Κυριακή, 7 Μαρτίου 2010

Antonio Negri, Καιρός για επανάσταση (βιβλιοκριτική)


Time for Revolution
ANTONIO NEGRI Continuum, New York 2003, σελ. 298
Χριστίνα Ακριβοπούλου

[ΤΕΥΧΟΣ 5/2003]

Το βιβλίο «Καιρός για επανάσταση» επιχειρεί να απαντήσει σε ένα «καυτό» ερώτημα της εποχής μας: Υπάρχει άραγε ακόμη ένας χώρος αντίστασης σε μια κοινωνία την οποία έχει απορροφήσει ο καπιταλισμός; Γραμμένο στη φυλακή με απόσταση δυο δεκαετιών, αντανακλά τη βαθιά αγωνία του Antonio Negri για τη φιλοσοφία του χρόνου και την αντίσταση. Η πρώτη μελέτη "The Constitution of Time"[1] εντοπίζει τις αιτίες που οδηγούν την καπιταλιστική κοινωνία σε αέναη κρίση ενώ η δεύτερη "Kairòs, Alma Venus, Multitudo"[2], γραμμένη ακριβώς μετά την πολυσυζητημένη «Αυτοκρατορία» εξελίσσει τις δυο έννοιες κλειδιά της Aυτοκρατορίας και του πλήθους.

1. Η παρουσίαση των δυο κειμένων της έκδοσης αυτής προϋποθέτει μια σύντομη αναφορά στο έργο των Negri και Hardt, Αυτοκρατορία[3]. Η Αυτοκρατορία αποτελεί τη θεωρητική και λογική απολογία μιας νέας αγωνιστικής εποχής, ήδη από τα μέσα του '90, την οποία σηματοδοτούν τα κινήματα κατά της παγκοσμιοποίησης. Αξιοποιώντας θεμελιώδεις αρχές του «Opperaismo[4]» οι Negri και Hardt υποστηρίζουν ότι κατά τη διάρκεια του τελευταίου τετάρτου του 20ου αιώνα το κεφάλαιο αναγκάστηκε να αναπροσδιοριστεί ούτως ώστε να αντιμετωπίσει τα εργατικά και αντιαποικιακά κινήματα τα οποία είχαν ανατρέψει το προηγούμενο καθεστώς συσσώρευσης. Ακριβώς τον αιτιώδη σύνδεσμο ανάμεσα στους αγώνες αυτούς και στο σύγχρονο αναπροσδιορισμό του καπιταλιστικού συστήματος προσπαθούν να εντοπίσουν οι Hardt και Negri. Κατά τη γνώμη τους ο σύνδεσμος αυτός εντοπίζεται στη δύναμη του πλήθους, του ανταγωνιστικού υποκειμένου της Αυτοκρατορίας. Στο πλαίσιο αυτό η αποτελεσματική δράση της Αυτοκρατορίας δεν παράγεται από την ίδια της τη δυναμική αλλά αποτελεί στην ουσία την αντανάκλαση της αντίστασης του πλήθους ενάντια στην εξουσία της[5]. Με την έννοια αυτή, ο περίφημος θρίαμβος του καπιταλισμού, τον οποίο υποτίθεται πως ενσαρκώνει η παγκοσμιοποίηση, δεν σηματοδοτεί την υγιή και δημιουργική δυναμική του κεφαλαίου αλλά την επίδραση των αγώνων του πλήθους οι οποίοι δεν μπορούν πια να αντιμετωπιστούν από το έθνος-κράτος.

Πάντως, παρά τη σχετική παρακμή της κυριαρχίας των εθνικών κρατών, αυτή δεν εξαφανίζεται -ο πολιτικός έλεγχος, οι κρατικές λειτουργίες και η κρατική ρύθμιση παραμένουν- αλλά κάτω από τις συνθήκες του αποκεντρωμένου συστήματος παραγωγής, της κινητικότητας του κεφαλαίου και της εργατικής δύναμης μεταμορφώνεται. Η παγκοσμιοποίηση αποκτά με τη συλλογιστική αυτή μια νέα πολιτική μορφή την οποία οι Hardt και Negri ονομάζουν Αυτοκρατορία. Το κρίσιμο στη θεώρησή τους δεν είναι η ανάδειξη ενός νέου (ίσως αμερικανικού) ιμπεριαλισμού, αφού η έννοια του ιμπεριαλισμού προϋποθέτει την προέκταση της κυριαρχίας των εθνικών κρατών πέρα από τα σύνορά τους και χαρακτηρίζεται από μια σύνθετη διαλεκτική σχέση εξωτερικής και εσωτερικής κυριαρχίας. Με την Αυτοκρατορία οι Hardt και Negri στην ουσία υπογραμμίζουν μια ριζική αλλαγή του παραδείγματος της κυριαρχίας. Αυτό που αλλάζει με το πέρασμα στον ιμπεριαλισμό είναι ότι τα σύνορα του κόσμου παύουν να υφίστανται. Η Αυτοκρατορία δεν έχει κέντρο, σύνορα, όρια. Αποτελεί έναν εξουσιαστικό μηχανισμό ο οποίος προοδευτικά απορροφά ολόκληρο τον κόσμο[6].

H Αυτοκρατορία συγκροτείται στη βάση της συνένωσης των τριών κύριων μοντέλων διακυβέρνησης -μοναρχία, αριστοκρατία και δημοκρατία- κατά το πρότυπο που ο Πολύβιος εισήγαγε για τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Η μοναρχία αντιπροσωπεύεται από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, την Παγκόσμια Τράπεζα, τον Διεθνή Οργανισμό Εμπορίου και το ΝΑΤΟ, η αριστοκρατία από το υπερεθνικό κεφάλαιο ενώ η δημοκρατία από τα εθνικά κράτη και τις μη κυβερνητικές οργανώσεις. Το μοντέλο αυτό δεν είναι μεταφορικό αφού η μορφολογία του είναι καθαρά ρεαλιστική, επιτρέπει μια συγκεκριμένη και ταυτοχρόνως μερική κατανόηση της λειτουργίας της κυριαρχίας και εστιάζει σε αλλαγές που αφορούν την υλική συγκρότησή της. Με άλλα λόγια προϋποθέτει ότι «capitalist relations were expanding to subsume all aspects of social production, the entire realm of life;[7]». Αυτή η απόλυτη απορρόφηση όλων των πτυχών της κοινωνικής παραγωγής και της ίδιας της ζωής θεμελιώνει τον ισχυρισμό των Hardt και Negri ότι στην Αυτοκρατορία δεν υπάρχει πια έξω.

Ποια είναι η τριπλή «προστακτική» της Αυτοκρατορίας; Τρεις είναι οι «στιγμές» που την διακρίνουν: «μια συμπεριληπτική, μια άλλη διαφορική και μια τρίτη διαχειριστική. Η πρώτη στιγμή είναι η μεγάθυμη, γενναιόδωρη όψη της Αυτοκρατορίας. Όλοι είναι ευπρόσδεκτοι μέσα στα σύνορά της ασχέτως φυλής, θρησκεύματος, χρώματος, σεξουαλικού προσανατολισμού κ.ο.κ.[8]». Με τον τρόπο αυτό παραμερίζοντας τις διαφορές η Αυτοκρατορία καθιστά ουδέτερο το πεδίο πιθανών συγκρούσεων. Η δεύτερη στιγμή είναι η διαφορική όπου οι διαφορές είναι κυρίως πολιτισμικές και τυχαίες παρά φυσικές ή βιολογικές και έτσι μη δημιουργώντας αποκλεισμούς αποθεώνονται «ως μια δύναμη ειρηνικού προσδιορισμού τοπικών ταυτοτήτων[9]». Τελικά έρχεται η διαχείριση και η ιεράρχηση τέτοιων διαφορών. Η Αυτοκρατορία δε διαιρεί και βασιλεύει, δε δημιουργεί διαχωρισμούς αλλά αναγνωρίζει τις πιθανές διαφορές, τις πανηγυρίζει και τις διαχειρίζεται[10] μέσα σε μια γενική οικονομία προστάγματος (a general economy of command).

Όπως οι Hardt και Negri επισημαίνουν η ολοκληρωτική φύση της διαδικασίας η οποία οδηγεί στην σταθεροποίηση της Αυτοκρατορίας δεν πρέπει να μας απελπίζει. Το αντίθετο: σύμφωνα με το Negri η διαδικασία αυτή είναι θετική, «...damnably positive, it is a sign of freedom, a sign of the force of the historical processes that break open the infernal cage that is the nation state[11]». Πραγματικά, τα εργατικά κινήματα καταλύοντας μέσα από τους αγώνες τους το προηγούμενο καθεστώς συσώρρευσης αποκαλύπτουν την οντολογική και δημιουργική τους δυναμική. Την ίδια στιγμή η αλλαγή παραδείγματος στη μορφή της κυριαρχίας σηματοδοτεί την ανάδειξη του πλήθους ως του δεύτερου, ανταγωνιστικού υποκειμένου της Αυτοκρατορίας[12].

