Σάββατο, 27 Μαρτίου 2010

Through the Loophole 117. Αντί-...

Τελευταία ανάρτηση πριν σιωπήσω για τις επόμενες δύο εβδομάδες τουλάχιστον. Από το alter ego  μου, Through the Loophole:


Κάποιος πρέπει να γράψει την ιστορία του "αντί-" ως τρόπου αυτο-ταυτοποίησης. Από πότε και υπό ποιες ιστορικές συνθήκες επικράτησε η τάση να αυτο-ταυτοποιείται ένα άτομο ή μια ιδεολογική ομάδα αρνητικά, όχι ως υποστηρικτής/τρια μιας θέσης ή αντίληψης αλλά ως πολέμιος/α μιας άλλης; Η δική μου, εντελώς διαισθητική, πρώτη προσέγγιση θα ήταν να εστιάσω στην εποχή του Β' ΠΠ και στην αποτελεσματικότητα του "αντιφασιστικού μετώπου" καθώς και σε αυτή του ψυχρού πολέμου και ιδιαίτερα στη δεκαετία του 50, όταν ο "αντικομμουνισμός" απετέλεσε μια ιδιαίτερα αποτελεσματική βάση διεθνούς συνασπισμού, αντλώντας ιδεολογική νομιμοποίηση (η ειρωνεία της ιστορίας!) από τον στρατιωτικό και ηθικό θρίαμβο του αντιφασιστικού συνασπισμού στον οποίο ο κομμουνισμός έπαιξε βασικό και θεμελιώδη ρόλο (μεταπολεμικά κινητοποιημένος κώδικας σύμπτυξης φασισμού και κομμουνισμού υπό τον αστερισμό του "αντί-": "αντιολοκληρωτισμός").

Είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον από αυτή τη σκοπιά ότι οι αρνητικές μορφές αυτο-ταυτοποίησης έγιναν, μετά το 60, κυρίως εργαλεία του "αριστερού" και όχι του δεξιού ταυτοτισμού: ο δεξιός είναι αυτός που δηλώνει την ταυτότητά του καταφατικά --ως "πατριώτης", "εθνικόφρων", "φιλελεύθερος", κλπ-- τη στιγμή που η αριστερά, μετά από την εθελούσιά της παράδοση στις πιο άκριτες κοινοτοπίες του "αντιολοκληρωτισμού" αρκείται στο να δηλώνει "αντισυστημική", "αντιεξουσιαστική", "αντιρατσιστική", "αντιφασιστική", "αντικαπιταλιστική" κλπ.

Το πρόβλημα είναι ότι αυτή η συστηματική προσφυγή στην αρνητική αυτο-ταυτοποίηση δημιουργεί μεν τις προϋποθέσεις ευρέων συνασπισμών, το κάνει όμως σε μια βάση τόσο ισχνή ώστε αυτοί οι συνασπισμοί να αδυνατούν πλήρως να φτάσουν σε ένα καταφατικό και κοινό όραμα. Τη στιγμή που τίθεται επί τάπητος το ζήτημα "τι θέλουμε;" ή "τι πιστεύουμε;", κάνουν την εμφάνισή τους κάθε είδους αγεφύρωτα χάσματα, τα οποία κρατά μεν προσωρινά αόρατα η φαινομενική ενότητα υπό την αιγίδα της από κοινού άρνησης, χωρίς όμως ποτέ να τα υποβάλλει σε διαδικασίες ζύμωσης, διαπραγμάτευσης, και υπέρβασης. Για αυτό και όποτε η σημερινή "αριστερά" καλείται να πάρει καταφατική θέση για κάτι, να μιλήσει στο όνομα θετικών αξιών, τρέπεται ατάκτως σε φυγή, περιμένοντας την εμφάνιση του επόμενου μπαμπούλα δεξιάς ακρότητας για να μπορέσει να επιδείξει μια δύναμη που όλοι οι αντίπαλοί της γνωρίζουν καλά ότι είναι εφήμερη και πλασματική--και που θα συνεχίσει να είναι τέτοια για όσο καιρό αντλείται αποκλειστικά από την άρνηση, δηλαδή την προθυμία να αφήσει στον αντίπαλο την αποκλειστική νομή της θέσης αυτού που μπορεί να λέει "ναι", του νιτσεϊκού κυρίαρχου.

Εικόνα: www.visitrenotahoe.com

5 σχόλια:

Νοσφεράτος είπε...

εξαιρετικά..
Ελπίζω να επιστρεψεις ανανεωμένος .. Καλές διακοπες φιλε

polygonos είπε...

