κάτω για αυτό ή το άλλο κόμμα. Στην συνέντευξή του στην Ελευθεροτυπία προ ολίγων ημερών, ο Γιώργος Α. Παπανδρέου δήλωσε, με όλη την γαλήνια ανεκτικότητα του ακλόνητου μονάρχη, ότι δεν τον προβληματίζει αλλά αντίθετα τον εμπνέει η δραστική πτώση στις εκλογικές προτιμήσεις των πρωταγωνιστών του δικομματισμού. Με λίγα λόγια, το πολιτικό καθεστώς δηλώνει: τα χειρότερα, σε ό,τι αφορά την δική του επιβίωση, πέρασαν.

Και πώς να γίνει διαφορετικά όταν αυτό το οποίο βλέπουμε είναι η αποκλειστική συγκέντρωση των συναισθημάτων του άγχους και της ανασφάλειας στους ίδιους τους πολίτες; Τα εφιαλτικά σενάρια των συνεπειών της εξόδου από το ευρώ είναι μια παραδειγματική και εύγλωττη υπενθύμιση της ειδοποιού διαφοράς ανάμεσα στο ιστορικό προηγούμενο της κατάρρευσης του ανατολικού μπλοκ και στο παρόν: αν για τους πολίτες της Βουλγαρίας, της Ανατολικής Γερμανίας, ή της Πολωνίας στα τέλη της δεκαετίας του 80 η ιδεολογική "αποσυμπίεση", όπως την χαρακτήρισα, σήμαινε μετάβαση σε κάτι ήδη εδραιωμένο εκτός των συνόρων τους, στην παγκόσμια κρίση του καπιταλισμού η συναίσθηση --έστω και λανθασμένα, δεδομένης της σημαντικής κινητικότητας προς εύρεση και εφαρμογή εναλλακτικών μοντέλων οργάνωσης και εργασίας σε αρκετές κοινωνίες στην Λατινική Αμερική-- είναι ότι δεν υπάρχει πλέον κανένα "έξω" όπου να προσφύγει κανείς. Η περιώνυμη φράση της Θάτσερ "there is no alternative" δικαιώνεται και επικυρώνεται από την ίδια την πλειοψηφία όσο ποτέ άλλοτε --και όχι τυχαία, μιας και αυτή είναι η πρώτη περίσταση, μετά το 1989, όπου η αναζήτηση εναλλακτικής γίνεται επείγουσα, ζωτική ανάγκη για τους πολλούς.

Όμως αυτή η αποδοχή, η αποδοχή του ότι δεν υπάρχει καμμία εναλλακτική, θα έπρεπε, το λιγότερο, να μας προβληματίσει σε ό,τι αφορά τον τρόπο με τον οποίο έχει καθιερωθεί να σκεφτόμαστε τον ολοκληρωτισμό. Δεν είναι μόνο η χύδην απόδοσή του στο σύνολο της ιστορίας των κομμουνιστικών κρατών, η συγχώνευση, μέσω της έννοιας αυτής, φασισμού και κομμουνισμού, ή, ευρύτερα, η εκμετάλλευσή της όχι ως όρου αναλυτικής πολιτειολογείας αλλά ως εργαλείου χονδροειδούς προπαγάνδας. Είναι το γεγονός ότι ο όρος συνεχίζει να πριμοδοτεί το κράτος ως φορέα της ολοκληρωτιστικής προοπτικής: η κλασική θεωρία του ολοκληρωτισμού είναι θεωρία του κράτους, ενός κράτους που γίνεται ολοκληρωτικό όταν καταργεί τελείως τα όρια μεταξύ του εαυτού του και της πολιτικής κοινωνίας, παρεμβαίνοντας ενεργητικά σε κάθε τομέα της προσωπικής ζωής, και πολιτικοποιώντας, με όρους κρατικού συμφέροντος, κάθε τι το οποίο βρισκόταν ως τώρα εκτός του άμεσου ελέγχου του: σεξουαλικότητα, γεννήσεις, γάμους, τέχνη και λογοτεχνία, αθλητισμό, θρησκεία, κοκ.