Η δεύτερη έννοια κλειδί στο έργο των Hardt και Negri είναι το πλήθος. Μολονότι διαμορφωμένη σε ένα ποιητικό επίπεδο η έννοια του πλήθους δεν παύει να έχει ταξικό περιεχόμενο το οποίο όμως αποκτά με έναν ιδιόμορφο τρόπο, αφού ταξικές διακρίσεις δεν υφίστανται κατ' αρχήν σε αυτό αλλά προκύπτουν ως συνέπεια των αγώνων του[13]. Καθώς η έννοια του πλήθους δεν ερμηνεύεται με κοινωνικούς ή κοινωνιολογικούς όρους [14] στο έργο των Hardt και Negri, μόνο μέσα από την αναζήτηση της ταξικής σύνθεσης της εργατικής τάξης είναι δυνατόν να προσεγγίσει κανείς την έννοια του πλήθους. Είναι έτσι απαραίτητη η εξοικείωση του αναγνώστη με την έννοια του «κοινωνικού ή κοινωνικοποιημένου εργάτη» που απασχόλησε τον Antonio Negri στις δεκαετίες του '70 και του '80. Συνιστά όμως πράγματι η έννοια του «κοινωνικού εργάτη» απαραίτητη προϋπόθεση για τον προσδιορισμό του πλήθους; Για να απαντήσουμε στο ερώτημα αυτό θα πρέπει να δούμε από κοντά την πρώτη από τις δυο μελέτες που περιέχονται στο βιβλίο αυτό: «The constitution of Time, The timepieces of capital and communist liberation».

2. Το «The Constitution of Time, The timepieces of capital and communist liberation» γράφτηκε το 1982[15] μετά το κύμα των κινητοποιήσεων του 1968-1969. Στην Ιταλία η κρατική απάντηση στις εργατικές και φοιτητικές κινητοποιήσεις (Il Movimento) ήταν η βίαιη στρατιωτική καταστολή[16]. Η ένταση αυτή της κρατικής αντίδρασης επιβεβαίωσε τα επιχειρήματα του Antonio Negri και όσων θεωρητικών ασχολήθηκαν με τις αλλαγές στη σύνθεση της εργατικής τάξης την περίοδο εκείνη. Ένα νέο κοινωνικό υποκείμενο προετοιμάζονταν να δικεδικήσει ηγεμονικό ρόλο, παραμερίζοντας τον παραδοσιακό ανειδίκευτο «εργάτη-μάζα». Αυτό το νέο υποκείμενο αρνήθηκε την πειθαρχία του εργοστασίου και την μεσολάβηση των αντιπροσώπων των συνδικάτων και έγινε γνωστό ως «κοινωνικός ή κοινωνικοποιημένος εργάτης»[17]. Η ανάδυση του νέου αυτού υποκειμένου συνοδεύεται από μια διαφοροποιημένη αντίληψη για την εργασία. Η εργασία του «κοινωνικού ή κοινωνικοποιημένου εργάτη» είναι όλο και πιο κοινωνική και συνεργατική, και ορίζεται ειδικότερα από την κινητικότητά της και από τον αφηρημένο, άυλο και πνευματικό της χαρακτήρα.

Η τριπλή διαπίστωση ότι: α. η εργασία δεν προσδιορίζεται πια από την πειθαρχία εντός του εργοστασίου, β. η υποκειμενικότητα της εργατικής τάξης δεν καθορίζεται πια από το κεφάλαιο και γ. η συνεργασία αποτελεί εγγενές χαρακτηριστικό της εργασίας, επέβαλε την αναδόμηση του κεφαλαίου με στόχο την εξουσίαση αυτής της νέας σύνθετης μορφής κοινωνικοποιημένης εργασίας και την εξάπλωση της εκμετάλλευσης στο σύνολο της κοινωνίας. Αν οι αγώνες του «εργάτη μάζα» αποκάλυψαν την ευθεία ανάμειξη του κράτους στην εκμετάλλευση και την παραγωγή, ήταν η ανάδυση του «κοινωνικού εργάτη» η οποία κατέστησε σαφές ότι ο ανταγωνισμός έπρεπε να τεθεί σε κοινωνικό επίπεδο και ότι για να αντιμετωπίσει κανείς τις κοινωνικές μορφές εκμετάλλευσης θα έπρεπε να επιτεθεί στις κοινωνικές σχέσεις της καπιταλιστικής εξουσίας. Η συνεπακόλουθη στρατιωτική και πολιτική ήττα του «κοινωνικού εργάτη» απλώς επιβεβαίωσε της θεωρητικές αναλύσεις γύρω από το νέο υποκείμενο. «Η κατασκευή του χρόνου» αποτελεί μια τολμηρή επιβεβαίωση των θεωρητικών επιτευγμάτων της εποχής εκείνης[18].

