Τετάρτη, 24 Μαρτίου 2010

Και γιατί "κομμουνισμός" και όχι ΧΧισμός;

Αφορμή για αυτή την έκτακτη ανάρτηση αποτελεί το σχόλιο του Γ.Κ στην ανάρτηση "Κομμουνισμός επειδή..."--σχόλιο που θέτει με μεγάλη διαύγεια και οικονομία εύλογα και σημαντικά ερωτήματα. Ερωτήματα ανάλογα τέθηκαν από τον φίλο grsail, και σε πρόσφατη κουβέντα με τον Γιάννη Σταυρακάκη, σε σχέση με την στάση Badiou και Žižek σε ό,τι αφορά την πολιτική του ονόματος. Κατ' αρχάς λοιπόν, οφείλω να παραθέσω ολόκληρο το σχόλιο του Γ.Κ, δίνοντας έμφαση στα κυριότερά του σημεία:

Αντώνη νομίζω χτύπησες ένα ιδιαίτερα ευαίσθητο νεύρο με τούτη την ανάρτηση. Από την πρώτη κιόλας πρόταση πιάνεις το πιο ζόρικο θέμα που έχει να αντιμετωπίσει η Αριστερά σήμερα. Το ζήτημα της "ονοματοθεσίας"! Που βεβαίως πάει πολύ πιο πέρα από το όνομα... Λες: "χρειαζόμαστε ένα όνομα για ένα ριζοσπαστικό έξω σε μια εποχή που το έξω ως τέτοιο έχει εξαφανιστεί χωρίς ίχνος...". Οκ, δεκτό. Χωρίς αμφιβολία χρειαζόμαστε ένα όνομα. Αλλά μήπως χρειαζόμαστε ένα ΝΕΟ όνομα; Δεν ξέρω κι εγώ, δε μπορώ να είμαι σίγουρος. Όμως η όλη αυτή ιστορία με βασανίζει πολύ τώρα τελευταία. Μήπως η επιστροφή στο σημαίνον "κομουνισμός", έστω μιας εκ νέου προσπάθειας (ανα)νοηματοδότησης, δεν εκφράζει την μία απλώς από τις πλευρές του προβλήματος; Την αδυναμία μας (κι εδώ εννοώ πάντα την Αριστερά) να μιλήσουμε γι αυτό το "έξω"; Μήπως είναι μια εύκολη επιστροφή; Μια νέα περιτείχιση, πίσω σε μιαν απατηλή αίσθηση ασφάλειας; Από την άλλη, όταν βλέπεις αυτή την επιστροφή των "άλλων" (σε όλο το φάσμα - από την λιτανική έκκληση εκπλήρωσης του "εθνικού/πατριωτικού καθήκοντος" από το ΠΑΣΟΚ, με σύμμαχο το ΛΑΟΣ, ως την περιφρούρηση της ελληνικότητας από τον Σαμαρά κοκ) στην εξίσου απατηλή ασφάλεια της αγκαλιάς του Έθνους ίσως να πρέπει να βρεις με τη σειρά σου κάτι που να συμπυκνώνει εξίσου έντονα νοήματα. Εκεί όμως πρέπει να επιστρέψουμε;


Kατ' αρχάς, οφείλω να πω ότι το θέμα δεν είναι θέμα που επιδέχεται αντικειμενικής επίλυσης ή επιδιαιτησίας, όπως άλλωστε δεν τις επιδέχεται κανένα αυθεντικά πολιτικό ζήτημα. Στο όνομα επενδύει κανείς πάθη, συναισθήματα, έξεις, ενέργειες οι οποίες ανήκουν ανεξάλειπτα στην σφαίρα του υποκειμενικού, δηλαδή σε αυτό που αφορά την σύστασή μας ως υποκείμενα. Για πολλούς όμως, η "υποκειμενικοποίηση", ας την πούμε έτσι, της έννοιας "κομμουνισμός" αποτελεί στην καλύτερη περίπτωση ανεπαρκή απάντηση και στην χειρότερη ενσυνείδητη υπεκφυγή στα πρακτικά και επίπονα ερωτήματα: κομμουνισμός τι είδους, εφαρμοσμένος πώς, με ποιές δυνητικές συνέπειες; Διατυπώνεται έτσι μια βασική αντίρρηση στον διαφαινόμενο φορμαλισμό αυτής της επιστροφής στο κομμουνιστικό σημαίνον, έναν φορμαλισμό που παραπέμπει άμεσα στην καντιανή ηθική. Ο Badiou λέει ξεκάθαρα άλλωστε ότι χρησιμοποιεί την λέξη κομμουνισμός με το νόημα που έχει το "κατηγορικό πρόταγμα" (categorical imperative) στον Kant.

Υπάρχουν πολλές απαντήσεις στο ερώτημα του γιατί προτιμάται ένα σημαίνον το οποίο ταυτόχρονα φαίνεται να κενώνεται από το πεπερασμένο ιστορικό του περιεχόμενο από ένα άλλο, το οποίο να μην το κουβαλάει εξαρχής. Συνοπτικά, μπορούμε να πούμε ότι για την απόφαση αυτή μπορούν να εντοπιστούν: 
α) στρατηγικοί λόγοι. Όπως παρατηρεί ο φίλος Γ.Κ, το σημαίνον "κομμουνισμός" διατηρεί την δύναμη να συσπειρώσει και να εμπνεύσει υποκείμενα στον βαθμό που παρεπέμπει σε μια σειρά από παρελθοντικούς αγώνες. Φυσικά, διατηρεί επίσης την ικανότητα να τα αποξενώσει, να τα φοβίσει, να τα πανικοβάλει ή να τα απογοητεύσει, εφόσον φαίνεται να προτείνει απλώς μια επιστροφή σε δοκιμασμένες και αποτυχημένες συνταγές. Από στρατηγική άποψη, η χρήση του σημαίνοντος είναι ένα δίκοπο μαχαίρι, και αυτό έχει αποδειχθεί συχνά από σχόλια σε τούτο εδώ το ιστολόγιο.
β) συγκυριακοί λόγοι. Η απουσία μιας ολοκληρωμένης άλλης γλώσσας ή πρότασης κάνει την επιστροφή στο σημαίνον "κομμουνισμός" μια "εύκολη" λύση, παρέχει μια εύκολη διέξοδο στο ιδεολογικο-πολιτικό αδιέξοδο που σχηματίζεται με το τέλος του νεοφιλελεύθερου συναινετισμού. 
γ) τακτικιστικοί λόγοι. Η χρήση του σημαίνοντος, δεδομένου του αμφιλεγόμενου ιστορικού φορτίου που κουβαλάει, είναι μια κίνηση που έχει την πρόθεση να σοκάρει, να αιφνιδιάσει, και πιθανόν να δρέψει τα βραχυπρόθεσμα ωφελήματα που έχει κάθε "σκανδαλώδης" κίνηση για αυτούς που την υιοθετούν. Εδώ βέβαια θα πρέπει να παρατηρηθεί ότι αν και ο Žižek κάνει μια ξεκάθαρη στροφή προς την κομμουνιστική κατεύθυνση έχοντας ένα μακρύ ιστορικό ως enfant terrible, δεν ισχύει το ίδιο για τον Badiou που απλά ποτέ δεν εγκατέλειψε την έννοια. 
δ) ουσιαστικοί λόγοι. Και εδώ θα πρέπει πολύ απλά να ξεκαθαρίσω ποιους θεωρώ εγώ ουσιαστικούς λόγους και συνεπώς για ποιους λόγους θεωρώ ότι αξίζει τον κόπο η ανάσυρση του σημαίνοντος αυτού, κατ' αντιπαράθεση μάλιστα με κάποιο άλλο, είτε νέο είτε περισσότερο απαλλαγμένο από παρελθοντολογικά "βάρη."

1) Κατ' αρχάς, για μένα το σημαίνον "κομμουνισμός" ονομάζει μια επιθυμία. Η επιθυμία αυτή είναι η επιθυμία για ένα τρόπο ζωής ο οποίος να αντανακλά την ισότητα μεταξύ των ανθρώπινων όντων πέρα από κάθε εμπειρική διαφορά τους, μια γνήσια εμβάθυνση της αλληλεξάρτησής τους (όχι με δεσμούς εξουσίας και υποτέλειας, αλλά με δεσμούς αυθεντικά κοινωνικούς), και την καλλιέργεια, μέσα από αυτήν την εμβάθυνση, όψεων της ατομικής προσωπικότητας που υπό άλλες συνθήκες παραμένουν υπανάπτυκτες και ακαλλιέργητες. Πρόκειται με απλά λόγια για το όραμα το οποίο προσεγγίζει ο μαρξικός ανθρωπισμός των πρώιμων έργων αλλά και ένα εδάφιο όπως αυτό της Grundrisse που παρέθεσα πρόσφατα από το La Belle Indifference. Θα μπορούσε να αποκαλέσει κανείς αυτή την επιθυμία "ουτοπική", και αυτό δεν θα με πείραζε καθόλου. Κάθε πραγματική επιθυμία είναι ουτοπική. Γι αυτό λέγεται επιθυμία και όχι ανάγκη ή αίτημα: επειδή ποτέ δεν μπορεί να εκπληρωθεί. Το να μεταμορφώνουμε το ανεκπλήρωτο της επιθυμίας σε αιτία εγκατάλειψής της όμως, είναι προδοσία της επιθυμίας, δηλαδή πράξη ανήθικη. Το λακανικό αξίωμα ότι η βάση της ηθικής είναι να παραμένεις αληθινός απέναντι στην επιθυμία σου έχει για μένα αδιαμφισβήτητη δύναμη. Και οι υποτιθέμενες εγκλήσεις ότι αυτά είναι πράγματα ανεδαφικά και ανεκπλήρωτα ή ωραία στα λόγια αλλά ανέφικτα στην πράξη με αγγίζουν όσο θα άγγιζε έναν ερωτευμένο η ιδέα ότι ο έρωτας είναι μια νευρική δυσλειτουργία που προκαλείται από ορμόνες ή έναν καλλιτέχνη η ιδέα ότι η τέχνη δεν προσφέρει πρακτικές λύσεις σε κανένα πρόβλημα. Η επιθυμία είναι ήδη πράξη και όχι θεωρία· εφόσον βέβαια της επιτρέπεις να αρθρώσει τον εαυτό της ως τέτοια, δηλαδή ως δύναμη που σε σπρώχνει έξω από τα όρια της ζωώδους ταυτοσημίας σου με τον εμπειρικό εαυτό σου.

2. Το ότι ο "κομμουνισμός" κουβαλά ένα ιστορικό φορτίο, σε πολλές περιπτώσεις απεχθές και τραυματικό, δεν είναι παρά η απαραίτητη εγγύηση στο ότι η πιστότητα στην επιθυμία αυτή δεν είναι ηθικιστική. Οι επιθυμίες είναι επικίνδυνες. Για μας τους ίδιους, πρώτα από όλα. Ρισκάρουμε όταν επιθυμούμε. Το να επιλέξω μια λέξη που θα έδινε μια μορφή έκφρασης στην κομμουνιστική επιθυμία χωρίς τα επώδυνα ιστορικά μπαγκάζια του μορφώματος "κομμουνισμός" μου φαίνεται ως η πραγματικά εύκολη λύση, διότι το πραγματικό πρόβλημα είναι ότι όλα τα συστατικά της κομμουνιστικής επιθυμίας--η κοινότητα των ανθρώπων, η ισότητα μεταξύ τους, η αυτοπραγμάτωσή τους--είναι ικανά διαστρέβλωσης και διαστροφής. Εκείνο που δεν γίνεται κατανοητό από πολλούς είναι ότι η εναλλακτική στάση στην θέληση αποφυγής των τραυματικών πλευρών του παρελθόντος (το σημαίνον "Γκούλαγκ" ας πούμε, ή το σημαίνον "δίκες της Μόσχας") δεν είναι η αμετανόητη προσκόλληση σ' αυτό, αλλά η θέληση να περάσει κανείς τον δύσβατο δρόμο μέσα από αυτό, να αναμετρηθεί με τις φρικώδεις διαστροφές που πάντα εμπεριέχει η επιθυμία ώστε να αποκτήσει το δικαίωμα να αποτύχει, όπως έξοχα το έθεσε ο Grsail, διαφορετικά. Η απλή αποκύρηξη του παρελθόντος, η σάρωσή του κάτω από το χαλί του ταμπού, το καθιστά απλώς κατεσταλμένο, και άρα το κάνει αυτό που εξ ορισμού πάντα μπορεί να επιστρέψει. Ο αντικομμουνισμός δεν το κατάλαβε ποτέ αυτό: ότι το φάντασμα του κομμουνισμού δεν εξορκίζεται. Οφείλει κανείς να μιλήσει μαζί του, τρέμοντας ίσως, να ακούσει το τι ήταν--τι είναι--η επιθυμία του, για ποιο λόγο γεννήθηκε και γιατί αρνείται να πεθάνει.

3. Σε ό,τι με αφορά, η κομμουνιστική επιθυμία δεν γεννήθηκε με τον Μαρξ. Αν αποτελούσε απλό συνώνυμο μιας αντίληψης για την επιθυμητή οργάνωση της νεωτερικής κοινωνίας θα είχε πιθανότατα ημερομηνία λήξης, όπως και κάθε άλλος καθαρά νεωτερικός θεσμός. Πολλοί από τους διανοητικούς υπηρέτες του ψυχροπολεμικού αντικομμουνισμού προσπάθησαν να πείσουν τον κόσμο ότι ο κομμουνισμός, όπως και ο φασισμός, ήταν αποκύημα των ακραίων συνθηκών του 19ου και των ιδεολογικών εξτρεμισμών του 20ου αιώνα. Δεν είναι τόσο απλό όμως. Η κομμουνιστική επιθυμία βρίσκει έκφραση σε πρωτόγονες κοινωνίες όπως αυτές που περιγράφει για παράδειγμα ο Pierre Clastres στο Κοινωνία εναντίον του κράτους· υπάρχει σε μια συγκεκριμένη μορφή στην Πολιτεία του Πλάτωνα· επιστρέφει στην εξέγερση των πληβείων στην πρώιμη Ρώμη και στην εξέγερση των δούλων κάτω απ' τον Σπάρτακο· παρεπιδημεί στις πρώιμες χριστιανικές κοινότητες· τριβελίζει το μυαλό του  Thomas Müntzer όταν οργανώνει την εξέγερση των αγροτών στην Γερμανία τον 16ο αιώνα· επιπλέει ως την Ουτοπία του More το 1516· μετακομίζει στην προτεσταντική αριστερά των Levellers και του New Model Army στον αγγλικό εμφύλιο (βλ. Putney debates)· στον Gerard Winstanley και τους Diggers το 1648-149· στους Ιακωβίνους του 18ου αιώνα· στον Owen και τον Fourier στον 19ο αιώνα. Έχει μια γενεαλογία, χωρίς την οποία ο Μαρξ δεν θα είχε πού να πατήσει, και χωρίς την οποία τα λόγια του Κομμουνιστικού Μανιφέστου δεν θα ξύπναγαν όσα ξύπνησαν. Ο κομμουνισμός είναι ένα από τα νήματα της ανθρώπινης ιστορίας, κι όχι απλώς μια παροδική ασθένεια της βιομηχανικής επανάστασης ή του αιώνα των παγκοσμίων πολέμων και των στρατοπέδων συγκέντρωσης. Και φυσικά, όπως όλα τα ιστορικά πράγματα, μεταλάσσεται, αλλάζει εμφάσεις, τρόπους πλαισίωσης, βάσεις νομιμοποίησης (από την ισότητα των μελών της φυλής, στην ισότητα των πιστών εν Χριστώ, στο "εκ γεννετής δικαίωμα" των αγγλοσαξώνων στη γη τους, στην θεωρία και πράξη της συνεργατικότητας, στην υλιστική εκδοχή της εγελιανής διαλεκτικής υπάρχουν χαώδεις διαφορές). Ο "κομμουνισμός" για τον οποίο μίλησε ο Blanchot δεν είναι ο κομμουνισμός του Μαρξ, ούτε όμως είναι ο κομμουνισμός του Μαρξ ο κομμουνισμός του Λένιν, κοκ. Όλοι οι σημαντικοί ενσαρκωτές της κομμουνιστικής επιθυμίας βρήκαν τον δρόμο στην καινοτομία, τον τρόπο δηλαδή να αποτύχουν διαφορετικά. Εμείς τι ακριβώς ζητούμε; συνταγές επιτυχίας;  Αν αυτό είναι το ζητούμενο, η απάντηση είναι απλούστατη: 

ο φιλελεύθερος καπιταλισμός ήταν ένα εξαιρετικά επιτυχημένο σύστημα για μια σημαντική μερίδα του ανθρώπινου πληθυσμού. Έφερε ευμάρεια και ανέσεις που δεν είχαν απολαύσει ποτέ τόσοι άνθρωποι στο παρελθόν και που δεν απέλαυσαν ποτέ αυτοί που ακολούθησαν τον δρόμο του υπαρκτού σοσιαλισμού. Έφερε επίσης δυστυχία και εξαθλίωση σε ένα κόσμο που είχε δοκιμάσει δυστυχία και εξαθλίωση διαφορετικών μορφών για χιλιάδες χρόνια--και η ποσοτικοποίηση της δυστυχίας και της εξαθλίωσης είναι δύσκολο πράγμα. 