Είναι προφανές ότι με αυτή την έννοια, ο όρος ανήκει στον σκουπιδοτενεκέ της ιστορίας. Παρά τις φιλότιμες προσπάθειες του Giorgio Agamben και των ακολούθων τους να μας πείσουν για την συνέχεια του ολοκληρωτικού κράτους στο σύγχρονο αστικό, η αλήθεια είναι πολύ διαφορετική. Δεν είναι βέβαια ότι το σύγχρονο αστικό κράτος δεν είναι ικανό καταστολής, παραβίασης των ορίων της προσωπικής ζωής, ή βιοπολιτικού παρεμβατισμού. Φυσικά και είναι. Αυτό όμως που διαφοροποιεί τον ολοκληρωτισμό των δικών μας ημερών από τον ολοκληρωτισμό της δεκαετίας του 30 είναι ότι αυτό που λαμβάνει ολοκληρωτικές διαστάσεις, αυτό το οποίο εγκολπώνει τα πάντα στον εαυτό του δεν είναι το κράτος, αλλά η οικονομία και η αγορά --και πιο συγκεκριμένα η οικονομία και η αγορά ως προϊόντα του παγκόσμιου καπιταλιστικού συστήματος. Παγκόσμιου, δηλαδή υπερεθνικού, σε αντίθεση με το ολοκληρωτικό κράτος που έχει σύνορα, και άρα και "έξω", κάτι εκτός του εαυτού του. Καπιταλιστικού, σε αντίθεση με την τάση του κλασικού ολοκληρωτισμού να καθυποτάσσει την οικονομία σε δευτερεύον ζήτημα σε σχέση με αυτό της αρραγούς ενότητας της πολιτικής κοινότητας.

Γίνεται έτσι διπλά εμφανής ο τσαρλατανισμός όσων εξακολουθούν να προσπαθούν να τρομάξουν την κοινή γνώμη με φαντάσματα της δεκαετίας του 30:

α) ο σημερινός ολοκληρωτισμός είναι πολύ πιο "ακραίος" ως φαινόμενο, εάν με την λέξη "ακρότητα" εννοήσουμε την ένταση της ολοκληροποίησης. Ο διαφωνών στα χρόνια του σταλινισμού μπορεί να υπέφερε τα πάνδεινα αλλά μπορούσε επίσης να ονειρευτεί την φυγή απ' τη χώρα, προς μια εξιδανικευμένη ελευθερία. Πού ακριβώς μπορεί στραφεί ο διαφωνών με την κυβερνητική πολιτική στα χρόνια του ολοκληρωτικού φιλελευθερισμού, έστω στο φαντασιακό επίπεδο; Μπορεί να θεωρεί ότι θα είναι σε θέση να διεκδικήσει κάπου αλλού σχετικά καλύτερες συνθήκες διαβίωσης, σίγουρα· ξέρει επίσης όμως ότι δεν μπορεί να το κάνει σε χώρο ριζικά εκτός του συστήματος.


β) ο σημερινός ολοκληρωτισμός δεν δίνει δεκάρα για την απουσία συνοχής στο κοινωνικό σώμα, σε δραματική αντίθεση με τον προκάτοχό του. Και αυτό γιατί η ολοκληρωτιστική αρχή, η αρχή που κατατρώει κάθε σφαίρα της προσωπικής και ιδιωτικής ζωής και κάθε έκφανση της πολιτικής κοινωνίας, είναι η οικονομία, δηλαδή η ίδια η ιδέα του ανταγωνισμού όλων εναντίον όλων. Η προστασία του κοινωνικού ανταγωνισμού, κατά συνέπεια, η έμφαση στο ανεξάλειπτο των ανταγωνισμών, δεν απειλεί σε τίποτε το ιδιότυπο είδος κοινοβουλευτικού ολοκληρωτισμού του κεφαλαίου που ονομάζουμε σύγχρονη αστική δημοκρατία. Αντίθετα, επικυρώνει σε πολιτειολογικό επίπεδο αυτό που ήδη υπάρχει στη σφαίρα της οικονομίας, ή, για να το πω διαφορετικά, ανάγει σε de jure αρχή την εξιδανικευμένη όψη της de facto κατάστασης.[1]

