Τρίτη, 9 Φεβρουαρίου 2010

Peter Hallward, Η πολιτική του Badiou: Ισότητα και Δικαιοσύνη (έκτο μέρος)


III Πολιτικές συνεπαγωγές
Πού τοποθετούν όλα αυτά τον Badiou σε ό,τι αφορά τα ευρύτερα, περισσότερο θεωρητικά ερωτήματα της οικονομίας, του κράτους, και της κατάστασης του σύγχρονου μαρξισμού;

(α) Η πολιτική ενάντια στην οικονομία

Ο Badiou και OP έχουν επί μακρόν υποστηρίξει ότι "το μοναδικό είδος οικονομίας είναι καπιταλιστικό", δηλαδή ότι "δεν υπάρει σοσιαλιστική οικονομία" ως τέτοια (La Distance politique 2.02.92: 2). Αυτό που στη Γαλλία είναι γνωστό ως la pensée unique [η μοναδική σκέψη] υιοθετεί την οικονομία ως μοναδική της αρχή, μια αρχή προφανούς "αναγκαιότητας" που καθοδηγείται από τον παγκόσμιο ανταγωνισμό και την ευρωπαϊκή νομισματική ένωση (La Distance politique 17-18.10.96: 5). Το OP προσπαθεί να αρθρώσει μια βιώσιμη διάψευση αυτής της "politique unique της οποίας η παρούσα μορφή είναι η διακήρυξη ότι η οικονομία καθορίζει τα πάντα." Η πραγματική πολιτική μπορεί να ξεκινήσει μόνο από θέση απόστασης προς την οικονομία και οι πολιτικές οι οποίες υποτίθεται πως δικαιολογούνται από την οικονομική αναγκαιότητα είναι, για το OP, απλά συνώνυμες της αντιδραστικής πολιτικής.

Από την άλλη πλευρά, δεν μπορεί να υπάρξει πολιτική υποχώρηση απέναντι στην πρόκληση που θέτει μια όλο και πιο παγκόσμια, όλο και πιο θριαμβευτική καπιταλιστική οικονομία:

Η χειραφετητική πολιτική πρέπει να είναι τουλάχιστο ίση προς την πρόκληση του κεφαλαίου. Αυτή είναι η ιδέα του Μαρξ. Όταν λέει ο Μαρξ ότι το κεφάλαιο καταστρέφει όλους τους παλιούς δεσμούς, όλες τις αρχαίες ιερές μορφές, ότι διαλύει τα πάντα στα παγωμένα νερά του εγωϊστικού υπολογισμού, το λέει με έναν ορισμένο θαυμασμό [παράθεμα Marx και Engels, 1967: 82]. Ο Μαρξ είχε ήδη διαχωρίσει την θέση του από αυτή όσων ονειρευόντουσαν νοσταλγικά μια αντίσταση κατά του κεφαλαίου με ρίζες στις αρχαίες παραδόσεις και του παλιούς τόπους. Ονόμασε αυτό το αντιδραστικό φαινόμενο "φεουδαρχικό σοσιαλισμό". Ο Μαρξ ήταν σφοδρά επικριτικός αυτής της ιδέας, και αυτό συνέβει επειδή δέχτηκε ότι υπήρχαν μορφολογικές ομοιότητες ανάμεσα στις φιλοσοξίες της χειραφετητικής πολιτικής και τις διεργασίες του κεφαλαίου. Γιατί δεν μπορούμε ποτέ να οπισθοχωρήσουμε από τον οικουμενισμό. Δεν υπάρει πρωτύτερη εδαφικότητα που να μας καλεί να την προστατέψουμε ή να την ανακτήσουμε ("Politics and Philosophy", 1998: 120-1.

Όπως την κατανοεί ο Badiou, η προοδευτική πολιτική πρέπει να λειτουργεί τόσο σε ένα επίπεδο οικουμενικότητας που να μπορεί να ανταγωνιστεί αυτό του κεφαλαίου του ίδιου και να βεβαιώνεται ότι αυτός ο ανταγωνισμός ξετυλίγεται σε ένα επίπεδο άλλο από αυτό που κυριαρχείται από το κεφάλαιο. "Νομίζω πως αυτό που είναι μαρξιστικό, και επίσης λενινιστικό, και σε κάθε περίπτωση αληθές, είναι η ιδέα ότι οποιαδήποτε βιώσιμη εκστρατεία κατά του καπιταλισμού μπορεί να είναι μόνο πολιτική. Δεν μπορεί να υπάρξει οικονομική μάχη κατά της οικονομίας" ("Politics and Philosophy", 1998: 117).[23] Αν προσπαθήσει η πολιτική να αντιμετωπίσει τον καπιταλισμό στο δικό του οικονομικό έδαφος, το τελικό αποτέλεσμα θα είναι κάθε φορά καπιταλιστικό. Κάθε πολιτικό υποκείμενο πρέπει να συγκροτεί τον εαυτό του, μέσα από τον εαυτό του, στην απαραβίαστη επάρκεια μιας distance politique.

