Τρίτη, 9 Μαρτίου 2010

Θέσεις για την κρίση, Μάρτης 2010


1. Από τη στιγμή που ξέσπασε η κρίση, στα τέλη του 2007, και έως περίπου τα μέσα του 2009, οι φαφλατάδες και κομπογιαννίτες που ονομάζονται "οικονομολόγοι" και "επενδυτικοί σύμβουλοι" διακήρυσσαν διεθνώς και σε κάθε δοθείσα ευκαιρία ότι είναι περαστική και εφήμερη και επικαλέστηκαν πλειάδα δήθεν σημαδιών ανάκαμψης. Οι "τεχνοκράτες" της κακιάς ώρας, έχοντας δει τις μάσκες τους να πέφτουν, έχοντας αποκαλυφθεί ως θλιβερά ιδεολογικά δεκανίκια της τάξης πραγμάτων την οποίο υποτίθεται ότι αναλύουν, έχουν πλέον σιγήσει. Κάποιοι ασχολούνται ενεργά με την κερδοσκοπία, εκμεταλλευόμενοι τις ευνοϊκές συνθήκες. Θέση πρώτη λοιπόν: Η κρίση αυτή δεν είναι εφήμερο και παροδικό φαινόμενο. Και ο υπολογισμός της διάρκειάς της δεν επαφίεται σε τεχνοκρατικές γνώσεις γιατί δεν αφορά απλώς αριθμητικά μεγέθη αλλά πολιτικές βουλήσεις.

2. Πίσω από την ερώτηση "πόσο θα διαρκέσει η κρίση;" κρύβεται ένα σοφιστικό τέχνασμα: η μετατροπή της κρίσης σε ένα φαινόμενο που αφού φτάσει μια κορύφωση, θα αρχίσει να υποχωρεί. Από πουθενά δεν προκύπτει ότι η κρίση είναι τέτοιου είδους φαινόμενο. Η κρίση δεν είναι πυρκαγιά ώστε, αφού κάψει ότι είναι να κάψει, να σβήσει μόνη της. Η δημοσιονομική αυστηρότητα εξαντλεί ακόμη περισσότερο τις καταναλωτικές δυνατότητες, σπρώχνει στο κλείσιμο παραγωγούς που δεν βρίσκουν αγοραστές  και συνεπώς αδυνατίζει ακόμη περισσότερο την οικονομία. Οι προοπτικές εμβάθυνσης της κρίσης εξαιτίας της κρίσης (κατάρρευση εθνικών νομισμάτων, υποτιμήσεις, πληθωρισμός) έχουν αποφευχθεί λόγω συντεταγμένης πολιτικής των διεθνών οικονομικών οργανισμών και των κυβερνήσεων. Τίποτε όμως δεν εγγυάται ότι θα συνεχίσουν να αποφεύγονται. Θέση δεύτερη: Η διάρκεια και ο βαθμός έντασης της κρίσης εξαρτώνται από πολλούς και σε σημαντικό βαθμό απρόβλεπτους παράγοντες και το μοντέλο κορύφωσης και ύφεσης δεν εξαντλεί τις πραγματικές προοπτικές εξέλιξής της.

3. Η δημοσιονομική αυστηρότητα είναι η προφανής "λύση" που υιοθετείται απέναντι σε χώρες οι οποίες εκδηλώνουν την κρίση με μεγαλύτερη ένταση και απειλούν να συμπαρασύρουν άλλες στο παγκόσμιο σύστημα. Θέση τρίτη: Το δυσβάσταχτο των θυσιών που απαιτούνται σε εθνικό επίπεδο από το διεθνές σύστημα δεν έχει απολύτως καμμία συνάρτηση με τον βαθμό ικανότητάς τους να οδηγήσουν σε έξοδο από την κρίση. Εφόσον η κρίση είναι παράγωγο όχι "σπατάλης" αλλά διόγκωσης δανεισμού ως συνέπεια προσπαθειών να διατηρηθεί η ανάπτυξη σε ψηλά επίπεδα, η δημοσιονομική αυστηρότητα, όσο δρακόντεια και αν είναι, δεν είναι με κανένα τρόπο επαρκής τρόπος "επίλυσης" προβλημάτων. Αντίθετα, η στασιμότητα του τρόπου παραγωγής απειλεί να εξελίξει την δημοσιονομική αυστηρότητα σε μέσο επιδείνωσης των προβλημάτων της κρίσης.