Συνεπώς, όσοι πιστεύουν ότι για να φωνάξουν "ολοκληρωτισμός!" πρέπει να δουν εκατομμύρια ντυμένα ομοιόμορφα να κάνουν παρελάσεις, βαυκαλίζονται με την εθελοτυφλία που αρμόζει στους αναπαραγωγείς της κυρίαρχης ιδεολογίας. Ο σημερινός ολοκληρωτισμός --ένας ολοκληρωτισμός εννοιακά πολύ πιο ακραιφνής από αυτόν που προηγήθηκε-- δεν θα οδηγήσει ποτέ στην ομοιομορφία και δεν έχει την παραμικρή ανάγκη της αισθητικής εξιδανίκευσης του κράτους ως φορέα καταστολής. Οι ιδεολογικές του κατασκευές είναι το αντίθετο από μνημειώδεις ή θεατρικές (τεράστιες συγκεντρώσεις, εμβλήματα, παρελάσεις, κλπ): του αρκεί η μίνιμαλ, ελάχιστη υπενθύμιση ότι "στην δημοκρατία δεν υπάρχουν αδιέξοδα", ένας από τους ευφυέστερους τρόπους του να πεις ότι ο εννοιακός χάρτης της σημερινής, ασταμάτητα εκφυλιζόμενης δημοκρατίας, δεν περιλαμβάνει κανένα δρόμο διαφυγής, καμμία εντοπίσιμη στο χώρο αρχή καταναγκασμού και καταστολής, και κανένα τείχος του οποίου η κατάρρευση να υπόσχεται ελευθερία.


Και το ερώτημα αναδύεται, αμείλικτο: Αν όλοι γνωρίζουμε ότι το πέρασμα από τον υπαρκτό σοσιαλισμό στον φιλελευθερισμό υπήρξε ανέλπιστα αναίμακτο, είναι δυνατόν να πιστέψουμε ότι θα υπάρξουν ποτέ συνθήκες που θα εξαναγκάσουν τον παγκόσμιο καπιταλισμό στην εθελοντική αυτοκτονία, την εθελοντική παραίτηση από την πολιτική εξουσία; Μήπως το μεγάλο άρρητο στη σκέψη μας είναι ότι η μετάβαση από τον καπιταλισμό σε κάτι άλλο από τον ίδιο είναι αδιανόητη με οποιονδήποτε τρόπο παρά ως απίστευτα αιματηρή, χαώδης και καθολικά επίπονη διαδικασία; Και μήπως είναι η συναίσθηση αυτού ακριβώς του γεγονότος --και πολύ λιγότερο η πανθομολογούμενη έλλειψη εμπιστοσύνης στις όποιες εναλλακτικές βλέψεις της Αριστεράς-- που αποτελεί το μεγαλύτερο εμπόδιο για την πολιτική σκέψη αυτή τη στιγμή;


Σημείωση
[1] Οφείλω τη διαύγαση αυτού του σημείου στον συνιστολόγο μου Δήμο.

Εικόνα: Καρέ από το "The Truman Show " 1998, σκην. Peter Weir.

29 σχόλια:

rddemos είπε...

«Αυτό όμως που διαφοροποιεί τον ολοκληρωτισμό των δικών μας ημερών από τον ολοκληρωτισμό της δεκαετίας του 30 είναι ότι αυτό που λαμβάνει ολοκληρωτικές διαστάσεις, αυτό το οποίο εγκολπώνει τα πάντα στον εαυτό του δεν είναι το κράτος, αλλά η οικονομία και η αγορά--και πιο συγκεκριμένα η οικονομία και η αγορά ως προϊόντα του παγκόσμιου καπιταλισμού.»

