Τετάρτη, 2 Ιουνίου 2010

Ο καλύτερος ρήτορας του κόσμου

Ο Μαρξ; Υπερβολικά απαρχαιωμένος, έχουν αλλάξει πολλά από τότε που έγραφε, και δεν έχει και θεωρία πολιτικής συγκρότησης.

Ο Μπαντιού; Υπερβολικά νομιναλιστής, δεν ασχολείται με τις σχέσεις παραγωγής και την ιστορία.

Ο Λουκάτς;  Υπερβολικά εγελιανός. Παραμένει παγιδευμένος σε μια τελικά μηχανιστική εκδοχή της διαλεκτικής που νομιμοποίησε τον σταλινισμό.

Ο Βάλερσταϊν;  Υπερβολικά συστημικός. Δεν δίνει αρκετή σημασία στους τοπικούς πολιτικούς συσχετισμούς.

Ο Τζέιμσον; Υπερβολικά πολιτισμικός. Παραείναι σχηματικός όταν προσπαθεί να αρθρώσει τις διαμεσολαβήσεις ανάμεσα στην οικονομία και τον πολιτισμό, άσε που δεν έχει σκέψη για την πολιτική.

Ο ημεδαπός Οποιοσδηποτετόπουλος; Μα είναι προσαρτημένος στο OKΚΛΚΕΜΜΛ, παράταξη που είναι, ως γνωστόν, ρεβιζιονιστική/οπορτουνιστική/ρεφορμιστική/προσωποκεντρική/κρυφοσταλινομαοϊκή/κρυφοτρομοκρατική/κρυφοεθνικιστική.

Η αριστερά ως πολιτικός λόγος; Υπερβολικά βολονταριστική.

Ως λόγος για την πολιτική οικονομία; Υπερβολικά μηχανιστική.

Ως λόγος για τον πολιτισμό; Υπερβολικά απολίτικη και χωρίς συναίσθηση των σχέσεων παραγωγής.

Μα ποιος τέλος πάντων;

Το κεφάλαιο. Το κεφάλαιο είναι ο καλύτερος ρήτορας του κόσμου, ο ρήτορας που δεν κάνει ποτέ ρητορικά λάθη. Γιατί το κεφάλαιο δεν έχει κανένα επιχείρημα. Δεν αναλύει. Δεν γράφει κείμενα. Πράττει. Και πράττοντας, δημιουργεί την κατάσταση ("πραγματικότητα") απέναντι στην οποία κάθε λόγος, κάθε επιχείρημα, και κάθε ανάλυση είναι καταδικασμένα εξ' ορισμού να κρίνονται ανεπαρκή. 

Το κεφάλαιο είναι το φετίχ μιας φύσης που θα υπερτερεί πάντοτε κάθε προσπάθειας έλλογης απεικόνισης. Και η ατέρμονη κριτική των κριτικών του απεικονίσεων, η υποκρισία ότι αυτό που ψάχνουμε είναι δήθεν μια απεικόνιση που να είναι τόσο ολική και ακριβής ώστε να ταυτίζεται ολοκληρωτικά με τη φύση αυτή σημείο προς σημείο (σαν τον χάρτη του διηγήματος του Μπόρχες, που καταλήγει να είναι όσο μεγάλος και η αυτοκρατορία που θέλει να απεικονίσει) είναι πάντα, τελικά, δοξολογία στην υπεροχή του. Η τέλεια κριτική αναπαράσταση του καπιταλισμού είναι ο καπιταλισμός, δηλαδή κάτι που δεν είναι κριτική αναπαράσταση.

Εικόνα: Ο καλύτερος ρήτορας του κόσμου σε ανιμιστική εκδοχή, Wall Street.

15 σχόλια:

enfant raté είπε...

Εξαιρετική προσέγγιση, συμφωνώ.

Αρκεί επίσης να συμφωνήσουμε ότι κάθε εικόνα-αναπαράσταση είναι εκτεθιμένη στην ερμηνεία της, ή μάλλον στην ανάγνωσή της, μέσω της οποίας θα εντυπωθεί στο μυαλό, και η ίδια η ανάγνωση των εικόνων είναι εκτεθιμένη στα εργαλεία του αναγνώστη.