(β) Πολιτική και κράτος

Γνωρίζουμε ότι η πρώιμη και ασυμβίβαστα εχθρική στάση του Badiou απέναντι στο κράτος έχει εξελιχθεί σημαντικά. Το πόσο ακριβώς έχει εκελιχθεί όμως παραμένει κάπως ασαφές. Η αντίληψή του για την πολιτική παραμένει αποφασιστικά αντι-συναινετική, αντι-"αναπαραστατική", και συνεπώς αντιδημοκρατική (με την συνθισμένη έννοια του όρου). "Μια φιλοσοφία είναι πάνω από όλα κάτι που επιτρέπει στους ανθρώπους να τελειώνουν με την 'δημοκρατική' υποταγή στον κόσμο ως έχει" ('Entretien avec Alain Badiou', 1999: 2). Αλλά τώρα μοιάζει πιο πρόθυμος να ασχοληθεί με την υποταγή αυτή με τους δικούς της όρους. Το Distance politique πάλι προσφέρει τα πιο ακριβή points de repère [σημεία αναφοράς]. Απ' τη μία πλευρά, το OP παραμένει καχύποπτο απέναντι σε οποιαδήποτε πολιτική εκστρατεία --για παράδειγμα τις εκλογικές αναμετρήσεις ή τα κινήματα για αιτήματα-- η οποία λειτουργεί ως "φυλακισμένη στον κοινοβουλευτικό χώρο" (La Distance politique 19-20.04.96: 2). Παραμένει "απόλυτη αναγκαιότητα [για την πολιτική] να μην έχει το κράτος ως νόρμα. Ο χωρισμός της πολιτικής και του κράτους είναι θεμελιακός για την πολιτική." Από την άλλη, όμως, δεν είναι εξίσου ξεκάθαρο γιατί "ο χωρισμός τους δεν είναι ανάγκη να οδηγήσει στον εξοβελισμό του κράτους από το πεδίο της πολιτικής σκέψης" (La Distance politique 6.05.93: 1).[24] Το OP σήμερα αντιλαμβάνεται τον εαυτό του σε μια τεταμένη, μη διαλεκτική σχέση με το κράτος, μια στάση η οποία απορρίπτει την εκ του σύνεγγυς συνεργασία (για τα συμφέροντα του κεφαλαίου) όσο αρνείται "κάθε ανταγωνιστική αντίληψη της λειτουργίας τους, κάθε αντίληψη που μυρίζει ταξισμό." Δεν υπάρχει πλέον επιλογή ανάμεσα στο κράτος και την επανάσταση· το "ενώπιος ενωπίω απαιτεί την παρουσία των δύο όρων και όχι την εξάλειψη του ενός από τους δύο"(La Distance politique 11.01.95: 3-4). Πράγματι, κατά την κορύφωση των απεργιών του Δεκέμβρη του 95, το OP αναγνώρισε ότι το μοναδικό σύγρονο κίνημα "αντικρατικοποιήσης" με οποιαδήποτε πραγματική ισχύ ήταν το κίνημα που ελέγχουν οι επιχειρήσεις για μερική αποκρατικοποίηση για τα συμφέροντα της εμπορικής ευλυγισίας και της οικονομικής κινητικότητας. Αναπόφευκτα, "είμαστε ενάντιοι με την απόσυρση αυτή του κράτους για χάρη του κέρδους του κεφαλαίου, μέσα από την γενική συστηματική και ωμή ιδιωτικοποίηση. Το κράτος είναι αυτό το οποίο ορισμένες φορές μπορεί να λάβει υπόψη του τους ανθρώπους και την κατάστασή τους σε άλλα επίπεδα και με άλλες τροπικότητες από αυτές του κέρδους. Το κράτος εγγυάται από αυτή τη σκοπιά τον δημόσιο χώρο και το γενικό συμφέρον. Και το κεφάλαιο δεν ενσαρκώνει το γενικό συμφέρον"(La Distance politique 15.12.96: 11). Πρόκειται για εντυπωσιακά λόγια όταν έρχονται από τον συγγραφέα του Théorie de la contradiction.

Το επόμενο ερώτημα είναι αν η ίδια η δυνατότητα για τέτοιου είδους προτάγματα, σύμφωνα με το γενικό συμφέρον, προϋποθέτει μόνη της τον ίδιο εκείνο φιλελεύθερο-δημοκρατικό χώρο πάνω στην απόρριψη του οποίου στηρίζεται η δική της κριτική απόσταση. Τι είδους κράτος μπορεί να ανταποκριθεί "υπεύθυνα" σε πολιτικά προτάγματα, αν όχι ένα κράτος που ανταποκρίνεται άμεσα στις εκλογικές πιέσεις; ο Badiou υποστηρίζει ότι τα παλιά σοσιαλσιτικά κράτη, ως κράτη, ήταν "πιο ευαίσθητα" προς τις απεργίες των εργατών από ό,τι είναι τα σημερινά κοινοβουλευτικά κράτη --το μεγάλο παράδειγμα είναι η εκστρατεία της Αλληλεγγύης aστην Πολωνία (Επιστολή στον συγγραφέα, 9.12.98).[25] Αλλά όταν το OP αποπειράται να εισέλθει στον προβληματικό χώρο της συνταγματικής μεταρρύθμισης είναι για να προτείνει πολύ ανοιχτά κοινοβουλευτικές διαδικασίες: το τέλος της ξεχωριστής διαδικασίας εκλογής προέδρου (και συνεπώς το τέλος της δυνατότητας πολιτικής συγκατοίκησης)· έναν καθαρά διακοσμητικό αρχηγό κράτους· ένα μόνο βασικό εκλογικό φόρουμ (ένα νομοθετικό σώμα αντιπροσώπων)· διαβεβαιώσεις ότι ο αρχηγός της κυβέρνησης θα είναι πάντα ο αρχηγός του κυρίαρχου κόμματος· και τέλος, μια εγγύηση ότι "θα υπάρχει πάντα κυρίαρχο κόμμα", χάρη σε κάποιο εκλεκτορικό σύστημα τύπου "ο πρώτος που περνά τη γραμμή". Το συνολικό πακέτο μαλακώνει μέσω εκκλήσεων για περισσότερο ανοιχτή διακυβέρνηση και για εφαρμογή του νόμου ("Proposition de réforme de la Constitution", La Distance politique 12.02.95: 5-6). Το κάποτε μαοϊστικό Organisation Politique προτείνει πλέον κάτι σχεδόν πανομοιότυπο με το βρετανικό σύνταγμα!

