Κυριακή, 23 Μαΐου 2010

Ενάντια στη νέα ηθικολογία

Η κρίση που θα αλλάξει όλα όσα ήξερες για την ζωή σου ως πολίτης, παραγωγός και καταναλωτής, βρίσκεται σε εξέλιξη. Θα κρατήσει πολλά χρόνια. Δεν θα επιλυθεί παρά μετά από μακροχρόνιες διαπάλες με αβέβαια αυτή τη στιγμή αποτελέσματα. Ο κόσμος που θα αφήσεις στα παιδιά σου (αν κάνεις) μπορεί να είναι απίστευτα χειρότερος από αυτόν που έζησες. Ή αρκετά καλύτερος --πιο δίκαιος, λιγότερο κενόδοξος, περισσότερο ελεύθερος σε ό,τι αφορά ουσιαστικές ελευθερίες. Το αποτέλεσμα εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από εσένα --το πόσο γρήγορα θα συνειδητοποιήσεις τι συμβαίνει και ποια είναι η θέση σου για αυτό, το κατά πόσο θα καταφέρεις να συνασπίσεις τη σκέψη σου και τη θέλησή σου με αυτή των άλλων, το κατά πόσο θα βρεις τρόπους αντίστασης που να υπερβαίνουν τις αναγκαιότητες της απλής άμυνας χαρακωμάτων.

Ένα από τα πράγματα τα οποία πρέπει να συνειδητοποιήσεις είναι ότι αυτή τη στιγμή, στην μεγάλη πλειοψηφία των κοινωνιών, δεν υπάρχει μάχη για την οικονομία --τον τρόπο λειτουργίας της, τις προτεραιότητές της, την βιωσιμότητά της. Για να υπάρξει τέτοια μάχη, θα πρέπει να έχει ωριμάσει η πολιτική αντιπαράθεση σε βαθμό πολύ μεγαλύτερο από τον τωρινό. Θα πρέπει η λαϊκή πίεση να έχει φτάσει σε τέτοιο βαθμό ώστε οι αποφάσεις να σταματήσουν να παρουσιάζονται ως μονόδρομος, ή ακόμα, ώστε το υποκείμενο της απόφασης να μεταλλαχθεί στην πράξη, ξεφεύγοντας από τους στενούς κύκλους των εξουσιοφόρων "ειδικών." Προς το παρόν, και παρά τις κινητοποιήσεις σε ορισμένες χώρες, ο έλεγχος του οικονομικού μέλλοντος είναι σταθερά στα χέρια μιας κάστας τεχνοκρατών, πολυεθνικών επιχειρήσεων και πολιτικών, η οποία δρα με αστραπιαίες κινήσεις και δημιουργεί de facto καταστάσεις ενόσω εσύ ακολουθείς απλά κάθιδρος, προσπαθώντας να καταλάβεις τι συμβαίνει σε πολύ χαμηλότερο γνωσιακό επίπεδο, με πολύ στενότερο πεδίο όρασης μπροστά σου. Το ότι δεν είμαστε όλοι ίσοι --ούτε καν τυπικά-- στην σύγχρονη δημοκρατία αποδεικνύεται από το γεγονός ότι καλείσαι απλώς να διαχειριστείς για τη δική σου ζωή τις συνέπειες, και όχι να πάρεις αποφάσεις.

Η μάχη που όντως υπάρχει, είναι ολόγυρά σου, και όμως πολλές φορές δεν την αντιλαμβάνεσαι καν: είναι η μάχη των ιδεών, η μάχη για τον καθορισμό όχι τόσο των "ιδιόρρυθμων" άκρων όσο του ίδιου του sensus communis, της "κοινής λογικής". Η μάχη αυτή έχει μια ιδιομορφία: μόνο η μία πλευρά --αυτή που θέλει να ανατρέψει τα δεδομένα και να αλλάξει τους συσχετισμούς-- διατείνεται ότι δίνεται μάχη, ότι τα επιχειρήματά της είναι όπλα σε αυτή τη μάχη, και ότι στόχος της είναι να επιφέρει πλήγματα στον αντίπαλο και να ενισχύσει τη θέση της, καθιστώντας την "κοινή λογική". Η άλλη πλευρά, αυτή που ήδη ελέγχει την "κοινή λογική", αυτή που θέλει να απαγορεύσει την δυνατότητα να συμβεί κάτι που να ανατρέπει το τι επιτάσσει η "κοινή λογική", διατείνεται ότι δεν βλέπει καμμία μάχη. Οι ιδέες της, ισχυρίζεται, δεν είναι όπλα. Είναι απλώς εκφράσεις της πραγματικότητας. Δεν έχει, τάχα, στόχους. Εκφράζει απλώς το δέον. Δεν στρέφεται κατά αντιπάλων: Όποιος διαφωνεί μαζί της δεν είναι ιδεολογικός αντίπαλος, αλλά απλώς ένας παραστρατημένος, φανατισμένος, επιπόλαιος, ή λαϊκιστής. Η θέση αυτή, υποτίθεται, δεν προασπίζει συμφέροντα. Είναι --έτσι διακηρύσσει-- αντίθετη με την ωμότητα του ιδεολογικού ανταγωνισμού και προσβλέπει στην αρμονική συνεργασία και όχι στην κοινωνική σύγκρουση.