O Antonio Negri εκκινεί από το αδιέξοδο της μαρξιστικής θεωρίας για την αξία το οποία εντοπίζει στην αντίληψη του για τον καπιταλιστικό χρόνο- ως -μέτρο: «...time measures labour in so far as it reduces it to homogenous substance, but it also determines its productive power in the same form: through multiplication of average temporal units[19]». Τo αδιέξοδο αυτό γεννιέται σύμφωνα με τον Antonio Negri από την αποτυχία του Μαρξ να περιορίσει τα σύνθετα, υλικά, ποιοτικά στοιχεία ...των αγώνων, του ανταγωνισμού, των νέων κοινωνικών υποκειμένων, των παραγωγικών καινοτομιών σε αναλυτικά, σύγχρονα στοιχεία[20]. Η αδυναμία κατά τη γνώμη του εντοπίζεται στο γεγονός ότι η μαρξιστική θεωρία δεν εντοπίζει ένα χώρο ανεξάρτητο από το κεφάλαιο, εξωτερικό, ο οποίος να αποτελέσει τη βάση για μια μονάδα μέτρησης της αξίας της εργασίας. Αυτό που ο Μαρξ ορίζει ως «καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής» ή «πραγματική απορρόφηση» δεν είναι άλλο από την ιστορικά προοδευτική απορρόφηση της εργατικής δύναμης από το κεφάλαιο και τον επαναπροσδιορισμό της αξίας χρήσης της εργασίας με όρους ανταλλακτικής αξίας. Βαθμιαία η πραγματική απορρόφηση της κοινωνίας από το κεφάλαιο προσεγγίζει ένα σημείο όπου η αξία χρήσης είναι αδύνατο να γίνει αντιληπτή ως ανεξάρτητη από την ανταλλακτική αξία.

Δεδομένων των συνθηκών αυτών, πως μπορεί κανείς να εντοπίσει αυτόν τον ανεξάρτητο, εξωτερικό χώρο ο οποίος θα μπορούσε να αποτελέσει τη βάση μιας μονάδας μέτρησης της αξίας; Αυτό φαντάζει αδύνατο για τον Antonio Negri και είναι αυτό που εννοεί όταν υποστηρίζει ότι η θεωρία της αξίας διέρχεται κρίση[21]. Αφού τα πάντα τοποθετούνται αμέσως εντός της καπιταλιστικής ανταλλαγής, όλα γίνονται ποσότητα, όλα είναι χρόνος και η ηγεμονία του χρόνου ως μέτρου πεθαίνει. Γράφει: «once within real subsumption, we pass from the aporia on to a pure and simple tautology»[22]. Το μόνο που απομένει είναι ένας χρόνος ο οποίος μετράει τον εαυτό του. Είναι ταυτόχρονα μέτρο και ουσία. Η ταυτολογία γίνεται ακόμη πιο έντονη ενόψει της αδυναμίας να διακρίνουμε ανάμεσα στο μέτρο και την ουσία, ή ακόμη πιο ακραία από την αδυναμία να διακρίνουμε «the totality of life...from the totality from which the life is woven»[23]. Το μόνο που απομένει είναι ποσότητες χρόνου, η ποιότητα παραμερίζεται από την ποσότητα και ο κόσμος εμφανίζεται αδιάφορος και ουδέτερος. Το σπουδαιότερο, ο χρόνος δεν εμφανίζεται πια σαν μια μορφή μέτρησης ή πολλαπλασιασμού ...είναι η ίδια η ουσία της ζωής, της παραγωγής και της αναπαραγωγής. Ο χρόνος είναι συστατικός: «time of constitution, time of composition»[24].

Αν όμως, το κεφάλαιο απορροφά τον χρόνο της ύπαρξης μας, άλλο τόσο μας τον επιστρέφει ως συλλογική αξία. Επιπλέον, «abstract, social and mobile labour power....subjectivizes itself around its own concept of time and a temporal constitution of its own»[25]. Η ύπαρξη αυτού του υποκειμενικού, ανταγωνιστικού στοιχείου εισάγει μια διαφοροποίηση μέσα στην προφανή ουδετερότητα και αδιαφορία της ταυτολογικής κατασκευής της πραγματικής απορρόφησης (δηλ. του τρόπου με τον οποίο το κεφάλαιο αντιδρά στην αυξανόμενη κοινωνικοποίηση της εργασίας: απορροφώντας το σύνολο της κοινωνικής ζωής, παραγωγής, αναπαραγωγής και συνεργασίας από το κεφάλαιο). «Where time ceases to find a relative independence from the process of exchange and becomes the substance of social life, the necessity for capitalism is that of integrating this collective within an equilibrium that reduces dialectical possibilities to zero: this is the new quality of antagonism in real subsumption»[26].