να αφήσει στον αντίπαλο την αποκλειστική νομή της θέσης αυτού που μπορεί να λέει "ναι", του νιτσεϊκού κυρίαρχου.
Εδω ανηκει μεταξη αλλων κ η προθημια με την οποια οι συνχρονη αριστερα αφηνει στην δεξια τις ενοιες οπως φιλελευθερισμος,εθνος,πατριδα.Αντι να δοσει στους ορους αυτους ενα αριστερο κ προοδευτικο νοημα προτιμαει να τους αποριπτει η να τους χρησιμοποιει με υπερβολικη προσοχη (ο πατριοτισμος του κκε π αποτελει απο τα πατριωτικα αριστερα κοματα)αφηνοντνας την δεξια να μεταχειριζεται τους ορους αυτους οπως αυτη θελει αντι να επιχειρισει διαπαλη κ ιδεολογικη κυριαρχεια της αριστερας στους τομεις αυτους.

Αντωνης είπε...

Νοσφυ,
Μπορείς να μου στείλεις ένα μειλ με το τηλέφωνό σου; Ήθελα να βρεθούμε γιατί είμαι Θεσ/νίκη.

Αντώνης

@Polygonos: Είναι ένα θέμα που έχει τεθεί και στο παρελθόν αυτό, αλλά δεν είναι το μόνο, αν και έχει απασχολήσει την κριτική στην αριστερά σχεδόν αποκλειστικά.

celin είπε...

Φιλε Αντωνη για μια ακομη φορα τα λες πολυ σωστα,η Αριστερα πρεπει να να αρχισει να αρθρωνει τα δικα της "ναι",συγκροτημενα κ συγκεκριμενα,γιατι το να ακουει καποιος για "κοινωνικη δικαιοσυνη",απτο ενα αυτι του μπαινει κ απτο αλλο του βγαινει,πρεπει να συγκεκριμενοποιηθει ο Λογος της,να γινει πιο στιβαρος κ στο περιεχομενο του,οχι μονο στη μορφη του,δηλαδη το πως αρθρωνεται[καταληψεις υπουργειων κτλ]

Κλεινοντας,θα ηθελα να σου μιλησω για ενα αρθρο που διαβασα στη σημερινη Ελευθεροτυπια κ ειναι ενα λιβελλογραφημα εναντιον του Αλεν Μπαντιου

Αξιζει να το διαβασεις οταν μπορεσεις για να θαυμασεις την τερατωδη αμορφωσια του αρθρογραφου κ την ανηθικη επιθεση που εξαπολυει στον Γαλλο

Θαυμασε λογο
"..και ειναι θλιβερο να βλεπεις εναν ξεμωραμενο γερο να τον σερνουν σε παρατες κ εκδηλωσεις...κ αυτος με υφος μακαριας αυταρεσκειας κ με τη γενναιοδωρη καταδεκτικοτητα οιονει Θεου,να ανοιγει το στομα του κ να φθεγγεται μνημειωδεις αυναρτησιες.."

Δεν εχει ορια η εμπαθεια του κ το αντικομμουνιστικο του μενος

Αντωνης είπε...

@celin: Αναδημοσιεύω εδώ την απάντηση στην eleniap σε ερώτηση για το ίδο κείμενο που έγινε σε άλλη ανάρτηση.

@eleniap: Απαντώ εδώ και στο σχόλιο του celin για το ίδιο κείμενο.

Ας ξεκινήσουμε από ένα-δύο βασικά πράγματα για το τι (οφείλει να) είναι μια βιβλιοκριτική. Μια βιβλιοκριτική σε βιβλίο που δεν είναι λογοτεχνικό οφείλει κατ' αρχάς να ξεδιπλώσει τα επιχειρήματα του βιβλίου για τον αναγνώστη, με τρόπο που να τα καθιστά κατά το δυνατόν εύληπτα για τον αναγνώστη. Οφείλει σε δεύτερο πλάνο να προσφέρει ένα πλαίσιο αναφοράς, ένα βασικό υπόβαθρο για την σχέση των επιχειρημάτων αυτών με άλλες κριτικές εργασίες πάνω στο ίδιο θέμα, ή με τις πηγές που έχουμε για το θέμα. Οφείλει, σε τρίτο πλάνο, να διατυπώσει μια κριτική αποτίμηση για την σημασία και αξία των επιχειρημάτων αυτών, την πρωτοτυπία τους, τον βαθμό καινοτομίας τους. Διάβαζα πρόσφατα την κριτική του Anders Stephanson για το βιβλίο της Susan Buck-Morss για τον Χέγκελ και την Αϊτή που δημοσιεύτηκε στο New Left Review και θα έλεγα ότι είναι ένα έξοχο παράδειγμα του τι είναι βιβλιοκριτική. Είναι βέβαια πάνω από 10 σελίδες σε έκταση.