Μας αρκεί αυτό ως ορίζοντας προσδοκιών για την ανθρωπότητα, ως συνώνυμο της "επιτυχίας" του εγχειρήματος που είμαστε ως άνθρωποι; Τότε, εφόσον είμαστε αρκετά τυχεροί ώστε να γεννηθούμε στον πληθυσμό των "κερδισμένων", δεν έχουμε παρά να παλέψουμε για να αναστυλώσουμε τον φιλελεύθερο καπιταλισμό με ό,τι έχουμε και δεν έχουμε (εάν γίνεται βέβαια) και να καταστείλουμε με όλα τα διαθέσιμα μέσα οτιδήποτε τον απειλεί.

Στο ερώτημα αυτό, στην απάντηση που δίνει αβίαστα και ελεύθερα ο καθένας, βρίσκεται νομίζω η απαρχή μιας ειλικρινούς σχέσης με το ερώτημα του κομμουνισμού σήμερα. Και το να μην το θέτουμε μου φαίνεται πως είναι η πραγματική μορφή υπεκφυγής.

Εικόνα: Χειρόγραφο από τα Putney debates, 1647, British library, www.bl.uk.

40 σχόλια:

Ανώνυμος είπε...

Αντώνη με τιμά ιδιαίτερα η άμεσα απόκρισή σου. Δυστυχώς τώρα που την είδα δε μπορώ (αν και θα το ήθελα πολύ) να ασχοληθώ μαζί της και να μοιραστώ μαζί σου τα σχόλιά μου, μιας και είμαι με το ένα πόδι έξω από την πόρτα. Θα φροντίσω να διαβάσω το κείμενό σου όταν επιστρέψω και θα μοιραστώ μαζί σου τις σκέψεις μου.

Καλό βράδυ,
ΓΚ.

Υ.Γ. Μιας και βλέπω ότι μοιραζόμαστε κοινές αγωνίες, ερευνητικά ενδιαφέροντα, αλλά και θεωρητικά "πατήματα", να περιμένεις να σε ενοχλήσω άμεσα με κάποιο mail μου ώστε να τα πούμε και να γνωριστούμε κιόλας.

Αντωνης είπε...

Κανένα πρόβλημα, φίλε Γ.Κ. Θα τα πούμε εν ευθέτω χρόνω.

leo είπε...

Αντώνη καλησπέρα και γράφεις:
Όλοι οι σημαντικοί ενσαρκωτές της κομμουνιστικής επιθυμίας βρήκαν τον δρόμο στην καινοτομία, τον τρόπο δηλαδή να αποτύχουν διαφορετικά. Εμείς τι ακριβώς ζητούμε; συνταγές επιτυχίας;
Οι αποτυχίες στοίχειωσαν την επιθυμία, τη ξενέρωσαν, μας έμεινε το ηρωικό, μα τι να το κάνουμε.
Με γρασσομένα τ΄άρβυλα στη φρίκη πάντοτες ανηφορίζω, που λέει και ο ποιητής.

Αντωνης είπε...

Γεια σου φίλε Leo. Προφανώς δεν έχω απάντηση στο "τι να το κάνουμε;" για κάποιον άλλο από μένα. Για μένα έχω δώσει την απάντηση στον εαυτό μου, και όχι μόνο στο πολιτικό επίπεδο. Όπως γράφω, ο καθένας απαντά στον εαυτό του κατ' αρχάς. Έτσι πάνε οι αποφάσεις. Και έτσι δεν πάνε όσα δεν είναι αποφάσεις.

leo είπε...

Και επειδή το τέλος ιδιαίτερα της ανάρτησης μου άρεσε ζητώ την άδεια να το ανεβάσω και ανοίξω διάλογο μαζί του.

Αντωνης είπε...

Φυσικά, εννοείται και εξυπακούεται.:-)

leo είπε...

Αντώνη με πρόλαβες και δεν είδα την απάντηση. Ναι καλέ φίλε είναι καθαρά προσωπικό και στην ηλικία μας έχουμε πάρει τις αποφάσεις. Μα να με ρωτάνε τα παιδιά, τα παιδιά του κόσμου και σαν δάσκαλος στέκω βουβός. Ας είναι με έκανες να νιώσω όμορφα και γιαυτό σ'ευχαρστώ.

Αντωνης είπε...

Να σαι καλά, και γω σ' ευχαριστώ για την αμεσότητα και την ευθύτητα.

Δημήτρης είπε...

Και ποιός θα είναι ο "ριζικός αποκλεισμός" που θα αρθρώνει και θα σταθεροποιεί το σύστημα Κομουνισμός; Όταν μάλιστα ο τελευταίος προϋποθέτει την εξάλειψη κάθε τι εξωτερικού προς αυτόν για να ευδοκιμήσει (αν θεωρήσουμε πχ δεδομένο πως είναι αδύνατη η οικοδόμηση του σε μία μόνο χώρα); Ποια είναι η ριζική αρνητικότητα που θα νοηματοδοτεί την καθολική θετικότητα του σημαίνοντος κομουνισμός;

Μερικά από τα ερωτήματα που με βασανίαζουν. Κάθε απάντηση ευπρόσδεκτη...

Αντωνης είπε...

Έξοχα ερωτήματα, λακλαοϊκά, φίλε Δημήτρη.

1) Όπως ξέρεις, ο "ριζικός αποκλεισμός" δεν μπορεί να καθοριστεί πριν τον εκάστοτε ηγεμονικό συσχετισμό· αποτελεί τμήμα της σύστασής του. Είναι αδύνατο να απαντήσω λοιπόν για την ακριβή μορφή του, εκτός απ' το να δεχτώ ότι ναι, και για μένα είναι αναπόφευκτος ο ριζικός αποκλεισμός σε κάθε είδους πολιτική άρθρωση. Εδώ είμαστε με το πλευρό της κριτικής στην Ουτοπία και το αφηρημένο όραμα του "όλοι μαζί".
2)Εξάλειψη κάθε τι του εξωτερικού προς τον κομμουνισμό: αυτό αφορά την συνάντηση του κομμουνιστικού ιδεώδους με το κράτος και την κρατική εξουσία. Δηλαδή την περίοδο 1917-1965 πάνω-κάτω, και φτάνει στο σημείο κατάρρευσης το 1989. Είναι δυνατό να φανταστεί κανείς ότι η συνάρτηση αυτή θα παραμείνει στο μέλλον ιστορική, δηλαδή πεπερασμένη. Ένα από τα δομικά πλεονεκτήματα της πιο μακροπρόθεσμης ιστορίας της κομμουνιστικής ιδέας είναι ότι δεν κάνει την συνάρτηση με το κράτος μονόδρομο. Τώρα, έχει πιθανότητες επιβίωσης ή καν άρθρωσης ένας κομμουνισμός πολυκεντρικός, αποσπασματικός, τοπικά και όχι κρατικά αρθρωμένος; Πολύ δύσκολο ερώτημα, το οποίο θα εξαρτηθεί και από την ίδια τη μοίρα του κράτους, της κρατικής κυριαρχίας και της κρατικής μονοπώλησης της έννομης βίας στα επόμενα χρόνια. Όπως κατανοείς, υπάρχουν διάφορες δυνατότητες, κάποιες πολύ σκοτεινές και δυσοίωνες , κάποιες ίσως--έμφαση στο ίσως--πιο ελπιδοφόρες, που αρχίζουν να διαμορφώνονται από τη στιγμή που το κράτος ως μόρφωμα αρχίζει να προδίδει κατά τόπους--αλλά για πόσο κατά τόπους απλώς--σημάδια κατάρρευσης ως εχέγγυο της κοινωνικής συνοχής.

Δημήτρης είπε...

Ένας πληθυντικός, deterretorialized κομουνισμός λοιπόν. Στην ομιλία της η Τζούντιθ Μπάτλερ, πριν μερικές εβδομάδες στην Αθήνα, υπαινίχθηκε πως το βιολογικό σώμα θα μπορούσε να αποτελέσει το μέσον επικοινωνίας ανάμεσα στις διαφορετικές καθολικότητες που εγκαλούν διαφορετικά πολιτικά υποκείμενα (με αποτέλεσμα να κατηγορηθεί για αριστοτελισμό). Αυτό που με προβληματίζει είναι το γεγονός πως η διαδικασία μετατροπής ενός σημαίνοντος σε "κυρίαρχο" (η πορεία προς την ηγεμονία) το "αδειάζει" από περιεχόμενο, καθιστώντας το κενό. Άρα στο (όποιο) τέλος της διαδρομής μας θα θυμόμαστε από που έχουμε ξεκινήσει; ή μήπως να ακολουθήσουμε την προτροπή του Eliot: "Δεν πρέπει να σταματήσουμε ν' αναζητούμε, και στο τέλος της ανζήτησής μας, θα επιστρέψουμε στο μέρος από όπου ξεκινήσαμε αντικρύζοντάς το για πρώτη φορά"

nicostrim είπε...

