Παρασκευή, 19 Φεβρουαρίου 2010

Τρία για τον υλισμό, την χαρά και την ευτυχία

Από το Through the Loophole:

98. Κήπος
Το να μένεις πιστός σε μια γυναίκα είναι ένα μικρό τίμημα για το γεγονός ότι μπορείς καν να αντικρίσεις μια γυναίκα...Ο Όσκαρ Γουάιλντ έλεγε ότι τα ηλιοβασιλέματα δεν τυγχάνουν εκτίμησης επειδή δεν μπορούμε να τα πληρώσουμε. Αλλά ο Όσκαρ Γουάιλντ είχε άδικο. Μπορούμε να πληρώσουμε για τα ηλιοβασιλέματα. Μπορούμε να τα πληρώσουμε με το να μην είμαστε ο Όσκαρ Γουάιλντ.
G.K. Chesterton

Υπάρχει μια βασική αναλογία ανάμεσα στον θεμελιακό μύθο της Εδέμ ("μπορείς να έχεις τα πάντα, γαλήνη, εκπλήρωση, την ίδια την αθανασία, αρκεί να μη φας από αυτό το δέντρο") και στη λογική των παραμυθιών, όπου η ευτυχία προσφέρεται πάντα υπό την προϋπόθεση της μίας και μοναδικής εξαίρεσης, του ενός κανόνα που δεν πρέπει να παραβιαστεί, αν θέλουμε να διαφυλάξουμε τη μαγεία (της αιώνιας νεότητας, του πλούτου και της πλησμονής, του απόλυτου έρωτα, κλπ) από το φαρμάκι της απογοήτευσης, της επιστροφής των πραγμάτων στην γνωστή, παλιά αθλιότητα.

Έχει ιδιαίτερη σημασία ότι η εξαίρεση του απαγορευμένου αφορά μια μικρή λεπτομέρεια, κάτι φαινομενικά ασήμαντο ή απίθανο: να μην πιεις νερό όταν έχει φεγγαράδα, να μην βρεθείς εκτός του σπιτιού σου τα χαράματα, να μην γελάσεις όταν δεις ένα συγκεκριμένο θέαμα, κλπ. Η τάση μας είναι να παίρνουμε αυτό το γεγονός ως απόδειξη μυθοπλαστικού σαδισμού: η ευτυχία χάνεται, και σαν να μην ήταν αρκετό αυτό, χάνεται πάντα για τον πιο ηλίθιο λόγο, ποτέ για κάτι που να έχει τουλάχιστον τραγικό βάρος (αδάμαστη αγάπη, ιερό καθήκον, επιβεβλημένη θυσία, κλπ).

Ίσως όμως να μην είναι έτσι. Ίσως αυτό που πραγματικά προσπαθεί να πει ο εδεμικός μύθος και τα παραμύθια να είναι πως είναι όντως από τα ασήμαντα και τα απίθανα που κρέμεται πάντα η ευτυχία μας. Γιατί; Γιατί η ευτυχία είναι πάντα η καλή τύχη, και η καλή τύχη δεν χάνεται για λόγους που αφορούν την λογική του δούναι και λαβείν, του ισορροπημένου ανταλλάγματος: εφόσον έρχεται αυθαίρετα, χωρίς να αξίζουμε την έλευσή της, φεύγει εξίσου αυθαίρετα, χωρίς να αξίζουμε την απώλειά της.

99. Υλισμός
(Για την Δεισδαιμόνα)

Μια βασική αρχή του υλισμού: υπάρχουν δύο δρόμοι. Αυτός της αλήθειας και αυτός της ευτυχίας. Ο πρώτος δρόμος δεν οδηγεί στον δεύτερο και δεν υπάρχει μονοπάτι που να τους ενώνει.

Αλλά στην ουσία, δεν υπάρχει καν επιλογή. Για τον υλισμό μπορείς να είσαι πιστός στην αλήθεια, αλλά όχι στην ευτυχία. Η ευτυχία δεν έχει οντολογική θέση μέσα σε ένα υλιστικό σύμπαν.

Είναι λοιπόν κάθε υλιστής αυτοκαταδικασμένος στην δυστυχία; Όχι. Ο υλιστής είναι απλά καταδικασμένος στην συνείδηση ότι η άγρια, ψυχρή χαρά της αλήθειας δεν είναι ευτυχία, και ότι η πλησμονή της εγκατάλειψης του εαυτού στον άλλο δεν είναι αλήθεια.

Μ' αυτή την έννοια, το γεγονός ότι το πρώτο γράμμα της λέξης "Υλισμός" είναι μια γραμμή που χωρίζεται καθώς ανεβαίνει στα δύο, σε δύο δυστυχώς ετερόκλιτες και ασύμπτωτες κατευθύνσεις, αποτελεί μια ιδιαίτερα ευτυχή προεικόνιση της ουσίας του.

101. Χαρά
Η χαρά είναι ένα ψαλίδι που σκίζει το ύφασμα του χρόνου. Σε αντίθεση με την ευτυχία, της οποίας σκοπός είναι η συντήρηση της ψευδαίσθησης ότι δεν υπάρχει χρόνος, η χαρά είναι η βίαιη και παροδική αίρεσή του στο όνομα του πάντα εξαφανιζόμενου ίχνους της αιωνιότητας. Η χαρά είναι επαναστατική, η ευτυχία συντηρητική. Η χαρά κατοικεί στην διαστολή που τσιτώνει το δέρμα του εγκυμονούντος χρόνου, η ευτυχία ψάχνει το σπίτι της στο επέκεινά του. Η χαρά είναι πολιτική κατηγορία, η ευτυχία ανήκει δικαιωματικά στην ουτοπική μεταπολιτική.

Εικόνα: www.freewebs.com

Δεν υπάρχουν σχόλια: