Τετάρτη, 19 Μαΐου 2010

Για την "νοοτροπία των Ελλήνων"

Ανάμεσα στις πιο διαδεδομένες και χαρακτηριστικότερες εκφάνσεις της λεγόμενης "νοοτροπίας των Ελλήνων" βρίσκεται, παραδόξως, το να μιλά κανείς για την "νοοτροπία των Ελλήνων." Δεν γνωρίζω άλλη χώρα στην οποία οι κάτοικοι να κάνουν τόσο απροβλημάτιστη και τόσο συχνή αναφορά σε ένα σύνολο στο οποίο παραδόξως περιλαμβάνονται στο επίπεδο του λεχθέντος (énoncé), αλλά από το οποίο αποκλείονται, επιτελεστικά, στο επίπεδο του λέγειν (énonciation). Γιατί οι φράσεις που αρχίζουν "ρε, ο Έλληνας ρε..." αποτελούν σύγχρονες εκδοχές του παράδοξου του Επιμενίδη, όπου ένας κάτοικος της Κρήτης αποκαλεί όλους τους Κρήτες ψεύτες: αποδίδουν στον πληθυσμό της χώρας ένα σύνολο από αποκλειστικά αρνητικές ποιότητες (προφανώς, η "νοοτροπία" έχει καταστεί συνώνυμη της "κοινωνικής παθολογίας"), από μια θέση η οποία αφενός νομιμοποιείται ως εκ των ένδον γνώση ("ξέρω που σας λέω, και γω Έλληνας είμαι"), και αφετέρου εξαιρεί επιτελεστικά τον ομιλούντα από το σύνολο για το οποίο εκφράζει αρνητική κρίση (μιλώντας επιτιμητικά για την "νοοτροπία των Ελλήνων", αποδεικνύω ότι εγώ δεν μετέχω αυτής). 

Και έτσι φτάνουμε στην κατάσταση, από την ίδρυση του ελληνικού κράτους και δώθε, να έχει σπαταληθεί ατελείωτο μελάνι για την κατακεραύνωση της "νοοτροπίας των Ελλήνων" από Έλληνες (μόνο στην Ελλάδα θα μπορούσε να γραφτεί και να τύχει θερμής υποδοχής βιβλίο έλληνα συγγραφέα με τίτλο "Η δυστυχία του να είσαι Έλληνας"), με μοναδικό αποτέλεσμα την βεβαιότητα ότι η κατά τα φαινόμενα μη βελτίωση της "νοοτροπίας των Ελλήνων" αποτελεί συνέπεια της "νοοτροπίας των Ελλήνων" ("δε βάζει μυαλό, ρε, ο Έλληνας"): δηλαδή την λογικότατη πρόταση ότι η πλήρης αναποτελεσματικότητα μιας τέτοιου είδους κριτικής αποδεικνύει περίτρανα την απόλυτη ορθότητά της. Έτσι επίσης φτάνουμε στο δευτερογενές παράδοξο ότι ο ασφαλέστερος τρόπος του να δηλώσεις την αποστασιοποίησή σου από την κουλτούρα σου είναι να αρνείσαι να συμμετέχεις στο τελετουργικό ράπισμά της: αυτοί που δεν μοιράζονται την έφεση του να αποδίδουν τα βασικότερα προβλήματα της κοινωνίας σε ζητήματα "εθνικής νοοτροπίας", αυτοί που δεν διεκδικούν τον θώκο του κριτή της κοινωνίας από μια θέση εκτός αυτής, είναι επίσης αυτοί που κρίνονται ως πραγματικά εκτός κοινωνίας. Πρόσφατα, κοντινό μου πρόσωπο μού είπε ότι δεν έχω πάνω μου τίποτε που να θυμίζει τρόπο σκέψης Έλληνα, και εικάζω ότι το γεγονός ότι ποτέ δεν μού έχει περάσει από το μυαλό να αναλύσω κάτι στη βάση της "νοοτροπίας των Ελλήνων" μπορεί να εκληφθεί ως στοιχείο που αποδεικνύει του λόγου το αληθές.

