Σάββατο, 22 Μαΐου 2010

Προλεγόμενα για κάθε μέλλουσα φιλοσοφία

Μτφρ.: Radical Desire
Αρχική δημοσίευση: http://socialismandorbarbarism.blogspot.com/

Εχθρός της γνώμης (δόξας), διαφθορέας των νέων, προπαγανδιστής άβολων διαισθήσεων. Αυτή τη φιλοσοφία δεν την χωνεύει η εξουσία: αλλά αυτό δεν είναι τίποτε καινούργιο για τον Σωκράτη και τους συντρόφους του.

Σήμερα δεν είναι κάποιος συγκεκριμένος φιλόσοφος αλλά η ίδια η φιλοσοφία που διατάσσεται να πιει το κώνειο, καταδικασμένη σε θάνατο για την διαφθορά την δυνατότητας αυτού που κάποτε ονομαζόταν "Πανεπιστήμιο" να παράγει μεγαλύτερα κέρδη. Η φιλοσοφία καταδικάζεται για ασέβεια μπροστά στο κεφάλαιο.

Η παρούσα κατάσταση στο Πανεπιστήμιο Middlesex καθιστά τα διακυβεύματα επίπονα ξεκάθαρα. Ακόμα και η "αριστεία"-- το σύγχρονο προτιμώμενο υποκατάστατο αρχαιοτήτων όπως η μάθηση, η γνώση, ή η σκέψη-- δεν επαρκεί πλέον. Ακόμα και η "αξιολογική ιεράρχηση" [ranking] ενός Τμήματος δεν έχει σημασία, ούτε και η συνεισφορά του στην φήμη του πανεπιστημίου. Ούτε επαρκεί για ένα Πρόγραμμα να συντηρεί τον εαυτό του οικονομικά, ή να παράγει κέρδη. Η λειτουργική ερώτηση είναι απλώς: μπορούν να παραχθούν ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ κέρδη με την εξάλειψή του; Μπορεί κάποιος, για παράδειγμα, να αναδομήσει τις εγγραφές φοιτητών ώστε να φουσκώσει τα Μαθησιακά Προγράμματα για Εργαζόμενους, τα οποία αντλούν επικερδείς επιδοτήσεις από επιχειρηματικούς σπόνσορες; Μπορεί κάποιος να αναδιανείμει ανενόχλητος επιχορηγήσεις οι οποίες αποκτήθηκαν από το Κέντρο για Έρευνα στην Σύγχρονη Ευρωπαϊκή Φιλοσοφία (γύρω στο 1 εκατομμύριο στερλίνες ως το 2016 σύμφωνα με αναφορές) καθώς ταυτόχρονα ξεφορτώνεται το έξοδο του να λειτουργεί το Κέντρο; Σύμφωνα με την διοικητική λογική, ούτε η διεθνής φήμη του Middlesex, ούτε η οικονομικά καλή του κατάσταση έχουν κάποια σχέση με την ετυμηγορία ότι δεν κάνει "μετρήσιμη συνεισφορά" στο Πανεπιστήμιο. Σύμφωνα με την αριθμητική της απληστίας και της εκμετάλλευσης --την αριθμητική του κεφαλαίου-- η φιλοσοφία στο Middlesex, όπως σωστά το θέτει ο Alex Williams, είναι περισσότερο νεκρή από ό,τι ζωντανή.

Τι μαθήματα μπορούμε να αντλήσουμε από αυτό το παράδειγμα; Και τι είδους απάντηση επιζητούν αυτά τα μαθήματα;

Θα μπορούσαμε να επιμείνουμε ότι η φιλοσοφία είναι θεμελιώδης για το πανεπιστήμιο --ότι μόνο ένα ίδρυμα το οποίο την περιλαμβάνει απαντά σε ένα αποδεκτό όραμα του τι θα έπρεπε να είναι το πανεπιστήμιο. Και έτσι θα μπορούσαμε να απαιτήσουμε από τους παραστρατημένους διοικητικούς την ακύρωση μιας "παράλογης" ή "ανήθικης" απόφασης: την αποκατάσταση της φιλοσοφίας στη σωστή της θέση στον πυρήνα κάθε πανεπιστημίου που αξίζει το όνομά του. Ή, από την άλλη, θα μπορούσαμε να βρούμε στην εξάλειψη της φιλοσοφίας την έκφραση της ουσιαστικής αλήθειας του ρόλου του πανεπιστημίου ως σύγχρονου θεσμού: την αναπαραγωγή της σχέσης ανάμεσα στο κεφάλαιο και την εργασία, μέσα από την παραγωγή πολιτισμικού κεφαλαίου όταν αυτό είναι εφικτό, μέσα από την κατάργηση της πολιτισμικής διαμεσολάβησης όταν είναι βολικό.

Η εποχή τέτοιων μέτρων είναι παντού γύρω μας. Οι συζητήσεις για την "Κρίση στις Ανθρωπιστικές Επιστήμες" αυξάνονται με τρομακτική ταχύτητα. Πώς μπορούμε να προσφέρουμε πιο ελκυστικές αφηγήσεις για το "τι είναι αυτό που κάνουμε" σε μάνατζερ που κοιτάνε με στραβά μάτια ακατανόητες διερευνήσεις και δεν τις βλέπουν καν ως γοητευτικά εξωτικές; Μπορούμε να ανταγωνιστούμε σε ίσο πεδίο αγώνα με τα επαληθεύσιμα αποτελέσματα της επιστήμης και της μηχανικής γράφοντας λίστες των πρόσφατών μας "ανακαλύψεων"; Μπορούμε να ανταγωνιστούμε με τα περιθώρια κέρδους των ιδιωτικών σχολών μάνατζμεντ που ενσωματώνονται στα δημόσια πανεπιστήμια επιμένοντας για την ανεκτίμητη συνεισφορά μας στην πολιτική κοινωνία, την συνδρομή μας στην δημιουργία αναστοχαστικών πολιτών; Πώς μπορούμε να εξηγήσουμε την αξία της διδασκαλίας μας με συστήματα μέτρησης που υπολογίζουν την αξία Προγραμμάτων με βάση ψηλότερες και όχι χαμηλότερες αναλογίες μεταξύ του αριθμού διδασκόντων και φοιτητών; Πώς μπορούμε να δικαιολογήσουμε την ύπαρξή μας, την μορφή της ζωής μας, με λίγα λόγια, μέσα στην ανεξέλεγκτη κυριαρχία γραφειοκρατών με ηθικές πυξίδες που δεν συμπεριλαμβάνουν ούτε το μυθιστόρημα ούτε τα Ηθικά Νικομάχεια αλλά την εταιρία consulting;

Προς μεγάλη του τιμή, το Τμήμα Φιλοσοφίας του Middlesex προσφέρει μια εναλλακτική λύση τόσο απέναντι στις θυμωμένες εκκλήσεις όσο και απέναντι στην επαγγελματικοποιημένη κλαψούρα: απτή αντίσταση.

Οι φοιτητές, καθηγητές, και το προσωπικό του Middlesex, επέλεξαν να παρέμβουν στην "κρίση των Ανθρωπιστικών Επιστημών" αναλαμβάνοντας ένα κοινό χώρο σκέψης και πράξης με την αποφασιστικότητα να τον κρατήσουν. Αυτό που εμπνέει είναι η κλιμάκωση του ριζοσπαστισμού τους σε απάντηση στην ξεροκαφαλιά της διοίκησης. Πρώτα κατέλαβαν μια αίθουσα συναντήσεων για να διαμαρτυρηθούν για την ακύρωση μιας συνάντησης, ζητώντας μια απτή εξήγηση για το κλείσιμο του Προγράμματός τους. Την επόμενη μέρα κατέλαβαν ολόκληρο το κτήριο, απαιτώντας ακύρωση της απόφασης. Σήμερα μια κόκκινη και μαύρη σημαία κυματίζει πάνω από ένα ενισχυμένο σαν οδόφραγμα Mansion House στο Middlesex, και στοχαστές από όλο το ΗΒ και την ηπειρωτική Ευρώπη προσέρχονται στην κατειλημμένη πανεπιστημιούπολη στο Trent Park για να συμμετάσχουν σε ένα ανοιχτό πρόγραμμα συμβάντων τέχνης, φιλοσοφίας και πολιτικής με την ονομασία Transversal Space.

Αυτή η αλληλουχία είναι τα προλεγόμενα σε κάθε μέλλουσα φιλοσοφία.

Δεν μπορούμε να βασιστούμε στην καλή θέληση των διοικούντων και των εταιριών που τους συμβουλεύουν νομίζοντας ότι θα υπερασπιστούν την μεγάλη παράδοση της Ακαδημίας, ούτε ότι θα προσφέρουν προστατευμένους χώρους άγριας βλάστησης για τρόπους κριτικού αναστοχασμού που σίγουρα δεν εξυπηρετούν τα συμφέροντα του είδους τους. Δεν θα εξασφαλίσουμε το "μέλλον των ανθρωπιστικών επιστημών" με την ισχύ του καλύτερου επιχειρήματος ούτε μέσα από επικλήσεις ενός ανώτερου αγαθού από ό,τι τα αγαθά. Αν η ίδια η δυνατότητα για φιλοσοφική δραστηριότητα μπορεί να επιβιώσει, τότε θα πρέπει με κάθε διαθέσιμο μέσο να το καταστήσουμε επιζήμιο να καταστρέφεται ο χώρος και ο χρόνος της αποφασιστικά μη παραγωγικής σκέψης. Αυτό που προμηνύει το Middlesex είναι ότι ο 21ος αιώνας είναι μια εποχή στην οποία οι υλικές συνθήκες για κάθε εφικτή σκέψη θα πρέπει να οικοδομηθούν, να απαλλοτριωθούν και να τύχουν υπεράσπισης από κοινές δυνάμεις.