Αντώνη, μαζί σου! Με καλύπτει πλήρως η ανάλυση σου! Νομίζω ότι η αδυναμία να αρθρωθρεί, απλώς να ονομαστεί αυτό το "νεό" που ψάχνουμε όλοι όσοι παραγματικά επιθυμούμε τον κομμουνισμό [ και εδώ διαχωρίζω αυτού που νοσταλγούν το παλίο πρότυπο που κατέρρευσε] είναι ενδιεκτικό ότι δίκο στην ανάλυση σου. τώρα αν κάποιος εκγατέλειψε, ή ουδέποτε δέχθηκε ή ουδέποτ εγκατέλειψε τον όρο, αυτό είναι δευτερεύουσας σημασίας: ο όρος σήμερα είναι αναγκαίος. τωρα, ότι υπάρχει λόγος να αναζητήσουμε κάτι νέο, ότι πρέπει να ξεφορτωθούμε τα νοσταλγικά σύνδρομα - για όσους προσβλέπουν ανοικτά, συγκαλυμμένα ή/και υποσυνείδητα μια κάποια "επιστροφή", αυτό είναι απλώς εκτός. Εγώ πάντως βλέπω την προοπτική ακόμα και για κάποιους που έχουν κολλήματα να κινηθούν μπροστά φτάνει να δημιουργήσουμε το "νέο", όχι σαν κάτι το αιθέριο ή ακατονόμαστο αλλά το κομμουνιστικό που ξεπερνα΄το παλαιοκομμουνιστικό και που ξαναδημιουργεί τον κόσμο.

Ανώνυμος είπε...

stelios

Δεν θα σχολιάσω τα περι ονόματος. Γιατί βρίσκω την ανάλυση σου από μεθοδολογικής πλευράς ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα.

1. Ο κουμμουνισμός είναι "επιθυμία", ο φιλελευθερος καπιταλισμός "σύστημα" . κατά συνέπεια είναι δύσκολο να μην πω αδύνατο να τα βάλεις το ένα δίπλα που το άλλο, να τα συγκρίνεις τζαι να θκιαλέξεις.


2. Έχεις την εξής συλλογιστική. Ο κουμμουνισμός είναι επιθυμία. Επιθυμία για τζίηνα τα τρία πράματα που αναφέρεις (κάπως γενικόλογα.... γιατί αν την ισότητα μπορώ να τη φανταστώ τα άλλα δύο δυσκολεφκουμαι πραγματικά).

Και αφού είναι ανήθικο να αρνηθεί κάποιος την επιθυμία του (είναι όντως ;), άρα γιατί να αρνηθώ τζαι γω την δική μου για τζίηνα τα τρία πράματα που καλύπτωνται κάτω από τη λέξη κουμμουνισμός ;

Ναι, όμως:

Υπάρχουν επιθυμίες τζαι επιθυμίες. Υπάρχουν τζαι επιθμίες που είναι διαφορετικές που τούτες, υπάρχουν τζαι επιθυμίες που μπορεί να βλάπτουν τον εαυτό μας τζαι τους άλλους... Τζαι το να χαλιναγωγείς κάποιες , δεν είναι πάντα ανήθικό.



Επίσης, το παράδειγμα με τον ερωτευμένο τζαι τον καλλιτέχνη είναι προβληματικό. Γιατί δυστηχώς τζίηνες είναι ατομικές επιθυμίες ενώ η επιθυμία του κουμμουνισμού για να γίνει πράξη (έστω αποτυχημένη) πρέπει να είναι συλλογική. Εν τζαι εν αρκετό να τη θέλει ο αντώνης, ο νίκος τζαι ο στέλιος..... Αν τζαι το να θέλουμε ούλλοι το ίδιο δεν ξέρω αν μου ακούγεται όμορφο ή φοιτσιάρικο.


Σε συνέχεια τουτου.... προσπαθείς να θέσεις σε δευτερη μοίρα την επιτυχία και την αποτυχία, τζαι να δώσεις παραπάνω βάρος στην επιθυμία. (κάτι σαν "άσε με να κάνω λάθος") .... Έχω μιαν επιθυμία. Να γίνω καλλιτέχνης. Είμαι διαθετιμένος να αφιερώσω ούλλη μου τη ζωή για να το πετύχω. Τζαι δεν με απασχολεί η επιτυχία. Ούτε αν φκάλω λεφτά ούτε αν γίνω διάσημος. Θα έρτει μια μέρα που θα τελιώσει η ζωή μου τζαι θα μπορώ να πω: Δεν τη μετρώ με όρους επιτυχίας τζαι αποτυχίας. Την έζησα όπως την ήθελα. Έζησα την επιθυμία μου.

fair enough.

Όταν το μεταφέρεις τούτο σε μια κοινωνία δεν μπορείς ελαφρά την καρδία να λέεις, εν με απασχολεί η επιτυχία ή η αποτυχία. Γιατί η αποτυχία μπορεί να κοστίσει χιλιάδες ζωές.

δεν είναι το ίδιο. Δεν μπορείς να κάμνεις τούτη τη μεταφορά έτσι απλά.


3. Τζαι που πρακτικής σκοπιάς πάντα θα έχεις το πρόβλημα πως θα πείσεις (για την επιθυμία). Γιατί πες ότι τον πείθεις για τον καπιταλισμό. Που το ξέρει τζαι ίδιος ότι παράγει εξαθλίωση ή ακόμα χειρότερα μπορεί να τη βιώνει.

Εσύ τζίηνο που έχεις να του προσφέρεις είναι ότι θα αποτύχουμε πάλι ; ότι δεν έχουμε συνταγή επιτυχίας ;

πως θα τον πείσεις να εγκαταλείψει την εξαθλιώση του για να σε ακολουθήσει στην αποτυχία / επιθυμία ;

Τουλάχιστο την εξαθλιώση του ξέρει την. Το άγνωστο της αποτυχίας/ επιθυμίας, μπορεί να είναι πιο τρομακτικό.

Αντωνης είπε...

@ stelios: Μακροσκελές και σημαντικό σχόλιο, θα απαντήσω κατά το δυνατόν αναλυτικά:

Γράφεις:
"1. Ο κουμμουνισμός είναι "επιθυμία", ο φιλελευθερος καπιταλισμός "σύστημα" . κατά συνέπεια είναι δύσκολο να μην πω αδύνατο να τα βάλεις το ένα δίπλα που το άλλο, να τα συγκρίνεις τζαι να θκιαλέξεις."

Συμφωνώ. Υπάρχει εννοιολογική ασυμμετρία εκεί και ανισομέρεια που δείχνει και ασυμμετρία δύναμης. Το σύστημα έχει δύναμη εντελώς διαφορετικού είδους και βεληνεκούς από την επιθυμία. Η επιθυμία έχει αποδείξει την ικανότητα να διατρήσει ή να ανατρέψει το σύστημα, αλλά όχι να αποτελέσει μακροπρόθεσμη προοπτική. Είναι ένα ιδιαίτερα προβληματικό σημείο αυτό και δεν έχει υπάρξει ιστορικά επίλυσή του.

Σημείο 2., Σε ό,τι αφορά την επιθυμία και την χαλιναγώγησή της: προϋποτίθεται ένας αναλυτικός διαχωρισμός της επιθυμίας όχι μόνο από την ανάγκη και την απαίτηση, αλλά και από έννοιες όπως η ενόρμηση, οι οποίες εισάγουν στην ζωή του υποκειμένου το στοιχείο του αυτοματισμού, της μηχανικής επανάληψης, της εμμονής, κλπ.

Μη αρμόζον των παραδειγμάτων: Δεν είναι παραδείγματα, αλλά παραλληλίες. Υπάρχει διαφορά. Δεν εξυπακούει πουθενά το κείμενο ότι μπορεί να αναχθεί η ατομική επιθυμία σε συλλογική, μόνο ότι υπάρχουν κοινές βάσεις ανάμεσά τους. Η συλλογική ζωή άλλωστε θέτει πάντα όρια στο χώρο της ατομικής επιθυμίας. Νόμος, ετερότητα και ιστορία είναι τρεις από αυτές τις μορφές ορίων. Ή ίσως μόνο μία, σε τελική ανάλυση.

Γράφεις:
"Όταν το μεταφέρεις τούτο σε μια κοινωνία δεν μπορείς ελαφρά την καρδία να λέεις, εν με απασχολεί η επιτυχία ή η αποτυχία. Γιατί η αποτυχία μπορεί να κοστίσει χιλιάδες ζωές."

