Πέμπτη, 17 Ιουνίου 2010

149. Παζλ

Απ' το Through the Loophole.
RD (Αντώνης)
---

Αν σε ένα σετ κομματιών παζλ υπήρχε ένα κομμάτι το οποίο αντί να φέρει την σωστή, δυσδιάκριτη εικόνα του ενός χιλιοστού, ας πούμε, κομματιού της συνολικής, έφερε σε σμίκρυνση την εικόνα του όλου, τότε θα ήταν το μοναδικό κομμάτι που θα ήταν σφαλερό και άχρηστο. Γιατί το κομμάτι με την εικόνα του όλου δεν θα ταίριαζε πραγματικά με κανένα από τα κομμάτια των οποίων το συνταίριασμα δημιουργεί το όλο.

Αυτό σημαίνει ότι αυτός που νομιζει πως εντοπίζει την εικόνα της ολότητας στη μερικότητα κινδυνεύει να παραιτηθεί πρόωρα απ' την προσπάθεια που απαιτεί η κατασκευή της εικόνας της ολότητας. Ή αλλιώς, ότι κάθε αλήθεια που εκφέρεται από τη μερικότητα είναι ψεύδος. Και αντιστρόφως, ότι μόνο η ανάδειξη του ψεύδους σε κάθε μερικότητα υπηρετεί τον σκοπό της αλήθειας. Για αυτόν που σκέφτεται διαλεκτικά, η κρυφή αλήθεια που οι άλλοι ανακαλύπτουν κάτω από τα μερικά φαινόμενα είναι ήδη ψεύδος, γιατί το ψεύδος δεν είναι παρά η ίδια η μερικότητα (και η αλήθεια τίποτε άλλο παρά το όνομα αυτού που της διαφεύγει).

Αυτές οι αινιγματικές σκέψεις δεν είναι όσο αινιγματικές φαίνονται. Στην πρόσφατη συζήτηση για το εφοπλιστικό πάρτι στο "Αβέρωφ", οι ανοιχτά εξαπατημένοι και εξαπατώντες προσέφυγαν σε άλλες φορές γραφικές και άλλες φορές υποκριτικές κορώνες για προσβολή σε ένα εθνικό σύμβολο. Οι περισσότερο εκλεπτυσμένοι κατέδειξαν την εξαπάτηση των πρώτων. Αλλά με τη σειρά τους εξαπατώνται, όπως οι υποψιασμένοι ντετέκτιβ του Έντγκαρ Άλαν Πο, που ποτέ δεν ανακαλύπτουν το προφανές ακριβώς γιατί ψάχνουν το μύχιο και το κρυφό: το ψέμμα των συναισθημάτων που εκμεταλλεύτηκαν τα μήντια είναι ήδη η στρεβλωτικά μερική εικόνα μιας αλήθειας. Είναι ο τρόπος, ποτισμένος από την μνησικακία, με τον οποίο τα ίδια αυτά υποκείμενα προσπαθούν να κωδικοποιήσουν για τον εαυτό τους --με αναπόφευκτα μερικό τρόπο-- την αλήθεια: το κεφάλαιο, ο μονοκράτορας κάθε αξίας, δεν έχει αξίες, και δεν μπορεί να διακρίνει ανάμεσα σε αξίες· είναι από τη φύση του βέβηλο, καταστροφέας κάθε τι του σεπτού ή ιερού. Αλλά αυτή είναι ακριβώς η υπόσχεση ελευθερίας που περιέχει, η υπόσχεση την οποία δίνει μέσα στις ίδιες τις συνθήκες σκλαβιάς που δημιουργεί. Η ουτοπική υπόσχεση του κεφαλαίου είναι αυτή που το ίδιο το κεφάλαιο προδίδει καθώς αυτο-μυθοποιείται, καθώς μεταμορφώνεται στον μεγαλύτερο μύθο όλων: η απελευθέρωση απ' τον μύθο. Αυτός που απολαμβάνει της βέβηλης δύναμης του κεφαλαίου είναι ταυτόχρονα Προμηθέας και Μίδας, φορέας της υπόσχεσης της χειραφέτησης απ' τον μύθο, θύμα εγκλωβισμού σε μια υπόσχεση που έγινε μυθική κατάρα. Και αυτός που τον φθονεί τον φθονεί από τη θέση ενός Προμηθέα που οι Θεοί του ξανάκλεψαν τη φλόγα, κι ενός Μίδα που νιώθει καταδικασμένος από την ανάστροφη μοίρα: ολόγυρά του βλέπει διαρκώς χρυσό, αλλά στα χέρια του, όταν πάει να ακουμπήσει, μένει μόνο αέρας.

12 σχόλια:

Νοσφεράτος είπε...

Αυτός που απολαμβάνει της βέβηλης δύναμης του κεφαλαίου είναι ταυτόχρονα Προμηθέας και Μίδας, φορέας της υπόσχεσης, θύμα εγκλωβισμού σε μια υπόσχεση που έγινε κατάρα. Και αυτός που τον φθονεί τον φθονεί από τη θέση ενός Προμηθέα που οι Θεοί του ξανάκλεψαν τη φλόγα, κι ενός Μίδα που νιώθει καταδικασμένος από την ανάστροφη μοίρα: ολόγυρά του βλέπει διαρκώς χρυσό, αλλά στα χέρια του, όταν πάει να ακουμπήσει, μένει μόνο αέρας.

χμμμ...

Συλβια φον Ταδε είπε...

υπάρχει κάποια σχέση μεταξύ της "μερικότητας" στην οποία αναφέρεσαι και του objet petite a?

Nikolas Defteras είπε...

Αντώνη,

Αν καταλαβαίνω σωστά χρησιμοποιείς τον "φθόνο" συγκεκριμένα ούτως ώστε αντίθετα απο τη ζήλεια που επιθυμεί το αντικείμενο της επιθυμίας του άλλου, ο φθόνος θέλει να καταστρέψει το αντικείμενο της επιθυμίας του άλλου. Αυτό ο φθόνος φέρει απόλαυση πλήν όμως όχι αυτήν του Υπερ-εγώ που απο τη μια επιθυμεί και απο την άλλη απωθεί το αντικείμενο - ο φθόνος χαρακτηρίζεται απο το μίσος. Αν λάβουμε αυτά υπόψιν τότε ως προς το παράδειγμα σου το μικρό αντικείμενο του φαντασιακού εκείνου που φθονεί είναι ότι παραμένει εγκλωβισμένος στο μύθο του κεφαλαίου που απομυθοπιεί αυτό που ποτέ δεν ήταν ιερό αλλά γίνεται ιερό ετεροχρονικά με την απομυθοποίηση του. Το Έθνος ως Πράγμα είναι εγγενές του καπιταλισμού και συνάμα αυτό που καπιταλισμός προσπαθεί να απομυθοποιήσει. Ή είναι ότι είμαι τελείως λάθος;

Αντωνης είπε...

@sylvia von Tade: Όχι, το σκεφτόμουν με εγελιανούς όρους και όχι λακανικούς το μερικό.
@Ν. Δευτεράς: Νικόλα, προσπαθώ απλώς να πω ότι ο φθόνος εδώ δεν είναι απλώς reactive, έχει ένα καταφατικό/ουτοπικό περιεχόμενο από διαλεκτική σκοπιά, γιατί είναι φθόνος για αυτό που (μισο-εσφαλμένα, μισο-σωστά) αποδίδει κανείς στο κεφάλαιο: τη δύναμη να καταστρέψει τον μύθο. Κάθε αναγνώστης του Κομμουνιστικού Μανιφέστου γνωρίζει την αμφίσημη αυτή λειτουργία του κεφαλαίου ως ημιτελούς Προμηθέα, που νικά μεν τους παλιούς θεούς (π.χ έθνος), μόνο όμως για να ξαναμαγέψει τον προσωρινά απομαγεμένο κόσμο περισσότερο από ποτέ (βλ. το ταξικό mystique του "εφοπλιστή" στην Ελλάδα, την μυθοποίηση και λιμπιντικκή επένδυση που περιβάλλει το συγκεκριμένο πράγμα από Ωνάση και μετά)

Nikolas Defteras είπε...