Το εγχείρημα του Kant, στον πυρήνα της κριτικής νεωτερικότητας, ήταν η εξορία του δογματισμού μέσω της εξήγησης των συνθηκών κάθε εφικτής κατανόησης. Αλλά τώρα δεν είναι ο κριτικός αναστοχασμός αλλά οι ίδιες οι δογματικές λειτουργίες του κεφαλαίου που θέτουν το ερώτημα, quid juris?, στη φιλοσοφία. Το να υποβάλλουμε τον κριτικό ιδεαλισμό του Kant σε μια υλιστική ανατροπή σήμερα είναι επίσης το να αναγνωρίσουμε ότι οι συνθήκες για κάθε εφικτό φιλοσοφικό αναστοχασμό --κάθε αναστοχασμό για τις συνθήκες της εφικτής κατανόησης ή για οτιδήποτε άλλο-- θα εξαρτηθεί από υλικές δυνάμεις αντίστασης, απ' την οικοδόμηση χρόνων, χώρων, και μορφών ζωής που θα είναι ικανές να αντισταθούν ενάντια στην κενότητα της εξάλειψης της φιλοσοφίας.

“Οι φιλόσοφοι έχουν ως τώρα απλώς ερμηνεύσει τον κόσμο με διαφορετικούς τρόπους. Το ζήτημα είναι να τον αλλάξουμε." Η τωρινή κρίση της σχέσης της φιλοσοφίας με το κεφάλαιο σημαίνει ότι οι φιλόσοφοι πρέπει να αλλάξουν τον κόσμο για να μπορούν να τον ερμηνεύουν. Δεν είναι ότι η φιλοσοφία θα εξαλειφθεί από την πραγματική κίνηση της ιστορίας, από την έλευση-στο-είναι του κομμουνισμού, αλλά μάλλον ότι οι κοινο-ποίηση [communization] είναι πλέον η προϋπόθεση κάθε εφικτής φιλοσοφίας.

“Στη σφαίρα αυτής της επιστήμης μπορείς να καθορίσεις είτε τα πάντα είτε τίποτε", γράφει ο Kant στα Προλεγόμενα. Από την Καλιφόρνια στο Πουέρτο Ρίκο, το Λονδίνο, το Ζάγκρεμπ, την Ελλάδα: Θέλουμε τα πάντα.


Nathan Brown
Αγγλική Φιλολογία
University of California, Davis

Marija Cetinić
Συγκριτική Λογοτεχνία
University of Southern California

Gopal Balakrishnan
Ιστορία της Συνείδησης
University of California, Santa Cruz

Aaron Benanav
Ιστορία
University of California, Los Angeles

Jasper Bernes
Αγγλική Φιλολογία
University of California, Berkeley

Chris Chen
Αγγλική Φιλολογία
University of California, Berkeley

Joshua Clover
Αγγλική Φιλολογία
University of California, Davis

Maya Gonzalez
Ιστορία της Συνείδησης
University of California, Santa Cruz

Timothy Kreiner
Αγγλική Φιλολογία
University of California, Davis

Laura Martin
Ιστορία της Συνείδησης
University of California, Santa Cruz

Jason Smith
Κολλέγιο Σχεδίου, Κέντρο Τεχνών
Pasadena

Evan Calder Williams
Λογοτεχνία
University of California, Santa Cruz

6 σχόλια:

Αντωνης είπε...

Meanwhile...

Ένατη αυτοκτονία εργάτη στο Foxconn, εργοστάσιο iphones στην Κίνα. 11 συνολικά οι απόπειρες τερματισμού της ζωής: http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/
asia_pacific/10137101.stm

ciaoant1 είπε...

Top universities 'may have to go private'

http://www.independent.co.uk/news/education/education-news/top-universities-may-have-to-go-private-1979959.html

Οδυσσεας Φαος είπε...

Καλησπέρα!
Μπορώ να αναδημοσιεύσω την μετάφραση, εννοείται με αναφορά στην πηγή και τον μεταφραστή;

Ίσως είναι περιττή, αλλά από την πλευρά μου αναγκαία, η επισήμανση πως αυτό το blog είναι διαμάντι.