Σήμερα λοιπόν, μετά την είσοδο στην σκληρή επιτροπεία του ΔΝΤ, και παράλληλα με τις επιθέσεις κατά του αδιέξοδου της κριτικής εκείνης παράδοσης που σε καθιστά, κατά τα φαινόμενα, απαρχαιωμένων ηθών ερυθρο-ταλιμπάν (όπως, λίγο παλιότερα, κουκουλοφόρο), ανθεί και η παλιά καλή τέχνη των οιμωγών κατά της "νοοτροπίας των Ελλήνων" που παραπονιούνται για τους άλλους που κλέβουν ενώ κλέβουν οι ίδιοι, που δηλαδή δηλώνουν εκτός μιας πρακτικής στην οποία βρίσκονται εντός (αυτό από μια ρητορική η οποία δηλώνει επίσης ότι δικαιούται δια να ομιλεί μετά λόγου γνώσεως επειδή συμμετέχει στο σύνολο και ότι είναι αξιόπιστη επειδή εξαιρείται από αυτό). Στην αβυσσαλέα αυτοαναφορικότητα (κάποιοι μπορεί να την πουν εσωστρέφεια) που ανακύπτει, άνθρωποι οι οποίοι δηλώνουν γνώστες εκ των ένδον των "συνηθειών της φυλής" κριτικάρουν από την θέση ανθρώπων που βρίσκονται εκτός αυτών των συνηθειών ανθρώπους που αποκηρύσσουν τις κακές συνήθειες των συμπατριωτών τους ενώ έχουν και οι ίδιοι τις ίδιες κακές συνήθειες.

Αυτό το αξιογέλαστα αστόχαστο παιχνίδι αναπαραγωγής του δηλωθέντος προβλήματος ad nauseam ονομάζεται, στην χώρα μας, "κοινωνική κριτική." Και η στα καθ' ημάς "κοινωνική κριτική", με την σειρά της --αυτό το ad hoc μίγμα συνοφρυωμένης ηθικολογίας, αερολόγου ανεκδοτολογίας και ακατάσχετου φολκλορισμού-- υποτίθεται ότι μας απελευθερώνει από τις αγκυλώσεις και τους δογματισμούς της μαρξιστικής ανάλυσης. Η συμμετοχή στην "διπλή συνείδηση" (W.E.B Dubois) που χαρακτηρίζει την ελληνική δημόσια σφαίρα από την ίδρυση του ελληνικού κράτους (τα έξοχα βιβλία της πρόωρα χαμένης Έλλης Σκοπετέα για τον πρώϊμο 19ο αιώνα παρέχουν πολλά ενδεικτικά παραδείγματα), παρελαύνει ως αναλυτικά σοφιστικέ αντίβαρο στην "παρελθοντολογία" του ταξικού λόγου, δηλαδή ενός λόγου που καθιστά προβληματική κάθε αναφορά σε μια ομοιογενή, υπεριστορική, εμμενή, και εθνικά επικαθορισμένη σφαίρα "νοοτροπίας", επιστρέφοντάς την εκεί που ανήκει: στον σκουπιδοτενεκέ των ιδεοληψιών του Ρομαντισμού των τελών του 18ου αιώνα, με τις ερασιτεχνικά ανθρωπολογικές εμμονές του περί συγκριτικού "εθνικού χαρακτήρα" ("ο Γάλλος: ραφιναρισμένος αλλά ανήθικος, ηδονιστής και με τάση να παρασύρεται από βίαιους ενθουσιασμούς", "ο Γερμανός: πειθαρχημένος, εργατικός, αλλά χωρίς φαντασία και αίσθηση πρωτοβουλίας", "ο Άγγλος: συνδυάζει ακλόνητη κοινή λογική και κρυφή ευαισθησία, είναι ενεργητικός αλλά και μελαγχολικός", "ο Ανατολίτης: ηδυπαθής, οκνηρός, ψεύτης").

Στην περίπτωση του μαρξισμού,ο συγκεχυμένος, ψευδο-ανθρωπολογικός και αντιφατικός --όπως είδαμε-- εμπειρισμός της "νοοτροπολογίας" αντικαθίσταται, ως γνωστόν, από την σαφώς πιο περίπλοκη έννοια της ιδεολογίας (βλ. Althusser, Eagleton, Jameson, Zizek). Υπάρχουν όμως και παραδόσεις, συναφείς με την υλιστική κριτική, που εγκαταλείπουν κάθε αναφορά στην ιδεολογική διάσταση ως διάσταση αποφασιστικής ερμηνευτικής σημασίας (βλ. Foucault, Deleuze, Badiou). Υπάρχει, τέλος, η γενναία προσπάθεια του Pierre Bourdieu να αποτοξινώσει την έννοια της νοοτροπίας από κάθε επαφή με την ηθικολογική ανοησία, προσφεύγοντας στην ανάπτυξη μιας έννοιας --habitus-- της οποίας οι μακρινές απαρχές βρίσκονται στην αριστοτελική αντίληψη περί έξεως, και της οποίας η σύσταση καθορίζεται από την πολυεπίπεδη αλληλεπίδραση πολιτισμικά κωδικοποιημένων τρόπων σκέψης, συμπεριφοράς ή γούστου που διαμεσολαβεί ανάμεσα στις κοινωνικές δομές (οικογένεια, εκπαίδευση, εκκλησία, σχολείο, συνδικάτο, κλπ) και την κοινωνική πρακτική (εργασία, εκλογές, ακαδημαϊκή δραστηριότητα, διαδηλώσεις, μορφές διασκέδασης, κλπ) (βλ. Προσχέδιο μιας θεωρίας της πράξης, 1977).