Στη σημείο αυτό, ο αναγνώστης αναγκάζεται να αναρωτηθεί αν η πολιτική αυστηρής μη συμμετοχής στο κράτος του OP μπορεί να σταθεί στα πόδια της. Το OP διακηρύσσει με ένα βαθμό περηφάνειας ότι "δεν ψηφίζουμε ποτέ", όπως και "στα εργοστάσια, διατηρούμε αποστάσεις από τον συνδικαλισμό" (La Distance politique 12.02.95: 1).26 Το OP ισχυρίζεται σταθερά ότι η προταγματική πολιτική του απαιτεί μια πολιτική "μη ψήφου". Αλλά γιατί αυτό το είτε/είτε; Εφόσον το κράτος γίνεται δεκτό ως μια εφικτή μορφή του γενικού συμφέροντος, τότε χωρίς αμφιβολία έχει σημασία ποιος κυβερνά αυτή την μορφή. Σε ό,τι αφορά τα κεντρικά δημόσια θέματα υγείας και παιδείας, το OP, όπως και οι περισσότεροι σοσιαλιστές του συρμού, ισχυρίζεται ότι τα "θετικά καθήκοντα για λογαριασμό όλων αφορούν το κράτος" (La Distance politique 10.11.94: 1).27 Ότι η συμμετοχή στο κράτος δεν θα πρέπει να αντικαταστήσει μια προταγματική εξωγένεια προς το κράτος είναι αρκετά ξεκάθαρο, αλλά το αυστηρό είτε/είτε που διακηρύσσεται τόσο συχνά από τις σελίδες του La Distance politique φαίνεται σήμερα σαν εκτοπισμένο απομεινάρι των ημερών όταν η επιλογή "κράτος ή επανάσταση" εμφανιζόταν ακόμα ως γνήσια εναλλακτική.

Εικόνα: seriesofhopes.files.wordpress.com

17 σχόλια:

Greek Rider είπε...

Αντώνη καλησπέρα.

Ο Badiou λέει στο (α) ότι μπορεί να υπάρξει μόνο η καπιταλιστική οικονομία; Δηλαδή δεν μπορεί να υπάρξει κάτι άλλο στο μέλλον ως οικονομικό σύστημα που να μην βασίζεται στον καπιταλισμό;

1) Και αν έτσι λέει τότε κάποιοι που είναι στον πάτο της πυραμίδας τι πρέπει να κάνουν, να αποδεχτούν την κατωτερότητά τους; Δηλαδή ο δούλος θα πρέπει να συνειδητοποιήσει ότι θα παραμείνει για πάντα δούλος; Μπορεί αυτό να γίνει αποδεκτό;

2) Και πώς θα υπάρξει μια "πολιτική απόστασης" από την οικονομία όταν όλα ανάγονται στην οικονομική σφαίρα;

Για παράδειγμα πριν λίγο καιρό ο Ομπάμα προσπάθησε να βάλει όριο στις χρηματοδοτήσεις των λόμπι προς τα κόμματα και τους πολιτικούς. Αυτό ήταν νομίζω μια πολιτική προσπάθεια. Το ανώτατο δικαστήριο απέρριψε την πρόταση Ομπάμα γιατί ίσως και αυτοί αντιπροσωπεύουν κάποια συμφέροντα που είναι στη βάση τους οικονομικά.

Εδώ στην Ελλάδα ο Παπανδρέου προσπάθησε να πάρει κάποιες πολιτικές αποφάσεις και τα spreads τον τσάκισαν.

Συνεπώς σε έναν κόσμο στον οποίο όλα έχουν μετατραπεί σε οικονομικά φαινόμενα τι μπορεί να πει ή να κάνει κάποιος αποδεχόμενος αυτήν τη λογική, ή τι να σκεφτεί;

Αντωνης είπε...

Πολύ σημαντική ερώτηση, φίλε GR, κι ήλπιζα κάποιος να την κάνει. Επειδή πρέπει να φύγω για δουλειά, θα απαντήσω αργότερα απόψε.

Αντωνης είπε...

Για να απαντήσω λοιπόν, φίλε Greek Rider:

Κατ' αρχάς. το θέμα της σχέσης πολιτικής και οικονομίας είναι ιδιαίτερα ακανθώδες. Ο Badiou ανήκει σε αυτούς --όπως και ο Schmitt, άλλωστε-- που δίνουν απόλυτη προτεραιότητα στην πολιτική απόφαση --και είναι μόνο στην πολιτική που μπορεί για αυτούς να βρει χώρο η απόφαση-- έναντι του οικονομικού αυτοματισμού --και για τον Badiou η οικονομία είναι ο κατεξοχήν χώρος του αυτοματισμού, δηλαδή της έκθλιψης της δυνατότητας για απόφαση.