Βεβαιότατα, αλλά αφ' ης στιγμής το κείμενο μιλάει για εν μέρει τραυματικό και απεχθές ιστορικό της κομμουνιστικής επιθυμίας, δεν μπορείς να πεις ότι έχει καμμία πρόθεση να μιλήσει "ελαφρά τη καρδία". Όταν λέω ότι το κομμουνιστικό φάντασμα είναι κάτι που δεν μπορείς να ξορκίσεις χωρίς να του μιλήσεις πρώτα ΤΡΕΜΟΝΤΑΣ, δεν το λέω για πλάκα ή γιατί ακούγεται ωραίο. Θα ήταν πολύ ευκολότερο να πω ότι "τώρα θα φτιάξουμε έναν καλό και αγαθό κομμουνισμό μαθαίνοντας από τα λάθη του παρελθόντος" αλλά θα ήταν επίσης θεωρητικά αβάσιμο και πρακτικά παραπλανητικό. Ο κίνδυνος εκτροπής στον τρόμο, στην άγρα μειοδοτών, προδοτών, κλπ, των οποίων η αναζήτηση επιτρέπει την συγκρότηση του "εμείς" ελλοχεύει πάντα εκεί στο πεδίο της κομμουνιστικής επιθυμίας. Και σίγουρα ο Badiou π.χ δεν τον έχει πάρει ποτέ ελαφρά τη καρδία, επιχειρώντας όμως να βρει ένα δρόμο πέραν από την ανέξοδη και στο τέλος άχρηστη "αποκύρηξη" του "κακού κομμουνισμού."

Αντωνης είπε...

@stelios (2ο μέρος):

Γράφεις:

"Τζαι που πρακτικής σκοπιάς πάντα θα έχεις το πρόβλημα πως θα πείσεις (για την επιθυμία)."

Μα το θέμα είναι βέβαια ότι δεν πείθεις για την επιθυμία. Δεν πείθεται κάποιος να επιθυμεί. Η διαφήμιση π.χ δεν σου δημιουργεί επιθυμίες, ενθαρρύνει έξεις, καλλιεργεί εμμονές. Αν η κομμουνιστική επιθυμία βασιζόταν σε τέτοιου είδους χειραγωγήσεις, δεν θα είχε ποτέ αντέξει το κόστος που είχε, και δεν θα είχε επιβιώσει ιστορικά.

Γράφεις:
"Τουλάχιστο την εξαθλιώση του ξέρει την. Το άγνωστο της αποτυχίας/ επιθυμίας, μπορεί να είναι πιο τρομακτικό."

Πάρα πολύ σωστά. Και όμως, κάποιες φορές, ο τρόμος του να συνεχίσεις να ζεις όπως ζεις υπερβαίνει τον τρόμο του να σταματήσεις να ζεις όπως ζεις. Αυτές είναι οι στιγμές του Μούντζερ, των Ιακωβίνων, του 1871, του 1917. Δεν είναι πολλές, δεν συνθέτουν κανόνα, αποτελούν εξαιρέσεις. Είμαστε κοντά σε μια τέτοια στιγμή σήμερα; Δεν έχω τρόπο να το γνωρίζω.

Αντωνης είπε...

Ξέχασα να συμπληρώσω αυτό που ήθελα να πω εξ αρχής, Στέλιο: Πολύ διεισδυτικά και γόνιμα βρήκα όλα σου τα σχόλια και σε ευχαριστώ πολύ για την προσεκτική ανάγνωση και τον κόπο διατύπωσής τους.

celin είπε...

φιλε Αντωνη σου εκφραζω τον θαυμασμο κ τη βαθια εκτιμηση μου για τις σκεψεις κ τις ιδεες σου,σε εχω ανακαλυψει εδω κ λιγες μερες κ -διχως καμια διαθεση κολακειας-σου δηλωνω οτι αποτελεσες εμπνευση,κινητηριος μοχλος κ αφορμη για το χθεσινο μου κειμενο το οποιο ονομασα Ο ΘΡΙΑΜΒΟΣ[?] ΤΟΥ ΜΑΞ ΣΤΙΡΝΕΡ

αν κ ειναι ιδιαιτερα μακροσκελες,παιρνω το θαρρος να σου πω οτι θα αποτελουσε μεγαλη τιμη για μενα αν καποτε,του εριχνες μια ματια

Αντωνης είπε...

Σε ευχαριστώ φίλε celin, θα το διαβάσω το κείμενό σου με ενδιαφέρον. Μπορείς να μου δώσεις την διεύθυνση του ιστολογίου σου;

Αντωνης είπε...

@Δημήτρης: ένας deterritorialized κομμουνισμός: Ναι, κάτι τέτοιο έχω κατά νου ως μία άξια λόγου προοπτική. Φυσικά, αυτό δεν την καθιστά προβλέψιμη αυτή τη στιγμή.
@ΝικοςΤριμ: Δεν ξέρω πόσο εύκολη ή απλή είναι η διαδικασία να "ξεφορτωθούμε τα νοσταλγικά σύνδρομα": χρειάζονται σημεία αναφοράς, είναι ανθρώπινο και αναπόφευκτο, και πάντα ήταν κάτι με το οποίο είχε διάδραση η καινοτομία. Ο Μαρξ στην 18η Μπρυμαίρ βάλει κατά της παρέλασης των νεκρών του παρελθόντος και συμβουλεύει να αφήσουμε τους νεκρούς να θάψουν τους νεκρούς, αλλά και ο ίδιος θυμάται τον Τόμας Μορ, τον Μούντζερ, τον Σπάρτακο, τον Γουινστάνλει, τον Σέξμπι. Βλ. και την ανάρτηση "Περί κομμουνιστικής νεκροφιλίας και νεκροφοβίας".

celin είπε...

http://www.celinathens.blogspot.com/

O ΘΡΙΑΜΒΟΣ[?] ΤΟΥ ΣΤΙΡΝΕΡ ειναι η πιο προσφατη αναρτηση

Αντωνης είπε...

@Celin: Συγνώμη, τώρα συνειδητοποίησα ότι είχα ήδη επισκεφθεί το ιστολόγιο και γίνει google follower. Τον Στίρνερ δεν τον έχω διαβάσει παρά μόνο μέσα από το πολεμικό πρίσμα της Γερμανικής ιδεολογίας, καθώς επίσης και μέσα στη συζήτηση της διαμάχης στον Ντεριντά, και σε ένα άρθρο του Simon Tormey, ο οποίος τον θεωρεί ανατρεπτικό σε ό,τι αφορά την μαρξική θεωρία. Συνεπώς δεν θα ήταν υπεύθυνο να εκφέρω άποψη, αλλά πρέπει να πω ότι αποφεύγω να τον διαβάσω για τους λόγους ακριβώς που εκθέτεις στο κείμενό σου--δηλαδή επειδή όλο αυτό τον καιρό υποπτεύομαι ότι συμβαίνει με τον Στίρνερ αυτό ακριβώς που λες ότι συμβαίνει: ότι μεταφράζει απόλυτα την κυρίαρχη ιδεολογία του φιλελεύθερου ατομικισμού πολύ περισσότερο από ό,τι κάποιον ελευθεριακό αναρχισμό. Ή, ακόμα χειρότερα, ότι ο ελευθεριακός αναρχισμός που βρήκε κοινωνική ανταπόκριση και έγινε αποδεκτός σε πολλούς στην Ελλάδα είναι απλώς μια παραλλαγή της κυρίαρχης ιδεολογίας. Είναι μια ιδιαίτερα σκοτεινή σκέψη που κάνω καιρό και πρέπει να σου πω ότι εκφράζεις ακριβέστατα τη λογική της.

celin είπε...

φιλε Αντωνη σε ευχαριστω πολυ που μπηκες στον κοπο να ασχοληθεις με το κειμενο μου.Τιμη μου.
Θα επανελθω διαβαζοντας τη νεα-κ καθε νεα σου-αναρτηση

Αντωνης είπε...

@celin: Δεν πρόκειται για καμμιά τιμή, φίλε celin. Να ξεστραβωθούμε προσπαθούμε, όλοι.

Αντωνης είπε...

@celin: Εύχομαι επίσης καλή δύναμη και καλή συνέχεια. Χρειάζεται η κριτική μάζα που λέμε. Κανείς μας δεν είναι αρκετός, κανείς δεν περισσεύει.

grsail είπε...

Διάβασα το κείμενό σου με προσοχή μέγιστη.
Πολύ ισχυρά τα τρία επιχειρήματα αλλά διατηρώ αντιρρήσεις.
Ίσως οι έννοιες να έχουν διαφορετική βαρύτητα και ρόλο στα επίπεδα της θεωρίας και της πολιτικής δράσης.
Θα επανέλθω όσο πιο σύντομα μπορώ με κάτι πληρέστερο.

Ανώνυμος είπε...