Αυτό το φαινόμενο έθιξε και ο Χαμπερμάς (και ακούμε συχνά την έκφραση να επιστρέφει, σαν να πρόκειται για κάτι το καινοφανές) στην «Κρίση Νομιμοποίησης» και στη «Δομική Μεταμόρφωση τής Δημόσιας Σφαίρας», χρησιμοποιώντας τον όρο (επανα)φεουδοποίηση τής πολιτικής. Αν και φαίνεται να θεωρείς ότι η κατεύθυνση των «παρεμβατικών» στρεβλώσεων των κρατικών μηχανισμών ίσως να μπορεί να διακρίνει τους ολοκληρωτισμούς τής δεκαετίας του 30 (και των δυο αποχρώσεων) από τους σημερινούς, γνώμη μου είναι ότι αυτό δεν έχει καμιά επίπτωση: η ολοκληρωτική ολιγαρχία μπορεί κάλλιστα να λάβει μανδύα οικονομικό ή πολιτικό. Είχα επίσης αναφέρει ότι ο Φραντς Νόυμαν περιέγραφε την Ναζιστική Οικονομία με όρους που θα άρμοζαν σ' αυτή την τελευταία φάση του νεοφιλελευθερισμού (μαζική οικονομική καταστροφή των μικρομεσαίων, μετατροπή τους σε φθηνό εργατικό δυναμικό γαλουχημένο με «ιδανικά» εργασιακού και κοινωνικού ήθους (να σημειωθεί ότι το Ναζιστικό νομικό καθεστώς ήταν το πρώτο καθεστώς που εισήγαγε το αδίκημα τής εν γένει αντικοινωνικής συμπεριφοράς, το οποίο ισχύει σήμερα στο Ηνωμένο Βασίλειο [εξίσωση ειρηνικών διαδηλωτών με όσους ουρούν ή συνουσιάζονται σε δημόσιους χώρους]), παράλληλη οικονομία [οικονομία των μισθωτών και η ληστρική οικονομία του κόμματος και των μεγάλων επιχειρήσεων--- είναι επομένως προφανές ότι κάθε ρητορική περί παραοικονομίας είναι βαθιά ιδεολογική και συγκαλύπτει, αντιστρέφοντας τους όρους και τα πρόσημα, τους πραγματικούς ενόχους], μαζική μεταβίβαση πλούτου στις μεγαλοαστικές τάξεις της Γερμανίας, κ.λπ [είναι εδώ μάλιστα που πρέπει να εφαρμοστεί το επιχείρημα τής «αδυναμίας πένθους» για το οποίο συζητούσαμε σε προηγούμενη ανάρτηση]).

rddemos είπε...

«σε αντίθεση με την τάση του κλασικού ολοκληρωτισμού να καθυποτάσσει την οικονομία σε δευτερεύον ζήτημα σε σχέση με αυτό της αρραγούς ενότητας της πολιτικής κοινότητας.»

Μήπως άραγε εδώ περιγράφεις ένα πολύ συγκεκριμένο τρόπο σύλληψης του φαινομένου παρά το ίδιο το φαινόμενο; Η παράγραφος αυτή με προβληματίζει αρκετά.

Επίσης ευχαριστώ για τη μνεία :-)

Osr είπε...

συμπυκνωμένο σύνθημα: ο καπιταλισμός δεν καταρρέει, ανατρέπεται......

RDAntonis είπε...

Κατανοητή η αντίρρηση, υπάρχει όμως αντι-αντίρρηση: πώς διαφοροποιείς το επιχείρημα που κάνεις εδώ από ένα επιχείρημα τύπου Αγκάμπεν, το οποίο μεταξύ άλλων, περιθωριοποιεί απόλυτα κάθε αναφορά στην πολιτική οικονομία ως σφαίρα άσκησης βίας; Αν το επιχείρημα για τη συνέχεια με τον κλασικό ολοκληρωτισμό έχει βάση, τότε δεν μπορεί να γίνει αν ο ίδιος ο κλασικός ολοκληρωτισμός δεν επανερμηνευθεί ως κάτι πολύ περισσότερο από ένα disposition του κράτους, εάν ο τρόπος λειτουργίας της οικονομίας και της αγοράς δεν αποτελέσει κεντρικό σημείο ανάλυσης.

RDAntonis είπε...

Βλ. τελευταία πρόταση προηγούμενου σχολίου. Γράφω κόντρα στο είδος προσέγγισης που εκπροσωπεί ο Αγκάμπεν--και το οποίο, ακριβώς επειδή είναι τελικά απολιτικό ως προς τις συνέπειές του, αγκαλιάστηκε γρήγορα και με θέρμη.

rddemos είπε...