Στο κείμενό μου "Η Ανέφικτη Σύνθεση" είχα παρατηρήσει τα εξής για την σκοπιά αυτή της απόλυτης προτεραιότητας στην πολιτική:

"Μια δεύτερη ιστορική προοπτική μπορεί να συνοψιστεί στην αντίστροφη φόρμουλα, δηλαδή πολιτική>οικονομία. Με άλλα λόγια, η πολιτική —οι πολιτικοί αγώνες, οι πολιτικές συγκρούσεις, οι πολιτικές ισορροπίες και οι συμβιβασμοί— είναι αυτή που καθορίζει την ουσία της κοινωνικής εμπειρίας και η οικονομία είναι συνάρτηση της κατεύθυνσης που αυτή παίρνει. Εδώ συναντάμε μια διαφορετική υπο-ομάδα: την πολιτική φιλοσοφία στο σύνολό της, εφόσον πριμοδοτεί πάντοτε την παραγωγική αυτονομία της πολιτικής, τον αριστερό βολονταρισμό διαφόρων αποχρώσεων (από την Γαλλική επανάσταση στην σύγχρονη τρομοκρατία), αλλά και τον φασισμό και τον ιμπεριαλισμό —που δεν είναι κάτι άλλο από μορφές επίλυσης οικονομικών αντιφάσεων δια της πολιτικής βίας, δηλαδή τρόποι συνέχισης της οικονομίας με άλλα μέσα, για να παραλλάξουμε τη γνωστή ρήση του Κλαούσεβιτς. "

Τα πιο πάνω νομίζω συνοψίζουν και την θέση του Badiou.

Αντωνης είπε...

@ Greek Rider (συνέχεια)

Όπως θα δεις στο κείμενο αυτό, βλέπω την θέση αυτή ως μία από τις τέσσερις εφικτές και συνεπώς κρατώ αποστάσεις από αυτό που ο Badiou βλέπει ως την μόνη δυνατότητα. Όμως δεν αρκεί να μείνουμε σε αυτό. Γιατί πρέπει να καταλάβουμε τις αιτίες τόσο της επιμονής του στην πριμοδότηση της πολιτικής έναντι της οικονομίας και τα όρια της.

Αιτίες: Ο Badiou καταλαβαίνει πολύ καλά ότι υπό συνθήκες αναπτυγμένου καπιταλισμού η οικονομία είναι, για να δανειστούμε τα λόγια του Αλτουσέρ, πάντα "η τελευταία, καθοριστική στιγμή"--αυτό στο οποίο ανάγονται τα πάντα στην τελική. Ο Badiou καταλαβαίνει πολύ καλά ότι αυτό ακριβώς είναι ο καπιταλισμός: η τελική αναγωγή των πάντων στην οικονομία. Για αυτό δεν μπορεί να υπάρξει σοσιαλιστική οικονομία: Κάθε οργάνωση της κοινωνικής ζωής που δίνει τον κυρίαρχο ρόλο στην οικονομική αυτορύθμιση και τον αυτοματισμό εξαιρεί αυτόματα τις υλικές διαστάσεις της ζωής από το απρόβλεπτο στοιχείο της απόφασης και της δράσης και συνεπώς τις επιστρέφει στον καπιταλιστικό επικαθορισμό. Αυτό ακριβώς έδειξαν, και το γνωρίζει πολύ καλά o Badiou, οι οικονομίες του "υπαρκτού σοσιαλισμού", οικονομίες που έχουν περιγραφεί ως "κρατικός καπιταλισμός" όπως είναι γνωστό. Η ουσία λοιπόν είναι ότι με την οικονομία ως κυρίαρχο πεδίο δεν μπορείς ποτέ να ανατρέψεις τον καπιταλισμό γιατί ο καπιταλισμός ΕΙΝΑΙ η ανώτερη δυνατή έκφραση οικονομικής οργάνωσης. Η ανατροπή του μπορεί να έλθει συνεπώς μόνο από ένα σημείο που δεν μπορεί να εγκολπωθεί/αφομοιωθεί στην οικονομική λογική και αυτό είναι το ανεξάλειπτο πλέονασμα της επαναστατικής επιθυμίας, της επιθυμίας για επανάσταση (radical desire που λέμε).