"Ή, ακόμα χειρότερα, ότι ο ελευθεριακός αναρχισμός που βρήκε κοινωνική ανταπόκριση και έγινε αποδεκτός σε πολλούς στην Ελλάδα είναι απλώς μια παραλλαγή της κυρίαρχης ιδεολογίας."
Το ιδιο και ο κομμουνισμος και οι διαφοροι -ισμοι αφου οποιαδηποτε ιδεα του ενος-μοναδος για τη δημιουργια οποιασδηποτε διανθρωπινης οντοτητας (ζευγαρι,φιλοι, ομαδα) ειναι εξ ορισμου καπελλωμενη εννοιολογικα απο την ηδη υπαρχουσα ή θεωρουμενη ως τετοια διανθρωπινη(!) οντοτητα(!) δηλ. την οικογενεια, δηλ. την κοινωνια, δηλ. το συστημα.
με αποτελεσμα ο συμπαθης νεος-μονας του παραδειγματος μας να μπορει μονο δευτερογενως να νοηματοδοτησει αυτην του την ιδεα-επιθυμια για συνδεση με τους αλλους με βαση βεβαιως-βεβαιως το διπολο αρνηση-καταφαση. Με λιγα λογια τον πουτσο κλαιγανε και τον μοιρολογουσαν.
Τι να κανει λοιπον ο φιλτατος συνειδητοποιημενος νεος που ποθει ομαδικα κολπα οταν στην πορεια του προς τη συνειδητοποιηση(!) εχει ηδη δημιουργησει σχεσεις-δεσμους στη βαση του αποπανω διπολου ;
Να κηρυξει σε ολους το αυτεξουσιο ως βασικη αρχη ζην και ευ ζην στη λογικη "ας αφησουμε επιτελους τους εγωισμους και ας κοιταξουμε λιγο τον εαυτο μας" ή αλλιως "συν Αθηνα και χειρα κινει" ή αλλιως "πατα γερα στα ποδια σου ρε καραγκιοζη, ολοκληρο γαϊδουρι, και ασε τι λενε οι αλλοι" ή και ολα αυτα μαζι.
Αν το συστημα διαστρεβλωνει και εξευτελιζει ιδεες οπως π.χ. η κομμουνιστικη ειναι γιατι αυτη τιθεται ως αιτημα (σε ποιον ρε παιδια;). Η προσωπικη βελτιωση, εκλεπτυνση, τελειωση(ουαου) ως αναγκη-επιθυμια μπορει να σπασει αυτο το σχεδιο της διπολικης αποκρισης στο συστημα και να σταθει αυτοτελης και πλερια ως προαπαιτουμενο για τη δημιουργια αυτων των συζευξεων-σχεσεων που ολοι ποθουμε.
Με λιγη καλη διαθεση ολα γινονται!
ΥΓ. Νομιζω οτι οι μεσογειοι διανοητες οφειλουν ν'αρθρωσουν δικο τους λογο συμφωνο με τη γεωγραφικη περιοχη που ζουν και να απογαλακτιστουν ιδεολογικα απο βορειοευρωπαϊκοατλαντικες εννοιες και ορους τυπου κομμουνισμος και τα τοιαυτα. Αλλιως οραματιζεσαι και ζεις τετοιες φασεις στις ομιχλωδεις κοιλαδες του Ρουρ κι αλλιως σε οχτω μηνες καλοκαιρι νταλα ηλιο.
Εχει γαμω τις μερες, παω για σπαραγγια.

grsail είπε...

Όπως έγραψα και στο προηγούμενο σχόλιο, ίσως οι έννοιες, το περιεχόμενο αλλά και η μορφή τους, να έχουν διαφορετική βαρύτητα και ρόλο στα επίπεδα της θεωρίας και της πολιτικής δράσης. Η επίδρασή τους πάνω στην ικανότητα διάχυσης μέσα στην κοινωνία ενός συστήματος αξιών ή μιας ιδεολογίας δεν είναι δυνατόν να παραβλέπεται. Αυτός είναι και ο άξονας των αντιρρήσεών μου.

Πίσω και κάτω από τα όνομα ‘κομμουνισμός’ υπάρχουν πολλά που πολλές φορές δεν δείχνουν όλα προς την ίδια κατεύθυνση. Ακόμη και ένα κομμάτι των ουτοπικών θεωριών ή και του αναρχισμού δεν είναι ασύμβατο με την έννοια του κομμουνισμού.

Ο πλούτος των παραλλαγών που εμπεριέχονται σε μια ιστορικά φορτισμένη έννοια μπορεί να οδηγήσει σε μη ελέγξιμη λειτουργία της. Μήπως λοιπόν προτιμότερος από την προσήλωση σε μια έννοια, που πράγματι έρχεται από μακριά, είναι ο επαναπροσδιορισμός της ‘επιθυμίας’ καθ’ αυτής; Μήπως οι έννοιες φθείρονται και αυτές αποκτώντας και σέρνοντας μαζί τους αρνητικά ανακλαστικά οπότε πρέπει να τις ανανεώνουμε στο περιεχόμενο αλλά και στην μορφή τους;

Είναι για μένα βέβαιο ότι θα χρειαστούμε νέα εργαλεία αν θέλουμε να κάνουμε κατανοητό, δηλαδή ουσιαστικά προσιτό, στον μέσο πολίτη (_χωρίς_ γεωγραφικό περιορισμό) τι πραγματικά σημαίνει ‘εμβάθυνση της αλληλεξάρτησης των ανθρώπινων όντων όχι με δεσμούς εξάρτησης και υποτέλειας αλλά με δεσμούς αυθεντικά κοινωνικούς’.

Όλα αυτά τα λέω διότι πιστεύω βαθύτατα ότι οι περισσότεροι κομμουνιστές ή αριστεροί δεν είναι πραγματικά σε θέση να δικαιολογήσουν τις αντιλήψεις τους. Ίσως θα έπρεπε να επαναδιοχετευτούν (μάλλον επαναπροσφερθούν) οι βασικές – δομικές ιδέες στον κόσμο ‘αποδελτιωμένες’, απαλλαγμένες δηλαδή από τις ταμπέλες και όλο το άκαμπτό τους μέρος. Είναι ίσως επικίνδυνο (και εγωιστικό;) να υποτιμούμε την ισχύ που διαθέτουν ‘τα επώδυνα ιστορικά μπαγκάζια’. Πρέπει να κατανοήσουμε την σημασία του γεγονότος ότι ακόμα και απλά (πολλές φορές απλοϊκά) κείμενα όπως αυτά της σύγχρονης Γερμανικής αριστεράς δεν είναι κτήμα του μέσου πολίτη.

Επειδή είμαι από την φύση μου προβοκάτορας θα παραφράσω ένα σχόλιο του Νίτσε για την ηθική : ο κομμουνισμός είναι υπόθεση εκείνων που δεν μπορούν να απελευθερωθούν από αυτόν, γι αυτό και αποτελεί μέρος των όρων της ύπαρξής τους. Δεν μπορεί κανείς ν’ ανατρέψει τους όρους της ύπαρξης, ό,τι μπορεί μόνο είναι: να μην τους έχει !

Πραγματικά ελπίζω να έγινα κατανοητός, μακάρι να είχα την ικανότητα να εμφανίσω περισσότερο ξεκάθαρα την άποψή μου.

Αντωνης είπε...

"Αν το συστημα διαστρεβλωνει και εξευτελιζει ιδεες οπως π.χ. η κομμουνιστικη ειναι γιατι αυτη τιθεται ως αιτημα (σε ποιον ρε παιδια;). Η προσωπικη βελτιωση, εκλεπτυνση, τελειωση(ουαου) ως αναγκη-επιθυμια μπορει να σπασει αυτο το σχεδιο της διπολικης αποκρισης στο συστημα και να σταθει αυτοτελης και πλερια ως προαπαιτουμενο για τη δημιουργια αυτων των συζευξεων-σχεσεων που ολοι ποθουμε."

Έχω την αίσθηση ότι ταυτίζεις την κομμουνιστική υποκειμενικότητα με την συνδικαλιστική, και μάλιστα της κακιάς ώρας. Ο κομμουνισμός δεν προβάλλει αιτήματα για να ικανοποιηθούν από το αστικό κράτος αλλά κοντράρεται άμεσα με την έννομη τάξη του. Εξ απανέκαθεν που λέμε--απ' τους πληβείους ως τους σπαρτακιστές, και απ' τον Σεν Ζυστ στον Λένιν. Όσο για την λύση που λέγεται "προσωπική βελτίωση", ανήκει σε ένα λεξιλόγιο ξένο προς τον κομμουνισμό όχι γιατί ο κομμουνισμός δεν πιστεύει στον μετασχηματισμό του ατόμου (το ακριβώς αντίθετο), αλλά γιατί αυτός ο μετασχηματισμός δεν μπορεί να εννοηθεί με όρους "βελτίωσης" ή τελειοποίησης. Ο δούλος δεν απελευθερώνεται με τον να εκλεπτύνεται αλλά με το να εξεγείρεται, δηλαδή με το να πάψει να είναι δούλος. Μετασχηματισμός και στις δύο περιπτώσεις, αλλά στην μία με όρους εξωγενείς προς το υποκείμενο και πραγμοποιημένους (εκλέπτυνση, κλπ) και και στην άλλη με όρους εμμένειας και είναι.

