Πέμπτη, 18 Μαρτίου 2010

Μερικές περαιτέρω σκέψεις για το θέμα της Άγρα

Στις 13 του Μάρτη, οι εκδόσεις Άγρα εξέδωσαν την ακόλουθη ανακοίνωση:

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΔΟΣΕΩΝ ΑΓΡΑ
ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΠΡΟΣΛΗΨΗ ΤΟΥ ΝΤΙΝΟΥ ΠΑΛΑΙΣΤΙΔΗ
Σάββατο 13 Μαρτίου 2010
Επειδή το πρωτεύον είναι να παραμείνει εν λειτουργία η « Άγρα », ώστε να συνεχίσει να υπηρετεί τα γράμματα με το ήθος, την πολιτική της ως προς την επιλογή τίτλων και την αισθητική που τη διακρίνουν στα τριάντα χρόνια της παρουσίας της˙ επειδή, επίσης, ο ασύμμετρος πόλεμος που εξαπολύθηκε εναντίον της « Άγρας » απειλούσε να φθείρει τον εκδοτικό οίκο στο σύνολό του, τον ιδρυτή της, τους εργαζόμενούς της και τους συνεργάτες της συγγραφείς και μεταφραστές˙ επειδή, τέλος, η « Άγρα » ούτε είναι ούτε θέλησε ποτέ να γίνει Wind, Alex Pack, ΜΕΤΚΑ ή οποιαδήποτε άλλη επιχείρηση αυτού του είδους, κρίνουμε ότι η επαναπρόσληψη του Ντίνου Παλαιστίδη, με όρους που συμφωνήθηκαν κατόπιν διαλόγου, θα λειτουργήσει λυτρωτικά για όλους.
Επιπλέον, η πράξη αυτή θα στερήσει και τα τελευταία προσχήματα από όσους, χωρίς να γνωρίζουν τα καθέκαστα, και πιθανόν δίχως να ενδιαφέρονται καθόλου να τα πληροφορηθούν, συμμετείχαν σε μια εκστρατεία σπίλωσης και ηθικού προπηλακισμού, ανασύροντας με μεγάλη ευκολία τα κλισέ ενός καταγγελτισμού ο οποίος, αν δεν βολεύεται από τα γεγονότα, απλώς τα αναποδογυρίζει˙ μόνον έτσι άλλωστε θα μπορούσαν να χαρακτηρίσουν « δίωξη συνδικαλιστή » ή « απειλή για τις συνδικαλιστικές ελευθερίες όλων » την απόλυση ενός εργαζόμενου που, όταν προ εξαετίας προσελήφθη από την « Άγρα », ήταν πρόεδρος του Συλλόγου Υπαλλήλων Βιβλίου-Χάρτου.
Μας μένει ως ικανοποίηση αφενός η δημόσια αποδοχή, από την πλευρά των ίδιων των εργαζόμενων-απεργών, ότι « οι συνθήκες εργασίας στην “ Άγρα ” σαφώς και δεν μοιάζουν με συνθήκες εργασιακού μεσαίωνα », αφετέρου η ηθική υποστήριξη που βρήκε ο εκδοτικός μας οίκος από δεκάδες ανθρώπους των γραμμάτων, οι οποίοι υπενθύμισαν δημοσίως και ενυπογράφως ότι στα τριάντα χρόνια της λειτουργίας της, η « Άγρα » και τα εργασιακά δικαιώματα των ανθρώπων της σεβάστηκε απολύτως και τις συνδικαλιστικές τους ελευθερίες τίμησε και τα γράμματα υπηρέτησε με τις εκδοτικές επιλογές της σχετικά με τους συγγραφείς, το περιεχόμενο και την αισθητική αρτιότητα των βιβλίων.
Κι έτσι ακριβώς θα συνεχίσει, με πρώτο στόχο τη συμπλήρωση των χιλίων τίτλων της.
Όπως συμφωνήθηκε με τον Σύλλογο Υπαλλήλων Βιβλίου – Χάρτου, την Τρίτη, 16 Μαρτίου 2010, στις 12.00, θα σβηστούν από κάθε πλευρά όλες οι ανακοινώσεις σχετικά με την απόλυση και την επαναπρόσληψη του Ντίνου Παλαιστίδη από το Διαδίκτυο. Πιο συγκεκριμένα για την « Άγρα » από το blog, το facebook και το site της.
Ομολογώ ότι το παραπάνω κείμενο με εντυπωσιάζει σε μια σειρά επιπέδων και για μια σειρά από λόγους:

α) ένας εκδοτικός οίκος εκδίδει ανακοίνωση με την οποία προαναγγέλει θριαμβευτικά την επίτευξη της εξάλειψης του λόγου, της συναινετικής σιωπής: "θα σβηστούν από κάθε πλευρά όλες οι ανακοινώσεις σχετικά με την απόλυση και την επαναπρόσληψη του Ντίνου Παλαιστίδη από το Διαδίκτυο." Προφανώς, όσοι από μας εκφέραμε επίσης λόγο χωρίς να είμαστε συνδικαλιστικά προσκείμενοι στον Σύλλογο Υπαλλήλων Βιβλίου-Χάρτου χάνουμε κάθε ηθικό δικαίωμα να συνεχίσουμε να προβληματιζόμαστε με τα τεκταινόμενα. Το θέμα έκλεισε με την επαναπρόσληψη. Αυτό το αποφάσισε ο ίδιος ο εκδοτικός οίκος, που προφανώς θεωρεί ότι θίγεται βαρέως από κάθε ανάλυση των υλικών συνθηκών παραγωγής στον εκδοτικό χώρο, κάθε βλέμμα που δεν προσποιείται ότι οι ιδέες κατεβαίνουν από τους αιθέρες και τυπώνονται μαγικά στο χαρτί για να καταλήξουν, δια της απλής επιθυμίας μας, στα ράφια μας.

β) Ο εκδοτικός οίκος ανακοινώνει την επαναπρόσληψη χωρίς να δώσει την παραμικρή εξήγηση για την λογική της και χωρίς να υπαναχωρήσει σε τίποτε σε ό,τι αφορά τις προηγούμενες (και εξακολουθητικά άσχετες με το θέμα) θέσεις του περί ιδιαίτερης ευαισθησίας του σε εργασιακά ζητήματα, αισθητικής και γούστου του, κλπ. Με άλλα λόγια, ανακοινώνει ευθαρσώς ότι υπέκυψε στον "ασύμμετρο πόλεμο" εναντίον του, επαναπροσλαμβάνοντας κάποιον χωρίς να έχει αλλάξει άποψη για τίποτε και στο παραμικρό. Το πώς συμβιβάζεται η δημόσια θέση ότι ο οίκος ουσιαστικά υπέκυψε σε κάτι που αντιλαμβάνεται ως ωμό εκβιασμό --"εκστρατεία σπίλωσης και ηθικού προπηλακισμού"-- με την ρητορική περί ηθικής ανωτερότητας που διαπνέει όλη την ανακοίνωση παραμένει μυστήριο. Εάν οι αντιδράσεις ήταν εκβιαστικές, τότε η απόλυση ήταν ηθική και νόμιμη. Και αν η απόλυση ήταν ηθική και νόμιμη, τότε πώς είναι ηθική και νόμιμη και η επαναπρόσληψη, και μάλιστα με τόνους "ορίστε, σας βουλώσαμε, για να μάθετε άλλη φορά να μιλάτε για μας";