«τότε δεν μπορεί να γίνει αν ο ίδιος ο κλασικός ολοκληρωτισμός δεν επανερμηνευθεί ως κάτι πολύ περισσότερο από ένα disposition του κράτους, εάν ο τρόπος λειτουργίας της οικονομίας και της αγοράς δεν αποτελέσει κεντρικό σημείο ανάλυσης. »
Αυτό ακριβώς εννοούσα, η παράγραφος (το διάβασα γρήγορα) μοιάζει ΄να οδηγεί στο σκουπιδοτενεκέ τον «ολοκληρωτισμό» του παρελθόντος [ανάσα για τους ανανς.], ενώ ουσιαστικά, όπως αναφέρεις στο σχόλιο, σκοπός σου είναι βρεις κοινά σημεία/συνέχεια με τον ολοκληρωτισμό/ους τού παρελθόντος.

rddemos είπε...

Συμφωνώ, γιατί μπορεί κάλλιστα να δώσει λαβή όχι μόνο σε Ιερεμιάδες αλλά να εντείνει το managerial ρεύμα των κοινωνικών επιστημών (βιοπολιτική: ένα το κρατούμενο, θα γίνουμε επομένως διδάκτορες στη βιοπολιτική για να τη «μεταρρυθμίσουμε» [τι χολή έχω για τον Laclau, St. Hall, και λοιπούς δε λέγεται] --- κάνοντας βήματα επί τόπου).

RDAntonis είπε...

Γι αυτό μιλάω για "κλασική θεωρία του ολοκληρωτισμού"--γιατί διατηρώ και εγώ αποστάσεις από αυτή. Αν το σκεφτείς όμως από την προοπτική της προηγούμενης ανάρτησής μου, περί αντι-ουτοπίας, θα δεις ότι αυτό ακριβώς το σκιάχτρο κραδαίνεται ακόμα και σήμερα ενάντια στις "αντιδημοκρατικές" διαστάσεις της σκέψης Μπαντιού η Ζίζεκ. Και νομίζω ότι είναι καιρός να τελειώνουμε με αυτό το σκιάχτρο, πιθανό από δύο κατευθύνσεις ταυτόχρονα: α) ανάδειξη των σημείων στα οποία ο σύγχρονος, κοινοβουλευτικός ολοκληρωτισμός αποτελεί ΕΠΙΤΑΣΗ του κλασικού (αυτό προσπαθώ να κάνω εδώ) β) ανάδειξη της κεντρικής σημασίας της πολιτικής οικονομίας στον κλασικό ολοκληρωτισμό κόντρα στην τελικά απο-πολιτικοποιητική έμφαση στο καθαρά πολιτειολογικό σκέλος που αφορά την παρεμβατικότητα του κράτους στην καθημερινή ζωή.

Συμφωνούμε;

rddemos είπε...

ΟΚ, ΟΚ. :-)

Leokasatanas είπε...

Kαλησπέρα Αντώνη
Χωρίς αίμα δεν γίνεται τίποτα;

rddemos είπε...

Νομίζω ότι θα σου απαντήσει ο Αντώνης που έγραψε το κείμενο, αλλά πες μου, εφόσον θεωρείς τη συγκεκριμένη επίμαχη φράση «απειλή» στα δημοκρατικά ήθη κ.λπ., πώς κρίνεις την κατάφωρη απειλή τού κ. Παπα-κωνσταντίνου ότι αν τυχόν μέσω τής δικαστικής οδού επιτευχθεί οποιοσδήποτε μετριασμός των μέτρων τότε [αυτοδικαίως, κατά τον κώδικα κοινωνικής τιμωρίας και παραδειγματισμού του πα-ΣΟΚ] θα εφαρμοστεί αύξηση τού ΦΠΑ κατά 5μονάδες;

RDAntonis είπε...

Αναρωτιέμαι πώς γίνεται αναίμακτα η έξοδος από ένα σύστημα που παρεισφρέει σε κάθε σκοπιά της ζωής χωρίς να είναι καν εφικτή η ολοκληρωμένη εναλλακτική (ακριβώς γιατί το σύστημα αυτό εποικίζει τα πάντα, εξαπλώνεται στα πάντα), και χωρίς συνεπώς να υπάρχει ή να μπορεί να υπάρξει κάτι έξω από αυτό.

Νομίζω ότι είναι μια νόμιμη ερώτηση.

rddemos είπε...