Αυτό όμως είναι, στο τέλος της υπόθεσης, η ιδεολογία: όχι η ενσυνείδητη προάσπιση ιδεών που θωρακίζουν δεδομένα, ανοιχτά παραδεδεγμένα συμφέροντα (τα συμφέροντα των χαμηλόμισθων, των συνταξιούχων, των φοιτητών, των ανέργων) αλλά η ανομολόγητη, ασύνειδη ακόμα, αναπαραγωγή δεδομένων συμφερόντων υπό το ένδυμα της ουδετερότητας και των οικουμενικών αξιών.

Είναι συνεπώς ζωτικής σημασίας η ταυτοποίηση των βασικών αξόνων της ιδεολογικής επίθεσης της άρχουσας τάξης, η συγκεκριμενοποίησή τους, ώστε κανείς από όσους έχουν έλλογο συμφέρον να αντιπαρατεθούν σ' αυτή να μην έχει λόγο ή δικαιολογία να αναπαράγει άκριτα το περιεχόμενο της "κοινής λογικής" --δηλαδή, της απαρνημένης ιδεολογίας-- των κρατούντων:  

1. Έχουμε να κάνουμε με μια κατά βάση ηθική κρίση, μια κρίση αξιών, και συνεπώς η ίασή της θα είναι και αυτή ουσιαστικά ηθικού χαρακτήρα.

Μπούρδες. Οι αξίες, ως δια μαγείας, περιήλθαν σε κρίση και συζητώνται ως προβληματικές μόνο μετά την οικονομική κατάρρευση. Όσο τα πράγματα φαινόντουσαν να δουλεύουν ρολόϊ για το κεφάλαιο, κανείς από τους όψιμους ηθικολόγους δεν διερρήγνυε τα ιμάτιά του για επείγουσα κρίση αξιών. Η υποκρισία είναι άλλωστε χαρακτηριστικό γνώρισμα της αστικής ηθικής.

Επιπλέον, η ιδέα ότι είναι εφικτή μια ηθική κριτική για την κρίση προϋποθέτει ότι ο καπιταλισμός, αυτό που βρίσκεται υπό διαδικασία κρίσης, είναι ένα αντικείμενο που επιδέχεται ηθική κριτική. Το ίδιο λογικό θα ήταν να δικάζουμε λιοντάρια ή ανεμοστρόβιλους για καταστροφές ή απώλεια ζωής. Το κεφάλαιο είναι ένα πολύπλοκο πλέγμα σχέσεων και τρόπων παραγωγής. Όχι ένα έλλογο, έμψυχο και ενσυνείδητο υποκείμενο που μπορεί να αφορά οποιονδήποτε ανθρωπομορφισμό. Ο καπιταλισμός δεν είναι "κακός", ούτε και έγινε "κακός" από ένα σημείο και μετά. Ο καπιταλισμός είναι πέρα από το καλό και το κακό, είναι ένα αμοραλιστικό μόρφωμα. Δεν έχει καμμία πρόθεση να αφήνει ανθρώπους πεινασμένους και άστεγους, όχι παραπάνω από ένα τυφώνα. Απλώς η φύση του προαπαιτεί διαδικασίες που μπορεί να αφήσουν ανθρώπους πεινασμένους ή άστεγους. 

Η διαφορά του καπιταλισμού από το λιοντάρι, τον ανεμοστρόβιλο ή τον τυφώνα, η διαφορά που κάνει τη διαφορά, είναι μία: ο καπιταλισμός δεν είναι προϊόν της φύσης. Είναι προϊόν της ιστορίας. Και ως τέτοιος, δεν είναι αναπόφευκτος.

2. Η κρίση είναι μια ευκαιρία να απλοποιήσουμε τη ζωή μας, να επιστρέψουμε σε έναν πιο αθώο, αυστηρό και εγκρατή τρόπο ζωής, πριν τον ανεξέλεγκτο καταναλωτισμό.

