Δευτέρα, 21 Ιουνίου 2010

Νικόλας Σεβαστάκης, "Οι νέοι φιλελεύθεροι"


Ευσύνοπτη, διεισδυτική και ακριβής ιδεολογική χαρτογράφηση του ρόλου και των έντυπων μέσων αυτού που εδώ και αλλού απεκάλεσα "πολιτισμική αριστερά". Αλλά επίσης μια εξαιρετική ματιά στο ταξικό ασυνείδητο του "εκσυγχρονιστικού αντιλαϊκισμού" που μας πρωτοκληροδότησε η εποχή Σημίτη. Αρχική δημοσίευση: enet.gr. Via nikoxy.
RD (Αντώνης)
---
Νικόλας Σεβαστάκης
Οι νέοι φιλελεύθεροι

Το πολυθρύλητο πια τέλος της μεταπολίτευσης, πριν πλησιάσει ως πραγματικότητα, έχει υπάρξει αντικείμενο πόθου από πολλές πλευρές.

Αυτοί τους οποίους αποκαλώ εδώ νέους φιλελεύθερους, είναι από τους πιο ένθερμους θιασώτες της μετάβασης σε αυτό που ζωγραφίζουν ως μια Ελλάδα «κανονική», cool, μεταδογματική, ευπρεπισμένη. Αναφέρομαι εδώ σ' έναν χώρο που τελευταία δείχνει να διευρύνει την επιρροή του κυρίως στο δημόσιο σχολιασμό του πολιτισμού και των κοινωνικών συμπεριφορών· σε μια ευαισθησία η οποία ελκύει ιδιαίτερα τους ανθρώπους του λογοτεχνικού σιναφιού και του πολιτισμικού πεδίου, συγγραφείς, καλλιτέχνες και δημοσιογράφους γνώμης. Από το Athens Review of Books μέχρι το ΕΚΕΒΙ, από την «Καθημερινή» μέχρι το Protagon.gr, από τη φιλελεύθερη Αριστερά μέχρι το «φωτισμένο» συντηρητισμό διαμορφώνονται πλέον αξιοσημείωτες συγκλίσεις. Ο δρόμος χαράχτηκε ουσιαστικά ήδη από τη δεκαετία του '90 μέσα από το μετα-lifestyle έντυπο που μετεξελίχτηκε στη συνέχεια σε free press.

Προς διευκρίνιση: οι νέοι φιλελεύθεροι δεν είναι νεοφιλελεύθεροι. Ή δεν είναι κατά βάση νεοφιλελεύθεροι. Παρά το ότι αναγνωρίζουν την «ελεύθερη οικονομία» ως τον αξεπέραστο ορίζοντα της εποχής και μάλλον ως την οριστική μορφή του ανθρώπινου Λόγου, παρά το ότι γοητεύονται από τη συγκινητική φιγούρα του επιχειρηματία-δημιουργού καινοτομίας, η αιχμή των παρεμβάσεών τους είναι μια ορισμένη πολιτισμική κριτική. Κατά κάποιον τρόπο ανακαλύπτουν πράγματα που στη Γαλλία των αρχών του '80 αποτελούσαν το αντι-ολοκληρωτικό ρεύμα. Οι ιδέες και αξίες στις οποίες αναγνωρίζονται είναι ο υπεύθυνος ατομικισμός, η καταγγελία του μεγάλου κράτους, η αντίθεση στα άκρα και στους «εξτρεμισμούς». Συχνά υιοθετούν έναν σκεπτικιστικό φιλελευθερισμό για να λοιδορήσουν τον αιώνιο αρχαϊσμό της Αριστεράς ή τη μετριότητα του πολιτικού προσωπικού της Δεξιάς. Το κοινό πεδίο στο οποίο κινούνται είναι η υπεράσπιση του «ορθολογισμού» απέναντι στη νεοελληνική «παράνοια». Αλλοι επενδύουν στους κανόνες τής -δικής τους βεβαίως- κοινής λογικής και άλλοι στην επινόηση μιας νέας πολιτικής, περισσότερο συμπονετικής και χαρούμενης, μακριά από τις κακές ουτοπίες και τις αγωνιστικές ταυτότητες. Προς Θεού, «όχι άλλοι αγώνες» γράφει αηδιασμένος ένας από τους πρωτοπόρους του χώρου στο «Κυριακάτικο Βήμα».

Οι νέοι φιλελεύθεροι θέλουν να είναι το κόμμα της κίνησης, της ανοιχτόμυαλης διαθεσιμότητας, της πρόθυμης προσαρμογής στα θαυμαστά κελεύσματα της νέας εποχής. Παρ' όλα αυτά, επειδή πιστεύουν ότι βασικός αντίπαλος του εκπολιτισμού των ηθών είναι η σκληρή πολιτική, αναζητούν όλο και συχνότερα τη φιλική συνδρομή των δυνάμεων της τάξης, των άγρυπνων φυλάκων της δημοκρατίας μας. Ο αντι-αυταρχισμός τους είναι κυρίως πολιτισμικός.

Αυτό που έχει ενδιαφέρον είναι ότι ο συγκεκριμένος χώρος πιστεύει πως αντιπροσωπεύει μια αντικομφορμιστική προσέγγιση στην παρούσα κρίση. Αλλά η ουσία των όσων διακινούν είναι η πιο κοινότοπη αντίληψη περί συλλογικής ευθύνης για τα ελληνικά δεινά. Το κακό ανάγεται στην ηθική τού νεοέλληνα, στο ότι δεν έκανε τα «αυτονόητα» όταν έπρεπε και τώρα πληρώνει τη γαϊδουριά του. Η νεοελληνική μιζέρια, οι συναισθηματικές υπερβολές, ο λαϊκισμός των διαδηλώσεων, η κοινωνική βία, η ξύλινη γλώσσα: ιδού οι αιτίες της κρίσης. Χάσαμε το μέτρο, λένε. Ωραία. Και πώς συνέβη αυτό; Ποιοι ιδεολογικοί μηχανισμοί, ποιες εικόνες πλούτου και ευημερίας, ποια life style εγχειρίδια ευφορίας συνέβαλαν στις αυταπάτες; Δεν υπάρχουν όλα αυτά τα χρόνια ηγεμονικοί μηχανισμοί διαμόρφωσης των πεποιθήσεων ή μήπως όλα τούτα ήλθαν από τον ουρανό;

Αλλά για τους νέους φιλελεύθερους ουσιαστικά δεν υφίσταται κοινωνικό πρόβλημα. Ή αν υπάρχει, αφορά μόνο τους απολύτως φτωχούς, τους αποδεδειγμένα αποκλεισμένους, τις ευπαθείς ομάδες. Οπως θα έλεγε και ο Φλομπέρ, το κοινωνικό πρόβλημα (ανισότητες, εργασιακή βία, εργοδοτικός δεσποτισμός) είναι απώθηση ενός πολύ πιο σημαντικού προβλήματος, το οποίο είναι η άνοδος της βλακείας, ο θρίαμβος της ανοησίας.

Η σημερινή μετάφραση αυτής της υποθήκης είναι ανησυχητική. Εμφανίζεται με την ανακύκλωση των συνθημάτων του αντι-λαϊκιστικού -αλλά πάντοτε υπέρ πλουσίων και ισχυρών- εκσυγχρονισμού. Εκδηλώνεται στη μορφή μιας σωφρονιστικής ηθικολογίας, η οποία αθωώνει τις πολιτικοεπιχειρηματικές ελίτ για να κατακεραυνώσει απλώς κάποιες κραυγαλέες και ασυμμάζευτες περιπτώσεις. Ως προς τούτο υπάρχει μια συνέχεια: στην άποψη ότι το όλο πρόβλημα της Ελλάδας είναι το κακό γούστο, το ύφος της εξουσίας, η άσχημη αισθητική, το κιτς. Πολύ παλιά ιδέα, που επανέρχεται για να διανθίσει το έξυπνο ύφος των νέων φιλελεύθερων.

