Κυριακή, 23 Μαΐου 2010

Immanuel Wallerstein, Δομικές κρίσεις (τρίτο μέρος)


Η επίθεση της παγκόσμιας δεξιάς ήταν εξίσου μια μεγάλη επιτυχία και μια μεγάλη αποτυχία. Αυτό το οποίο συντήρησε την συσσώρευση του κεφαλαίου από την δεκαετία του 1970 ήταν μια στροφή από την αναζήτηση του κέρδους μέσω της παραγωγικής επάρκειας στην αναζήτησή του μέσω χρηματοπιστωτικών χειραγωγιών, ή πιο σωστά, σπέκουλου. Ο μηχανισμός-κλειδί ήταν η ενθάρρυνση της κατανάλωσης μέσω του χρέους. Αυτό συμβαίνει σε κάθε Β φάση Kondratieff. Η διαφορά αυτή τη φορά ήταν η κλίμακα. Μετά την μεγαλύτερη διεύρυνση Α φάσης στην ιστορία ακολούθησε και η μεγαλύτερη μανία σπεκουλαρίσματος. Οι φούσκες διέσχισαν ολόκληρο το παγκόσμιο σύστημα —από τα εθνικά χρέη του Τρίτου Κόσμου και του σοσιαλιστικού μπλοκ στην δεκαετία του 1970 μέχρι τα ομόλογα-σκουπίδια των μεγάλων εταιριών στη δεκαετία του 1980, το καταναλωτικό χρέος της δεκαετίας του 1990 και το χρέος της κυβέρνησης των ΗΠΑ στην εποχή Μπους. Το σύστημα έχει κινηθεί από φούσκα σε φούσκα και προσπαθεί αυτή τη στιγμή να φουσκώσει άλλη μία, με την εξαγορά των χρεών των τραπεζών και την εκτύπωση δολαρίων.

Η φάση κάμψης στην οποία έχει περιέλθει ο κόσμος θα συνεχιστεί για αρκετό καιρό, και θα είναι αρκετά βαθιά. Θα καταστρέψει και το τελευταίο θεμέλιο σχετικής οικονομικής σταθερότητας που απέμεινε, τον ρόλο του αμερικανικού δολαρίου ως αποταμιευτικού συναλλάγματος για την φύλαξη του πλούτου. Καθώς συμβαίνει αυτό, το βασικό μέλημα κάθε κυβέρνησης στον κόσμο θα είναι να αποφύγει τις εξεγέρσεις των άνεργων εργατών και των μεσαίων στρωμάτων των οποίων οι αποταμιεύσεις και οι συντάξεις εξανεμίζονται. Οι κυβερνήσεις στρέφονται αυτή τη στιγμή στον προστατευτισμό και στην εκτύπωση χρημάτων ως πρώτη γραμμή άμυνας. Τέτοια μέτρα μπορεί να απαλύνουν παροδικά τον πόνο του πολύ κόσμου, αλλά είναι μάλλον πιθανό ότι θα κάνουν την κατάσταση ακόμα χειρότερη. Εισερχόμαστε σε συστημικό αδιέξοδο, απ’ το οποίο η έξοδος θα είναι εξαιρετικά δύσκολη. Αυτό θα εκφραστεί μέσω όλο και πιο ανεξέλεγκτων διακυμάνσεων, οι οποίες θα κάνουν τις βραχυπρόθεσμες προβλέψεις —τόσο τις οικονομικές όσο και τις πολιτικές ουσιαστικά ασκήσεις μαντείας. Αυτό με την σειρά του θα χειροτερέψει του φόβους των λαών και την αίσθηση αποξένωσής τους.

Ορισμένοι διατείνονται ότι η έντονα βελτιωμένη σχετική οικονομική θέση της Ασίας —Ιαπωνία, Νότια Κορέα, Ταϊβάν, Κίνα, και σε μικρότερο βαθμό, Ινδία— θα επιτρέψει μια επιστροφή της καπιταλιστικής επιχειρηματικότητας, μέσα από μια απλή γεωγραφική μετατόπιση θέσης. Άλλη μια φενάκη! Η σχετική άνοδος της Ασίας είναι πραγματικότητα, αλλά είναι πραγματικότητα που υπονομεύει ακόμα περισσότερο το καπιταλιστικό σύστημα, υπερ-επεκτείνοντας την κατανομή της υπεραξίας, και έτσι μειώνοντας τη συνολική συσσώρευση για τα επιμέρους κεφάλαια αντί να την αυξάνει. Η επέκταση της Κίνας επιταχύνει την συμπίεση του δομικού κέρδους της καπιταλιστικής παγκόσμιας οικονομίας.