Τώρα, ποια είναι τα όρια αυτής της θέσης: Τα προφανή: Καταδικάζει οποιαδήποτε απόπειρα βελτίωσης των συνθηκών μέσω οικονομικής πολιτικής, θεωρώντας την εκ των προτέρων ρεφορμιστική. Μέχρι εδώ καλά, γιατί _είναι_ ρεφορμιστική. Το πρόβλημα ανακύπτει όταν η ευλογοφάνεια του "it's the economy, stupid" έχει τόσο βαθιά επηρεάσει τις κοινωνίες που φαίνεται πραγματικά αδύνατη η μεταμόρφωση των πραγματικών συνθηκών ζωής χωρίς να δοθεί πρωτοκαθεδρία στην οικονομία. Με λίγα λόγια: Ο καπιταλισμός δεν δημιουργεί απλώς ένα μοντέλο κοινωνίας αλλά και ένα μοντέλο αντίληψης της κρίσης. Δες τα δεδομένα σήμερα: Κανείς δεν σκέφτεται την κρίση ως ζήτημα πολιτικό. Για όλους η κρίση είναι ζήτημα οικονομικό. Με δεδομένο όμως ότι δεν υπάρχει άλλο οικονομικό μοντέλο που να μπορεί να διαχειριστεί τις απύθμενες πολυπλοκότητες της καπιταλιστικής αγοράς, ο καπιταλισμός, αν και καταρρέει, παίζει επίσης χωρίς αντίπαλο. Η πολιτική έχει εκτοπιστεί εκ των προτέρων ως λύση και όλα τα οικονομικά alternatives είναι αποχρώσεις της καπιταλιστικής οικονομίας. Αυτό το γεγονός, ότι ο καπιταλισμός δεν αποφεύγει την κρίση αλλά εξαλείφει δομικά την δυνατότητα να βγεις από ένα συνολικό τρόπο σκέψης για τέτοιες κρίσεις, είναι αυτό το οποίο προσπαθεί απελπισμένα να θεραπεύσει η σκέψη του Badiou. Ποτέ όμως αυτή η σκέψη δεν μπορεί να φανεί επαρκής αν δεν εγκαταλείψει κανείς εξ αρχής την προσπάθεια να βάλει την οικονομία σε τάξη. Και αυτό, το ότι είναι τρομερά δύσκολο να το κάνεις αυτό χωρίς να καταδικάσεις ταυτόχρονα εκατομμύρια ανθρώπους στην πείνα ή τον θάνατο με δεδομένες τις συνέπειες της ΔΙΑΛΥΣΗΣ της καπιταλιστικής οικονομίας (θυμίσου την καταστροφική αγροτική πολιτική του Μάο, μια καθαρά πολιτική απόφαση με εκατομμύρια ζωές κόστος), είναι το τεράστιο πρόβλημα για την κομμουνιστική αριστερά σήμερα.

Ελπίζω να υπήρξα διαφωτιστικός.

Greek Rider είπε...

Αντώνη ευχαριστώ, θέλω λίγο χρόνο να τα μελετήσω όλα αυτά.

Greek Rider είπε...
Αυτό το σχόλιο αφαιρέθηκε από τον συντάκτη.
Greek Rider είπε...
Αυτό το σχόλιο αφαιρέθηκε από τον συντάκτη.
Greek Rider είπε...
Αυτό το σχόλιο αφαιρέθηκε από τον συντάκτη.
Greek Rider είπε...

Αντώνη καλησπέρα. Υπήρξες σαφής και διαφωτιστικός.

Ένα κομμάτι της αριστερά έχει συμφιλιωθεί με τον καπιταλισμό και την οικονομία στηριζόμενο σε εμπειρίες από την ήττα του σοσιαλισμού. Όταν μιλάνε για σοσιαλισμό υποσυνείδητα σκέφτονται το τοίχος του Βερολίνου και την δικτατορία του Στάλιν. Αντίθετα, εγώ επειδή δεν έχω τις εικόνες ήττας της αριστεράς, επειδή τότε δεν συμμετείχα και δεν γνώριζα, έχω τις εικόνες ήττας του σημερινού καπιταλισμού όπως αυτές διαμορφώθηκαν από το 1998-σήμερα μέσα από τις αλλεπάλληλες οικονομικές κρίσεις.

Το κύριο επιχείρημα του καπιταλισμού ήταν το κίνητρο της ατομικής δράσης. Σήμερα το περιοδικό Wired στις ΗΠΑ θεωρώ ότι είναι το πιο σοσιαλιστικό περιοδικό στον κόσμο. Αρχίζει και αναπτύσσεται γύρω μας μια εθελοντική οικονομία του "δωρεάν" και της ατομικής συνεισφοράς. Ποιο είναι εδώ το κίνητρο; Και δεν μιλάω μόνο για τα blogs, την wikipedia και το λογισμικό ανοικτού κώδικα.

Όλα αυτά δεν είναι ακόμη οικονομικό σύστημα αλλά είναι κάποια σκόρπια στοιχεία που ούτε ο καπιταλισμός μπορεί να εξηγήσει πώς λειτουργούν από μόνα τους χωρίς κίνητρα, χωρίς κέρδος, χωρίς εκμετάλλευση. Εκεί πάνω η αριστερά πρέπει να κάνει πολύ δουλειά και να συνθέσει ένα παζλ προτείνοντας λύσεις σε επιμέρους θέματα.

Στο ίδιο πλαίσιο αλλά από άλλες πλευρές βλέπω τους νευροεπιστήμονες (π.χ. Ramachandran) παρέα με τους συμπεριφοριστές οικονομολόγους (π.χ. Ariely) καθώς και τους "διαφορετικούς" οικονομολόγους σαν αυτούς που παίρνουν νόμπελ τα τελευταία χρόνια (Williamson, Ostrom, Krugman, Kahneman, Smith, Stiglitz) αποκαλύπτοντας ότι τα γνωστά δόγματα της οικονομίας αρχίζουν να ξεθωριάζουν ενώ παράλληλα ανακαλύπτουν πλευρές της οικονομίας και της ανθρώπινης δράσης που έως τώρα αγνοούσαμε. Η ίδια η οικονομική θεωρία χτυπιέται γιατί στην πράξη αποτυγχάνει συνεχώς την τελευταία 10ετία. Έχει δημιουργηθεί μια ολόκληρη ομάδα κερδοσκόπων που "ποντάρουν" μόνο κάτω (short) βάσει ιδεολογίας (π.χ. Taleb).

