Τρίτη, 20 Ιουλίου 2010

152. Κλειστόν, 153. Χολή, 154. Αναλωσιμότητα

Από το Through the Loophole.
RD (Αντώνης)
---

152. Κλειστόν
Τα καταστήματα που βούλιαξαν και στέκονται πλέον άδεια από περιεχόμενο γεμίζουν τους δρόμους σαν χαλασμένα δόντια.

Όταν οι άνθρωποι εγκαταλείπουν ένα σπίτι, αφήνουν πίσω τους ένα ίχνος ζωής, ένα σημείο αναφοράς για το βλέμμα που ατενίζει τον κενό χώρο. Όταν τα εμπορεύματα εξαφανίζονται, μένει πίσω μόνο η θλιβερή βρωμιά στο πάτωμα, κάτι πεταμένα χαρτιά, το ραγισμένο τζάμι μιας βιτρίνας, ο αδικαιολόγητος εγκλεισμός του κενού με τσιμέντο και γυαλί.

Ο καλοκαιρινός ήλιος πέφτει επάνω στα καταστήματα που άδειασαν σαν κατάρα --ούτε κουρτίνες, ούτε στόρια να μετριάσουν κάπως την αντηλιά, ούτε οι σκιές των πραγμάτων να κρύψουν λίγο τα ενδότερα. Το φως πέφτει χωρίς έλεος, όπως όταν λιώνει τη σάρκα σε ένα ψοφίμι στην έρημο. Οι περαστικοί αποστρέφουν ενστικτωδώς το βλέμμα, όπως κάνουν με τα ψοφίμια· ποιος θέλει να κοιτάζει βιτρίνες της αποτυχίας, του φόβου ότι αύριο όλα θα είναι λίγο χειρότερα;

153. Χολή
Η θέληση να αλλάξεις κάτι που δεν πείθει καν τον εαυτό της για την δύναμη ή αποτελεσματικότητά της, μετατρέπεται σε χολή. Γι αυτό κανέναν δεν πρέπει να εκπλήσσει το γεγονός ότι η εγχώρια αριστερά, έχοντας επανειλημμένα αντικρίσει την ανικανότητά της να σταθεί στο ύψος των περιστάσεων, έχει επιδοθεί μετά μανίας στο εσωτερικό ξεκατίνιασμα, το συκοφαντικό κουτσομπολιό και την μικροπρέπεια. Όσο μικρότερα τα εναπομείναντα πολιτικά διακυβεύματα, τόσο πιο λυσσώδες το μίσος για τον άλλο (και εν προκειμένω, για τον πρώην "σύντροφο")· τόσο πιο υστερικά υπερβολική η αναπαράσταση του διαβολικού κακού που ο άλλος πρεσβεύει, του εμποδίου που μας θέτει για την πραγμάτωση των στόχων μας.

Η ενέργεια που αδυνατεί να βρει έκφραση μετασχηματιστική σε ό,τι αφορά την πραγματικότητα στρέφεται προς τα μέσα, εκδικούμενη τα ανεκπλήρωτα εκείνα πιστεύω που μας τιμωρούν με ενοχές. Ξέροντας ότι δεν μπορεί να καταστρέψει τον καπιταλισμό, η αριστερά της μεταπολίτευσης ανακαλύπτει την υποκατάστατη ηδονή της καταστροφής του απαρνημένου εαυτού της, που έχει το πρόσωπο του πρώην συντρόφου. Είναι και αυτή μία μορφή πολιτικής πράξης· και ίσως, υπό κάποιες συνθήκες, αφορμή μιας απώτερης αισιοδοξίας για το μέλλον, όταν η λέξη "αριστερά" ως συνώνυμη της πολιτικής υποκειμενικότητας της "γενιάς του Πολυτεχνείου" θα έχει --ελπίζει κανείς στους απενεχοποιημένους και μακαρίως αμνήμονες νέους του σήμερα-- βυθιστεί στην λήθη που της αξίζει.


154. Αναλωσιμότητα
Μετά την 11η Σεπτεμβρίου, οι εφημερίδες των Η.Π.Α, και κυρίως οι New York Times, άρχισαν να δημοσιεύουν επικήδειους (obituaries) για τους ανθρώπους που σκοτώθηκαν μέσα στο World Trade Center. "Ήταν πατέρας μιας κόρης 11 και ενός γιού 14, του άρεσε το σκουός, και λάτρευε τα σαββατοκύριακα με καγιάκ στην εξοχή." Οι εξανθρωπιστικές λεπτομέρειες, η προσπάθεια του λόγου να αποκαταστήσει την ανθρώπινη μοναδικότητα αυτού που σκοτώθηκε, κατέληγαν ουσιαστικά στο να κάνουν το αντίθετο: να αποκαλύπτουν το υποκείμενο ως τίποτε παραπάνω από ένα γελοία τυχαίο άθροισμα από οικογενειακές λεπτομέρειες, έξεις, συνήθειες και χόμπι, το αποτέλεσμα ενός εξευτελιστικά προβλέψιμου multiple choice ανάμεσα σε πεπερασμένες επιλογές: πέντε παιδιά, τρία, κανένα· κηπουρική, γραμματόσημα, τένις, περπάτημα στην εξοχή· πρόσκοποι, κολεγιακή ομάδα ράγκμπι, μέλος της τοπικής λέσχης θεάτρου· διάβασμα, σοφτ ακτιβισμός, ταξίδια, υποβρύχιες καταδύσεις.