Από όλες αυτές τις εναλλακτικές --από τους ιδεολογικούς μηχανισμούς του Althusser στην συνάντηση ιδεολογίας, αναπαράστασης και ψυχανάλυσης στους Jameson ή Zizek, στις έννοιες του dispositif και του habitus στον Foucault και τον Bourdieu, ή στην τυπολογία των πιστών, αντιδραστικών και συσκοτισμένων υποκειμένων στον Badiou), η ελληνική "κοινωνική κριτική" των ανοιχτόμυαλων αντικομμουνιστών κράτησε το φολκλόρ της "εθνικής νοοτροπίας" με το οποίο αποπειράται, σε παγκόσμια πρώτη, να εξηγήσει τις απαρχές και τα αίτια μιας παγκόσμιας κλίμακας οικονομικής κρίσης που εκδηλώνεται σε χρηματο-οικονομικά συστήματα δομημένα πάνω σε φόρμουλες ανώτερων μαθηματικών και ασύλληπτα πολύπλοκες αλληλεπιδράσεις επενδυτών, κρατικών πολιτικών, αγορών, χρηματιστηρίων, ισοτιμιών, συλλογικών και ατομικών δράσεων. 

Και εις ανώτερα.

Τραγουδάκι: Θανάσης Παπακωνσταντίνου, "Μού κλασες τ' αρχίδια, κύριε Μοίραρχε": για τη φράση "κι τουν πιάσαμι τουν κλεφτ'" και την συνάντηση δημοτικού, σειριακής μουσικής και αποδομητικού πνεύματος. Κατεβαίνει μέσω depositfiles.

Εικόνα: www.xiropotamos.gr

18 σχόλια:

Ανώνυμος είπε...

Εξαιρετική ανάρτηση. Η ανάγνωση του ιστολογίου σου, Αντώνη, αποτελεί για μένα πραγματική μαθητεία. Είμαι ευγνώμων.

Αντωνης είπε...

@Ανώνυμος: Να σαι καλά, χαίρομαι πολύ για αυτό.

head charge είπε...

Εξαιρετικό.

Έχω όμως μια ένσταση στη χρήση της φράσης «μόνο στην Ελλάδα θα μπορούσε...», που νομίζω ότι έχει πλέον εγγραφεί ως χαρακτηριστική επωδός του φολκλορικο-ηθικιστικού λόγου ενάντια στον οποίο καταφέρεται το κείμενο, έστω κι αν εδώ χρησιμοποιείται για τους αντίθετους σκοπούς. :-)

Αντωνης είπε...

@head charge: Ενσυνείδητη είναι η αντίφαση που επισημαίνεις, από την πρώτη κιόλας πρόταση περί "χαρακτηριστικού της νοοτροπίας του Έλληνα". Πώς αλλιώς να δείξεις το αδιέξοδο του πράγματος εκτός μέσω του reductio ad absurdum; ;-)

Ανώνυμος είπε...

demos
«αποδίδουν στον πληθυσμό της χώρας ένα σύνολο από αποκλειστικά αρνητικές ποιότητες (προφανώς, η "νοοτροπία" έχει καταστεί συνώνυμη της "κοινωνικής παθολογίας"), από μια θέση η οποία αφενός νομιμοποιείται ως εκ των ένδον γνώση ("ξέρω που σας λέω, και γω Έλληνας είμαι"), και αφετέρου εξαιρεί επιτελεστικά τον ομιλούντα από το σύνολο για το οποίο εκφράζει αρνητική κρίση (μιλώντας επιτιμητικά για την "νοοτροπία των Ελλήνων", αποδεικνύω ότι εγώ δεν μετέχω αυτής). »