Πρόκειται για την ιδεολογική μετάλλαξη αυτού που ο Μαρξ αποκαλεί "φεουδαρχικό σοσιαλισμό", υποκατηγορία του "αντιδραστικού σοσιαλισμού" --με λίγα λόγια, της ιδεολογίας μιας οιωνεί "αριστοκρατίας" (συνήθως, του "πνεύματος"), αστικής εξ ολοκλήρου προέλευσης, η οποία, θέλοντας να υπερασπιστεί την δήθεν ανωτερότητά της, ψέγει το πόπολο το οποίο η ευμάρεια των ετών που πέρασαν "έκανε άνθρωπο" και του ζητά να επιστρέψει σε δήθεν καθαγιαστικές συνθήκες "ψωμιού και ελιάς", λες και η φτώχεια είναι εγγενώς κατάσταση που "εξευγενίζει" τον άνθρωπο (μόνο άνθρωποι που δεν έχουν υπάρξει ποτέ φτωχοί μπορούν να παραβλέπουν τόσο απροβλημάτιστα την καθημερινή συναίσθηση εξευτελισμού, το φαρμάκωμα των οικογενειακών σχέσεων, την συντριβή της προσωπικότητας που προκαλεί η φτώχεια σε μια κοινωνία που διατυμπανίζει --όπως αναγκαστικά θα συνεχίσει να κάνει μια κοινωνία καπιταλιστική-- το αγαθό της ευμάρειας). Ιδού η περιγραφή του Μαρξ για την ρητορική αυτών που μπερδεύουν τον σοσιαλισμό του μέλλοντος με τον αυταρχικό φεουδαλισμό της "οργανικής κοινότητας": "μισός θρήνος, μισή παρωδία· μισή ηχώς του παρελθόντος, μισή απειλή για το μέλλον· κάποιες φορές, με την πικρόχολη, πνευματώδη και διεισδυτική κριτική του, χτυπάει την αστική τάξη κατάκαρδα· αλλά είναι πάντα γελοίος στις συνέπειές του, εξαιτίας της πλήρους ανικανότητάς του να κατανοήσει την κίνηση της σύγχρονης ιστορίας" (Κομμουνιστικό Μανιφέστο). 

Τον Μαρξ όμως πρέπει να τον διορθώσουμε σε ένα πράγμα, δεδομένης της αλλαγής σκηνικού. Αν με τον νοσταλγικό, φεουδαρχικό σοσιαλισμό διανοητικών γιγάντων όπως ο Ντοστογιέφσκι ή ο Τολστόι, ή με τον αριστοκρατικό αντικαπιταλισμό διανοιών όπως ο Μπαλζάκ δεν είναι δέον απλώς να γελάμε, με τα εγχώριά τους, ψευδο-αριστοκρατικά κακέκτυπα "διανοουμένων" δεν υπάρχει λόγος να σταματήσουμε να ξεκαρδιζόμαστε. Η κρίση, τούς θυμίζουμε, δεν είναι "ευκαιρία" για κανέναν εκτός από τσαρλατάνους, σπεκουλαδόρους, τοκογλύφους και αισχροκερδείς. Μπορεί να μετατραπεί στη βάση μιας δυνατότητας μόνο με τρομερή δυσκολία και θυσίες, και σίγουρα όχι στη βάση μιας νοσταλγικής επιθυμίας για επιστροφή --πού; H ιστορία μπορεί να μην είναι πρόοδος, είναι όμως καταδικασμένη στην μόνιμη απεδαφοποίηση από κάθε νοσταλγία των απαρχών ή των άσπιλων πηγών, από κάθε θεολογία του κήπου της Εδέμ.

3. Όλοι αμαρτήσαμε, όλοι πρέπει να μετανοήσουμε για τις ακρότητες του πρόσφατου παρελθόντος, και κυρίως για το ότι ζούσαμε πέρα από τις δυνατότητές μας.

Το γεγονός ότι ενθαρρυνθήκαμε να ζήσουμε πέρα από τις δυνατότητές μας δεν ήταν αποτέλεσμα παραβίασης της λογικής του κεφαλαίου, αλλά απαραίτητο δομικό στοιχείο για την λειτουργία του. Κάπως έπρεπε να πωληθούν αυτά που παραγόντουσαν, κάπως έπρεπε να διατηρηθεί ένα περιθώριο κέρδους. Ας αφήσουμε λοιπόν κατά μέρος τις σαχλαμάρες του στυλ "το παρακάναμε". Για την καπιταλιστική οικονομία δεν υπάρχει "το παρακάνω". Υπάρχει "εξυπηρετώ μια λογική ανάπτυξης ή την ανατρέπω άθελά μου." Και το μοναδικό πράγμα που ουσιαστικά συνέβει είναι ότι αυτό το οποίο συντήρησε την οικονομία την προηγούμενη τριακονταετία έφτασε στα όριά του και άρχισε να λειτουργεί καταστροφικά για αυτή.

Η ηθικολογία του "να μη ζούμε πέραν των δυνατότητών μας" δεν έχει καμμία βάση στην ιστορία. Κάθε κοινωνία ζει με βάση τις δυνατότητες που η ίδια εξασφαλίζει στον εαυτό της, και όταν αυτές οι δυνατότητες εξαντλούνται ή δεν μπορούν να ανανεωθούν, καταρρέει. Η δική μας κοινωνία καταρρέει όπως κατέρρευσε η αρχαιοελληνική Πόλη, η ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, ή η αυτοκρατορία του Αλεξάνδρου. Δεν είναι καλύτερη ή ποιοτικότερη ή αξιολογότερη από κάποια από αυτές. Αν έχει ένα πλεονέκτημα, είναι η δυνατότητά της να μην το αποδώσει στη θέληση των θεών και να μην αναλωθεί σε άσκοπες οιμωγές για το τέλος της.