Είναι εκνευριστικό ως σκέψη.

Αντωνης είπε...

Φυσικά και συμφωνούμε.

Αλλά ποτέ δεν θα σταματήσουμε να σκοντάφτουμε στην 11η θέση. Ο στόχος της αντικαπιταλιστικής σκέψης δεν είναι να φτιάξει την τέλεια ερμηνεία του πώς δουλεύει το κεφάλαιο, ούτε συνταγές για το πώς θα συνεχίσει να δουλεύει ο κόσμος του κεφαλαίου χωρίς το κεφάλαιο. Υπάρχει ένα δομικό όριο στην επάρκεια της ερμηνείας απέναντι σε μια πραγματικότητα, όταν η ερμηνεία αποδέχεται ήδη ουσιαστικά το αναπόδραστο αυτής της πραγματικότητας.

enfant raté είπε...

Η ένστασή μου είναι περισσότερο στο εξής:

Για να πείσει η αντικαπιταλισική σκέψη, χρειάζεται πρώτα να απεικονίσει τους λόγους της άρνησης του κεφαλαίου. Αν θεωρήσουμε ότι η καλύτερη απεικόνιση είναι η ίδια η εικόνα του κεφαλαίου, η οποία στα μάτια της αντικαπιταλιστικής σκέψης προκαλεί φρίκη, μένουμε ταυτόχρονα εκτεθιμένοι απέναντι στο γεγονός ότι στα μάτια του κεφαλαίου, ή αυτού που πείθεται από το κεφάλαιο, η ίδια εικόνα μπορεί να φαντάζει εξαιρετική ή έστω και αποδεκτή.

Η αδυναμία μου να υποστηρίξω ότι υπάρχει αντικειμενικότητα όταν μεσολαβεί οποιαδήποτε ανάγνωση είναι που βρίσκω εκνευριστική.

Αντωνης είπε...

Σημαντική, πολύ σημαντική παρατήρηση νομίζω. Πώς γίνεται το ίδιο πράγμα να προκαλεί σε άλλους φρίκη και σε άλλους αποδοχή ή και ενθουσιασμό;

Πρώτα από όλα, επειδή δεν πρόκειται για τους ίδιους άλλους. Δεν έχουν όλοι τους ίδιους λόγους να αισθάνονται φρίκη, αποδοχή ή ενθουσιασμό. Ανταγωνιστική κοινωνία σημαίνει και ανταγωνιστικές προσλήψεις του τι "είναι το Κεφάλαιο".

Αλλά επίσης, στο επίπεδο της υποκειμενικής πρόσληψης, υπάρχει το ανεξάλειπτο χάσμα ανάμεσα σε αυτόν που πίσω από την πραγματικότητα διακρίνει την δυνατότητα για το καλύτερο (και άρα ενός στοιχειώδους, zero degree ουτοπισμού), και αυτόν που πίσω από την πραγματικότητα διακρίνει την δυνατότητα για το χειρότερο.

Ο πρώτος νιώθει φρίκη ΚΑΙ γιατί μπορεί να φανταστεί, τείνει να φαντάζεται, ότι ο πλούτος που έχει ιστορικά το κεφάλαιο θα μπορούσε να εξαλείψει την αισχρότητα που λέγεται φτώχεια, πείνα, αναλφαβητισμός, πορνεία, σύγχρονη δουλεία.

Ο δεύτερος νιώθει ανακούφιση που ο κόσμος δεν πειραματίζεται να γίνει όπως επιθυμεί ο πρώτος, γιατί υπάρχει κάτι στο κόστος της εξάλειψης αυτής που τον τρομάζει πολύ περισσότερο από ό,τι η πραγματικότητα.

Αντωνης είπε...

Και είναι ακριβώς επειδή πιστεύω ότι το στοιχείο της επιθυμίας είναι ανεξάλειπτο σε ό,τι αφορά αυτή την επιλογή και πιστότητα σε ασύμβατες οπτικές πάνω στο ίδιο πράγμα που επέλεξα το όνομα radical desire και όχι, ας πούμε, radical politics.

enfant raté είπε...