Με άλλα λόγια το κεφάλαιο αναγεννάται σαν ένας ανταγωνιστικός πόλος, του οποίου στόχος είναι να μειώσει τον χρόνο του συλλογικού (προλεταριακού) χρόνου στο μηδέν, στην αναλυτική του καπιταλιστικού χρόνου, και να τον οδηγήσει στην ουδετερότητα, στην απόλυτη αδιαφορία. Ο ανταγωνισμός εντοπίζεται στο έξω όπως υποστηρίζουν οι Hardt και Negri στην Αυτοκρατορία. «Δεν υπάρχει πια έξω, μόνο έσω[27]».

Ας επιστρέψουμε στο πλήθος. Είναι πια εμφανές ότι η σύλληψη της σύνθεσης του «κοινωνικού εργάτη» είναι συντονισμένη με αυτή του πλήθους. Ας δούμε τι γράφουν οι Hardt και Negri για τη σύνθεση του πλήθους στην Αυτοκρατορία: «Ουσιαστικά, αντικείμενο της εκμετάλλευσης και της κυριάρχησης τείνουν πλέον να μην είναι συγκεκριμένες παραγωγικές δραστηριότητες, αλλά η καθολική ικανότητα του παράγειν, δηλαδή η αφηρημένη κοινωνική δραστηριότητα και η περιεκτική της δύναμη. Αυτή η αφηρημένη εργασία είναι μια δραστηριότητα χωρίς τόπο, και όμως είναι εξαιρετικά ισχυρή. Είναι το συνεργαζόμενο σύνολο πνεύματος και χειρός, νοών και σωμάτων, είναι τόσο το μη-ανήκειν όσο και η δημιουργική κοινωνική διάχυση της ζωντανής εργασίας, είναι η επιθυμία και η πάλη του πλήθους των ευκίνητων και ευέλικτων εργατών και ταυτόχρονα είναι διανοητική ενέργεια, και γλωσσική και επικοινωνιακή κατασκευή του πλήθους των εργατών της διανοητικής και της συναισθηματικής εργασίας»[28].

Ποια είναι στην περίπτωση αυτή τα αδιέξοδα της έννοιας του κοινωνικού εργάτη τα οποία υπερβαίνει η έννοια του πλήθους; Ή καλύτερα ποιες είναι οι μεταμορφώσεις στις υλικές (οικονομικές, πολιτικές, κοινωνικές) συνθήκες οι οποίες οδηγούν στην ανάδειξη του πλήθους; H κύρια μεταμόρφωση που επέρχεται είναι αυτή της παγκοσμιοποίησης και της συνακόλουθης μετατόπισης από την κυριαρχία του έθνους-κράτους στην Αυτοκρατορία όπως επισημάναμε. Ο «κοινωνικός εργάτης» είναι ακόμη στενά δεμένος με το έθνος κράτος. Μολονότι η παραγωγή είναι όσο ποτέ αποκεντρωμένη και το κεφάλαιο όσο ποτέ κινητικό και υπερεθνικό η ρύθμιση της εργασίας στο μεγαλύτερό της μέρος αποτελεί αντικείμενο διαχείρισης του έθνους-κράτους. Μοιραία η παγκοσμιοποίηση της παραγωγής δεν έχει ακόμη φτάσει το επίπεδο που ονομάζεται παγκοσμιοποίηση της κυριαρχίας[29]. Στο σημείο αυτό οι Hardt και Negri επιμένουν στην αναγκαιότητα ενός «μετανεωτερικού ρεπουμπλικανισμού»: «The people coincide with sovereignity (του έθνους-κράτους) this is now meaningless at the level of globalization»[30], το πλήθος είναι το υποκείμενο της Aυτοκρατορίας. Αυτό που απαιτείται στην πράξη είναι μια αλλαγή στην πολιτική του σύνθεση. Οι καταληκτικές σκέψεις της μελέτης αναζητούν την αλλαγή αυτή μέσα από μια σειρά αιτημάτων: αίτημα για ένα δικαίωμα σε μια παγκόσμια ιδιότητα του πολίτη, σε κοινωνικό μισθό. Είναι ίσως ακριβώς αυτή η αλλαγή στην πολιτική σύνθεση (στην πραγματικότητα η αντίδραση σε νέες υλικές συνθήκες για παράδειγμα κινητικότητα κεφαλαίου, εργασίας, αποκέντρωση της παραγωγής) που οδηγούν στη γέννηση από τον «κοινωνικό εργάτη» ενός νέος υποκείμενου: του πλήθους.