Τέλος, κανένα "μας" δεν υφίσταται γενικώς και αφηρημένως. Το ιδεολογικό "μας" σημαίνει πάντοτε "για εμάς αλλά όχι για εσάς" ή "για εσάς αλλά όχι για εμάς". Τα πράγματα είναι απλά: όχι μόνο δεν ευθύνονται όλοι το ίδιο, αλλά τηρουμένων των χαωδών ανισοτήτων οικονομικής κατάστασης και εισοδήματος, δεν έχει καμμία σχέση το να χάσεις 180.000 ευρώ από το 1.000.000 με το να χάσεις τα 200 ευρώ από τα 700. Είναι απόλυτα αισχρό να παραβλέπεται η ζωτική διαφορά μεταξύ μείωσης της πολυτέλειας και εξαφάνισης της δυνατότητας για επιβίωση. Όταν τα συμφέροντα αυτών που πρέπει να θιχτούν, θιχτούν όντως, τότε δεν θα υπάρχει κανένα δακρύβρεχτο "μας", αλλά η απροκάλυπτη κήρυξη πολέμου κάποιων εναντίον άλλων. Ο πόλεμος αυτός διεξάγεται ήδη. Το ότι είναι ακήρυκτος δεν αλλάζει το γεγονός ότι βρίσκεται σε εξέλιξη· απλώς επιβεβαιώνει το ότι η πρωτοβουλία κινήσεων και η οριοθέτηση των κανόνων ανήκει σχεδόν αποκλειστικά στους προασπιστές της τάξης πραγμάτων.

4. Αν αλλάξουμε εμείς οι ίδιοι, αν γίνουμε διαφορετικοί άνθρωποι, τότε μπορεί να σωθεί αυτή η κοινωνία, να βγούμε από την κρίση.

Πρόκειται για την υπεριστορική ουτοπία του αντιδραστικού ιδεαλισμού ενσαρκωμένη· για την λογική του να βάζεις τσιρότο φαρμακείου για να θεραπεύσεις πληγές από έκρηξη βόμβας. Ενώ κάθε κοινωνία διαποτίζεται από τις ηθικές νόρμες που κάνει εφικτές ο τρόπος ζωής της και οι υλικές του συνθήκες, εμείς, τάχαμου, θα αντιστρέψουμε την πορεία των πραγμάτων και θα αλλάξουμε τις υλικές συνθήκες αλλάζοντας ηθικές νόρμες. Όσο τις άλλαξαν οι κοινωνίες που εκχριστιανίστηκαν επειδή εκχριστιανίστηκαν, για παράδειγμα: Όση επίδραση είχε ο Χριστιανισμός στην αποτροπή της γενοκτονικής συσσώρευσης χρυσού για τον επεκτατισμό του ισπανικού στέμματος στην Ευρώπη, ή όση ανασταλτική ισχύ είχε η ηθική θεωρία του Καντ απέναντι στον Ναζισμό, τόση θα έχει και κάθε απόπειρα υπέρβασης των αντικειμενικών, δομικών αντιφάσεων του παγκόσμιου συστήματος δια της ηθικής αναπλάσεως που διακονεί το ιερατείο του νεοφιλελευθερισμού. Καμμία υπομονή με τον νέο ησυχασμό του ηθικού "αναστοχασμού" που ανάγει την κριτική περίσκεψη σε αυτο-νομιμοποιούμενη υπνηλία! Καμμία απάντηση σε όσα συμβαίνουν γύρω μας δεν υπάρχει μέσα μας. Ας μην αφήνουμε τον εκχυδαϊσμένο, new age ψυχαναλυτισμό να καταστήσει την αντικειμενική πραγματικότητα ζήτημα υποκειμενικής "διαχείρισης", ή να συσκοτίσει το υποκείμενο καθιστώντας το μεταφυσική ουσία αντί για αυτό που είναι: ενεργή συνέπεια μιας διαδικασίας πολιτικής άρθρωσης.

Εικόνα: cantalamessa.org

24 σχόλια:

osr είπε...

πολύ εύστοχες επισημάνσεις αντώνη

δυστυχώς αυτές τις ηθικολογικές μπούρδες όμως τις υιοθετούν ολοένα και περισσότεροι άνθρωποι με την βοήθεια φυσικά λογής λογής "διανοουμένων" που αναφέρονται έτσι γενικά σε "μας τους μαλάκες" που το "παρακάναμε" και λοιπές μπαρούφες

το τραγικό είναι ότι αυτοί οι λεγόμενοι διανοούμενοι κλπ κλπ ενδεχομένως να τα πιστεύουν κι όλας αυτά ως ένα είδος αυθυποβολής και ως αποτέλεσμα του ότι έχουν χάσει επαφή με την πραγματικότητα του απλού καταπιεσμένου άνθρωπου
του μισθωτού σκλάβου

LEFT LIBERAL SYNTHESIS είπε...