γ) Η επιθετικότητα που διακρίνει το σύνολο της ανακοίνωσης, η τάση της να σκιαγραφεί τον εκδοτικό οίκο ως θύμα συμπαιγνίας και βρώμικων παιχνιδιών από αταυτοποίητους παράγοντες, η ρητορική του θύματος, και, ταυτόχρονα, η πόζα αφ υψηλού παραμένουν ανεξήγητα αμείωτες. Το σύνολο θυμίζει το ύφος έκπτωτου αριστοκράτη που πουλάει μεν τα τιμαλφή της γιαγιάς του σε εξευτελιστική τιμή, διατηρεί όμως το ηθικό δικαίωμα να κοιτάζει τον αγοραστή με απεριόριστη περιφρόνηση. Και έτσι, αφενός εκφράζεται η ελπίδα η επαναπρόσληψη να λειτουργήσει "λυτρωτικά για όλους", και αφετέρου δυναμιτίζεται κάθε τέτοια προοπτική με την επιμονή στην επανάληψη μιας σειράς "ημέτερων" κλισέ και στερεοτύπων.

Αυτά τη στιγμή που από το πρώτο τρίμηνο της κρίσης στην Ελλάδα (τελευταίο τρίμηνο του 2009), ο κλάδος "βιβλία-χαρτικά" είναι από τους περισσότερο θιγμένους απ' την οικονομική δυσανεξία, τη στιγμή δηλαδή που η κρίση αναδεικνύει και σε αυτό τον τομέα (όπως και σε αυτό των περιοδικών εκδόσεων και των ΜΜΕ), το γεγονός ότι οι ιδέες και η κυκλοφορία τους είναι τρομακτικά ευάλωττες σε συνθήκες οικονομικής ύφεσης. Αντί να επιδίδεται σε ασκήσεις ναρκισισμού και αυτοπειβεβαίωσης ακολουθώντας το παράδειγμα της Άγρα όμως, η κοινότητα των γραμμάτων και του λόγου έχει την ευκαιρία να προβληματιστεί για ορισμένες πικρές αλήθειες: 

1. Ο κριτικός λόγος, περιλαμβανομένου του κριτικού λόγου για την κρίση, αποτελεί ένα από τα πρώτα θύματα της κρίσης. Αυτό σημαίνει ότι ουσιαστικά η κρίση δημιουργεί τις συνθήκες εξάλειψης, ή στην καλύτερη περίπτωση δραστικής συρρίκνωσης, της δημόσιας κριτικής σκέψης που θα μπορούσε να αποτελέσει έναυσμα ή βάση αντίστασης στα τεκταινόμενα. Αυτό είναι πολύ σημαντικό αντικείμενο προβληματισμού και θα άξιζε τον κόπο του εκδοτικού οίκου να αρχίσει να ξοδεύει την ενέργειά του για να προβληματιστεί λίγο παραγωγικότερα επί τούτου.

2. Μειώνοντας δραστικά το περιθώριο κέρδους στον εκδοτικό τομέα, η κρίση θέτει αδήριτα το ερώτημα: τι αξίζουν οι λέξεις; Αντί να οδηγεί σε ψευδο-αριστοκρατικές επικλήσεις αισθητικής ανωτερότητας, το ερώτημα αυτό θα έπρεπε να ληφθεί σοβαρά υπόψιν. "Αξίζουν" όλες οι λέξεις το ίδιο όταν το διακύβευμα είναι η επιβίωση; Τι ακριβώς εννοούμε με τη λέξη "αξία"; Είναι ο λόγος στις κοινωνίες μας θεματοφύλακας μιας έννοιας της αξίας που δεν μπορεί να αναχθεί στην κοινή της εμπορική σημασία και χρήση; Με ποια εχέγγυα προστατεύεται η μη αναγωγιμότητα του λόγου στις γενικές συνθήκες που διέπουν τις εμπορικές συναλλαγές; 

3. Είναι ή δεν είναι γεγονός ότι ο σχετικά εδραιωμένος στην Ελλάδα ρόλος του "δημόσιου διανοουμένου", του διανοουμένου δηλαδή που δεν περιορίζεται στην εξειδικευμένη έρευνα και την συγγραφή αλλά παρεμβαίνει στα δημόσια πράγματα, βρίσκεται ο ίδιος σε κρίση; Με δεδομένο το γεγονός ότι ο ρόλος του δημόσιου διανοουμένου προαπαιτεί την αυτονομία του από κάθε λογής ιδιαίτερα συμφέροντα, πώς θα πρέπει να αντιληφθούμε την πασιφανή εξάρτηση της πρόσβασης στον δημόσιο λόγο από τις νέες οικονομικές συνθήκες (βλ. τις απολύσεις σημαντικών αρθρογράφων από την Ελευθεροτυπία, για παράδειγμα). Πώς θα διαφυλαχθεί η ακεραιότητα του δημόσιου λόγου όταν ένας αριθμός διανοουμένων αναγκάζεται να διαγκωνίζεται για πρόσβαση σε έναν όλο και πιο εργαλειοποιημένο εκδοτικό χώρο, όπου η παραμικρή διαφωνία με τις θέσεις εκδοτών ή συναρτωμένων με τους εκδότες συμφερόντων θα μπορεί να οδηγεί σε άμεσο παραγκωνισμό χωρίς δεύτερη σκέψη ("φύγε συ, έλα συ"); Είναι άσχετη η άμεση υποστήριξη στις εκδόσεις Άγρα με την ανάδυση ενός κλίματος φόβου και αβεβαιότητας ανάμεσα στους διανοούμενους που εκδίδουν τα έργα τους στην ελληνική εκδοτική αγορά; Και αν η διανοητική αυτονομία κλονίζεται άμεσα υπό συνθήκες κρίσης, υπήρξε ποτέ ως πραγματική διάσταση της λειτουργίας των δημόσιων διανοουμένων; Ή μήπως η αυτονομία αυτή δεν είναι παρά μια ιδεολογική οπτασία που δημιουργείται υπό συνθήκες "φυσιολογικής" διάταξης των σχέσεων παραγωγής και των συνθηκών εξασφάλισης υπεραξίας και κέρδους;

Εικόνα: farm1.static.flickr.com 

12 σχόλια:

Νοσφεράτος είπε...

Επιπλεον δεν καταλαβαινω τον ...λογο αυτου του απσοπασματος
- με την φιλοσοφικήν εννοιαν πάντα του Ορθου λόγου


''δίωξη συνδικαλιστή » ή « απειλή για τις συνδικαλιστικές ελευθερίες όλων » την απόλυση ενός εργαζόμενου που, όταν προ εξαετίας προσελήφθη από την « Άγρα », ήταν πρόεδρος του Συλλόγου Υπαλλήλων Βιβλίου-Χάρτου.''

ασε που δεν θα σβησουμε απολυτως τιποτα ..Αντιθετως θα πολλαπλασιασουμε ...

Αντωνης είπε...

Έλα μου ντε! Είπα να το θίξω και γω, αλλά δεν είναι το μόνο λογικά ανακόλουθο και σ' αυτή την ανακοίνωση.

Sylas είπε...

νομίζω πως το όλο ζήτημα έχει γίνει θέατρο σκιών με καραγκιοζοπαίχτη φυσικά τις εκδόσεις ΑΓΡΑ και επίδοξο καραγκιοζοπαίχτη εμάς τους υπολοίπους.

Κατά την ταπεινή μου γνώμη είναι θέμα ήσσονος σημασίας, ειδικά σε επίπεδο εργασιακών σχέσεων.

Μία εταιρεία έχει το αυτοδιοίκητο. Ένα αυτοδιοίκητο που αναμφίβολα υπάγεται σε ένα νομικό πλαίσιο που πρώτιστα έχει στόχο να προστατεύσει τον εργαζόμενο αλλά κυρίως την εταιρεία.

Εμείς δηλαδή ζητάμε εργασιακή δικαιοσύνη από ένα σύστημα σχέσεων "φυλογενετικά" άδικο. Νομίζω πως οι εκδόσεις ΑΓΡΑ με την επαναπρόσληψη του Ντίνου δεν απέδειξαν τόσο τη φερεγγυότητα και την αξιοκρατία του οίκου τους. Όλο αυτό το γαϊτανάκι με τον Τύπο, τα blogs απέδειξε αν μη τι άλλο, ότι δεν είναι πράγματι μία απρόσωπη εταιρεία με τον -συγχωρέστε με- σταρχιδισμό των υπολοίπων.