Αντώνη,
έχω έτοιμη απάντηση γι’ αυτό: πρόκειται για παραπραξική «εκδραμάτιση» τού αυτοκρατορικού ή αποικιακού στερεότυπου [Βαυαροκρατία/Άγγλοι]. Το φαινόμενο δεν περιορίζεται στην Ελλάδα. Την πιο χαρακτηριστική του έκφραση την βρίσκει στα κείμενα του Naipaul και Chaudhuri (The continent of Circe). Τώρα βέβαια γνωρίζουμε ότι η ναρκισσιστική σχέση μεταξύ τού άποικου εισβολέα και υπηκόου τής αυτοκρατορίας είναι ομο-φυλική σχέση αγάπης-μίσους (ξανθοί Άγγλοι και οι μελαψοί εραστές του [Je t’ aime, moi non plus, κ.λπ]). --- Θυμάμαι τώρα τη σχέση Καβάφη και Φόρστερ και το μικρό ταξιδιωτικό τού τελευταίου για το ναό της Άρτεμης τής Εφέσου (στο αφήγημα δεν περιγράφεται ο ναός που ο Φόρστερ και οι συνταξιδιώτες του δεν μπόρεσα να επισκεφτούν λόγω κακοκαιρίας, αλλά η συνάντηση μ’έναν «Έλληνα» υπόπτων προθέσεων ---- ε δεν του’κατσε /επίσης τa σαδομαζοχιστικά διηγήματα στο Life to Come). ---Και μέρα που ήταν χτες και λόγω κακεντρέχειας, αφιερώνω το επόμενο στον γλυκούλη κ.Τσίπρα και τους ανανεωτικούς «La sodomie, ça ouvre l'esprit».

Αντωνης είπε...

@demos: Σου έχω αρθράκι πάνω σ' αυτό: http://www.jstor.org/pss/463197

Ανώνυμος είπε...

demos

Ευχαριστώ,
αλλά δεν έχω πλέον πρόσβαση σε databases. Από τα κείμενα που διάβαζα στο μεταπτυχιακό πάντως συνιστώ τα γραπτά τού Christopher Lane (πχ. Managing the "White Man's Burden: The Racial Imaginary in Forster's Fiction), και ό,τι έγραψε η Benita Parry (που παρεμπιπτόντως κάνει και μια πολύ καλή κριτική και στο Negri!)

Αντωνης είπε...

Εγώ έχω όμως, οπότε αν το θες, μου γράφεις.;-)

celin είπε...

Aντωνη,εκπληκτικο κειμενο,οπως κ τα προηγουμενα του Μπαντιου κ του Ζιζεκ,αψογος,δεν εχω κατι να προσθεσω!
Τα περι Σταλιν,νομιζω οτι τα ειχα διαβασει κ σε ενα βιβλιο του Ζιζεκ,αλλα δε θυμαμαι ποιο,οσα εχουν μεταφραστει στην Ελληνικη,τα εχω διαβασει ολα-ΠΛΗΝ ΤΗΣ ΑΡΕΤΗΣ Κ ΤΡΟΜΟΚΡΑΤΙΑΣ-αλλα για να ειμαι ειλικρινης,δεν τα κατανοησα 100%,υπαρχουν κ τμηματα που δε κατανοησα επαρκως.

Αντωνης είπε...

@celin: Ίσως στο "Μίλησε κανείς για ολοκληρωτισμό";

celin είπε...

Αντωνη,για να το λες,εκει θα ειναι!Δεν ειναι τυχαιο τελικα που το εν λογω βιβλιο συγκαταλεγεται στις προτασεις μου εδω
http://celinathens.blogspot.com/2010/04/15-15.html
![15 ΒΙΒΛΙΑ ΠΟΥ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΔΙΑΒΑΣΕΤΕ Κ 15 ΤΑΙΝΙΕΣ ΠΟΥ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΔΕΙΤΕ]

Αντωνης είπε...

Την είχα δει την ανάρτηση celin και ομολογώ ότι με έκανε να θυμηθώ την ρήση του Αντόρνο περί εκλεκτικισμού, όταν είχε γράφει ότι υπάρχουν διανοητικά κατασκευάσματα που εμείς συλλέγουμε μαζί, αλλά που αν μπορούσαν, θα κατέστρεφαν το ένα το άλλο (η ατάκα στο δοκίμιο "Αποξενωμένο αριστούργημα" για το Missa Solemnis του Μπετόβεν).

Ποια βιβλία της προτεινόμενης συλλογής σου θα ήθελαν πολύ να ζωντανέψουν για να παίξουν μπουνιές μεταξύ τους; Τα δύο πρώτα, μια και Μπερνάρ Ανρί-Λεβί και Αλαίν Μπαντιού είναι ό,τι πιο ασύμβατο υπάρχει στην γαλλική κουλτούρα. Μου έκανε τεράστια εντύπωση ότι διαβάζεις και τους δύο, πρέπει να πω ;-)

celin είπε...