RD
Εύστοχη κριτική της ηθικολογίας.
Ωστόσο δομείται στην διπλή άρρητη υπόθεση εργασίας ότι υφίσταται ένας «αντικαπιταλισμός» ως τεχνικό παίγνιο, μια διελκυστίνδα ισχύος, και η λύση του παιγνίου είναι στιγμιαία. Επομένως οποιοσδήποτε αναστοχασμός ή ηθικός αναπροσανατολισμός είναι μια ιδεολογικοποίηση της υφιστάμενης θηριωδίας.
Είμαι πολύ δύσπιστος για όλα αυτά τα υποκείμενα της αντικαπιταλιστικής ανατροπής που δεν έχουν ηθικά διερωτήματα, δεν είναι δύσπιστα προς μια αέναη μεγέθυνση, δεν έχουν καμία αίσθηση «αριστερής» εγκράτειας και τέλος δεν θέλουν να αλλάξουν κατ ’ελάχιστον.
Τελικά η κριτική της ηθικολογίας εύκολα γίνεται η υιοθέτηση μιας πολιτικής ως μηχανικού συσχετισμού, ως υδραυλικού μοντέλου απρόσωπων τάξεων.

leo είπε...

Aντώνη
Καθυστερημένα τα εύσημα από μένα σε σένα για τη μετάφραση στο Βαλερστάιν.
Πολύ σημαντική συνεισφορά στις αναζητήσεις μας.
Στο προκείμενο. Συμφωνώ. Δεν έχουμε κανένα λόγο να ηθικολογούμε, χάνουμε το πρόβλημα. Ο δρόμος όμως της αντίστασης ή της υπέρβασης της κρίσης σε αυτές τις συνθήκες ποιος είναι για τους καταπιεσμένους όλου του κόσμου; Αν κατανοήσουμε όλοι το πρόβλημα ποια πρέπει να είναι η στάση μας;

Αντωνης είπε...

@LLS: Η μαχητική αλληλεγγύη είναι μια μορφή ηθικής που είναι εμμενής σε ένα είδος πολιτικής δράσης. Η πιστότητα σε ένα όραμα μια άλλη. Το θάρρος μία τρίτη. Η αγάπη για την ισότητα μια τέταρτη. Η αγάπη για τη ζωή ως κάτι άλλο από χρηστική αξία ή πεδίο εκμετάλλευσης μια πέμπτη.

Όλες αυτές οι μορφές (πολιτικής) ηθικής είναι μορφές που αναπτύσσονται έμπρακτα και που μεταλάσσουν όσους εμπλέκονται σε μια πολιτική διαδικασία. Τίποτε το πραγματικά πολιτικό δεν μπορεί να συμβεί εάν απλώς λειτουργούμε στη βάση "αυτού που είμαστε ήδη".

Συνεπώς, αυτό για το οποίο μαχόμαστε είναι μια νέα κουλτούρα που να έχει χώρο για μας ως κάτι άλλο από ζωντανά ερείπια βυθισμένα στην πικρία και την μνησικακία, ανέραστα και αποκλεισμένα ζόμπι, ή λοβοτομημένους χαζοχαρούμενους.

Για μας μαχόμαστε, για την υπόσχεση που είμαστε απέναντι στον εαυτό μας.

Ανώνυμος είπε...

Απορία άπορης νεανίδος:
Γιατί στην ανάρτηση σου "ενάντια στην νέα ηθικολογία",εγώ βλέπω μια ηθικολογία από την ανάποδη;;
Και μια μικρή επισήμανση.Επιτρέπεται... κοτζάμ επιστήμονας να χρησιμοποιείς τόσο οξύ ύφος,να χαρακτηρίζεις απαξιωτικα όσους κατά τη γνώμη σου "ηθικολογούν"και να ταυτίζεις συνειδητά την ηθικη με την ηθικολογία-αρνούμαι να πιστέψω ότι δεν γνωρίζεις τη διαφορά-
Κάτων ο τιμητής (σε θηλυκή συσκευασία).

Αντωνης είπε...

Προς άπορη νεανίδα: αν μου όριζες και το τι εννοείς εσύ ως "ηθική" στις παρούσες, συγκεκριμένες συνθήκες θα σου ήμουν ευγνώμων.

Ηθικολογία από την ανάποδη; Για ποιον ακριβώς λόγο;

Ύφος: βλέπε παράγραφο 3 για μια εκ των προτέρων ανάλυση της νηφαλιότητός σου.

LEFT LIBERAL SYNTHESIS είπε...