Αντώνη το ανωτέρω δεν ήταν παράδειγμα, αλλά υπουργική δήλωση. --- Σου είχα επισημάνει την υπόθεση Μπετενκούρ, που εξελίσσεται σε μείζον σκάνδαλο (30εκ φοροεπιστροφές και χρηματοδοτήσεις [τραπεζική εντολή για αναλήψεις με σκοπό την χρηματοδότηση του UMP μέσω του Βερτ [εισηγητή της ασφαλιστικής μεταρρύθμισης], του οποίου η γυναίκα διαχειριζόταν την περιουσία της κληρονόμου της Λορεάλ]. Δες πως τα παρουσιάζει η Καθημερινή: http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_world_2_02/07/2010_406583

RDAntonis είπε...

Και μάλλον θα ήταν καλό να προσθέσω ότι η προσέγγιση Hardt/Negri, περί εμμενούς διαφυγής και υποκειμενικού exodus είναι πολύ ωραία στη θεωρία, αλλά στην πράξη μάλλον διαψεύδεται πανηγυρικά.

Symastev είπε...

Λόγω έλλειψης χρόνου αναγκαστικά κάνω κάποιες παρατηρήσεις και ίσως επανέλθω.

Αυτός που πιο καλά διατύπωσε τον νεοφιλελεύθερο ολοκληρωτισμό ήταν ο Χάγιεκ. Τέλειος αποκεντρωμένος οικονομικός ολοκληρωτισμός του κεφαλαίου. Είχα γράψει σχετικά στην ανάρτηση μου «Το Σύνταγμα της Ελευθερίας» και οι νεοφιλελεύθερες διαστροφές» (http://aristeripolitiki.blogspot.com/search?updated-max=2010-05-31T09%3A13%3A00%2B03%3A00&max-results=7) μεταξύ άλλων και τα εξής:

Ο Χάγιεκ κομματιάζει την ελευθερία σε μικρά ατομικά ιδιόκτητα κομμάτια, της αφαιρεί κάθε κοινωνική διάσταση, αντιθέτως θεωρεί ότι η κοινωνική ελευθερία αντιβαίνει στην «ελευθερία» και θέτοντας εξωτερικά σύνορα μεταξύ ελευθεριών, ο μόνο τρόπος που μπορεί να φέρει σε επαφή τους «ελεύθερους» ανθρώπους είναι οι σχέσεις αγοράς μεταξύ τους. Εξ αυτού και η αποθέωση της αγοράς ως το θεμέλιο της ελευθερίας του αφού αδυνατεί να κατανοήσει την ελευθερία ως κοινωνικό αγαθό συλλογικά θεμελιωμένο και κοινωνικά αλληλεξαρτώμενο».
(…)

»Το κομμάτιασμα της ελευθερίας, η απόλυτη θεώρησή της σαν φυσική και όχι κοινωνική έννοια και η ακραία απομόνωση των ατόμων στην «ελευθερία» τους, είναι η άλλη όψη της φασιστικής αντίληψης για την ελευθερία η οποία ταυτίζεται με την ελευθερία του ηγέτη, του αρχηγού, και πίσω από αυτόν της άρχουσας τάξης, να ορίζει την ελευθερία όλων των άλλων. Εδώ η κοκκοποίηση της ελευθερίας από τον Χ. δίνει τη δυνατότητα σαρώματος της κοινωνικής ελευθερίας από επίδοξους σωτήρες αφού, τα απομονωμένα άτομα αδυνατούν να αντιληφθούν τη κοινωνική διάσταση της ελευθερίας και κάθε καταπάτησή τους θα μετρηθεί με βάση τη λειτουργία των νόμων της αγοράς. Από τη στιγμή που «δεν θίγεται» αυτό το «ανώτατο, φυσικό, κριτήριο» της ελευθερίας, κανένας δικτάτορας δεν είναι ενοχλητικός».

Στα άλλα μέρη της ανάρτησης εν τάχει να πω:

Δεν μάτωσε μύτη στην ανατροπή των σοσ. καθεστώτων γιατί από τη θεμελίωση του συστήματος το κόμμα και το κράτος αντικατέστησαν τη τάξη στην ιδιοκτησία και διαχείριση της υποτιθέμενης ιδιοκτησίας της. Έτσι όταν η ηγεσία του κόμματος και του κράτους σταδιακά ανακάλυψαν ότι αυτά που διαχειρίζονται θα μπορούσαν να τα κάνουν ιδιοκτησία τους, η εργατική τάξη δεν ένοιωσε ότι έχανε κάτι που δεν είχε αφού δεν τα είχε ποτέ και έτσι δεν αντίδρασε. Η πρώτη ανατροπή είχε γίνει το 1925- 28 και η τελική το 1989-1990.