Οι νέοι φιλελεύθεροι συχνά ισχυρίζονται ότι υπερασπίζονται κάποιες αξίες που απειλούνται: λ.χ. την αυτονομία της λογοτεχνίας, τον ελεύθερο πλουραλισμό της γνώμης, την ανεκτικότητα. Πράγματι, όλα αυτά πρέπει να αποτελούν θεμελιώδη σημεία αναφοράς για να έχει νόημα η κριτική αντιπαράθεση στην πολιτική, στην κουλτούρα, στα κοινωνικά θέματα. Εχω, ωστόσο, την εντύπωση ότι η συγκεκριμένη ευαισθησία θα ήταν πιο πειστική -σε αυτούς τουλάχιστον που τη βρίσκουν νόστιμη- αν δεν εξαντλούνταν μόνο στο ανελέητο μαστίγωμα των «ακραίων», αλλά έθετε και το πρόβλημα των «μέσων» και των «μετριοπαθών». Αν δεν κάνω λάθος, οι συνταγές, η διακυβέρνηση, τα πρόσωπα, οι αποφάσεις, οι παρέες, τα δίκτυα της λαμογιάς που μας έφεραν ώς εδώ ανήκουν κυρίως σε αυτούς τους τελευταίους. Οσο και αν επιμένουν, δεν μας κυβέρνησε η άκρα Αριστερά αλλά το διαπαραταξιακό μπλοκ της νοικοκυροσύνης.

Οι νέοι φιλελεύθεροι θα ήταν μάλλον πιο ενδιαφέροντες στην πολιτισμική τους κριτική αν δεν διεκδικούσαν τη τωρινή τους λειτουργία: να είναι η εναλλακτική, προωθημένη, branche -θα έλεγαν οι Γάλλοι- εκδοχή του μεσαίου χώρου. Τους λείπει όμως κάτι για να γίνουν ενδιαφέροντες συντηρητικοί: η ποιότητα της απόγνωσης, η αίσθηση της πικρίας, η αυθεντική ηθική αγανάκτηση. Αλλά ούτε και αυτό είναι παράδοξο: η μελαγχολία ποτέ δεν ήταν το φόρτε του μεταμοντέρνου φιλελεύθερου Κέντρου.

8 σχόλια:

δύτης των νιπτήρων είπε...

Κι εγώ ήθελα να το βάλω αυτό το κείμενο. Πάντα εξαιρετικός ο Σεβαστάκης.

head charge είπε...

Προς Θεού, «όχι άλλοι αγώνες» γράφει αηδιασμένος ένας από τους πρωτοπόρους του χώρου στο «Κυριακάτικο Βήμα»

Αναφέρεται σε αυτό το άρθρο του Δημήτρη Ψυχογιού, ιδιαίτερα αντιπροσωπευτικό του χώρου που περιγράφει ο Σεβαστάκης.

Αντωνης είπε...

@Δύτης: Εντυπωσιακά καλός είναι στο συγκεκριμένο.
@Head Charge: Ευχαριστώ για τη διευκρίνηση.

Ανώνυμος είπε...

Πώς γίνεται να κατηγορείς κάποιον ή κάποιους για επιλεκτική ευαισθησία και ταυτόχρονα να κρατάς (επιλεκτικά) την ποιότητα και την αυθεντικότητα των συναισθημάτων για τον δικό σου χώρο; Το προνόμιο της μελαγχολίας δεν το έχει κανείς, λυπάμαι. Και δεν το βρίσκω καθόλου παραγωγικό να προσπαθεί κανείς να χτίσει λογικές σκέψεις πάνω σε τέτοιους διαχωρισμούς ειδικά όταν απευθύνεται σε ένα -κατά την γνώμη μου- ανήσυχο και ζωντανό κομμάτι της κοινωνίας περιγράφοντάς το κιόλας αρκετά στερεοτυπικά. Άρθρο διχαστικής προδιάθεσης.

Αντωνης είπε...