RD
Βρίσκω στην απάντηση σου μια γόνιμη αλλά υπαρκτή μετατόπιηση από την ανάρτηση.
Απο μια "ηθικολογική" κριτική της ηθικολογίας,στο πρόταγμα αξιών που αναδύονται από την πράξη.
Δεκτή η μετατόπιση γιατί ακριβώς αντιμετωπίζει το προφανές.
Αλοίμονο να εννοήοσυμε την όποια αλλαγή ως στενά οικονομικό λογιστικό τεχνικό διακύβευμα.

Αντωνης είπε...

@LLS: Καμμία μετατόπιση δεν υπάρχει. Η θέση για μια ηθική που είναι εμμενής στην πολιτική διαδικασία είναι πάγια θέση του ιστολογίου. Η ανάρτηση επικεντρώνεται στον ευτελισμό της πολιτικής ηθικής στο όνομα της εκ του άμβωνος διασποράς μιας ενοχικότητας που καλεί σε συνενοχή (μεταξύ κατεργαρέων...).
@leo: Ευχαριστώ, νομίζω ότι το κείμενο Wallerstein είναι σημαντικό γιατί θέτει τα ζητήματα που σε ενδιαφέρουν. Λίγη υπομονή να τελειώσει η μετάφραση και επανερχόμαστε.

nefelikas είπε...

Συλλεκτικής αξίας κείμενο. Μπράβο για την τόσο νηφάλια διατύπωση των αυτονόητων - που μόνο αυτονόητα δεν είναι για την πλειοψηφία.

Το μείζον ερώτημα βέβαια είναι αν θα παραμείνουμε στην καταγραφή και την ανάλυση, θα καταφέρουμε να διαμορφώσουμε μια πρόταση (ριζοσπαστική ΚΑΙ ρεαλιστική κατά προτίμηση) ή θα περάσουμε επιτέλους στη δράση (δεν εννοώ πορείες και αφισοκολλήσεις βέβαια, ούτε πετροπόλεμο).

Αντωνης είπε...

@Νεφέλικας: Ευχαριστώ. Είμαι ικανοποιημένος από αυτό το κείμενο. Νομίζω ότι κάνει σημαντική δουλειά σε ένα πολύ στοιχειώδες αλλά απαραίτητο επίπεδο.

Θεωρώ ότι θα πάρει χρόνο η διαμόρφωση ουσιαστικής πρότασης που θα υπερβαίνει τις ανακλαστικές αντιδράσεις, γιατί απλά θα πάρει χρόνο για όλους το να διερευνήσουν δυνατότητες (μιλώ παγκόσμια, όχι μόνο για την Ελλάδα). Για να γίνει όμως αυτό, πρέπει να ξεμπλοκαριστεί λίγο το μυαλό μας, να ξεκαθαρίσει λίγο το τοπίο για τα διακυβεύματα. Αυτό το καθόλου αιμοβόρο και αιμοσταγές πράγμα νομίζω ότι μπορούμε να βοηθήσουμε να γίνει σήμερα.

Όπως είπα και στον leo, θα ήθελα να ολοκληρώσω την μετάφραση Wallerstein (του οποίου την αυθεντία ως ιστορικού του καπιταλισμού ελπίζω να μην αμφισβητούν πολλοί μετά τα μνημειώδη The World System 1-3), και να επανέλθουμε σ' αυτή την κουβέντα.

Greek Rider είπε...

Αντώνη νομίζω ότι η ενοχικότητα που ανέφερες σε κάποια απάντησή σου είναι η έννοια κλειδί στην κατανόηση του σημερινού πολιτικού παραλογισμού, της πολυδιάσπασης, του καπιταλισμού κτλ. Η ενοχή είναι το αμορτισέρ της κοινωνίας που απορροφάει τους κραδασμούς σε ατομικό επίπεδο, εκεί πρέπει να δοθεί όλη η βάση γιατί εκεί βασίζονται όλα. Άλλωστε δεν είναι τυχαία η θρησκευτική χρήση της ενοχής για πολλούς αιώνες.

Ανώνυμος είπε...

demos
@ gr/antonis
«ότι η ενοχικότητα που ανέφερες σε κάποια απάντησή σου είναι η έννοια κλειδί στην κατανόηση του σημερινού πολιτικού παραλογισμού»

Γι' αυτό είχα προτείνει στον Αντώνη αντί να χρησιμοποιεί τον όρο «ηθική» [με τις συμπαραδηλώσεις τής ενοχής, τιμωρίας και ποινής], να χρησιμοποιεί τον [κάπως Αριστοτελικό] όρο της συλλογικής «αναστοχαστικής κανονιστικότητας» που χρησιμοποίησε ο Μπαντιού σε ένα σεμινάριο.

Αντωνης είπε...

@demos: "αναστοχαστική κανονιστικότητα"! Το χασα αυτό, δεν το είχα δει. Ενδιαφέρον.

ΒΑΣΩ είπε...