Nαι,γνωριζω πανω κατω τις "αμερικανιζε"αποψεις του Ανρι-Λεβι,ειναι πολυ liberal για τα γουστα μου!
Το συγκεκριμενο βιβλιο ομως το βρηκα εξαιρετικο,μιλαει για τον Σαρτρ κ εν πολλοις δεν αφηνει τη προσωπικη του ιδεολογια να εισχωρησει στο βιβλιο,το θεωρω ευστοχη απεικονιση στο εργο του Σαρτρ,τον οποιο παρεμπιπτοντως θαυμαζω πολυ.
Δε ξερω για μεταξυ τους αλλα πολλα βιβλια παιζουν μπουνιες με τις ιδιες μου τις αποψεις,ετσι οπως εχουν διαμορφωθει το τελευταιο διαστημα!
πχ το βιβλιο του Πασκαλ Μπρυκνερ,"Η ΤΥΡΑΝΝΙΑ ΤΗΣ ΜΕΤΑΜΕΛΕΙΑΣ",καπου συμφωνω οτι ο Δυτικος ανθρωπος παραειναι ενοχικος-αυτο διαπραγματευεται το βιβλιο-
αλλα απο την αλλη,οταν ο Μπρυκνερ υποστηριζει τις Αμερικανικες "ανθρωπιστικες παρεμβασεις" ανα τον κοσμο,εκει εναντιωνομαι.

Επισης πολυ ξυλο[!] πεφτει κ μεταξυ του βιβλιου του Σταυρακακη,"Ο ΛΑΚΑΝ Κ ΤΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ" που διαβαζω τωρα
κ των βιβλιων του Μπαντιου-Ζιζεκ!
Ο Σταυρακακης κανει κατανοητη τη διδασκαλια του Λακαν[ΕΠΙΤΕΛΟΥΣ ΚΑΤΑΛΑΒΑ ΤΗΝ ΚΥΡΙΑΡΧΙΑ ΤΟΥ ΣΗΜΑΙΝΟΝΤΟΣ ΕΠΙ ΤΟΥ ΣΗΜΑΙΝΟΜΕΝΟΥ]
αλλα οταν αρχιζει να καταδικαζει την επικινδυνη ουτοπια του Κομμουνισμου,εκει καταλαβαινεις οτι θα ηθελα να τον εχω καπου διπλα μου για διαλογο.
Ισως επιχειρησω κατι τετοιο σε καποια αναρτηση μου,να παραθεσω διπλα στις Λακανικες κατ'ουσιαν αποψεις για τις ουτοπιες,
τις δικες μου.Αν κ παραειναι φιλοδοξο ενα τετοιο εγχειρημα!!

Να πω κ ενα τελευταιο,ξυλο πεφτει κ μεταξυ Λακανικης[φρουδικης] ψυχαναλυσης
κ ψυχοθεραπειας Αμερικανικου τυπου πχ Νανσυ Μακ Ουιλιαμς.
Τελειως διαφορετικες θεωριες.
Παντως στο προσωπικο μου ρινγκ,νικητες αναδεικνυονται οι Μπαντιου-Ζιζεκ.
Γενικα παντως,αρεσκομαι σε αναγνωσεις αλληλοσυγκρουομενων αποψεων[ΑΤΙΜΗ ΕΓΕΛΙΑΝΗ ΔΙΑΛΕΚΤΙΚΗ!]

Αντωνης είπε...

Αχ, και εγώ έχω σοβαρότατες διαφωνίες με το Λακάν και το Πολιτικό και θα τις εκφράσω κάποια στιγμή επί χάρτου. Το Λακανική αριστερά πρέπει να πω το βρίσκω αρκετά καλύτερο.

Χαίρομαι που έχεις φιλομάθεια φίλε, και διαβάζεις με εύρος. Με τα χρόνια εσύ θα αποφασίσεις τι σου κάνει και γιατί.

Ανώνυμος είπε...

http://inabody.blogspot.com/2010/03/focus-focus.html

.............