Φίλε ευχαριστώ για την άμεση απάντηση. Όντως δεν λέμε κάτι διαφορετικό πλην όμως το λέμε διαφορετικά. Πολύ καλό το κείμενο.

Αντωνης είπε...

Νικόλα (και Σίλβια), το ιδίωμα που χρησιμοποιώ σε κάποια κείμενά μου, σ' αυτά κυρίως που δεν είναι ακαδημαϊκού ή επιχειρηματολογικού αλλά περισσότερο πλάγιου και αλληγορικού χαρακτήρα, είναι ένα προσωπικό πλέον ιδίωμα με στοιχεία από διαφορετικούς στοχαστές που με έχουν επηρεάσει.

Είναι δύσκολο συνεπώς να βρει κανείς εκεί μια ξεκάθαρη θεωρητική γραμμή, μιας και οι λέξεις και το ύφος παραπέμπουν σε πολλές ατραπούς ταυτόχρονα. Νομίζω ότι είναι πρόδηλο το χρέος σε Μπένγιαμιν και Αντόρνο στο συγκεκριμένο κείμενο. Τόσο ο Χέγκελ όσο και η ψυχανάλυση, στο βαθμό που εμπλέκονται, είναι απολήξεις περασμένες από το πρίσμα του τρόπου σκέψης αυτών των δύο.

eye είπε...

Πριν ολοκληρωθεί η εικόνα του όλου, ποιός μπορεί να αναγνωρίσει τί εστί σμίκρυνση στο μερικό?η εικόνα είναι "σωστή" σε σχέση με τί?για την ακρίβεια, το συγκεκριμένο κομμάτι θα ήταν μάλλον το "ακατανόμαστο" όπως το περιγράφει ο Μπαντιού, μιας και από τη μία θα φαινόταν οτί ανήκει στο σύνολο του παζλ, ενώ ταυτόχρονα το μήνυμά του θα παρέμενε ακαθόριστο.Πραγματικά διαλεκτικός, λογικά, είναι νομίζω εκείνος που εξετάζει κάθε ενδεχόμενο.

RDdemos είπε...

@eye

Ο Σωκράτης στην Πολιτεία όταν αναφέρεται στο παράδειγμα δύο ομοίων επιγραφών, από τις οποίες η πρώτη είναι γραμμένης με πολύ μικρούς χαρακτήρες και η δεύτερη με μεγάλους και ευανάγνωστους...

--- Ο «Καπιταλισμός» δεν έχει αλήθεια (ακατανόμαστη ή άλλη) --- είναι φενάκη.

χάριν διαλόγου είπε...

τότε γιατί τα εισαγωγικά?

RDdemos είπε...

@χάριν δ.

Όμορφα, ο καπιταλισμός τώρα κρέμεται μόνο από τα «εισαγωγικά» μου...

Δημήτρης είπε...

"--- Ο «Καπιταλισμός» δεν έχει αλήθεια (ακατανόμαστη ή άλλη) --- είναι φενάκη."

Τι πάει να πει "φενάκη" όταν, από τη στιγμή που ξυπνάει κανείς έως τη στιγμή που κοιμάται (τουλάχιστον), ζει, σκέφτεται και αναπνέει κεφάλαιο;

RDdemos είπε...

@δημήτρη

Δεν έγραψα ότι είναι κάτι το ανυπόστατο, ---δίχως αποτελέσματα---, αλλά ότι στερείται αλήθειας.

Μπορεί κανείς κάλλιστα «να ζει, σκέφτεται και αναπνέει» και να ονειρεύεται μέσα σ' ένα επώδυνο ψέμα.

--- Μ' αρέσει πως μετακινούνται τα εισαγωγικά στα τελευταία σχόλια :-)