Γενικά η ανάρτηση υποτάσσεται πολύ στο συρμό και δεν μπαίνει σε βαθύτερες αναζητήσεις. Πάντως οι ποσοτικές συσσωρεύσεις και η μετατροπή τους σε ποιοτικές δεν είναι μια διαδικασία που φαίνονται με το μάτι. Αν ήταν έτσι όλοι θα ήξερα πότε και πως θα γινόταν οι επαναστάσεις για να τις καταπνίξουν. Συνεπώς βρίσκω το κείμενο ηττοπαθές εκ του λόγου ότι δεν βλέπει στην επιφάνεια τίποτα.

Η αστική τάξη έχει πραγματικά την ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής όχι όπως η εργατική στις σοσ. χώρες. Άρα θα χύσει πολύ αίμα όποιος αποπειραθεί να της τη πάρει. Η αστική τάξη δεν άλλαξε σε τίποτα για το λόγο ότι η ύπαρξή της είναι συνάρτηση της εκμετάλλευσης και της ιδιοκτησίας της. Ποτέ δεν θα αυτοκτονήσει ούτε θα παραδώσει.

Ελπίζω να επανέλθω

Στέργιος

Charta77 είπε...

Σταμάτησα να διαβάζω το κείμενο και νομίζω πως δε θα συνεχίσω να επισκέπτομαι αυτό το φιλόδοξο blog στη φράση "'βελούδινη επανάσταση' του Γκούσταβ Χουζάκ και Βάτσλαβ Χάβελ".
Είναι πραγματικά λυπηρό ένας νέος πανεπιστημιακός δάσκαλος που καταπιάνεται με το θέμα αυτό να μη γνωρίζει περί τίνος γράφει, να μη γνωρίζει ποιός ήταν ο Γκούσταβ Χούσακ και ποιος ήταν ο ρόλος του κατά τη διάρκεια των 21 ετών κατοχής της Τσεχοσλοβακίας από τη Σοβιετική Ένωση.
Θα ήταν ευκταίο να πρόκειται για παραδρομή (θέρος γαρ) και να εννοούσατε τον Αλεξάντερ Ντούμπτσεκ.
Και πάλι, όμως...

rddemos είπε...

Θα σας απαντήσει ο συγγραφέας (απασχολημένος με το συνέδριο) αλλά μην ανησυχείτε κανείς δεν πρόκειται να σας στερήσει το προσωπικό σας δικαίωμα να αφοσιωθείτε ψυχή τε και σώματι στην αβάσταχτη ελαφρότητα της ευρωπαϊκής αδελφότητας.

RDAntonis είπε...

Πολύ παράξενο σχόλιο, για μια σειρά λόγων: αδικαιολόγητα επιθετικό σε προσωπικό επίπεδο, λεπτομέρειες επαγγελματικές λες και γνωριζόμαστε, και από χρήστη που δεν θυμάμαι να έχει ξανασχολιάσει ποτέ εδώ και που δεν θυμάμαι να έχει σχολιάσει και αλλού (και με νικ πολύ συγκεκριμένα τσέχικο και σχετικό με τον Χάβελ).

Όπως και να χει, αν θέλετε μπορείτε να εξηγήσετε τι ακριβώς βρίσκετε απαράδεκτο "για ένα νέο πανεπιστημιακό" όπως λέτε, ή αν θέλετε να απέχετε δια βίου απ' το μπλογκ. Κανένα πρόβλημα όπως και να έχει.

RDAntonis είπε...

Στέργιο, επειδή μόλις τέλειωσα με την ομιλία μου και είμαι αρκετά ζαλισμένος από γρίπη που με ταλαιπωρεί, δώσε μου λίγο περισσότερο χρόνο για την απάντηση.

Charta77 είπε...

Ώστε πρόκειται για άγνοια και όχι για παραδρομή! Όντως δε γνωρίζετε ποιος ήταν ο Γκούσταβ Χούσακ! Και γράφετε περί ολοκληρωτισμού! Λυπάμαι...

RDAntonis είπε...