Ο Bourdieu, σε πολλές αναφορές του, θεωρεί ότι υπάρχει το "συμβολικό κεφάλαιο", που αναλύεται σε οικονομικό κεφάλαιο, κουλτούρα και κοινωνικό κεφάλαιο. Κι επαναλαμβάνει συχνά ότι σε τελική ανάλυση, κάθε μορφή κεφαλαίου στηρίζεται στη δυνατότητά της να μετασχηματιστεί σε οικονομικό κεφάλαιο [1, 2]. Τίποτα το αξιοπερίεργο εδώ, ο Bourdieu ακολουθεί μια μακρά σειρά μαρξιστών και νεο-μαρξιστών κοινωνιολόγων. Ο ίδιος μιλάει για την "ωμή δύναμη" ("brutal force" [2]) που τελικά αναδομεί συνεχώς την κοινωνία κι αναπαράγει το μοντέλο της ταξικής διαστρωμάτωσης (κακεντρεχές σχόλιο: άδικο έχει μετά η Αλέκα;). Δηλαδή, το νόημα ξεπηδά από την οικονομική διάρθρωση. Αυτή το έχει εκ των προτέρων διαμορφώσει κι αυτό με τη σειρά του την αναπαράγει.

- Αντίθετα, ο "Γερμανούχτερ" Luhmann, προτείνει μια εντελώς άλλη οπτική: κάτω από τα επιφαινόμενα (δηλ. την κοινωνική οργάνωση), βρίσκεται το νόημα (λέει). Το νόημα δεν είναι φανερό σε κάποιον εκτός του συστήματος κι αυτό που τελικά έχει σημασία, είναι η δυνατότητα αναπαραγωγής του κοινωνικού συστήματος (αυτοποίηση), δηλαδή η δυνατότητά του να παράγει συνεχώς νόημα. Το οικονομικό κεφάλαιο έτσι, αποκτά ουσιαστική διάσταση μόνον ως συμβολικό κεφάλαιο - τίποτε περισσότερο. Δηλαδή, μόνο στο επίπεδο ενός νοήματος (που αποτελεί τον ενδιάμεσο μεταξύ των ανθρώπων) το χρήμα έχει σημασία. Κι έτσι, η κοινωνική οργάνωση στη βάση μιας εγγενούς (!!!!) έλξης προς το χρήμα, είναι απλώς παράλογη. Πρώτα το χρήμα νοηματοδοτείται, μετά αποκτά ισχύ.

Η διαφορά δεν είναι ασήμαντη. Η θεωρία του Luhmann [3] εξηγεί άνετα τους βομβιστές αυτοκτονίας, τον θρησκευτικό φανατισμό, την εμμονή σε "παράλογες" συμπεριφορές κλπ. Αντίθετα, η θεώρηση του Bourdieu, ακόμα και με το habitus, αδυνατεί να προσφέρει ικανοποιητικές εξηγήσεις αυτών των φαινομένων.
(κακό σχόλιο: "Πολλές φορές έχω την παραίσθηση πως βλέπω τον Luhmann να κοιτά πάνω απ΄ τον ώμο του Bourdieu την ώρα που ο τελευταίος γράφει και να μειδιά...).

Τι λέει λοιπόν τελικά ο αρθρογράφος του Focus; Λέει ότι δεν καταλαβαίνει τους Έλληνες!!!
Και πράγματι, η συμπεριφορά των Ελλήνων είναι απολύτως ακατανόητη (ή απλώς εντελώς ανόητη) αν κάποιος παραμείνει στον Bourdieu.
Σε ό,τι με αφορά ωστόσο - και σέβομαι πολύ τον Bourdieu ως επιστήμονα - το να μένει κάποιος εκεί, είναι επιλεκτική τύφλωση.

.

Ανώνυμος είπε...

Μελετώντας τον Luhmann - κάτι που συνεχίζω να κάνω, και που ευτυχώς δεν έχει τελειωμό - και παίρνοντας ανάποδα τη βιβλιογραφία του, κατέληξα στον Ηράκλειτο - δεν τον επέλεξα εγώ, ο Luhmann κι οι προκάτοχοί του τον επέλεξαν:


Τις προάλλες συζητούσα με κάποιον φίλο, που τον σέβομαι πολύ. Στο τέλος με είπε "ρατσιστή". Να τι έγινε:

Ισχυρίστηκα ότι, στην ελληνική κουλτούρα, είναι κατανοητό να σφάζεις τον εχθρό. Κι ο εχθρός παραμένει εχθρός και νεκρός. Π.χ., είναι κατανοητό γιατί στον Εμφύλιο αποκεφάλισαν τον Άρη και τον Έλατο, γιατί οι Τούρκοι έφτιαχναν τοίχους με κεφάλια Αρμενίων, κάτι που έκαναν και οι Σέρβοι στη Βοσνία, κλπ. Κατανοητόν, αν και απεχθέστατο.
Το νόημα είναι: το πτώμα του εχθρού μου, συνεχίζει να είναι το σύμβολο του εχθρού μου.