Με λίγα λόγια, το "βήμα μπροστά" που προτείνεις αναπαράγει κάθε μορφή ρεφορμισμού από τον 19ο αιώνα και μετά, προϋποθέτοντας μια απόλυτη αντίστιξη ανάμεσα στην αλλαγή του εαυτού και την αλλαγή της κοινωνίας, ανάμεσα στις υποκειμενικές και τις αντικειμενικές διαστάσεις του κοινωνικού, κλπ. Είναι απλώς μη διαλεκτική σκέψη και όχι πολυπλοκοποίηση της διαλεκτικής σκέψης.

Αντωνης είπε...

@Grsail: Η πρόταση "Όλα αυτά τα λέω διότι πιστεύω βαθύτατα ότι οι περισσότεροι κομμουνιστές ή αριστεροί δεν είναι πραγματικά σε θέση να δικαιολογήσουν τις αντιλήψεις τους. Ίσως θα έπρεπε να επαναδιοχετευτούν (μάλλον επαναπροσφερθούν) οι βασικές – δομικές ιδέες στον κόσμο ‘αποδελτιωμένες’, απαλλαγμένες δηλαδή από τις ταμπέλες και όλο το άκαμπτό τους μέρος"

περιγράφει απλά το γενικό πρόσταγμα κάθε "ανανεωτικής" αριστεράς, της οποίας η συνεισφορά περιορίστηκε στο "κομμουνισμός αλλά χωρίς τα επικίνδυνα συστατικά" --κατά το καφές χωρίς καφεϊνη, κλπ. Όλες οι αριστερίζουσες μορφές που επικράτησαν στην δυτική Ευρώπη μετά το 1945 περιέγραψαν τον εαυτό τους ως "αποδογματικοποιημένες", "εύκαμπτες", κλπ. Τι πέτυχαν; Πέτυχαν σε ορισμένες περιπτώσεις οι κομματικοί τους φορείς να σχηματίσουν κυβερνήσεις, να ανέβουν στην εξουσία μέσα στα πλαίσια του αστικού κράτους. Πέτυχαν να δημιουργήσουν τον Μιτεράν ή τον Α. Παπανδρέου ή τον Π. Γκονζάλεθ ή τον Κύρκο. ΟΚ. Αυτό είναι το μέλλον μετά τον κομμουνισμό; Αστική φιλελεύθερη δημοκρατία με ζιβάγκο ή φυσαρμόνικα για να μην πολυδεξιίζουμε; Μα, αυτή δεν είναι που έχει σηκώσει τα χέρια ψηλά και κάνει την κορόϊδα στις μέρες μας;

Με λίγα λόγια: ΜΑΚΑΡΙ να ήταν τόσο απλά τα πράγματα ώστε να γινόταν να καταστήσουμε τον κομμουνισμό ελεύθερο από δογματικές ή αξιωματικές προτεραιότητες και συνάμα αποτελεσματικό για αυτά που μετράνε στην υλική ζωή των κοινωνιών, αλλά δεν είναι καθόλου ούτε απλό ούτε προφανές το πώς γίνεται να έχεις την πίττα ολόκληρη και το σκυλί χορτάτο.

grsail είπε...

Εγώ θέλω να έχουμε την πίττα ολόκληρη και το σκυλί χορτάτο.

Θέλω μια ‘αριστερά’ ριζοσπαστική και ασυμβίβαστη με ένα καλά επεξεργασμένο σύστημα _σύγχρονων_ ιδεών που να είναι προσιτό και κατανοητό σε βάθος από τους πολίτες (χωρίς γεωγραφικό περιορισμό). Τα ζιβάγκο και οι φυσαρμόνικες είναι για αυτούς που διαλάθουν της ιστορίας.

Θέλω μια ‘αριστερά’ που να μπορεί χωρίς φόβο και ενοχές να δει κριτικά και από απόσταση (πλέον) τον Μαρξ όπως και να εμπεριέχει τον Κροπότκιν την Ρόζα, τους Μαύρους Πάνθηρες και το New Left αλλά και την Μπάαντερ Μάινχοφ.

Ζητάω πολλά;

[ το ‘αριστερά’ το έβαλα σε εισαγωγικά διότι και αυτή η έννοια φοβάμαι ότι πρέπει να επανακαθοριστεί ! ]

Αντωνης είπε...

@grsail: Το ζήτημα δεν είναι αν ζητάς πολλά αλλά το πώς μπορούν να δοθούν αυτά που ζητάς και από ποιον. Τόσο ο ευρωκομμουνισμός όσο και ο ευρωσοσιαλισμός αποδείχθηκαν ιστορικά ανεπαρκείς και αναιμικές προοπτικές (κοινώς, σούπες). Στην ουσία, έχεις να κάνεις με το πρόβλημα των ασύμβατων χρονικοτήτων επανάστασης (ρήξη) και αναμόρφωσης (διάρκεια) και ΤΑΥΤΟΧΡΟΝΑ, με το πρόβλημα της σχέσης επαναστατικού υποκειμένου, κράτους και εξουσίας. Τα προβλήματα αυτά παραμένουν ανεπίλυτα σήμερα και δεν εξαφανίζονται ούτε με ευχολόγια ούτε με επικλήσεις της απελευθέρωσης απ' τον δογματισμό. Ο δογματισμός δεν ήταν απλώς βίτσιο ορισμένων κολλημένων μυαλών αλλά μορφή ανταπόκρισης σε προβλήματα, όπως μορφή ανταπόκρισης σε προβλήματα είναι και τα αντίθετά του, ο εκλεκτικισμός ή οι οπορτουνιστικές συνθέσεις.

Θεωρώ σημαντικό να παλεύουμε με τα προβλήματα αλλά εξίσου σημαντικό να μην υποτιμούμε το μέγεθός τους και τις επιπλοκές που παρουσιάζουν. Γιατί στην ουσία, δεν είναι ο κομμουνισμός ως μορφή επιστροφής προς τα πίσω vs εναλλακτικές μορφές προχωρήματος μπροστά. Εγώ δεν βλέπω τι μπορεί σήμερα να θεωρηθεί ως χειραφετητική πολιτική που προχωρά πραγματικά μπροστά από εκεί που έφτασε ο ιστορικός κομμουνισμός, που επιλύει τα προβλήματα στα οποία προσέκρουσε ο ιστορικός κομμουνισμός. Πολύ θα θέλαμε όλοι μια τέτοια πολιτική, αλλά δεν έχει ούτε αναπτυγμένη θεωρία ούτε συγκροτημένη πολιτική έκφραση κάπου. Για να βρούμε ένα τρόπο να την αρθρώσουμε χτυπιόμαστε όλοι όσοι χτυπιόμαστε.

grsail είπε...

'... ούτε αναπτυγμένη θεωρία ούτε συγκροτημένη πολιτική ...'

Το κακό είναι ότι με αυτές τις τελευταίες σου θέσεις οπωσδήποτε συμφωνώ. Κακό, διότι οι συγγενείς θεωρήσεις ενός προβλήματος συνήθως δεν οδηγούν στην λύση του ...

Ανώνυμος είπε...

"Στην ουσία, έχεις να κάνεις με το πρόβλημα των ασύμβατων χρονικοτήτων επανάστασης (ρήξη) και αναμόρφωσης (διάρκεια) και ΤΑΥΤΟΧΡΟΝΑ, με το πρόβλημα της σχέσης επαναστατικού υποκειμένου, κράτους και εξουσίας. "
Εισαι θεος, ηλιος καλοκαιρινος...!
Ακριβως γι'αυτο,αδερφακι,δεν λυνεται διαλεκτικα.
Οσο για το δουλο που εξεγειρεται: "Μεταξύ δουλείας και δουλείας δεν υπάρχει καμμιά διαφορά.
Με το να κάμεις μιαν επανάσταση κι αποτινάξεις το ζυγό,δεν έκαμες τίποτα.
Το ‘21 αυτό έκαμε. Το να μην ξαναεμπέσεις σε ζυγό-αυτό είναι επανάσταση."
ΥΓ.Οι λεξεις, οπως τις εχουν χιλιο(απο)νοηματοδοτησει γενιες και γενιες δεν ειναι συμμαχος μας.
Δυο τηγανιες σπαραγγια και επεται συνεχεια.