Είμαι υπερ της διεπιστημονικής έρευνας η οποία βάση της πραγματικότητας και του ρεαλισμό θα αγγίζει την πολιτική. Αν για παράδειγμα οι νευροεπιστήμονες μας λένε ότι ο άνθρωπος δεν είναι ελεύθερο ον από τη φύση του αλλά καθορίζεται σε μεγάλο ποσοστό βιολογικά δεν θα πρέπει αυτό να το εντάξουμε στις πολιτικές μας; Για παράδειγμα στην επιείκεια που θα πρέπει να έχουν οι ποινές των φυλακισμένων.

Greek Rider είπε...

Συνέχεια......

Αν οι συμπεριφοριστές και άλλοι οικονομολόγοι βλέπουν ότι οι οικονομικές υποθέσεις που βασίστηκε όλη η κλασσική οικονομική δεν ισχύει πια δεν θα πρέπει να αλλάξουμε τα στερεότυπα που έχουμε για την πρώην αυτονόητη αλήθεια της οικονομικής;

Μπορεί να βιάζομαι, όμως αισθάνομαι ότι κοιτάω μπροστά και όχι πίσω.

Αυτό που αναζητώ είναι να έχουμε τα αυτιά και τα μάτια μας ανοιχτά για να μπορέσουμε να εντάξουμε σωστά και έγκαιρα στην πολιτική και στη σκέψη μας καθώς και τις νέες συνθήκες που βρίσκουμε μπροστά μας επίσης (ανακαλύψεις για την φύση του ανθρώπου, το ίντερνετ, τη δημοκρατία, τη συμμετοχή , την κοινωνία).

Το δόγμα της συνεχούς ανάπτυξης σκοντάφτει πάνω στην υπερκαταναλωτική μας συμπεριφορά που κατέστρεψε τον πλανήτη και στην εξάντληση των φυσικών του πόρων. Τα σύγχρονα υπαρξιακά αδιέξοδα δεν ικανοποιούνται από το μεγαλύτερο ΑΕΠ.

Ο θεωρητικός νεοφιλελευθερισμός αυτοαναιρείται στην πράξη.

Πιστεύω επίσης με βάση το πολιτικό επίπεδο ότι τώρα πολύ περισσότερο από ποτέ, και ίσως με ιδανικό τρόπο, θα μπορούσε να υπάρξει μεγαλύτερη συμμετοχή του κόσμου για την διαμόρφωση της κατάλληλης πολιτικής.

Ο καπιταλισμός στη δύση έχει ξοφλήσει. Πέρασαν δέκα χρόνια προσπαθειών και ακόμη είναι στο ίδιο σημείο. Δεν χρειάζεται πλέον ο σοσιαλισμός για να ταράξει τα νερά μας, ταράζονται από μόνα τους, και εδώ θα πρέπει η αριστερά να επεξεργαστεί εναλλακτικές λύσεις υπό το καθεστώς αποτυχίας του καπιταλισμού. Ο καπιταλισμός θα συνεχίσει να υπάρχει μόνο στις αυταρχικές χώρες της ανατολής και του "νότου" π.χ. Κίνα.

Συνεπώς θα έλεγα ότι σαφώς έχει προτεραιότητα η πολιτική, το πλαίσιο όμως της οικονομίας θα πρέπει να το δούμε υπο το πρίσμα της δεκαετίας 2000-2010 και όχι υπο το πρίσμα της ηττοπαθούς ψυχολογίας των ηττημένων των προηγούμενων δεκαετιών.

Σωστό όμως είναι όπως λες να έχουμε και κατά νου και την "αρχή της πραγματικότητας" ώστε να μην φτάσουμε σε πειράματα τύπου Μάο.

Greek Rider είπε...

Αυτά όλα που είπα παραπάνω δεν αναιρούν την αριστερή διανόηση ούτε φέρνουν σε πρώτη μοίρα τον τυχαίο εμπειρισμό.

Αποδέχομαι την προτεραιότητα της θεωρίας.

Ο μόνος λόγος που έγραψα τα παραπάνω είναι για να περιγράψω πως ανοίγεται ψυχολογικά η αριστερά σε μένα.

Γιατί ο Badiou αισθάνομαι ότι έχει άλλες εικόνες.

LEFT LIBERAL SYNTHESIS είπε...

@radical
@Gr
Μαλλον αρκετα γνωστοί (ιστολογικά) για να σπαταλιωμαστε σε ανουσια κομπλιμεντα
Radical χιλια ευχαριστω να ανακαλύψω μεσω του RD τον Hallward ως σχολιαστή του Badiou.Τον ήξερα ως Ντελεζιολόγο...απλά και μαλλον θα πρεπει να τον ξαναδω
GR μονο εσυ θα μποούσες να παρακολουθήσεις τον RD στην φρενηρη παραγωγή του,και να αναδείξεις ενα τοσο ενδιαφέρον θέμα.
Διαβαζω και ξαναδιαβαζω τα κειμενα και την πλοκή του διαλόγου και απλώς απολαμβανω
Keep blogging guys...

Αντωνης είπε...

Φίλε Greek Rider, θα επιστρέψω αύριο για να απαντήσω με λίγο καθαρότερο μυαλό. Η Παρασκευή βράδυ είναι πάντα δύσκολη.:-)

Greek Rider είπε...

Αντώνη πάντως το κείμενό σου αποτέλεσε αφορμή για μένα να αρχίσω να διαβάζω Badiou καθώς χτες προμηθεύτηκα το βιβλίο "Η κομμουνιστική υπόθεση" εκδόσεις Πατάκη.

Αντωνης είπε...

@GR: παραθέτω αποσπάσματα από το σχόλιό σου με τα δικά μου σχόλια από κάτω.