Αλλά, είναι ακατανόητη η χρηστική πρόσληψη του πτώματος, που εμφάνισαν οι Γερμανοί, στο Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, με τα πτώματα των Εβραίων "εχθρών τους".

Εδώ, πρόκειται για χάσμα κουλτούρας. Υπάρχει δηλαδή κάτι εγγενές στην κουλτούρα τους. Αυτό είπα και με είπε ρατσιστή.

Το ξαναλέω λοιπόν. Γινόμαστε Έλληνες (ή Γερμανοί ή ο,τιδήποτε άλλο), μέσα από αφηγήσεις. Αυτές δεν είναι απαραίτητο να είναι ρητές - καθόλου μάλιστα. Σε συμπεριφορές γύρω μας, καθώς ζούμε και μεγαλώνουμε μαθαίνουμε τον κόσμο, αλλά για την ακρίβεια: εσωτερικεύουμε την περιγραφή του κόσμου που το περιβάλλον μας μας δίνει (μαζί με τη γλώσσα μας και τους μηχανισμούς της - τι επιτρέπει και τι δεν επιτρέπει να διαμορφωθεί ως λόγος/σκέψη).
Γενετικά αυτό είναι άσχετο (εκτός φυσικά από τις περιπτώσεις κάποιας γενετικής ή άλλης ανωμαλίας, τυφλότητα, κώφωση κλπ.). Αλλά κοινωνικά είναι το παν. Γιατί δεν γεννιόμαστε ούτε καν άνθρωποι - γεννιόμαστε μόνον με την δυνατότητα να γίνουμε άνθρωποι. Αλλά για να γίνει αυτό, χρειάζονται άλλοι άνθρωποι γύρω μας. Κι έτσι γινόμαστε τελικά άνθρωποι, ως άνδρες ή γυναίκες, Έλληνες ή Γερμανοί.

Το να κάνουμε ότι δεν βλέπουμε τη σημασία που έχει η κουλτούρα (μ' αυτή ακριβώς την έννοια), είναι το τυφλό σημείο μας. Π.χ. κάποιος μεγαλωμένος στην Ελληνική επαρχία, που ποτέ δεν διάβασε την Αντιγόνη, ποτέ δεν άκουσε για τον Έκτορα, ακόμα και τελείως αγράμματος κυριολεκτικά να είναι, καταλαβαίνει αμέσως τη σημασία του να κάνεις τους ανθρώπους σαπούνια. Υπάρχει ένα διανοητικό φράγμα εδώ, αυτό που δημιουργεί την έννοια του αδιανόητου, και το φράγμα αυτό αναπαράγεται συνεχώς μέσα από αφηγήσεις, από συμπεριφορές ενσωματωμένες στην κουλτούρα, έθιμα και τελετές, κλπ.
.............
Δηλαδή, ακόμα κι αν δεν έχεις ακούσει ποτέ για τον Όμηρο και το έργο του, ο Ομηρισμός είναι χύμα γύρω μας. Ακόμα κι αν δεν τον ξέρουμε, τρυπώνει ύπουλα σε κάθε συναλλαγή μεταξύ Ελλήνων. Όχι επειδή το επιλέξαμε. Απλώς χώθηκε στην αφήγηση (και αρχικά τα Ομηρικά έπη ήταν απλώς αφηγήματα) κι έκτοτε αναπαράγεται.
...............

Ανώνυμος είπε...

Μελετώντας τον Luhmann - κάτι που συνεχίζω να κάνω, και που ευτυχώς δεν έχει τελειωμό - και παίρνοντας ανάποδα τη βιβλιογραφία του, κατέληξα στον Ηράκλειτο - δεν τον επέλεξα εγώ, ο Luhmann κι οι προκάτοχοί του τον επέλεξαν:





Τις προάλλες συζητούσα με κάποιον φίλο, που τον σέβομαι πολύ. Στο τέλος με είπε "ρατσιστή". Να τι έγινε:

Ισχυρίστηκα ότι, στην ελληνική κουλτούρα, είναι κατανοητό να σφάζεις τον εχθρό. Κι ο εχθρός παραμένει εχθρός και νεκρός. Π.χ., είναι κατανοητό γιατί στον Εμφύλιο αποκεφάλισαν τον Άρη και τον Έλατο, γιατί οι Τούρκοι έφτιαχναν τοίχους με κεφάλια Αρμενίων, κάτι που έκαναν και οι Σέρβοι στη Βοσνία, κλπ. Κατανοητόν, αν και απεχθέστατο.
Το νόημα είναι: το πτώμα του εχθρού μου, συνεχίζει να είναι το σύμβολο του εχθρού μου.