Νοσφεράτος είπε...

Οι Μόνοι χαμένοι πραγματικά στην υποθεση ηταν οι ..49 ..Ε ας προσεχαν

Αντωνης είπε...

@Sylas: Συμφωνώ ότι το θέμα αυτό καθαυτό είναι ήσσονος σημασίας. Αυτό που είναι μείζοντος σημασίας (για μένα) είναι η συζήτηση που ΔΕΝ γίνεται, και της οποίας άξονες θίγουν τα σημεία 1, 2, και 3. Ελπίζω ότι αυτό, το γεγονός ότι αυτά είναι τα σημεία που για μένα έχουν ζωτική σημασία για την κοινωνία μας αυτή τη στιγμή, ήταν προφανές από την ανάρτηση.

Greek Rider είπε...

Αντώνη μου έκανε και μένα εντύπωση το ύφος της ανακοίνωσης.

Επί της ουσίας, το πρόβλημα που θέτεις είναι τραγικό. Και όχι μόνο για διανοούμενους αλλά και γενικότερα για τον επιστημονικό λόγο και γενικά για τον Λόγο.

Η νομιμοποίηση και επαλήθευση της αλήθειας του Λόγου γίνεται πλέον με βάση το εταιρικό κέρδος.

Ανώνυμος είπε...

demos
Ο Θεσμός τής Σαπίλας [Institution of Rot Michel de Certeau]:

Αυτό είναι το παιγνίδι των «θεσμών». Εγκαθιστά τη σαπίλα στο εσωτερικό των «θεσμών», ενώ συγχρόνως την υποδηλώνει. Ορίζει τη θέση της, αλλά τη συγκροτεί σαν εσώτερο μυστικό εντός αυστηρά καθορισμένων ορίων: μεταξύ μας, δεν είσαι παρά τσούλα τού συστήματος, «υποκείμενο που υποτίθεται ότι γνωρίζει». Εγκαθιστώντας τη σαπίλα στο εσωτερικό του, ο «θεσμός» επιφορτίζεται με το καθήκον τής «σαπίλας», οριοθετώντάς την ως αλήθεια η οποία είναι γνωστή και κοινολογούμενη στο εσωτερικό, επιτρέποντας συγχρόνως ένα άλλο λεκτικό σχήμα στο εξωτερικό τού θεσμού, την ευγενή ρητορεία τής θεωρητικής της έκφανσης. Ένα γκράφιτι στον τοίχο ενός κινηματογράφου στο Παρίσι έδινε στους αναγνώστες του την ευκαιρία για μια παραβίαση πηγαίνοντας κόντρα σε ό,τι ο «θεσμός» απαγορεύει: «Μη γράφετε στις χέστρες, χέστε το γράψιμο». [Ο Σρέμπερ πήγε στο άλλο άκρο αυτών των αποκλινουσών συμπεριφορών]. Αλλά για το σύστημα των θεσμών, το να χέζεις στις χέστρες που διατηρεί στο άδυτο των αδύτων του, αποτελεί προϋπόθεση για τη θεωρητική παραγωγή στο εξωτερικό του. Στο εσωτερικό του, «παλιοπορδή» είναι φιλικός όρος που εκφράζει την αλήθεια τής συναδελφικότητας : λέγεται σε όσους είναι ακριβώς αυτό. Αυτή η θεσμική «εγκαρδιότητα» είναι το μόνο απαραίτητο «τυπικό προσόν» για την εκφορά δημόσιου λόγου ως Άλλου και περί του Άλλου.

Ανώνυμος είπε...

demos
@Sylas@αντώνης
Δυστυχώς, το θέμα δεν είναι ήσσονος σημασίας.