@Ανώνυμος: Μάλλον ανειλικρινής σοφιστεία τα όσα γράφεις περί επιλεκτικότητας και "διχαστικής προδιάθεσης", όταν αποκρύπτεις ότι στον χώρο της ΑΠ κυκλοφόρησαν άμεσα κείμενα όπως το παρακάτω:

"Καιρός ήταν! Τα στελέχη της ανανεωτικής πτέρυγας υπερασπίστηκαν έστω καθυστερημένα τον χώρο τους που είχε αλωθεί. Παράλληλα ανέλαβαν την ευθύνη να αποκαταστήσουν φυσιογνωμία του που σταδιακά αλλοιωνόταν όλο και πιο πολύ. Η πάλαι ποτέ ανανεωτική, ευρωπαϊκή αριστερά είχε μεταβληθεί σε ένα αντισυστημικό, αριστερίστικο μόρφωμα που φλέρταρε μία με τη ρητορική μετέφηβου καταληψία (μυθοποιώντας τη χειρότερη εκδοχή του περσινού Δεκέμβρη) και μία με την πιο περιχαρακωμένο, αναχρονιστικό κομμουνισμό (βγάζοντας σημαίες με σφυροδρέπανα από τα ντουλάπια).

Η ανανεωτική αριστερά, με την πολύτιμη κληρονομιά και την πολυετή παράδοση ενός κόσμου κι ενός χώρου, που κάποτε είχε στους κόλπους του προσωπικότητες σαν τον Σάκη Καράγιωργα, τον Μπάμπη Δρακόπουλο και τον Μιχάλη Παπαγιαννάκη και στο πλευρό του την πνευματική αφρόκρεμα της χώρας, που διέθετε, παρά την ισχνή του εκλογική του δύναμη, σημαντικό πολιτισμικό κεφάλαιο και αναμφισβήτητο διανοητικό βάθος, που μ’ όλες τις αντιφάσεις του, τα σφάλματα και την αμηχανία του, κάποτε άρθρωνε κριτικό και ουσιαστικά αντιπολιτευτικό λόγο, που αποστρεφόταν το λαϊκισμό, που κοιτούσε μπροστά και όχι πίσω, που έφερε την οικολογία στο προσκήνιο , που οραματιζόταν τη βελτίωση της Ε.Ε και όχι τη διάλυση της, δεν μπορούσε άλλο να ανέχεται κορώνες που έφταναν στο σημείο να παραλληλίζουν τη σημερινή κυβέρνηση με την κυβέρνηση Τσολάκογλου· δεν μπορούσε άλλο να επικαλύπτεται που σε όσους έβλεπαν οράματα με τον Παπαφλέσσα τον προηγούμενο Δεκέμβρη και ονειρεύονταν την Κούβα του Κάστρο· δεν μπορούσε άλλο να συμβιώνει με όσους σχεδίαζαν θεαματικές εξόδους από «τη Βουλή της ντροπής»· δεν μπορούσε άλλο να λογοδοτεί σε θρασεία αντισυστημικά γκρουπούσκουλα του 0, 01%· δεν μπορούσε άλλο να ανεμίζει σφυροδρέπανα· δεν μπορούσε άλλο να συστεγάζεται με υπερασπιστές της χεζμπολαχικής οργάνωσης των πολιτών, που θεωρούσαν ντροπή να αντιτίθενται στην τρομοκρατία."

Ας μην το παίζει τώρα και αθώα και απρόκλητα θιγμένη η ΑΠ. Λίγη σοβαρότητα.

Ανώνυμος είπε...