Ευχαριστω

Αντωνης είπε...

Ναι, φυσικά μπορείς. Σ' ευχαριστώ για τα καλά λόγια.

Rec-memberX είπε...

κάποιος τοποθέτησε ένα link για αυτό το άρθρο στο μπλογκ μου. Ουσιαστική παρέμβαση, ευχαριστώ.
http://miranda-p.blogspot.com/2010/05/blog-post_12.html
--

Θέλω να παρατηρήσω πως τα συμφραζόμενα της περιγραφόμενης κατάληψης στο Middlesex είναι διαφορετικά από εκείνα του Μετσοβίου ή της Νομικής Αθηνών. Δεν νομίζω να διεκδικούν την αποσύνδεση των τεχνολογικών τμημάτων από την παραγωγική οικονομία, αλλά θέτουν το ζήτημα της αυταξίας της φιλοσοφικής ενασχόλησης που οριοθετεί ριζικά και επιστημολογικά την δυνατότητα της έρευνας. Αντιλαμβάνομαι πως υπάρχει αποκρυστάλλωση ματιάς και εμπειρίας (το Middlesex πέρασε από όλα τα στάδια περικοπών του 80 και υιοθέτησε το πρόταγμα της ανταγωνιστικότητας με επιτυχία, έως τώρα που ήρθαν νέες περικοπές -ήδη μια φίλη μου γλωσσολόγος που δουλεύει εκεί τα τελευταία 10 χρόνια μου είχε πει το Φθινόπωρο ότι έκαναν συσκέψεις επί συσκέψεων για να αντιμετωπίσουν την οικονομική στενότητα του τμήματος). Η αντίστασή τους μοιάζει να είναι εκτός από ύστατο μέσο και παράδειγμα σύμπνοιας δασκάλων και φοιτητών στο πλαίσιο ενός εργώδους ακαδημαϊκού χώρου όπου πάλαιψαν για την επιβίωσή τους μέχρι σήμερα. Όμως, όπως φαίνεται, η βελτίωση του ακαδημαϊκού επιπέδου δεν αρκεί ώστε να εξασφαλιστεί η χρηματοδότηση των λεγόμενων "humanities".
Η πολιτεία δεν προσφέρει εγγυήσεις και βέβαια ούτε η αγορά, για τους λόγους που περιγράφονται στο άρθρο.

Μάλλον διαφέρουν όλα αυτά από καταλήψεις που μεθοδεύουν αποκλεισμούς και εκπορεύονται από πίστη στην "έλευση-στο-είναι" κάποιου "-ισμού". Η διαφορά αυτή που έγκειται στο σχεσιακό καθεστώς ενός εκπαιδευτικού χώρου δεν πρέπει να περνά απαρατήρητη. Δυστυχώς, στην Ελλάδα, ο θεσμός του πανεπιστημίου πάσχει εκ των έσω και δεν καταλαβαίνω πως μπορεί να υπερασπιστεί κανείς την ουσία δίχως να την κατέχει, πως μπορεί να υπερασπιστεί ένα μη κεκτημένο. Μάλλον απαιτείται μετριοπάθεια και πολυσήμαντη θεώρηση που να εμπλέκει και να αξιοποιεί όλες τις δυνάμεις και δυνατότητες. Η βιωσιμότητα και η φιλοσοφική ελευθερία αποτελούν τους αναγκαίους όρους μιας επιθυμητής ισορροπίας η οποία (εκεί όπου υπήρχε) κινδυνεύει να χαθεί.

Αντωνης είπε...

Rec-memberX: Συμφωνώ για την ύπαρξη σημαντικών διαφορών. Είναι ευνόητο ότι δεν πρόκειται για τα ίδια εκπαιδευτικά συστήματα, ούτε για τα ίδια είδους προβλήματα, είναι όμως εξίσου φανερό ότι η αγγλική περίπτωση είναι μια περίπτωση εφαρμογής της φιλελευθεροποίησης της παιδείας που κάνει τις ΗΠΑ να ωχριούν. (Βλ. το πολύ ενδιαφέρον κείμενο του μάλλον καθόλου ριζοσπαστικού Anthony Grafton (Princeton) εδώ: http://www.nybooks.com/blogs/nyrblog/2010/mar/09/britain-the-disgrace-of-the-universities/)

Επίσης να διευκρινήσω βέβαια ότι το κείμενο δεν είναι δικό μου αλλά όσων το υπογράφουν. Απλώς το μετέφρασα, όπως και το συναφές κείμενο (πάλι από Καλιφόρνια) που θα δεις εδώ: http://radicaldesire.blogspot.com/2009/10/santa-cruz.html