3. Στη δεύτερη μελέτη του «Kairos, Alma Venus, Multitudo, Nine lessons to myself» ο Antonio Negri εξερευνά βαθύτερα αυτό που στο προηγούμενο κείμενο ονομάσαμε «πραγματική απορρόφηση». Ο συγγραφέας αναζητά νέα εργαλεία για να αποκαλύψει τον κόσμο της πραγματικής απορρόφησης ( δηλ. τη μετανεωτερικότητα) μέσα από τις έννοιες Κairos, Alma Venus, Multitudo.

Στο κείμενο αυτό γραμμένο «ιμπρεσσιονιστικά», πλούσιο σε εσωτερικούς υπαινιγμούς και αλληλοαναφορές ο Negri αναζητά μια πρακτική, μια πρακτική γλωσσική και γνωστική η οποία συντίθεται αρμονικά με μια οντολογία, όπου η μια έννοια δημιουργεί την επόμενη. Η οντολογία αυτή καθορίζει με τη σειρά της τις προϋποθέσεις μιας επιστημολογίας, ενώ και οι δυο τους προσδιορίζονται με τους όρους του «άμεσου» (Kairos) όπου αυτό που ονομάζει και αυτό που ονομάζεται τελικά διεκδικούν την ύπαρξη τους π.χ. με όρους χρόνου, «It is in a temporal context that we establish the relationship between knowledge and being, and their adequation»[31]. Μέσα από την προσέγγιση αυτή «η κατασκευή του χρόνου» τρέπεται από φαινομενολογική σε οντολογική κατασκευή. Κεντρικό ζήτημα αυτή τη φορά είναι η αναγνώριση ότι: «the capitalist process has subsumed the world, turning it into a dead creature, and that on the contrary living labour is kairos, the restless creator of the to-come»[32].

Η αδυναμία της «Κατασκευής του Χρόνου» να κατανοήσει τη φύση της προλεταριακής σύνθεσης, της προλεταριακής δημιουργίας, του προλεταριακού χρόνου αφού αυτά τοποθετούνται εντός του κεφαλαίου, ξεπερνιέται στο «Kairos, Alma Venus, Multitudo», όπου από τη μια ο Negri αντιλαμβάνεται την ύπαρξη ως αιώνια, χωρίς όρια και από την άλλη κατανοεί την προλεταριακή πρακτική με τους όρους της δημιουργίας μιας νέας ύπαρξης, μιας κοινής συλλογικής κατασκευής: praxis η παραγωγική συνεργασία του πλήθους. Αυτό που γεννιέται στο κείμενο αυτό είναι μια νέα ύπαρξη η οποία αέναα επαυξάνει το αιώνιο: «This eternal is prior to us, because it is at its edge that we create and that we augment being, that is to say, eternity-And so we are at once responsible for eternity and for producing it»[33].

Με τον τρόπο αυτό η προσπάθεια του κεφαλαίου να αντιδράσει απέναντι σε μη αντιστρέψιμες υλικές διαδικασίες, μειώνοντάς τες στο μηδέν (νεκρή εργασία) διασπάται από το κοινό, το συλλογικό. Η κοινότητα, η συλλογικότητα η οποία αρθρώνεται ως «γλωσσική ύπαρξη», «ύπαρξη η οποία παράγει μια υποκειμενικότητα» και ως «βιοπολιτική ύπαρξη», δημιουργεί τόσο το οντολογικό φάσμα όσο και την πρακτική του πλήθους: «Everything flows and everything hybridizes on the edge of time. On all sides, in the face of the void, the singularities mount assaults on the limit so as to construct in common another plenitude for life. That is what the biopolitical production of the multitude consists in: stretching itself out from fullness to emptiness so as to fill the void.[34]»

Δεν αποτελεί σύμπτωση το γεγονός ότι ο Antonio Negri μελετά τον Σπινόζα παράλληλα με το ενδιαφέρον του για την «πραγματική απορρόφηση» της κοινωνίας από το κεφάλαιο, αναγνωρίζοντας το συνολικό και ολοκληρωτικό της χαρακτήρα. Και στον Σπινόζα, η αντίσταση μοιράζεται το ίδιο πεδίο με την εξουσία, και στον Σπινόζα δεν υπάρχει έξω[35]. Η ίδια έγνοια επανέρχεται σαν μονότονο ρεφραίν και στα δυο κείμενα.