Όσο περισσότερες οι εξανθρωπιστικές λεπτομέρειες, τόσο πιο αχνό το ίχνος της μοναδικότητας, τόσο πιο αόρατες οι υψιπετείς εκείνες ιδιότητες με τις οποίες συνδέουμε το ανθρώπινο: ελεύθερη βούληση, αυτοκαθορισμός, συνείδηση, εσωτερικότητα. Και τόσο μεγαλύτερη η αίσθηση του καθένα για την απόλυτη αναλωσιμότητά του, το γεγονός ότι όλη αυτή η φιλολογία περί του αναντικατάστατου του καθένα μας δεν είναι παρά ένα κακόγουστο αστείο σε βάρος της επίγνωσής μας ότι ποτέ δεν ήμασταν πιο εύκολα αντικαταστάσιμοι, ότι αυτό ακριβώς είναι το νόημα της μαζικής μας παιδείας, της μαζικής μας κουλτούρας, της μαζικής μας φενάκης με το υποτίθεται "ατομικό" γούστο όπως αυτό διαμορφώνεται από μαζικά μέσα και συναρτάται με μαζικά παραγόμενα αγαθά.

Οι αναλώσιμοι άνθρωποι βρίσκουν όλο και δυσκολότερο να συγκινηθούν από τον θάνατο αναλώσιμων ανθρώπων όχι γιατί έχουν γίνει σκληροί, αλλά γιατί στον θάνατο αυτό αντικρίζουν την απόλυτη έκθλιψη της δικής τους ζωής, που μπορεί να είναι αρκετά άνετη ή ευχάριστη ή ικανοποιητική, αλλά δεν είναι περισσότερο δική τους, δεν τους ανήκει με οργανικότερο, πιο βιωμένο τρόπο από ό,τι τους ανήκει το τελευταίο ipod ή η καινούργια τηλεόραση πλάσμα.

Γι αυτό και το βεβιασμένο δάκρυ για την τελευταία δημοσιοποιημένη απώλεια του Χ ή Ψ (ημι)επώνυμου φαντάζει το ίδιο ψεύτικο με την αποκύρηξη της ανάγκης θρήνου για αυτόν. Η αλήθεια είναι ότι έχουμε χάσει την ικανότητα να νιώσουμε πένθος για τους άλλους επειδή έχουμε επίσης χάσει την πίστη ότι υπάρχει κάτι σε μας τους ίδιους του οποίου η απώλεια να είναι άξια θρήνου. Ίσως αυτό που θα έπρεπε πραγματικά να θρηνούμε είναι η απώλεια της δυνατότητας για θρήνο, η σταδιακή, σιωπηρή, ύπουλη εξασθένιση της συναίσθησης του πολύτιμου ζωών όπως η δική μας, ζωών που, όταν συγκρίνονται με αυτές του τρίτου κόσμου, φαντάζουν τόσο μα τόσο σπάταλα, αστόχαστα ακριβές.

Εικόνα: http://news.pathfinder.gr/photoscope/greece/finance/12153.html

5 σχόλια:

Δημήτρης είπε...

ΟΚ, mea culpa, και χαίρομαι που, αν μη τι άλλο, σου έδωσα την ευκαιρία να το ξεκαθαρίσεις.

Ανεξαρτήτως της "χολής" πάντως, αυτό που με ενόχλησε στο εν λόγω άρθρο είναι -ανεξαρτήτως του υψηλού επιπέδου του, ως προς το οποίο ήμουν όντως βιαστικά άδικος- το εξής:

Παρότι προγραμματικά διακηρύσσει την "ενότητα δράσης της αριστεράς", ΡΗΤΑ ΚΑΙ ΑΡΡΗΤΑ αναπαράγει το αντίθετό της "ενότητας", υπενθυμίζοντας διαρκώς τον κατακερματισμό της ελληνικής αριστεράς σε ρεύματα, υπορεύματα και ανθυπορεύματα και υποννοώντας με το ύφος του λόγου του ότι αυτά διατρέχονται από αγεφύρωτα χάσματα και ασυμφιλίωτες ιδεολογικές και ποιοτικές διαφορές. Με άλλα λόγια, ενώ ξεκινά από μια -κατά τη γνώμη μου σωστή και εν πάση περιπτώσει νόμιμη- κριτική στις θέσεις των "αριστερών οικονομολόγων", σύντομα το βάρος του κειμένου πέφτει στο ποιος ανήκει σε ποιο ρεύμα και με ποια affiliations, ποιος είπε ποιον "παρανοϊκό" και ποιος "εκφράζει γνησιότερα το εργατικό-λαϊκό κίνημα" (που, εν παρόδω, και κρίνοντας από ένα πρόσφατο post σου περί οπτικής της καθημερινότητας, φαντάζομαι καταλαβαίνεις ότι είναι μια κάπως αστεία απόφανση).

Αυτά, με τις καλύτερες των διαθέσεων για το καλύτερο ελληνικό blog -και παρά την επίθεση φιλίας του Δήμου, που πραγματικά με σκλάβωσε.

Δημήτρης είπε...

Διόρθωση, επειδή η μικροπρεπής Κατίνα μέσα μου got the best of me. Παρακαλώ το "αστεία απόφανση" παραπάνω να διαβαστεί "προβληματική απόφανση". Ελπίζω να συμφωνούμε σε αυτό, αλλιώς μάλλον άλλο μπλογκ νόμιζα ότι διάβαζα τόσον καιρό. (Τώρα που το σκέφτομαι, ΟΝΤΩΣ διάβαζα άλλο μπλογκ τόσον καιρό. Τέλος πάντων.)

RDAntonis είπε...

Γεια σου Δημήτρη.

Νομίζω ότι υπάρχει μια ευρύτερη τάση εσωστρέφειας στον χώρο, και ίσως όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά στην Ευρώπη γενικότερα. Κάνω ό,τι μπορώ για να την αντιπαλέψω χωρίς να αναλωθώ σε καταγγελτισμούς αλλά προσπαθώντας να κρατήσω ανοιχτές διόδους σκέψης πέρα από αυτούς που διατίθενται συνήθως. Το κείμενο "Χολή" γράφτηκε στο Through the Loophole πριν ανεβεί το κείμενο Μιχαήλ εδώ, και αφορά κάποια περιστατικά που σημειώθηκαν στην μπλογκόσφαιρα. Εσχάτως βλέπουμε ένα ταμπούρωμα πίσω από θέσεις ερήμην μαζικών κοινωνικών δράσεων, ωσάν να είναι απλώς η ορθότητα της θέσης το ζητούμενο. Η αμοιβαία κριτική θέσεων είναι θεμιτή και απαραίτητη, αλλά όχι και η ψευδαίσθηση ότι μόνη της θα κρίνει κάτι.

Για το κείμενο του Μιχαήλ, με κάλυψαν τα όσα πολύ αναλυτικά κατέθεσε ο Στέργιος.

Ευχαριστώ για τα καλά λόγια για το ιστολόγιο.

Δημήτρης είπε...

Συμφωνούμε Αντώνη, τα σχόλια του Στέργιου (ειδικά το πρώτο) έπεφταν διάνα, και κατά τη δική μου γνώμη. Ζητώ συγγνώμη για το πρώτο δικό μου σχόλιο, αν φάνηκε να σε εμπλέκει και σε έφερε σε δύσκολη θέση -δεν υποννοούσα ότι έγραψες το κείμενο για τον ΣΜ, κατέγραψα αυθόρμητα, και ίσως λίγο υπερβολικά, τη δική μου πρώτη, ειλικρινή αντίδραση.

RDAntonis είπε...

Δεν υπάρχει πρόβλημα. Το ζήτημα είναι ότι υπάρχει πάντα μια λεπτή διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στην επισήμανση των αδυναμιών σε οτιδήποτε και τον ναρκισιστικό στροβιλισμό στη θέση "ο άλλος φταίει" -- μια γραμμή που μοιάζει ιδιαίτερα ευάλωτη τώρα που είναι καλοκαίρι και που τα πάντα μοιάζουν μετέωρα και αβέβαια στο πολιτικό επίπεδο.

Η κρίση θα είναι μακρά και θα μας αναγκάσει να αναθεωρήσουμε και να ξανα-αναθεωρήσουμε πολλά. Επιβάλλεται να έχουμε τα εφόδια της υπομονής με τον εαυτό μας και με τους άλλους μέσα σε δύσκολες συνθήκες εάν θέλουμε να διεκδικήσουμε την δυνατότητα ευθυκρισίας. Οι παγίδες και για τις καλύτερες προθέσεις --για να παραπέμψω εδώ στον Μιχαήλ-- είναι πολλές και μας αφορούν όλους.