"Ένα κομμάτι της αριστερά έχει συμφιλιωθεί με τον καπιταλισμό και την οικονομία στηριζόμενο σε εμπειρίες από την ήττα του σοσιαλισμού."

Μετά την αποτυχία του 1968 (σε περίπτωση που το αναδρομικό γκλάμουρ μας έχει κάνει να ξεχάσουμε ότι το 1968 ήταν πολιτική αποτυχία), ναι, ένα μεγάλο κομμάτι της αριστεράς εγκατέλειψε την ιδέα ότι ο καπιταλισμός θα μπορούσε ποτέ να ανατραπεί και περιορίστηκε σε ιδέες για το πώς θα μπορούσε να "βελτιωθεί", να αποκτήσει "ανθρώπινο πρόσωπο", κλπ.

"Όλα αυτά δεν είναι ακόμη οικονομικό σύστημα αλλά είναι κάποια σκόρπια στοιχεία που ούτε ο καπιταλισμός μπορεί να εξηγήσει πώς λειτουργούν από μόνα τους χωρίς κίνητρα, χωρίς κέρδος, χωρίς εκμετάλλευση. Εκεί πάνω η αριστερά πρέπει να κάνει πολύ δουλειά και να συνθέσει ένα παζλ προτείνοντας λύσεις σε επιμέρους θέματα."

Στην κόντρα ανάμεσα στην ολότητα και το επιμέρους κερδίζει πάντα η ολότητα, ενσωματώνοντας τα στοιχεία εκείνα του επιμέρους που την ανανεώνουν. Δεν μπορεί να υπάρξει τμηματικού τύπου αντικατάσταση ενός συστήματος. Υπό κανονικές συνθήκες αυτό δεν αναδεικνύεται ως πρόβλημα, αλλά υπό συνθήκες κρίσης αναδεικνύεται η _συνολική_ δυσλειτουργικότητα του συστήματος ως τέτοιου και τότε δημιουργείται η συνειδητοποίηση της ανεπάρκειας αυστηρά ενθυλακωμένων εναλλακτικών.

"Είμαι υπερ της διεπιστημονικής έρευνας η οποία βάση της πραγματικότητας και του ρεαλισμό θα αγγίζει την πολιτική. Αν για παράδειγμα οι νευροεπιστήμονες μας λένε ότι ο άνθρωπος δεν είναι ελεύθερο ον από τη φύση του αλλά καθορίζεται σε μεγάλο ποσοστό βιολογικά δεν θα πρέπει αυτό να το εντάξουμε στις πολιτικές μας;"

Ο Ζίζεκ έχει κινηθεί σε παρόμοιες κατευθύνσεις, ιδιαίτερα στο Parallax View.

"Αυτό που αναζητώ είναι να έχουμε τα αυτιά και τα μάτια μας ανοιχτά για να μπορέσουμε να εντάξουμε σωστά και έγκαιρα στην πολιτική και στη σκέψη μας καθώς και τις νέες συνθήκες που βρίσκουμε μπροστά μας επίσης (ανακαλύψεις για την φύση του ανθρώπου, το ίντερνετ, τη δημοκρατία, τη συμμετοχή , την κοινωνία)."

Αυτή η προσέγγιση νομίζω ότι προϋποθέτει πως ο ρασιοναλισμός είναι το κλειδί ρύθμισης της κοινωνική ζωής. Όμως ο ρασιοναλισμός δεν ήταν ποτέ ο αποκλειστικός ρυθμιστής. Ήδη από την δεκαετία του 30 αναδείχθηκε ιστορικά και φιλοσοφικά η ουσιώδης σημασία του ιρρασιοναλισμού υπό συνθήκες καπιταλιστικής συσσώρευσης και ιμπεριαλισμού. Αν το σκεφτείς, ο καπιταλισμός είναι ένα σύστημα του οποίου τα μέσα είναι καθαρά έλλογα αλλά οι απώτεροι σκοποί εντελώς ιρρασιοναλιστικοί. Και το θέμα είναι ότι δεν μπορεί να είναι αλλιώς, μιας και η συσσώρευση, η αναπαραγωγή της ανισότητας, η διαρκής ανάγκη δημιουργικής καταστροφής, κλπ, είναι δομικά χαρακτηριστικά και όχι ηθικές παρεκκλίσεις του καπιταλισμού, πράγματα που θα μπορούσαν να διορθωθούν αν γινόμασταν "πιο ηθικοί". Η μεγάλη αξία της μαρξιστικής οπτικής είναι ότι μας βοηθάει να ξεκολλήσουμε από την ηθικολογική θεώρηση περί φύσεως του ανθρώπου, αναπλαστικής/μεταρρυθμιστικής σημασίας της λογικής, κλπ., δηλαδή, το πλαίσιο, ουσιαστικά, του ιδεαλιστικού υλισμού των τελών του 18ου αιώνα, στο οποίο παραμένουμε ακόμα σήμερα προσκολλημένοι

Αντωνης είπε...

Συνέχεια:

"Ο καπιταλισμός στη δύση έχει ξοφλήσει."

Όχι, όσο η οικονομία θα είναι ο πρωταρχικός ρυθμιστής της κοινωνικής ζωής, όπως είπα και πριν, τότε θα παίζει χωρίς αντίπαλο, όσο χάλια και να παίζει. Πολύ απλά, χωρίς την δυνατότητα απελυθέρωσης του υποκειμένου από τον οικονομικό αυτοματισμό, δεν μπορεί να υπάρξει πραγματική σύγκρουση με τον καπιταλισμό, αλλά μόνο επιμέρους "βελτιώσεις" οι οποίες φυσικά εξυπηρετούν μόνο τον καπιταλισμό. Οφείλουμε να είμαστε απόλυτα απαισιόδοξοι σε αυτό το σημείο. Καμμία αλλαγή δεν θα επέρθει όσο το ζήτημα παραμένει ζήτημα οικονομικής τεχνικής.