Ένα πρώτο ερώτημα που ανακύπτει για μένα συνεπώς είναι αν το κείμενο του Φώτη Τερζάκη αποτελεί βιβλιοκριτική, αν μπορεί να διαβαστεί ως κριτική αποτίμηση ενός βιβλίου φιλοσοφίας. Ένα δεύτερο είναι αν είναι εφικτή και νόμιμη η δημοσιεύσιμη κριτική σε ένα βιβλίο φιλοσοφίας σε ένα κείμενο λίγων εκατοντάδων λέξεων, αν αυτό δείχνει στοιχειώδη σεβασμό στο τι είναι η φιλοσοφία και το τι απαιτήσεις θέτει για τον αναγνώστη.

Η απάντησή μου και στα δύο αυτά ερωτήματα είναι "όχι." Το κείμενο Τερζάκη δεν αποτελεί κριτική ενός φιλοσοφικού βιβλίου αλλά προσωπική επίθεση, λιγότερο ενάντια στον ίδιο τον Μπαντιού--για του οποίου το έργο δεν προκύπτει ότι έχει ιδιαίτερες γνώσεις ο κρίνων--και περισσότερο στον εγχώριο που τον έχει, ας το πούμε με τα λόγια που υπονοεί το ίδιο το κείμενο, "κάνει άνθρωπο." Όσο για το δεύτερο ερώτημα, απαντάται από τον ίδιο τον τίτλο της κριτικής που θέτει το ρητορικό ερώτημα "Υπάρχει φιλόσοφος Αlain Badiou;" απαντώντας το ξεκάθαρα αρνητικά. Αφού δεν υπάρχει φιλόσοφος Alain Badiou, το βιβλίο αυτό δεν είναι βιβλίο φιλοσοφίας, και η κριτική του δεν είναι κριτική σε βιβλίο φιλοσοφίας. Οπότε είναι και άκυρες οι όποιες ενστάσεις για το αν είναι θεμιτή η κριτική σε ένα βιβλίο φιλοσοφίας, και εν γένει η κριτική που έχει περαστεί στην Ελλάδα ως συνώνυμη της κριτικής βιβλίου, εν πλήρει αγνοία του γεγονότος ότι το σπορ αυτό είναι ιδιαίτερα απαιτητικό, απαιτεί εξειδικευμένες γνώσεις πάνω στο ευρύτερο αντικείμενο και τον συγκεκριμένο συγγραφέα, και μεγάλο βαθμό αναλυτικότητας και έκτασης.

Για να το πω όσο πιο απλά γίνεται: Η εν λόγω βιβλιοκριτική είναι μια μη βιβλιοκριτική η οποία αντλεί νομιμοποίηση για το γεγονός ότι δεν είναι αυτό που θα όφειλε να είναι από το γεγονός ότι αρνείται στο αντικείμενό της (που δεν είναι το βιβλίο αλλά ο ίδιος ο Μπαντιού) ότι υπάρχει καν.

Ένα τρίτο ερώτημα είναι συνεπώς το εξής: αξίζει τον κόπο να συζητήσουμε μια μη βιβλιοκριτική που εμφανίζει την άρνησή της να είναι τέτοια στην εικασία ότι αυτός τον οποίο αφορά είναι μη φιλόσοφος; H απάντηση λογικά θα πρέπει να εξαρτηθεί από ένα τέταρτο ερώτημα:

Παρέχει αυτή η μη βιβλιοκριτική επαρκείς βάσεις ώστε να κριθεί το αν ο Αλαίν Μπαντιού είναι φιλόσοφος ή τσαρλατάνος; Αποδεικνύει δηλαδή με κάποιο τρόπο ότι ισχύει το δεύτερο; Και ποιος είναι αυτός ο τρόπος;

Σ' αυτό το ερώτημα, αγαπητή eleniap, θα ήθελα και εγώ με τη σειρά μου μια απάντηση εκ μέρους σας πριν συνεχίσω μια αναλυτικότερη συζήτηση του κειμένου Τερζάκη. Απλώς για να βεβαιωθώ ότι υπάρχει λόγος να ξοδέψω περισσότερο χρόνο πάνω στη συζήτηση του εν λόγω κειμένου.