H απώλεια του έξω επανεμφανίζεται ως η κεντρική έννοια στον ορισμό της Αυτοκρατορίας. Δεν υπάρχει έξω, δεν υπάρχει κέντρο. Πράγματι, «Empire constitutes the ontological fabric in which all relations of power are woven together[36]». Ωστόσο το οντολογικό φάσμα της Αυτοκρατορίας δεν διαμορφώνει αλλά διαμορφώνεται, που σημαίνει ότι η αντίσταση προηγείται της εξουσίας[37]. Στο «Kairos, Alma Venus, Multitudo», ο Antonio Negri μας δίνει τα εργαλεία να σκεφτούμε αυτήν ακριβώς την οντολογική προτεραιότητα του πλήθους. Στο σημείο αυτό «βαθαίνει» και η σχέση των δυο κειμένων που παρουσιάστηκαν εδώ με την Αυτοκρατορία. Η οντολογική προτεραιότητα του πλήθους όπως παρουσιάζεται εδώ μεταμορφώνει τελικά την ίδια έννοια και την πρακτική της πολιτικής όπως υποστηρίζουν οι Hardt και Negri στην Αυτοκρατορία. Τη θέση της πολιτικής παίρνει η «βιοπολιτική», η δημιουργική κινητικότητα και η παραγωγική δύναμη του πλήθους: «When we say that political theory must deal with an ontology, we mean first of all that politics cannot be constructed from the outside. Politics is given immediately; it is a field of pure immanence»[38].

ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

1. Βλ. Α. NEGRI, Time for Revolution, Continuum, New York 2003, σελ. 21-138.[1]

2. Βλ. Α. NEGRI, Time..., όπ.π. σελ. 139-261.[2]

3. M. HARDT, A. NEGRI, Empire, Harvard University Press, 2001 (μεταφρασμένο και στα ελληνικά από τις εκδόσεις Scripta, Aθήνα 2002).[3]

4. Με κυριότερους εκπροσώπους του τους Mario Tronti και Raniero Panzieri, το θεωρητικό κίνημα του Οpperaismo διαμορφώθηκε στην Ιταλία στα μέσα της δεκαετίας του '60 αποτελώντας μια παραλλαγή της Μαρξιστικής θεωρίας. Σύμφωνα με τη θεώρηση αυτή η εργατική τάξη αναγνωρίζεται ως ο δυναμικός αλλά αυτόνομος πυρήνας του καπιταλιστικού συστήματος παραγωγής, βλ. Α. NEGRI, Time..., Σ.τ.μ. 2, σελ. 262.[4]

5. Βλ. M. HARDT, A. NEGRI, Empire, όπ.π. σελ. 360, «When the action of Empire is effective, this is due not its own force but to the fact that it is driven by the rebound from the resistance of the multitude against imperial power».[5]

6. Βλ. M. HARDT, A. NEGRI, Empire, όπ.π. σελ. 183-204.[6]

7. Βλ. M. HARDT, A. NEGRI, Empire, όπ.π. σελ. 275.[7]

8. Βλ. Μ. HARDT, A. NEGRI, Η Αυτοκρατορία (μτφ Ν. Καλαϊτζής), Scripta, Αθήνα 2002, σελ. 270.[8]

9. Βλ. Μ. HARDT, A. NEGRI, Η Αυτοκρατορία, όπ.π. σελ. 271-272.[9]

10. Βλ. Μ. HARDT, A. NEGRI, Η Αυτοκρατορία, όπ.π. σελ. 272-273.[10]

11. Βλ. A. NEGRI, Time..., όπ.π. σελ. 5. [11]

12. Βλ. Μ. HARDT, A. NEGRI, Η Αυτοκρατορία, όπ.π. σελ. 98-99.[12]

13. Βλ. Μ. HARDT, A. NEGRI, Η Αυτοκρατορία, όπ.π. σελ. 361-362.[13]

14. Χρησιμεύει όμως στη διάκριση του multitude (πλήθος) από τους the people (λαός) τονίζοντας έτσι το γεγονός της αλλαγής του παραδείγματος της κυριαρχίας αφού οι τελευταίοι εννοιολογικά παραπέμπουν στην ενότητα του εθνικού κράτους, βλ. Α. NEGRI, Time..., όπ. π. σελ. 6. [14]

15. Βλ. A. NEGRI, Macchina Tempo, Feltrinelli, Milan, 1982.[15]

16. Βλ. A. NEGRI, Time..., όπ.π. σελ. 7 στην κατατοπιστική εισαγωγή του βιβλίου από τον MATTEO MANDARINI.[16]

17. Βλ. Α. NEGRI, Από τον εργάτη-μάζα στον κοινωνικό εργάτη (ο ιταλικός «Μάης»), Εκδ. Κομμούνα 1983, σελ. 49-53.[17]

18. Βλ. A. NEGRI, Time..., όπ.π. σελ. 7-10.[18]

19. Βλ. A. NEGRI, Time..., όπ.π. σελ. 24.[19]

20. Βλ. A. NEGRI, Time..., όπ.π. σελ. 30-36.[20]

21. Βλ. A. NEGRI, Time..., όπ.π. σελ. 55-56.[21]

22. Βλ. A. NEGRI, Time..., όπ.π. σελ. 25.[22]

23. Βλ. A. NEGRI, Time..., όπ.π. σελ. 29.[23]

24. Βλ. A. NEGRI, Time..., όπ.π. σελ. 35.[24]

25. Βλ. A. NEGRI, Time..., όπ.π. σελ. 13 από την εισαγωγή του βιβλίου.[25]

26. Βλ. A. NEGRI, Time..., όπ.π. σελ. 13 από την εισαγωγή του βιβλίου.[26]

27. Βλ. Μ. HARDT, A. NEGRI, Empire, όπ.π. σελ. 186 «...there is no more outside...»[27]

28. Βλ. Μ. HARDT, A. NEGRI, Αυτοκρατορία, όπ.π. σελ. 286. [28]

29. Βλ. A. NEGRI, Time..., όπ.π. σελ. 15 από την εισαγωγή του βιβλίου.[29]

30. Βλ. A. NEGRI, Time..., όπ.π. σελ. 15 από την εισαγωγή του βιβλίου.[30]

31. Βλ. A. NEGRI, Time..., όπ.π. σελ. 151.[31]

32. Βλ. A. NEGRI, Time..., όπ.π. σελ. 176.[32]

33. Βλ. A. NEGRI, Time..., όπ.π. σελ. 167.[33]

34. Βλ. A. NEGRI, Time..., όπ.π. σελ. 232.[34]

35. Βλ. A. NEGRI, Time..., όπ.π. σελ. 17-18 από την εισαγωγή του βιβλίου.[35]

36. Βλ. Μ. HARDT, A. NEGRI, Empire, όπ.π. σελ. 354.[36]

37. Βλ. Μ. HARDT, A. NEGRI, Empire, όπ.π. σελ. 360, «resistance is actually prior to power».[37]

38. Βλ. A. NEGRI, Time..., όπ.π. σελ. 354.[38]


Εικόνα: voidmirror.blogspot.com

5 σχόλια:

Νοσφεράτος είπε...

πολύ καλό κειμενο....

http://abebedorespgondufo.blogs.sapo.pt/ είπε...

Good blog.

Disdaimona είπε...

όχι δεν θα το ΄λεγα good αυτό το μπλόγκ. Γιατί έχω ένα μήνα να πάω στο βιβλιοπωλείο. Θα τό ΄λεγα ο αντι-καπιταλισμός στην πράξη!

και... Antonio Negri- τα σέβη μου-αλλά η έννοια του πλήθους δεν μπορεί να πάψει να έχει ταξικό περιεχόμενο, και το ταξικό περιεχόμενο δεν "προκύπτει" εξαιτίας των αγώνων και μόνο, γιατί οι αγώνες δεν είναι αγώνες όταν "προκύπτουν"...εάν με συλλαμβάνεις! Επιστροφή στον Μαρξ... Ξανά τα σέβη μου.

LEFT LIBERAL SYNTHESIS είπε...

Rd
Ευχαριστω την Δυσδαιμόνα που με απαλλάσει απο τον κόπο να διατυπώσουμε οχι σκεψεις ,αλλά συναισθήματα πλεον για το RD.
Οσο για τον Negri,η μεγαλύτερη δημοσίότητα στο εργο του αυτόματα θετική επιρροή σε όλους.Ακόμη και στους διαφωνούντες μαζί του.Αν και προσωπικά νομίζω το έργο του Negri δεν μπορεί να αντιπαρατεθεί με άλλα.Το πλήθος δεν αντιπαρατίθεται προς την τάξη.Είναι άλλη έννοια που εντάσσεται σε ένα άλλο "παράδειγμα" σε ενα άλλο θεωρητικό "σύμπαν".Το ένδιαφέρον είναι αν το σύνολο του σχήματος Negri "λειτουργεί".Και η σημερινή μετάφραση συμβάλει στην κατανόηση του.

Αντωνης είπε...

Vous êtes tous très gentil. Je vous remercie.