Αλλά, είναι ακατανόητη η χρηστική πρόσληψη του πτώματος, που εμφάνισαν οι Γερμανοί, στο Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, με τα πτώματα των Εβραίων "εχθρών τους".

Εδώ, πρόκειται για χάσμα κουλτούρας. Υπάρχει δηλαδή κάτι εγγενές στην κουλτούρα τους. Αυτό είπα και με είπε ρατσιστή.

Το ξαναλέω λοιπόν. Γινόμαστε Έλληνες (ή Γερμανοί ή ο,τιδήποτε άλλο), μέσα από αφηγήσεις. Αυτές δεν είναι απαραίτητο να είναι ρητές - καθόλου μάλιστα. Σε συμπεριφορές γύρω μας, καθώς ζούμε και μεγαλώνουμε μαθαίνουμε τον κόσμο, αλλά για την ακρίβεια: εσωτερικεύουμε την περιγραφή του κόσμου που το περιβάλλον μας μας δίνει (μαζί με τη γλώσσα μας και τους μηχανισμούς της - τι επιτρέπει και τι δεν επιτρέπει να διαμορφωθεί ως λόγος/σκέψη).
Γενετικά αυτό είναι άσχετο (εκτός φυσικά από τις περιπτώσεις κάποιας γενετικής ή άλλης ανωμαλίας, τυφλότητα, κώφωση κλπ.). Αλλά κοινωνικά είναι το παν. Γιατί δεν γεννιόμαστε ούτε καν άνθρωποι - γεννιόμαστε μόνον με την δυνατότητα να γίνουμε άνθρωποι. Αλλά για να γίνει αυτό, χρειάζονται άλλοι άνθρωποι γύρω μας. Κι έτσι γινόμαστε τελικά άνθρωποι, ως άνδρες ή γυναίκες, Έλληνες ή Γερμανοί.

Το να κάνουμε ότι δεν βλέπουμε τη σημασία που έχει η κουλτούρα (μ' αυτή ακριβώς την έννοια), είναι το τυφλό σημείο μας. Π.χ. κάποιος μεγαλωμένος στην Ελληνική επαρχία, που ποτέ δεν διάβασε την Αντιγόνη, ποτέ δεν άκουσε για τον Έκτορα, ακόμα και τελείως αγράμματος κυριολεκτικά να είναι, καταλαβαίνει αμέσως τη σημασία του να κάνεις τους ανθρώπους σαπούνια. Υπάρχει ένα διανοητικό φράγμα εδώ, αυτό που δημιουργεί την έννοια του αδιανόητου, και το φράγμα αυτό αναπαράγεται συνεχώς μέσα από αφηγήσεις, από συμπεριφορές ενσωματωμένες στην κουλτούρα, έθιμα και τελετές, κλπ.
.............
Δηλαδή, ακόμα κι αν δεν έχεις ακούσει ποτέ για τον Όμηρο και το έργο του, ο Ομηρισμός είναι χύμα γύρω μας. Ακόμα κι αν δεν τον ξέρουμε, τρυπώνει ύπουλα σε κάθε συναλλαγή μεταξύ Ελλήνων. Όχι επειδή το επιλέξαμε. Απλώς χώθηκε στην αφήγηση (και αρχικά τα Ομηρικά έπη ήταν απλώς αφηγήματα) κι έκτοτε αναπαράγεται.
...............

Ανώνυμος είπε...

demos
Στον τελευταίο ανώνυμο:
δυσκολεύομαι να καταλάβω πως ο Λούμαν μπορεί να εξηγήσει πχ τον θρησκευτικό φανατισμό, στη βάση των όσων γράφεις.

Δεν βλέπω να έχει μεγάλη διαφορά αν αναποδογυρίζεις το δίπολο υπερδομή-βάση και ονομάσεις βάση ό,τι ήταν υπερδομή (και αντιστρόφως). Κι ο Μπροντριγιάρ αυτό έκανε: το χρήμα ως το α-σήμαντο σημαινόμενο [σημείο μηδέν του συστήματος νοημαδότησης του καπιταλισμού].

Επίσης δύσκολο να δω πως η αυτοποίηση προσφέρει τίποτε παραπάνω από τα πρώτα κείμενα του Λεβί-Στρος [δες και την αντιπαράθεση Λούμαν Χάμπερμας]