@ Αντώνης
Δεν έχω σχέση με την ΑΠ.
"Τους λείπει όμως κάτι για να γίνουν ενδιαφέροντες συντηρητικοί: η ποιότητα της απόγνωσης, η αίσθηση της πικρίας, η αυθεντική ηθική αγανάκτηση. Αλλά ούτε και αυτό είναι παράδοξο: η μελαγχολία ποτέ δεν ήταν το φόρτε του μεταμοντέρνου φιλελεύθερου Κέντρου."
Με ενοχλεί η αξιολόγηση αισθημάτων (ενός οριοθετημένου πρόχειρα χώρου) που προσπαθεί να στηρίξει επιχειρήματα.
Επίσης η κριτική αυτού του χώρου έχει στραφεί πολλές φορές κατά των "μέσων" και "μετριοπαθών". Και όχι μόνο των "κραυγαλέων" και "ασυμμάζευτων" περιπτώσεων.
Ακόμα, "οι μηχανισμοί διαμόρφωσης των πεποιθήσεων" είναι πάντα "ηγεμονικοί";
Δεν βρίσκεις καμμιά ανακρίβεια σε αυτά;
Συγνώμη για τις σοφιστείες, πάντως δεν είναι ανειλικρινείς
Ευχαριστώ

Αντωνης είπε...

@Ανώνυμος: Δεν έχεις σχέση με την ΑΠ, δεν έχεις όμως όπως βλέπω και την παραμικρή διάθεση να πεις κάτι για όσα πολλά και εξόχως "διχαστικά" κυκλοφορούν όλες αυτές τις ημέρες στα ΜΜΕ. Επίσης δεν έχεις τίποτε να πεις για τον χαιρετισμό της απόφασης Κουβέλη απ' τον Καρατζαφέρη. Και επίσης δεν έχεις τίποτε να πεις για το γεγονός ότι ο Κουβέλης εξελέγη εκπρόσωπος των ανεξάρτητων με ψήφους ΝΔ.

Τι έχεις να πεις; Κατ' αρχάς την παρανάγνωση του τι εννοεί ο Σεβατάκης όταν μιλά για μελαγχολία (μιλά, όπως μίλησε κάποτε ο Μαρξ, για την πικρία και τη μελαγχολία ως κριτικά πλεονεκτήματα ακόμα και του συντηρητικού λόγου όταν στρέφονται κατά του στάτους κβο). Εσύ όμως κατάλαβες με τη λέξη "μελαγχολία" την ηττοπάθεια αντί να καταλάβεις την κριτική χολή ενός Σουϊφτ, ενός Κόμπετ ή ενός Μπαλζάκ. Αυτό που λέει ο Σεβαστάκης δεν είναι ότι οφείλουμε να μελαγχολήσουμε αλλά ότι από τον αντεπαναστατικό λόγο --και τέτοιος είναι ο λόγος της ΑΠ, τυπικά και ουσιαστικά-- λείπει ακόμα και η αυθεντική ηθική αίσθηση που χαρακτήρισε τουλάχιστον την κριτικά εξοπλισμένη συντήρηση (αντ' αυτής, φθηνή ηθικολογία). Αν την είδες εσύ κάπου στον χώρο του "φιλεύθερου Κέντρου" (δηλαδή της ΑΠ), καλό θα ήταν να πεις πού.

Και το κείμενο δεν έχει τίποτε να κάνει με "αξιολόγηση αισθημάτων". Είναι μια ιδιαίτερα ακριβής ανάλυση ρητορικής και λόγου. Αλλίμονο αν θεωρούσαμε ότι θα πρέπει να κρίνουμε την ΑΠ όχι με πολιτικά κριτήρια, επισημαίνοντας την πλήρη της απόσχιση από κάθε τι πολιτικό, αλλά με βάση τα "συναισθήματα" που εκφράζει η μετριοπάθειά της. Και για να αναφερθώ και σε κάτι που έγραψα στο άλλο μου μπλογκ. Σπουδαία αρετή η μετριοπάθεια, αλλά για αυτούς που τιθασεύουν τα πάθη τους, όχι για αυτούς που δεν έχουν ούτως ή άλλως κανένα (πλην της καρέκλας, βεβαίως βεβαίως).

Αντωνης είπε...

* κυκλοφορούν (τα εξόχως διχαστικά και απαξιωτικά για τους άλλους) για λογαριασμό της καημένης και συκοφαντημένης της ΑΠ, βεβαίως.