Η σκέψη σου δεν μου απάντησε στο πρόβλημα της αντικειμενικότητας, στην οποία προσωπικά επιμένω γιατί νιώθω ότι μου παρέχει ασφάλεια όταν προσπαθώ να επιχειρηματολογήσω για κάτι, προσπαθώ τουλάχιστον να αποτελεί τη βάση του επιχειρήματός μου.

Αντιλαμβάνομαι πάντως το βουλητικό κομμάτι (την επιθυμία), κυρίως σε αντιδιαστολή με την άρνηση που προσωπικά θα διάβαζα πίσω από την αποδοχή ή τον ενθουσιασμό του δεύτερου παραδείγματος. Αυτό, σε συνδυασμό με το ότι και προσωπικά επιστρατεύω ένα βουλητικό κομμάτι για να διαγνώσω την αντικειμενικότητα (π.χ. αντικειμενικά κακό για τον καθένα είναι αυτό που δεν θα επιθυμούσα ποτέ να συμβεί σε εμένα), με οδηγεί ίσως να πω ότι η επιθυμία είναι ο γνώμονας για την απο-σχετικοποίηση της αντικειμενικότητας (;).

Μερδεύτηκα. Τροφή για σκέψη, λοιπόν.

Αντωνης είπε...

Τι εννοείς "απο-σχετικοποίηση της αντικειμενικότητας";

enfant raté είπε...

Εννοώ αυτό που έλεγα προηγουμένως, ότι δυσκολεύομαι να αντιληφθώ την αντικειμενικότητα ως απόλυτο μέγεθος, στο βαθμό που περνάει μέσα από οποιαδήποτε ανάγνωση, οπότε καταλήγω να την σχετικοποιώ.

Από-σχετικοποίηση = η αναίρεση της σχετικοποίησης που λαμβάνει χώρα στον εγκέφαλό μου. :-)

Αντωνης είπε...

Μα αν η αντικειμενικότητα ήταν απόλυτο μέγεθος, δεν θα υπήρχε σκέψη. Θα υπήρχαν εγκεφαλικοί αυτοματισμοί, διότι όλοι θα γνωρίζαμε την αντικειμενική αλήθεια ή πραγματικότητα.

enfant raté είπε...

...Οπότε όμως δεν μιλάμε για αντικειμενικότητα, αλλά για υποκειμενικότητα.

Προσωπικά πιστεύω ότι υπάρχουν κάποια αντικειμενικά μεγέθη. Δεν ξέρω αν αυτό είναι ορθό, ή αν απλά σημαίνει ότι δεν μπορώ να απαγκιστρωθώ από την ασφάλειά τους.

Καταραμένη ψυχανάλυση. :-)

Αντωνης είπε...

Ότι ο κόσμος δεν μπορεί να ερμηνευτεί χωρίς τη σκέψη, η οποία με τη σειρά της δεν θα μπορούσε να υπάρξει εάν ο κόσμος ήταν αντικειμενικά αυτοτελής (δηλαδή ερμήνευε τον εαυτό του, ουσιαστικά), δεν σημαίνει ότι ο κόσμος δεν έχει ύπαρξη πέρα από τη σκέψη ή ότι είναι μόνο σκέψη. Σημαίνει μόνο ότι δεν μπορεί να υπάρξει ΓΙΑ τη σκέψη χωρίς ερμηνεία.

RDdemos είπε...

άλλο «αντικειμενικότητα», η οποία είναι κατασκευάσιμη, δομημένη και νοηματοδοτείται μόνο μέσω μιας συγκεκριμένης «λογικής» και άλλο το πραγματικό.

Όσο για την αντινομία φρίκη-έλξη σε σχέση με το αντικείμενο-φετίχ, δεν θέλει πολύ σκέψη να κατανοηθεί.

RDdemos είπε...

Και επειδή μου αρέσουν οι δισημίες: το φετίχ όπως και η δομή που το υποτείνει είναι πραγματικό, αλλά εκείνο που το διαβρώνει είναι το Πραγματικό.

Bourgeois είπε...

Απ' τα κείμενά σου, αυτό ξεχωρίζει!
Εξαιρετικό!
Όχι ότι τα άλλα υστερούν σε κάτι. Αυτό όμως...

Αντωνης είπε...

@Bourgeois: Ευχαριστώ, να σαι καλά.