4. Θέση τέταρτη: Το ερώτημα αν η κρίση είναι "τελειωτική" (terminal) για τον καπιταλισμό δεν μπορεί να απαντηθεί εφόσον α) λάβουμε ως δεδομένο ότι τίποτε δεν αποκλείει την μεταμόρφωση του καπιταλισμού σε ένα σύστημα αυταρχικής διαχείρισης των πόρων των πολλών από τους λίγους που θα νομιμοποιείται από την δαμόκλειο σπάθη της αποφυγής του χειρότερου και β) απαλλαχθούμε από την φενάκη ότι το κεφαλαιοκρατικό σύστημα θα αυτοκαταστραφεί χωρίς την μεσολάβηση πολιτικής δράσης, οδηγώντας το ίδιο σε μια εναλλακτική του εαυτού του.

5. Θέση πέμπτη: Πρέπει να διαχωριστούν μεθοδολογικά οι οικονομικοί και οι πολιτικοί αδύναμοι κρίκοι. Ο διαχωρισμός αυτός δεν είναι βέβαια απόλυτος: πολιτική και οικονομία βρίσκονται πάντα σε συνάρτηση. Όμως η σημασία της κρίσης στην Ελλάδα ή την Ισλανδία δεν είναι της ίδιας υφής με το γιγαντιαίο πρόβλημα που λέγεται Κίνα: στην δεύτερη περίπτωση, το πρόβλημα παραμένει κυρίαρχα οικονομικό αυτή τη στιγμή. Τυχόν κλονισμός της οικονομίας της Κίνας υπό το βάρος δραστικής περικοπής των ρυθμών ανάπτυξής της λόγω αδυναμίας των άλλων χωρών να απορροφήσουν τις εξαγωγές της θα επιφέρει συνέπειες συντριπτικά μεγαλύτερες από ό,τι και η πιο δραματική χειροτέρευση των πραγμάτων σε μικρότερες, μικρής σημασίας για την διεθνή οικονομία χώρες. 

6. Οι συνέπειες της κρίσης είναι ξεκάθαρο ότι βαθαίνουν τόσο το ρήγμα μεταξύ "αναπτυγμένων" και "αναπτυσσόμενων" οικονομιών όσο και αυτό μεταξύ των τάξεων. Είναι πολύ διαφορετικό πράγμα η κρίση για μια οικονομία που έχει ερίσματα στην πρωτογενή παραγωγή και στους φυσικούς πόρους από μία, όπως η Ελληνική, που ουσιαστικά συντηρήθηκε εν ζωή με μέσα που δεν ήταν δικά της. Το ίδιο ισχύει για το χάσμα πλούσιων και φτωχών εθνικά και παγκόσμια. Θέση έκτη: η ρητορική των "απαραίτητων θυσιών" όχι μόνο δεν μπορεί να εξασφαλίσει την συναίνεση και την συνεργασία μεταξύ κρατών ή τάξεων αλλά ταυτοποιεί, και θα συνεχίσει να ταυτοποιεί όλο και με μεγαλύτερη οξύτητα, το ασυμφιλίωτο του ταξικού ανταγωνισμού.

7. Το ότι το ασυμφιλίωτο αυτό προβάλλει όλο και περισσότερο δεν σημαίνει ότι δεν βρισκόταν πάντοτε εκεί. Στα καθ' ημάς, η "Ευρώπη των λαών" δεν υπήρξε ποτέ εγχείρημα της Ε.Ε. Αυτό που κυρίαρχησε πλήρως κατά τις δεκαετίες του 1990 και του 2000 ήταν η Ευρώπη των κεφαλαιούχων και των λακέδων τους, μια Ευρώπη που κινήθηκε πάντα στον άξονα "ευρώ-διαχειριστική γραφειοκρατία-εξάλειψη πολιτικής-εξάλειψη ιδεών" (όσοι κινούνται στον χώρο των ανθρωπιστικών και κοινωνικών επιστημών ξέρουν πολύ καλά τι είδους "ιδέες" ενθάρρυναν και χρηματοδότησαν γενναιόδωρα τα αρμόδια θεσμικά όργανα της Ε.Ε-- ποσοτικοποιήσεις και τεμαχισμούς των κοινωνικών φαινομένων στο όνομα της "επιστημονικής" ανάλυσης, ασθμαίνουσες δοξολογίες του μεγαλείου της ίδιας της Ε.Ε, φολκλοριστικές επισκέψεις στα νεκροταφεία των "μεγάλων Ευρωπαίων" συγγραφέων, και τα συναφή). Θέση έβδομη: Όχι δάκρυα για την παρακμή της ιδεολογικής παραμυθίας της ενότητας που συναρμολόγησε με γραφειοκρατικά σλόγκαν το ευρωπαϊκό παράρτημα της παγκοσμιοποίησης.

Εικόνα: www.origivation.com

9 σχόλια:

Ανώνυμος είπε...

Καλησπέρα Αντώνη,
εξαιρετικά ανάρτηση (ως συνήθως), αν και βεβαίως δε συμφωνώ και σε όλα (θα φροντίσω να επανέλθω στη διατύπωση ορισμένων προβληματισμών).

Αυτό που θα κάνω εδώ είναι κάπως παράτυπο, αλλά τι να κάνουμε... θέλω να σχολιάσω τις επιλογές που έχεις βάλει στην "δημοσκόπηση" του blog σου με ερώτηση "ποιο είναι το καθήκον των διανοουμένων σήμερα;". Δεν υπάρχει τέτοια δυνατότητα, σωστά; Με προβληματίζει ιδιαίτερα το γεγονός ότι τις περισσότερες προτιμήσεις συγκεντρώνει η απάντηση "Να απαντούν στην εξουσία με την αλήθεια, όπως πάντα". Απλούστατα γιατί βλέπω πως οι περισσότεροι που μπήκαν στον κόπο να ψηφίσουν συμφωνούν πως οι διανοούμενοι σήμερα οφείλουν να απαντούν στην εξουσία με το τίποτα! Τι εννοώ με αυτό... η αλήθεια δεν υπάρχει! Είτε ως ψευδαίσθηση αμεσότητας - άμεση σχέση με τα πράγματα άρα και με κάποιου είδους αντικειμενική αλήθεια (ο Λακλάου εδώ μας τα έχει πει πολύ ωραία νομίζω) - είτε ως πίστη, είτε ως υποφώσκουσα δομή, είτε ως το αιωνίως διαφεύγον κ.λπ. κ.λπ. Άρα ο διανοούμενος καλείτε να απαντήσει με κάτι που δεν υπάρχει... άρα να μην απαντήσει τελικά! Ή μήπως καλείται να κατασκευάσει την απάντηση;

Τα πράγματα βεβαίως δεν είναι τόσο απλά, τα απλουστεύω για να κάνω ακόμα πιο ξεκάθαρο αυτό που θέλω να πω. Και για να μην σου χαλάω την ανάρτηση με άκαιρα σχόλια, θα περιμένω τη δυνατότητα σχολιασμού των συγκεκριμένων ευρημάτων, αλλά και της γενικότερης λογικής που διέπει αυτή τη δημοσκόπηση που ανέβασες... προσεχώς ελπίζω!

Γεια χαρά.

Αντωνης είπε...

Και μένα θα με ενδιέφερε να υπήρχε σχολιασμός, αλλά αυτό είναι θέμα του συγκεκριμένου option για δημοσκοπήσεις, ότι δηλαδή δεν δίνει την δυνατότητα σχολιασμού. Αλλά βέβαια τα όποια σχόλια είναι ευπρόσδεκτα.

Η λογική ανεβάσματος ήταν επειδή αναρωτήθηκα για το πώς βλέπει ο κόσμος τα πράγματα σήμερα όταν προέκυψε η υπόθεση Άγρα και συλλογής υπογραφών.

Η επιλογή στην οποία αναφέρεσαι είναι βέβαια παραλλαγή της γνωστής τσομσκιανής ρήσης περί " speaking truth to power." Τώρα, για τα περί αλήθειας, ανοίγουν φυσικά μια μεγάλη συζήτηση. Σίγουρα, δεν ανήκω σε αυτούς που θεωρούν την αλήθεια "τίποτα", "ψευδαίσθηση αμεσότητας", ή θέμα απλώς υπερβατικής πίστης. Προαπαιτείται ένας ορισμός της αλήθειας για να καταλήξουμε στο αν η επιλογή είχε νοημα ή όχι, και σίγουρα σε ό,τι αφορά τη λέξη αλήθεια, ο Τσόμσκι και ο Μπαντιού π.χ, ή ο Φουκώ για να θυμηθούμε τον διάλογό του με τον Τσόμσκι, έχουν πολύ διαφορετικές απόψεις.

Επειδή πάντως ψήφισα και γω, μπορώ να πω ότι δεν ήταν η επιλογή που διάλεξα. :-)

gregoris είπε...

άλλο ένα χρήσιμο τζιαι πολιτικά αιχμηρό κείμενο
χωρίς να διαφωνώ με το πνεύμα ή την ουσία της θέσης 7, νομίζω εν κάπως υπερβολική στην διατύπωση της. η Ε.Ε. νομίζω εφάνηκεν πιο προοδευτική οργανωτική μορφή που το έθνος κράτος εκφράζοντας έναν πιο μακρόπνοο πρόγραμμα, στο οποίο διαβρώνονται οι εθνικιστικοί διαχωρισμοί τζιαι τα (εσωτερικά έστω) σύνορα. οπόταν ενώ σίουρα πρόκειται για την Ευρώπη του κεφαλαίου τζιαι όι των λαών, δημιουργούνται παράλληλα οι συνθήκες τζια το πλαίσιο όπου οι λαοί μπορούν να αποκτήσουν συνείδηση της συνύπαρξης τζιαι της κοινής "μοίρας" τους που αποτελεί προϋπόθεση για την ανατροπή που χρειάζεται για να φτάσουμεν στην Ευρώπη τζιαι τον πλανήτη των λαών.

Disdaimona είπε...

Δεν ξέρω πόσο γόνιμο είναι να γίνει μια κουβέντα για τη "δημοσκόπιση". Ομολογώ ότι κι εγώ δυσκολεύτηκα. Το 1,2 και 5 αποκλείονται με ευκολία. Το 3 και 4 (για μένα, αν επιτρέπεται) έχουν προβληματικά ρήματα : η διανόηση ηγείται ή η διανόηση αφουγκράζεται;...πρόβλημα! ούτε καθαρά το ένα ούτε καθαρά το άλλο.βρίσκω πιο αδύναμο το αφουγκράζεται και πιο ύποπτο το ηγείται...και, όχι δεν θα πω τι ψήφισα.

Χάρηκα την απάντηση περί της αλήθειας.

Greek Rider είπε...

Αντώνη συμφωνώ σε όλα.

Θέλω να γράψω πολλά για το θέμα αλλά πιστεύω θα το ξανασυζητήσουμε πολλές φορές.

Θεωρώ πάντως ότι θα δούμε πολλά θρίλερ επεισόδια ακόμη...

Και φοβάμαι για τις πιθανότητες αυταρχικού εκτροχιασμού.

Αντωνης είπε...

@GR: Ο αυταρχικός εκτροχιασμός είναι μια εγγενής δυνατότητα υπό τις συνθήκες που διαμορφώνονται, ιδιαίτερα σε κοινωνίες με μικρές αντοχές (δηλαδή, με επισφαλείς/επίπλαστες οικονομικές συνθήκες ευμάρειας κατά την προηγούμενη δεκαετία και άρα μικρό ποσοστό ικανότητας κοινωνικής απορρόφησης των κραδασμών της κρίσης).

nicostrim είπε...

Αντώνη
Η αναλύση είναι σημαντικότατη παρέμβασησ τα πράγματα. Μόλις ηρθα από την Αθήνα όπου το κλίμα είναι εκρηκτικό Νομίζω παίρνεις τοην ουσία του θέματος και θέτεις τα ζητήματα όπως πρέπει.
Δύπο παρατηρήσεις:
1. Συμφωνώ με την προσέγγιση για την ΕΕ. το ερώτημα είναι πως να σπάσουμε το σύμφωνο σταθερότητας κι έτσι να αρχίσει να τσακίζει το νεοφιλελέυθερο μοτίβο. Τότε θα μπορέσουμε να ξεκινήσουμε την βαθμιάια ρήξη, όχι προς την αποσύθεση τησ ΕΕ και τον καταεμαχισμό της σε [εξίσου εθνικιστικα, νεοφιλελευθερα΄κομματατάκια] αλλά για μιαν άλλη ευρώπη.
2. Λείπει το πολιτικό υποκείμενο εδώ. Ποιες είναι οι δυννάεις που βλέπεις να κινούνται προς την ορθή κατεύθυνση, εφόσον εύστοχα απορρίπτιες τον καταστροφιμό; Ξέρεις επιχειρώντας να ξανασκεφτώ την "κρίση" πήγα πίσω στο Marx (Μανιφέστο, στο Κεφάλαιο), Γκαρμσι, Πουλαντζά, Ben Fine, Simon Clarke, Μηλιό/Δημούλη/Οικονομάκη κτλ. Θυμάσε την έξοχη εισγωγή του Πουλαντζά στο συλλογικο τουυ "Η Κ΄ριση του Κράτους", εκεί αναλύει τις διάφορες τάσεις που υπάρχουν - διατηρεί και σήμερα την επικαιρότητα του...

Αντωνης είπε...

@NicosTrim: Ευχαριστώ για το σχόλιο. Θα κοιτάξω το κείμενο Πουλαντζά που αναφέρεις, με ενδιαφέρει. Για τη βαθμιαία ρήξη που θα οδηγούσε σε μια άλλη Ευρώπη, δυσκολεύομαι να δω το πώς θα μπορούσε να αρθρωθεί. Εννοώ, τι υπάρχει στην Ε.Ε το οποίο θα μπορούσε να θρέψει κάτι τέτοιο; Υπάρχουν δυνάμεις οι οποίες να μπορούν να χαρακτηριστούν ευρωπαϊκές οι οποίες να μην έχουν εξ αρχής απορροφηθεί από τον γραφειοκρατικό/διαχειριστικό λόγο του ευρωκεφαλαιοκρατισμού; Και ποιες είναι αυτές;

kaloulis είπε...

Με σκοπό όχι κάποια διόρθωση, αλλά τη συμβολή στο προβληματισμό περί των κρίσεων, παραθέτω παλιές μου σημειώσεις από το Νοέμβρη του 2008, ακόμα αδιόρθωτες:
1. Οι κρίσεις δεν προκύπτουν στον καπιταλισμό τυχαία, δηλαδή δεν είναι σαν τα φυσικά φαινόμενα που ανατρέπουν τις ζωές των ανθρώπων.
2. Οι κρίσεις αυτές, δεν σχετίζονται αιτιακά με το σύστημα παραγωγής παρά μόνο στις συνέπειές τους.
3. Οι κρίσεις αυτές του καπιταλισμού, όντας εσωτερικές σε αυτόν, έχουν προέλθει διαχειριστικά από τον ίδιο και εξαρτώνται απ’ αυτόν, αλλά οι συνέπειες τους είναι κοινωνικές.
4. Είναι κοινωνικές κρίσεις με τον τρόπο που ο καπιταλισμός ασυνείδητα προσδιορίζει τις ζωές των ανθρώπων.
5. Αυτές οι κρίσεις του, δεν τον αποδυναμώνουν ούτε όπως θέλουν αρκετοί να πιστέυουν τον αμφισβητούν, αντιθέτως χάρις σ’ αυτές ο καπιταλισμός επεκτείνεται, διευρύνει τις ανισότητες, αυξάνει την εκμετάλλευση, επανορίζει την παραγωγική διαδικασία.
6. Οι κρίσεις αν και αποτελούν αναγκαίο στοιχείο της καπιταλιστικής ανάπτυξης αντιθέτως τείνουν να εμφανίζονται σαν μέρος μιας φυσικής ιστορίας της ανθρωπότητας. Μας λένε δηλαδή, ότι όπως ο κόσμος αντιμετώπισε τους παγετώνες και τις επιδημίες, έτσι και τώρα πρέπει να σταθεί απέναντι στη καταστροφή και να αγωνιστεί ενωμένος για να διασώσει ότι μπορεί να σωθεί. Αυτό που τελικά ο κόσμος καλείται να ξεπεράσει είναι τα κατώτερα όρια της κοινωνικής ευημερίας και αξιοπρέπειας. Δηλαδή ο καπιταλισμός δεν είναι τίποτε άλλο από ένα αποτέλεσμα φυσικής επιλογής κάτι σαν την Δαρβινική εξέλιξη: παρουσιάζει τον εαυτό του έτσι, και αυτό καταφέρνει να εδραιώσει: η επιβίωση του ισχυρότερου έχει γίνει ρυθμιστικός κανόνας.
7. Η κρίση αυτοεπιβεβαιώνεται και γίνεται σταδιακά υπαρκτή. Δημιουργός της είναι η η γεννεσιουργός αιτία του ίδιου του καπιταλισμού (αιτία και αποτέλεσμα) η επισώρευση υπεραξίας. Είτε θα ξεφορτωθούμε το κέρδος μια και καλή είτε κι αυτή η κρίση θα γίνει αποκλειστικά κοινωνική κρίση με προεκτάσεις στην «πραγματική οικονομία».
8. Φαινόμενα όπως ο τζόγος, η τοκογλυφία ή ο πυρετός του χρυσού μένουν εγεγραμένα στην δομή του καπιταλισμού αφού αποτελούν και στοιχεία επιβίωσής του. Από εκεί απέκτησε η κρίση το μικρό της όνομα – χρηματοπιστωτική (– η αλλιώς, σαν αργκό μοιάζει πλέον φετιχισμός). Φετιχισμός του χρήματος, του εμπορεύματος, της παραγωγής, του υπερκαταναλωτισμού και κυρίως του κέρδους. Το χρηματοπιστωτικό σύστημα στηρίχθηκε σε υποσχέσεις υποσχέσεων, στην ελπίδα της αιώνιας προόδου, δηλαδή σε μεγάλες προσδοκίες.
9. Η χρηματοπιστωτική κρίση δεν θα είναι η τελευταία κρίση που θα προκαλέσει ο καπιταλισμός. Η παθητική αναμονή από συντρόφους του επερχόμενου θανάτου του, που είναι εγγεγραμμένος στο νόμο της πτωτικής τάσης του κέρδους, είναι συνενοχή στη διαιώνιση της φρίκης.
10. Οι κρίσεις αποκαλύπτουν την ικανότητα των ανθρώπων να βάζουν ένα τέλος στη συσσώρευση της ίδιας τους της φρίκης. Τους συσπειρώνουν γύρω από την ελάχιστη ιδιοκτησία που έχουν και τους ωθούν να θέλουν την προάσπισή της με κάθε τίμημα. Το ασυνείδητο της ταύτισης σε όλο της το μεγαλείο.
11. Το αποτέλεσμα της ανατροπής δεν θα είναι το τέλος της ιστορίας ούτε το τέλος του κόσμου. Ως αντιουσιοκράτες επιθυμούμε να είναι ένα αποτέλεσμα που θα γεννηθεί με την ανατροπή και άρα μοναδικό σε μας και απρόβλεπτο. Η ενδέκατη θέση για τον Φόιερμπαχ περιλαμβάνει γενναιόδωρα και το καθήκον μας ως φιλοσόφων να συμβάλουμε στην αλλαγή που άλλοι θα επιφέρουν. Ας είμαστε γενναιόδωροι στα όνειρα και τις προσδοκίες μας. Στις μεγάλες προσδοκίες των καπιταλιστών η κοινωνία θα όφειλε να αντιτάξει τις δικές της.