Και αφού θίγεις και το θέμα τής αξίας των λέξεων, το ’94 θυμάμαι ότι πληρωνόμουν από διάφορους «οίκους» (υπό ποικίλα καθεστώτα υπεργολαβίας ή υπο-νταβατζιλικι-σμού) 3δρχ. τη λέξη για μεταφράσεις (από αγγλικά, γαλλικά, και δανέζικα – από δανέζικα μου έδιναν λίγο παρά πάνω χαρτζιλίκι, έτσι για το ταμείο (ΤΕΒΕ ήταν τότε;) Όσο για σήμερα, οι μόνες μεταφράσεις που πληρώνουν καλά είναι οι βιασμοί και ανασκολοπισμοί τής αγγλικής, γαλλικής και ελληνικής σε χρηματοοικονομικά κείμενα (πχ. προσπέκτους για τα περιβόητα hedge funds, 4000 περίπου για τον μεταφρ.). Που να αρχίσεις, που να τελειώσεις;

Sylas είπε...

Δυστυχώς ή ευτυχώς το θέμα είναι ήσσονος σημασίας. Μη χάσουμε και τα λογικά μας τελείως. Νομίζω πως το έχουμε διογκώσει όσο δεν πάει. Σε σημείο που να λυπάμαι τις εκδόσεις.
Και ήθελα να πω ακόμα πως φαίνεται ότι δεν είναι στυγνή και αντισυνδικαλιστική η νοοτροπία των ΑΓΡΑ, απ' όλες αυτές τις σπασμωδικές αντιδράσεις. Άλλη εταιρεία δε θα είχε καν ασχοληθεί με δημοσιεύσεις σε blogs για μία - το τονίζω, ΜΙΑ - απόλυση, τη στιγμή που η Ελλάδα είναι στο χείλος της οικονομικής κατακρήμνισης.
Όλα αυτά βέβαια είναι προσωπικές απόψεις. Θα συμφωνήσω με τον Νοσφεράτο για την "ντροπή των 49".

Αντωνης είπε...

@demos, sylas: Το δικό μου ενδιαφέρον με την ανακοίνωση της Άγρας έγκειται στον ακατάσχετο ναρκισισμό και την διαφαινόμενη απώλεια επαφής με την πραγματικότητα που είναι η βύθιση των πωλήσεων του βιβλίου από την αρχή της κρίσης, αν και υποπτεύομαι ότι η άσχημη οικονομικη κατάσταση των εκδοτών είναι βασικός λόγος για όλη αυτή την υστερική ρητορική για ασύμμετρους πολέμους και δεν ξέρω τι άλλο. Είναι σημαντικό να διευκρινίσω ότι ενώ από μια άποψη το όλο θέμα είναι τρικυμία σε κουταλιά νερό από μια άλλη --αυτή της συστηματικής καταστολής των οικονομικών επικαθορισμών στην αγορά των ιδεών, του κατασταλτικού ιδεαλισμού αν μπορώ να τον ονομάσω έτσι, είναι σημαντική και χρήζει συζήτησης εφόσον αποτελεί βασικό τρόπο απομόνωσης του χώρου των ιδεών από τα κοινωνικά πεπραγμένα.

mao tse tung είπε...

σε (ξανα) βρίσκω διαυγέστατο.. και κάπου βιάστηκα να σχολιάσω "μικρή, αλλά σημαντική, νίκη". όχι πως δεν τη θεωρώ τέτοια, αλλά διαβάζοντας το κείμενο και τα σχόλια συνειδητοποίησα τα περί "κατασταλτικού ιδεαλισμού" (εύστοχος ο νεολογισμός) που πλήττει την διαφαινόμενα υστερική -και απέυχομαι ψυχωτική, διότι κάτι τέτοιο θα παραχωρούσε ζωτικό χώρο στο λόγο του ανθίζοντα φασισμού- οικονομία των ιδεών.
και βέβαια η απόσταση από την κουταλιά ως το τσουνάμι είναι πάντα μικρότερη από ό,τι τα μεγέθη μαρτυρούν..
καλή συνέχεια

Αντωνης είπε...

Σ' ευχαριστώ πολύ, φίλε Μάο. Τιμή μου που έχω τέτοιους αναγνώστες.