Παρα πολύ ωραία η αναλυσή σου και επιτέλους πρέπει να πάψει να μας βασανίζει αυτή η συλλογική και ατομική ενοχή που που μας κάνει ολο και πιο φοβικούς και μας οδηγεί στην απομόνωση και στην κατάθλιψη.Δεν χρειάζεται πάντα να εχουμε προτάσεις και εναλλακτικές λύσεις.Αρκει να εχουμε τα μάτια ,ωτα,αισθήσεις ανοιχτά

Odyssey είπε...

Το κάθε σύστημα για να συντηρηθεί παράγει αξίες.
Και κυρίαρχη αξία της είναι ο ατομικισμός, το ατομικό σύμφέρον πάση θυσία.
Το "δεν υπάρχει κοινωνία , αλλά μόνο άτομα" είναι ένα σύστημα συμπεριφοράς, αξιών και ανθρώπινης αναφοράς.

Το να λέμε, λοιπόν, ότι δεν υπάρχει ηθικό ζήτημα,κάτι δεν πάει καλά.
Ο ατομιστής, αυταρχικός, εξουσιαστής πολίτης, που ποτέ δεν ήταν Άνθρωπος και δεν είχε φιλίες, έρωτα και πάθος για την ομορφιά και τη ζωή, μπορεί να ονειρευτεί ή να φέρει έναν ωραιότερο κόσμο, επειδή είναι σήμερα άνεργος;
Εμ, δεν θα φέρει, παρά μια φωτογραφία του, κατά τα έργα του.

Είναι απαραίτητη, περισσότερο από ποτέ η ανάγκη, για μια νέα δημοκρατική πολιτική σκέψη. Σκέψη και δράση ενάντια σε όσους ανάγουν τον υλισμό σε πρωταρχική αξία και την οικονομία, το χώρο όπου εστιάζονται όλα τα ανθρώπινα ένστικτα, κίνητρα και συμπεριφορές.
Χρειάζεται μια σκέψη ενάντια στις κυρίαρχες ιδεολογίες, που το μόνο που γέννησαν ήταν και είναι αυταρχικά καθεστώτα. Ενάντια σε όσους θεωρούν περιττή κάθε είδους αξία ή σύστημα ανθρώπινων αξιών.
Σ΄αυτούς που πιστεύουν πως ο άνθρωπος μπορεί να είναι ζώο, χωρίς να είναι πολιτικό τέτοιο.

Αν ο εαυτός σου δεν συμβαδίζει με την κοινωνία τω ανθρώπων που οραματίζεσαι, τότε κάτι άλλο ψάχνεις.

Ενάντια στο σημερινό σύστημα αξιών, που υποτάσσει μυαλά και ανθρώπους χρειάζεται μια νέα ελεύθερη , δημοκρατική ηθική σχέση ανθρώπων.
Κοινωνία χωρίς αξίες και ηθικούς κανόνες δεν υπάρχει.
Και κοινωνία χωρίς δημοκρατία, ελευθερία και ισότητα δεν είναι ανθρώπινη.
Είναι στυγνή ολιγαρχία.

Ζάχαρη είπε...

Προτου το δει κανεις καθαρα φιλοσοφικα το θεμα-αν και δεν διαχωριζεται αυτο-δεν καταλαβαινω τι σχεση εχει το δημοσιο χρεος που προυποθετει δημοσιες δαπανες,με την υπερχρεωση και την υποθηκευση περιουσιακων στοιχειων των πολιτων στις τραπεζες,που τους επετρεψε να καταναλωνουν τρελλα.Δεν ειδαμε να καταρρεει καποια τραπεζα στην Ελλαδα.
Γινεται μεταφορα ευθυνων εδω περα στα κοροιδα που νομιζουν οτι φταινε για τα ελλειματα οι πιστωτικες τους και τα διακοποδανεια.Πιστευω οτι αντιθετα οι τραπεζες κανανε υπερκερδη οντως,και τωρα θα τα παρουνε απο τον κοσμο για μια ακομα φορα.Μαζεμενα.
Α!Η φοροδιαφυγη δεν συνιστα οπωσδηποτε αυξηση της καταναλωσης.

Αντωνης είπε...

@Βάσω: Πολύ σωστή η παρατήρηση: "Δεν χρειάζεται πάντα να εχουμε προτάσεις και εναλλακτικές λύσεις.Αρκει να εχουμε τα μάτια ,ωτα,αισθήσεις ανοιχτά"

Γιατί εδώ έχουμε να κάνουμε με μια παγκόσμια άρχουσα τάξη η οποία, αφού νέμεται με απόλυτη αδιαφορία για την πλειοψηφία χρήμα και εξουσία τόσα χρόνια, σου απαντά όταν λες "αρκετά!" με το "μα γιατί, έχεις κάποια ολοκληρωμένη εναλλακτική πρόταση;"

Ε δεν χρειάζομαι ολοκληρωμένες εναλλακτικές προτάσεις για να μπορώ να βλέπω την εξόφθαλμη ιδεολογική απάτη του νεοφιλελεύθερου ηθικισμού!