Αντωνης είπε...

Αυτά τα σπαράγγια με ιντριγκάρουν:-) Όπως και η μη διαλεκτική λύση του προβλήματος. Αναμένω στο ακουστικό μου.;-)

Αντωνης είπε...

Στο ιστολόγιο LeftG700, το οποίο έχει μια δεδηλωμένη αδυναμία για τον συντάκτη του παρόντος ιστολογίου (αφιερώνοντάς του συχνά ένα είδος ανάστροφου εγκωμίου υπό μορφή λιβέλων), γράφτηκαν τα εξής για το παραπάνω ποστ, τα οποία αντιγράφω εδώ για χάρην πληρότητας της συζήτησης και προσβασιμότητας της κριτικής απέναντι στο κείμενό μου. Το πράττω όμως άνευ δικού μου σχολιασμού, μια και οι τακτικές που υιοθετεί το εν λόγω ιστολόγιο εδώ και αρκετό καιρό με προβληματίζουν βαθύτατα σε ό,τι αφορά τη δεοντολογία τους, την ειλικρίνεια προθέσεών τους, και την στοιχειωδώς καλή πίστη τους.


Νομιναλισμοί…


Όσοι μιλούν για το όνομα του κομμουνισμού στο όνομα ενός κομμουνισμού που πηγάζει από την επιθυμία, ξεχνούν τη διαφορά μεταξύ επιθυμίας και ανάγκης. Επιθυμία είναι να θέλεις να δοκιμάσεις το μενού ενός νέου εστιατορίου, στο οποίο, έμαθες, ότι ο σεφ κατέχει καλά την τέχνη του φιλέτου πάπιας με σως από δαμάσκηνα. Ανάγκη είναι να πρέπει να παραμείνεις μέχρι αργά το μεσημέρι στη λαϊκή μέχρι να πέσουν αρκετά οι τιμές στις γόπες. Αυτοί όμως που θα κουβαλήσουν στους ώμους τους τον κομμουνισμό έχουν ανάγκες. Και είναι πρόθυμοι να χαλαλίσουν μερικές γόπες σε όσους περιφρονούν αυτές τις ανάγκες ως «ταπεινές», εν συγκρίσει με το «μεγαλείο» της επιθυμίας…

Όσοι μιλούν για έναν κομμουνισμό «που δεν φοβάται να αποτύχει», ξεχνούν ότι η αποτυχία δεν έχει το ίδιο κόστος για όλους. Άλλο είναι το κόστος του να μην παίρνεις πρόσκληση στις πανηγυρικές εκδηλώσεις της Ακαδημίας των Σοφών, κι άλλο να σε σταυρώνουν στην Αππία οδό… Ατυχώς γι’ αυτούς τους «ατρόμητους», η συσσωρευμένη εμπειρία των εκατομμυρίων σταυρών έχει καταστήσει ολοφάνερη την απάτη του συνθήματος «ή όλοι μας θα δοξαστούμε, ή όλοι σας θα πεθάνετε»…

Όσοι μιλούν για έναν κομμουνισμό απαλλαγμένο ως δια μαγείας από την πολιτική, καταντούν να περιμένουν από τον αχαλίνωτο καπιταλισμό να τους λύσει το πρόβλημα του κράτους. Έτσι, φαντάζονται, οι καημένοι, ότι θα περάσουν διά της μεθόδου του διακτινισμού από το Βασίλειο της Ανάγκης στο Βασίλειο της Ελευθερίας· χωρίς να λερώσουν τα αβρά χεράκια τους με τα σκατά της εξουσίας…

Όσοι λοιπόν μιλούν για το όνομα του κομμουνισμού στο όνομα ενός κομμουνισμού που στο μυαλό τους δεν είναι κάτι διαφορετικό από μια άλλη σχολή φιλοσοφικής σκέψης, μιλούν απλώς για έναν κατ’ όνομα κομμουνισμό. Μιλούν στην ουσία για ‘κομμουνισμό’. Μιλούν για ένα πουκάμισο που δεν πρόκειται να υφανθεί ποτέ ώστε να φορεθεί κάποτε. Μιλούν για έναν νέο «Ιστό της Πηνελόπης» — η ενασχόληση με τον οποίο όμως τους εξασφαλίζει ισόβια και «ένδοξη» απασχόληση. Και δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι, συχνά, αποσπούν τον θαυμασμό αυτών οι οποίοι έχουν απωθήσει τελειωτικά κάθε όραμα ριζικής κοινωνικής αλλαγής. Δηλαδή, το όραμα ακριβώς αυτού για το όνομα του οποίου γίνεται τόσος ντόρος: Του κομμουνισμού!

grsail είπε...

Ομολογώ ότι δεν μπόρεσα να εισέλθω στην ανύπαρκτη η πολύ καλά, κατά την γνώμη μου, κρυμμένη σημασία του κειμένου 'νομιναλισμοί'.
Ελπίζω όμως (εξ' ενστίκτου) και εύχομαι να μην ατυχήσουμε να δούμε ποτέ αυτούς που οικτίρουν την επιθυμία και εκθειάζουν την ανάγκη να λερώνουν τα δικά τους χέρια με «τα σκατά της εξουσίας».

Αντωνης είπε...

Ας εκμεταλλευτώ τις όποιες θεωρητικά παραγωγικές σκοπιές της κριτικής, όσο και αν η ίδια αρκείται σε άλλου είδους απολαύσεις. Οφείλω να πω ότι η έννοια της ανάγκης δεν είναι αμελητέα στο έργο του Μαρξ, και συγκεκριμένα στα Οικονομικά και φιλοσοφικά χειρόγραφα. Προφανώς, απουσιάζει από το κείμενό μου μια επαρκής θεώρηση της σχέσης της έννοιας της ανάγκης στον Μαρξ (και δη της "ριζοσπαστικής ανάγκης"--"radical need"--με την έννοια της επιθυμίας στον Λακάν, αν και υπάρχει νομίζω έδαφος που χρειάζεται διερεύνηση εκεί. Μέχρι νεοτέρας για αυτό, παραπέμπω στο κλασικό βιβλίο της Agnes Heller, The Theory of Need in Marx, καθώς και στο αρθράκι αυτό, που αποτελεί μια χρήσιμη εισαγωγή στο θέμα: http://www.situation.ru/app/j_art_653.htm

Δημήτρης είπε...

Νομίζω πως ο LeftG700 αναφέρεται στο Μωυσή Μπουντουρίδη και όχι σε αυτό το ιστολόγιο, τουλάχιστον αυτό προκύπετι από τις τελευταίες αναρτήσεις του.

Αντωνης είπε...

@Δημήτρης: Όχι, είναι αρκετά ξεκάθαρο το ότι αναφέρεται στο πιο πάνω κείμενο, όπως αναφέρεται στο blog και άλλη αναφορά σε poll που είχα, όπως αναφέρονται και 3-4 πρόσφατες αναρτήσεις. Δυστυχώς, είμαι ιδιαίτερα popular στο εν λόγω ιστολόγιο. Για τον Μωυσή δεν υπάρχει (ακόμα) κάποια αναφορά.

Δημήτρης είπε...

Ναι έχεις δίκιο, μπερδεύτηκα από την τελευταία ανάρτηση που αναφέρεται προσωπικά στον Μωυσή Μ. Δεν είχα δει τις προηγούμενες, όπως αυτή για τους διανοούμενους. Δυστυχώς μου είναι πολύ οικεία αυτή η συμπεριφορά. Στο χώρο υπάρχουν, σχηματικά, δύο τρόποι για να αναμετρηθεί κανείς με την άσχημη κατάσταση στην οποία έχει περιέλθει η αριστερά. Ο ένας είναι να την βιώσεις και ως προσωπική αποτυχία καθώς άσχετα από το ποιό πιστεύεις πως είναι το δικό σου μερίδιο ευθύνης, είσαι τμήμα αυτού του χώρου και άρα μοιράζεσαι την όποια αποτυχία ή επιτυχία. Ο άλλος είναι να αναζητάς συνέχεια ενόχους, εκείνους που υπονομεύουν. Είναι το γνωστό blame game, το οποίο βέβαια είναι παρηγορητικό, εχθρός της σκέψης και φίλος κολακευτικών αυταπατών.
Επί της ουσίας τώρα: Από πότε οι ανάγκες, ανέγγιχτες από την ιδεολογία, υποδεικνύουν απαρέγκλιτα το δρόμο για τον κομουνισμό, ενώ η επιθυμία είναι εσαεί πιασμένη στα δίχτυα της καπιταλιστικής ιδεολογίας; Μάλλον έχουμε να κάνουμε με την επαναφορά των "σιδερένιων νόμων της ιστορίας" από την πίσω πόρτα...