"Ο καπιταλισμός θα συνεχίσει να υπάρχει μόνο στις αυταρχικές χώρες της ανατολής και του "νότου" π.χ. Κίνα."

Έχω ουσιώδεις αμφιβολίες για αυτό, μιας και χωρίς τους δυτικούς καταναλωτές των εξαγωγών της, η κινεζική οικονομία θα καταρρεύσει και αυτή, με απρόβλεπτες ακόμα συνέπειες.

"Συνεπώς θα έλεγα ότι σαφώς έχει προτεραιότητα η πολιτική, το πλαίσιο όμως της οικονομίας θα πρέπει να το δούμε υπο το πρίσμα της δεκαετίας 2000-2010 και όχι υπο το πρίσμα της ηττοπαθούς ψυχολογίας των ηττημένων των προηγούμενων δεκαετιών."

Συμφωνώ ότι η υποστασιοποίηση της ήττας και της αποτυχίας σε κάποιου είδους "αριστερό συμβολικό κεφάλαιο ηθικής" μετά το 1968 δεν χρησιμεύει σε τίποτα. Αντίθετα, πρέπει να υποβληθεί σε ανελέητη κριτική, ίση με αυτή στην οποία υποβλήθηκαν τα Γκούλαγκ ή η Πολιτιστική Επανάσταση του Μάο.

"Σωστό όμως είναι όπως λες να έχουμε και κατά νου και την "αρχή της πραγματικότητας" ώστε να μην φτάσουμε σε πειράματα τύπου Μάο."

Αυτό που λέω δεν είναι ότι πρέπει να τα αποφύγουμε αλλά ότι πρέπει να ξέρουμε ότι αποτελούν πηγή τεράστιων αναστολών όταν το θέμα γίνεται "αν όχι καπιταλισμός, τι;" Ο Λένιν έλεγε ότι στόχος του κομμουνισμού είναι να μπορεί να διοικήσει το κράτος μια μαγείρισα (ή μια καθαρίστρια, ή ένας υδραυλικός). Σήμερα, η ιδέα και μόνο προκαλεί είτε καγχασμό είτε τρόμο. Σήμερα, η πολιτική και η οικονομία είναι χωράφια "ειδικών" που όσο και να έχουν αποτύχει παταγωδώς, εξακολουθούν να φαίνονται στον πολύ κόσμο αναπόφευκτοι και αναπόδραστοι. Αυτήν όμως ακριβώς η ιδέα μας καταδικάζει στην παράλυση. Αυτό που συνέβει στην Κίνα, όπως θα δεις και στο βιβλίο που αγόρασες, είναι σε ένα βαθμό, ότι ήρθαν στα πράγματα οι μαγείρισες και οι φοιτητές και πετάχτηκαν έξω από αυτά οι διανοούμενοι και οι επαγγελματίες του κόμματος. Τούτο όμως σήμερα αποτελεί απλώς ένα επεισόδιο τρόμου που κανείς δεν θέλει να επαναληφθεί. Η σκέψη για το τι σημαίνει ριζοσπαστική απαλλοτρίωση της "ειδικότητας" στην διαχείριση των πραγμάτων που μας αφορούν αυτοευνουχίζεται. Και μένουν μόνο άδεια ευχολόγια.

Ίσως στο μέλλον να μεταφράσω ένα εδάφιο του Μπαντιού όπου εξηγεί γιατί δεν μετανιώνει ούτε καν την δική του αφελή εξιδανίκευση του Μάο στα χρόνια του 60, με δεδομένη την ενδοτικότητα του ειρωνικού ρεαλισμού, τον συμβιβασμό του με τα πράγματα όπως έχουν μετά το τέλος της θηριώδους επιστροφής των πολλών στην εξουσία. Το δύσκολο είναι να αποφύγει να είναι κανείς ρομαντικός ιδεαλιστής που απαιτεί από την πολιτική να είναι ηθική αφηρημένων αρχών για να μην καταντήσει κυνικός ρεαλιστής που αποδέχεται εκ των προτέρων οτιδήποτε, φτάνει να κυριαρχεί εκ των πραγμάτων. Γιατί υπάρχει μια κρυφή σχέση ανάμεσα στα δύο και η σχέση αυτή μας παγιδεύει εδώ και πολλά χρόνια στις δυτικές κοινωνίες.

Αντωνης είπε...

@GR, LLS: Χαίρομαι που πήρατε αναγνωστικά εναύσματα, είναι ένας από τους λόγους ύπαρξης αυτού του ιστολογίου, όπως και των δικών σας, το να καλλιεργήσει το διερευνητικό πνεύμα και να κοινωνήσει σκέψη.

Δεν είναι αρκετό αυτό, αλλά είναι κάτι. Ιδιαίτερα σε καιρούς που, όπως είχε πει ο φίλος GR, αρχίζουμε να βγαίνουμε από μια σειρά άτυπων απαγορεύσεων για την γνώση, απ' την ιδιότυπη εκείνη λογοκρισία ιδεών που επέβαλλε το νεοφιλελεύθερο consensus.