Ανώνυμος είπε...

Εάν όλοι οι άλλοι είναι λάθος τότε κανένας δεν είναι σωστός.

Αντωνης είπε...

@Ανώνυμος: Εξήγησε κάπως παραπάνω τι εννοείς, δεν μου είναι αντιληπτό ως έχει.

Ανώνυμος είπε...

Η στάση κατέχω την «αλήθεια», που συναντάται στους περίσσοτερους πολιτικούς χώρους είναι αντιφατική στα ματιά μου, γιατί έαν όλοι οι άλλοι λένε «ψέματα» όπως λένε πολλοί πολιτικοί, εσύ γιατί να γνωρίζεις/λες την αλήθεια ;
Το κείμενο μου φανηκε ότι είναι απλά μια πολεμική εναντίον οποιαδήποτε πολιτικής πέραν μιας τάσης της αριστεράς. Προσωπική άποψή πάντα.

Ανώνυμος είπε...

Το ενδεχώμενο να υπάρχουν πολλαπλές λύσεις σε ένα πολικό πρόβλημα το έχεις σκεφτεί Αντωνη ;

Αντωνης είπε...

Ναι, είναι το ίδιο εφικτό να υπάρχουν πολλαπλές λύσεις που είναι και το να υπάρχουν πολλαπλά αδιέξοδα. Αλλά δεν βλέπω γιατί η βασική και στοιχειώδης ideology critique είναι διεκδίκηση κάποιου αποκλειστικού προνομίου. Οι αναλύσεις Wallerstein και Balibar, όπως και το κείμενο του Δημήτρη συγκλίνουν στους ουσιαστικότερους άξονες της κριτικής μου, οπότε προφανώς δεν ανακάλυψα τον τροχό. Πράγμα που είναι παρήγορο.

Panos Konstantinidis είπε...

Αντώνη συγχαρητήρια για το πολύ καλό σου άρθρο και τις επισημάνσεις σου. Παρ' όλα αυτά θα πρέπει να διαφωνήσω με κάποιες από τις θέσεις σου. Με λίγα λόγια

1) Η κρίση είναι καθαρώς ηθική, όχι οικονομική (με την άποψη ότι έχει ηθικά αίτια). Για να μη μακρυγορήσω θα πω απλώς ότι η ηθική (ή έλλειψη αυτής) είναι που οδήγησαν τους πολιτικούς να καταχραστούνε, να διασπαθίσουνε, να πτωχεύσουνε τα ταμεία και να κατακλέψουνε το δημόσιο κορβανά. Όπώς επίσης η ηθική είναι αυτή που ωθεί τον "καθημερινό άνθρωπο" να ζητήσει ρουσφέτι και να ζητιανέψει μια καλύτερη ζωή από τον βουλευτή.

2) Η κατάρρευση της Πόλης-Κράτους/αυτοκρατορία του Μ.Α./Ρωμαϊκή αυτοκρατορία δεν ήτανε αποτέλεσμα οικονομικών αιτιών. Αίτιο της κατάρρευσης ήτανε κυρίως η εξ Ανατολών εισαγώμενη δεισιδαιμονία και ο ξεπεσμός της Αρετής και του Ανθρώπου. Και βεβαίως στην Ρωμαϊκή αυτοκρατορία κύριο αίτιο ήτανε ο χριστιανισμός και η δουλοπρεπής διδασκαλία του. Αν έχει ένα πλεονέκτημα η σημερινή κοινωνία από τις τότε είναι ότι σήμερα μπορεί να μάθει από το παρελθόν (αν το θελήσει).

3) Αν αλλάξουμε εμείς οι ίδιοι τότε όντως μπορεί και να τα καταφέρουμε. Θεωρώ το παράδειγμά σου με τον χριστιανισμό ατυχές, για τον απλό λόγο ότι ο χριστιανισμός επιβλήθηκε (δια φασγάνου και πυρός στις πλείστες των περιπτώσεων), δεν προτιμήθηκε. Άρα αυτή η αλλαγή ήτανε στην ουσία εξαναγκασμός, καταπίεση, δηλαδή ψεύτικη. Όταν μιλάμε για αλλαγή εννοούμε για προσωπική επιλογή να αλλάξουμε, να γίνουμε άνθρωποι και να αποκτήσουμε ήθος και έθος, που δυστυχώς η έλλειψή τους μας έχει φέρει σε αυτά τα χάλια.

SK είπε...

κάτι που διάβασα σήμερα και βρήκα ενδιαφέρον.

http://sxoliastesxwrissynora.wordpress.com/2010/09/10/%CE%B1%CE%BD%CE%B1%CF%81%CF%87%CE%AF%CE%B1-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%BC%CE%B5%CF%84%CE%B1%CE%B4%CE%BF%CE%BC%CE%B9%CF%83%CE%BC%CF%8C%CF%82/