Αυτό που κάνετε είναι κλασική περίπτωση του "μπήκα για να θίξω με υπονοούμενα και όχι για να συνομιλήσω ανοιχτά."

Οπότε χάνετε αυτεπαγγέλτως και το δικαίωμα περαιτέρω απάντησης εκ μέρους μου. Έχουμε και σοβαρές δουλειές.

Next.

rddemos είπε...

Αντώνη μην ανησυχείς, πρόθεση του κυρίου/ας ανωτέρω, ορμώμενου/ης εξ Αθηνών, δεν είναι να υπερασπισθεί τις ελευθερίες του λόγου, της διακίνησης των ιδεών, κ.λπ. κ.λπ.

rddemos είπε...

Αυτό θα είναι το τελευταίο μου σχόλιο στον κύριο και θα έχει μορφή ερώτησης: στον κατάλογο δικαιωμάτων του Χάρτη συμπεριλαμβανόταν και το δικαίωμα ελεύθερης εκπόρνευσης εφήβων (οι οποίοι, όπως διαβεβαιώνουν τα ζενερίκ των πορνογραφικών ταινιών προέλευσης Τσεχίας, έχουν όλοι/ες συμπληρώσει τα 18); Τι θράσος που έχουν μερικοί...

rddemos είπε...

Τώρα το διάβασα, περαστικά (Lemsip, ή ό,τι ανάλογο για τον κατάρρου και Strepsils). Έχουμε κι εδώ μικρή επιδημία στο κατακαλόκαιρο.

MLOG είπε...

Μήπως το παγκόσμιο καπιταλιστικό σύστημα μέσω ενοχοποίησης τού δημοσίου τα βάζει α κ ρ ι β ώ ς με τούς τοπικούς/εθνικούς κοινοβουλευτισμούς; Αν ναι κάθε αίτημα κάθαρσης συνοδοιπορεί με το Μεγάλο Εχθρό! (δηλαδή kouvelis is more european than GAP). Η μείωση τών κυβερνητικών αποδοχών στη Γαλλία - εν μέσω μέτρων λιτότητας κ α ι οικονομικών σκανδάλων χαρακτηρίζεται ως "προπέτασμα καπνού" από το ΓΚΚ (http://www.pcf.fr/spip.php?article4921). Είναι μόνον αυτό;
Τι διαυγαστικό το blog σας για κάποιον τών θετικών επιστημών σαν κι εμένα, για κάποιον δηλαδή που σκέπτεται υποθετικο-απαγωγικά.
MLOG

Symastev είπε...

Αντώνη περαστικά πρώτ απ όλα. Δεν είναι και τόσο ανάγη να απαντήσει,ς βλέπω έχεις άλλα μέτωπα να αντιμετωπίσεις. Και πάλι περστικά.

Στέργιος

celin είπε...

Aντωνη περαστικα σου,καλη αναρρωση

rdDcom είπε...

Καλώς ήλθες. Ο Αντώνης έχει ήδη γράψει κάτι σχετικό:
http://radicaldesire.blogspot.com/2010/05/blog-post_8674.html

Όντως, στη Γαλλία πέρα από τις μεταρρυθμίσεις στο ασφαλιστικό, πρόκειται να εφαρμοστεί σκληρό πρόγραμμα λιτότητας (150,000 απολύσεις δημοσίων υπαλλήλων). Εν όψει του σκανδάλου Μπετενκούρ, είναι εξοργιστικό. «Κάθαρση»+λιτότητα είναι παραλογισμός.

Ελπίζω να βρεις ικανοποιητικές τις αναρτήσεις Μπαντιού περί μαθηματικών και ποίησης (έκανα 3 ενότητες ανώτερων μαθηματικών στο Πανεπιστήμιο λόγω δικαίου ανταγωνισμού (νομικός ων), όχι τίποτε σπουδαίο (θεωρία αριθμών, μηχανές Τούριν, λίγο game theory κ.λπ - έφτασα μέχρι το θεώρημα του Γκέντελ - αλλά βαρέθηκαν οι supervisors να με έχουν να μελετάω «άσχετα» με το αντικείμενό μου πράγματα :-))

rddemos είπε...

Αυτό ακριβώς ήταν στην ουσία το επιχείρημα του Μπαντιού κατά Ντελέζ και Γκαταρί στη Θεωρία τής Αντίφασης. ---