Συστημικά υπερκεφαλικά

Σ’ αυτό το σημείο πρέπει να αναλογιστούμε για τους κοσμικούς ρυθμούς του παγκόσμιου συστήματος, σε αντιδιαστολή με τους κυκλικούς του ρυθμούς. Οι ρυθμοί αυτοί είναι κοινοί για πολλά είδη συστημάτων, και είναι μέρος του πώς αυτά λειτουργούν, του πώς αναπνέουν αν θέλετε. Αλλά οι φάσεις Β δεν τελειώνουν ποτέ στο σημείο που άρχισαν οι προηγούμενες φάσεις Α. Μπορούμε να σκεφτούμε κάθε φάση ανόδου ως μια συνεισφορά σε αργόσυρτες ανοδικές καμπύλες, με την κάθε μια να πλησιάζει τη δική της ασύμπτωτη. Στην καπιταλιστική παγκόσμια οικονομία, δεν είναι δύσκολο να διακρίνεις ποιες καμπύλες έχουν την μεγαλύτερη σημασία. Εφόσον ο καπιταλισμός είναι ένα σύστημα στο οποίο έχει προέχουσα σημασία η ατέρμονη συσσώρευση, και εφόσον συσσωρεύει κάποιος κεφάλαιο δημιουργώντας κέρδη στην αγορά, το θέμα-κλειδί είναι το πώς να φτιάξει προϊόντα για λιγότερο κόστος από τις τιμές για τις οποίες μπορεί να τα πουλήσει. Έτσι, πρέπει να καθορίσουμε τόσο τους παράγοντες που εισέρχονται στο κόστος παραγωγής όσο και όσα καθορίζουν τις τιμές. Λογικά, το κόστος παραγωγής είναι το κόστος του προσωπικού, των εισερχόμενων δεδομένων, και της φορολογίας. Και τα τρία τους αυξάνονται ως ποσοστά επί των πραγματικών τιμών στις οποίες πωλούνται τα προϊόντα. Και αυτό συμβαίνει παρά τις επανειλημμένες προσπάθειες των καπιταλιστών να τα μειώσουν, και παρά τα κύματα τεχνολογικής και οργανωτικής βελτίωσης που έχουν αυξήσει την λεγόμενη παραγωγική επάρκεια. 

Το κόστος προσωπικού με τη σειρά του, μπορεί επίσης να χωριστεί σε τρεις κατηγορίες: σχετικά ανειδίκευτη εργατική δύναμη, ενδιάμεσες ομάδες και μάνατζερ κορυφής. Οι μισθοί των ανειδίκευτων τείνουν να αυξάνονται σε φάσεις Α ως συνέπεια κάποιου είδους συνδικαλιστικής δράσης. Όταν αυτοί αυξηθούν υπερβολικά για δεδομένους επιχειρηματίες, κυρίως για τις βιομηχανίες αιχμής, τότε η επανεγκατάσταση σε περιοχές με χαμηλότερους μισθούς κατά τη φάση Β είναι η βασικότερη θεραπεία. Αν ακολουθήσει παρόμοια δράση στην νέα τοποθεσία, ακολουθεί δεύτερη μετακόμιση. Αυτές οι μετατοπίσεις είναι ακριβές αλλά επιτυχημένες. Παρ’ όλα αυτά, σε παγκόσμια κλίμακα δημιουργείται ένα εφέ σταδιακής επίτασης: οι μειώσεις ποτέ δεν εξαλείφουν εντελώς τις αυξήσεις. Στην διάρκεια 500 ετών, η επαναλαμβανόμενη αυτή διαδικασία έχει εξαντλήσει τις τοποθεσίες όπου μπορεί να μετακομίσει το κεφάλαιο. Αυτό αποδεικνύεται από την εξάλειψη των αγροτικών περιοχών [deruralization] στο παγκόσμιο σύστημα.

Εικόνα: fredericksburg.com

Δεν υπάρχουν σχόλια: