Πέμπτη, 25 Φεβρουαρίου 2010

Κώστας Δεσποινιάδης, "Οι 49 διανοούμενοι και ο απολυμένος Ντίνος Παλαιστίδης"

Εισαγωγικά (Radical Desire): Ο λόγος που το παρακάτω κείμενο του Κώστα Δεσποινιάδη --διευθυντή του περιοδικού Πανοπτικόν στο οποίο αναφέρθηκα παλαιότερα, όταν ανάρτησα μέρος της μετάφρασής του περιοδικού στο κείμενο του Walter Benjamin "Ο καπιταλισμός ως θρησκεία"-- δημοσιεύεται εδώ αντί για το έντυπο για το οποίο γράφτηκε αναφέρεται στο υστερόγραφό του. Θεωρώ επείγουσα την δημοσίευσή του και είμαι ευγνώμων που έφτασε στα χέρια μου. Οι καιροί δεν απαιτούν απλώς από τον καθένα μας να διαλέξει πλευρά. Μας αναγκάζουν να το κάνουμε,  είτε το θέλουμε είτε όχι, ακόμα και απέναντι σε ανθρώπους που γνωρίζουμε. Διότι έχουν διαλέξει ήδη οι ίδιοι την δική τους πλευρά. Θεωρώ ότι η συγκεκριμένη υπόθεση έρχεται, μετά τα όσα γράφτηκαν για τον Δεκέμβρη, να επιβεβαιώσει την πανηγυρική κατάρρευση της ψευδούς ενότητας που κρύβει η ετικέτα "αριστερά" που φέρει σχεδόν συλλήβδην ως carte de visite η εγχώρια ιντελιγκέντσια. Ως εκ τούτου, αποτελεί θεμελιακή προεικόνιση σφοδρών ανακατάξεων σε χώρους που επί μακρόν προστατεύθηκαν από κάθε πίεση για την ανάληψη πολιτικής ευθύνης. Είναι όμως, θεωρώ, καιρός η πολιτική διαφωνία να πάρει την θέση των προσωποπαγών σχέσεων που κυριαρχούν ανενόχλητες στον χώρο των ελλήνων διανοουμένων, είτε εκφράζονται δια της συντεχνιακής αλληλοϋποστήριξης συμφερόντων, είτε δια του ανταγωνισμού προσωπικών φιλοδοξιών. 




Οι 49 διανοούμενοι και ο απολυμένος Ντίνος Παλαιστίδης

"Μα οι κατάλληλοι άνθρωποι πάντοτε βρίσκονται – δεν έχουν τίποτα να χάσουν."
Μανώλης Αναγνωστάκης


Στις 17 Φεβρουαρίου κυκλοφόρησε στο διαδίκτυο (και δύο μέρες μετά αναδημοσιεύτηκε στην Αυγή) ένα «Κείμενο υποστήριξης των εκδόσεων Άγρα» υπογεγραμμένο από 49 διανοούμενους (πανεπιστημιακούς, καλλιτέχνες, συγγραφείς, μεταφραστές κ.ά.). Βλέποντας κανείς τον τίτλο του κειμένου, θα υπέθετε εύλογα ότι οι εκδόσεις Άγρα και ο Σταύρος Πετσόπουλος διώκονται για κάποιο βιβλίο που εξέδωσαν, κινδυνεύουν με δίκες και καταδίκες, και –όπως θα ήταν αναμενόμενο σε μια τέτοια περίπτωση- οι διανοούμενοι του τόπου συσπειρώνονται στο πλευρό του εκδότη. Διαβάζοντας όμως το μικρό κείμενο που προηγείται των υπογραφών, διαπιστώνει κανείς ότι η αφορμή είναι άλλη (η απόλυση του βιβλιοϋπαλλήλου των εκδόσεων Άγρα Ντίνου Παλαιστίδη και οι συνακόλουθες κινητοποιήσεις συναδέλφων του για την ανάκληση της απόλυσής του).

Αν μη τι άλλο προκαλεί τουλάχιστον εντύπωση η κινητοποίηση 49 γνωστών διανοουμένων για μια εργασιακής φύσης διαφορά σε μια επιχείρηση, και προκαλεί ακόμα μεγαλύτερη εντύπωση ότι η κινητοποίηση αυτή δεν γίνεται υπέρ του… αντικειμενικά αδυνάτου, του υπαλλήλου, αλλά υπέρ αυτού που απ’ τις αντικειμενικές οικονομικές συνθήκες βρίσκεται στη θέση του ισχυρού, υπέρ αυτού δηλαδή που την επομένη της απόλυσης η ζωή του συνεχίζεται κανονικά και δεν βρίσκεται αντιμέτωπος με το φάσμα της ανεργίας και το χειροπιαστό και διόλου «θεωρητικό» ζήτημα της επιβίωσης.

Ο γράφων δεν μπορεί φυσικά να μπει στην ουσία της εργασιακής διαφοράς, μιας και δεν μπορούμε να γνωρίζουμε τα διαδραματισθέντα στην επιχείρηση, από θέση αρχής όμως, φαντάζομαι, κάθε άνθρωπος που δεν είναι θαυμαστής της Μάργκαρετ Θάτσερ βρίσκεται στο πλευρό του εργαζόμενου και όχι του εργοδότη.

Το κείμενο όμως των 49 διανοουμένων, πέρα από την αρχική έκπληξη, σε μια δεύτερη ανάγνωση προκαλεί το λιγότερο οργή ακόμα και σε έναν «ουδέτερο παρατηρητή», βρίθει λογικών αλμάτων και γεννά ορισμένα ζητήματα πνευματικού ήθους και μερικά, ρητορικά μάλλον, ερωτήματα. Λένε, για παράδειγμα, οι 49 στο κείμενό τους (ολόκληρο υπάρχει πλέον και στην ιστοσελίδα των εκδόσεων Άγρα και εύκολα μπορεί να το βρει κανείς): "Εμείς που υπογράφουμε αυτό το κείμενο έχουμε επί χρόνια συνεργασία με τον Σταύρο Πετσόπουλο και τις Εκδόσεις Άγρα και γνωρίζουμε όχι μόνο τη σπουδαία συμμετοχή τους στα γράμματα αλλά και τις εργασιακές συνθήκες απόλυτου σεβασμού του προσώπου των εργαζομένων και των εργασιακών και συνδικαλιστικών δικαιωμάτων τους που από την ίδρυση του εκδοτικού οίκου επικρατούν σ’ αυτόν."

Πρώτον, πώς είναι δυνατόν να ξέρει ένας συγγραφέας ένας μεταφραστής ή ένας καθηγητής Πανεπιστημίου τις συνθήκες κάτω από τις οποίες εργάζονται οι πωλητές, οι αποθηκάριοι και οι κούριερ οποιουδήποτε εκδοτικού οίκου; Κατ’ αντιστοιχία, όταν παίρνουμε στα χέρια μας ένα καλοτυπωμένο βιβλίο, οποιουδήποτε εκδότη, ξέρουμε κάτω από ποιες συνθήκες δουλεύουν οι γραφίστες στα ατελιέ, οι πιεστές στα τυπογραφεία και οι υπάλληλοι των βιβλιοδετείων; Κατά δεύτερο, τι σχέση έχει η ποιότητα του εκδοτικού προϊόντος με τις συνθήκες κάτω από τις οποίες δουλεύουν οι υπάλληλοι του εκδοτικού οίκου; Με αυτή την «λογική», θα ήταν αυτονόητο ότι οι υπάλληλοι της αυτοκινητοβιομηχανίας Πόρσε, για παράδειγμα, δουλεύουν σε έναν επαγγελματικό παράδεισο και ουδεμία συνδικαλιστική διεκδίκηση εκ μέρους τους θα ήταν επιτρεπτή, εφόσον το προϊόν της εταιρείας τους είναι το καλύτερο της αγοράς. Στην προκειμένη περίπτωση, το κείμενο στήριξης των συναδέλφων του Παλαιστίδη στην Άγρα και η απεργία στην οποία έχουν προχωρήσει με αφορμή την απόλυσή του θα έπρεπε να κάνουν τους υπογράφοντες περισσότερο επιφυλακτικούς.

Συνεχίζουν οι 49 διανοούμενοι στο κείμενό τους: "Τις τελευταίες μέρες με οργή και θλίψη διαπιστώνουμε ότι με αφορμή την απόλυση εργαζομένου από τον εκδοτικό οίκο, υπό συνθήκες που ασφαλώς θα κριθούν από τα δικαστήρια, ο εκδοτικός οίκος επιχειρείται να εμφανιστεί ως διώκτης των συνδικαλιστικών ελευθεριών που εκφοβίζει και απολύει εργαζόμενους. Τίποτα δεν είναι αναληθέστερο από τους παραπάνω ισχυρισμούς και γι’ αυτό αισθανόμαστε την ανάγκη να προβούμε σε δημόσια δήλωση για να προστατέψουμε τις Εκδόσεις Άγρα από τη συκοφάντηση και το διασυρμό." Εδώ τα πράγματα γίνονται ακόμα πιο σοβαρά. Καταρχάς γιατί αποτελεί «συκοφάντηση και διασυρμό» η όλη κινητοποίηση, τη στιγμή που η επιθεώρηση εργασίας σε πρώτη φάση γνωμοδότησε υπέρ του εργαζομένου; Επιπλέον, από πότε το κατοχυρωμένο δικαίωμα στη απεργία συνιστά σπίλωση για το κύρος μιας επιχείρησης; Άραγε οι υπογράφοντες δεν διεκδικούν για τον εαυτό τους το δικαίωμα στην απεργία ή στην προσφυγή στην επιθεώρηση εργασίας; Όσοι απ’ τους υπογράφοντες είναι εκλεγμένοι σε συνδικαλιστικά όργανα του επαγγελματικού τους κλάδου, θεωρούν ότι η απεργία συκοφαντεί και διασύρει τον εκάστοτε εργοδότη; Δέχονται μήπως οι, στην πλειονότητά τους, δημόσιοι υπάλληλοι που υπογράφουν να παραχωρήσουν τη μόνιμη και εξασφαλισμένη από το κράτος εργασιακή τους θέση; (Εργασιακή θέση που, αν θέλουμε να είμαστε ειλικρινείς, είναι εξασφαλισμένη ακόμα και όταν κάποιος παραμένει επί 30 χρόνια καθηγητής πανεπιστημίου δίχως να έχει δημοσιεύσει ούτε ένα επιστημονικό έργο).

Δεν θα επεκταθώ σε άλλα «προβληματικά», τουλάχιστον, σημεία της επιστολής (μερικά θέτουν εξόφθαλμα υπό αμφισβήτηση την ειλικρίνεια ορισμένων εκ των συντακτών και προσβάλουν τη νοημοσύνη μας· πώς μπορεί, για παράδειγμα να ξέρει κάποιος τι συνέβαινε στον εκδοτικό οίκο από την ίδρυσή του, το 1979, όταν τότε ήταν μαθητής; Ή πώς μπορεί να ξέρει κάποιος τι συνέβαινε στα 30 χρόνια λειτουργίας του οίκου όταν έχει γνωρίσει τον εκδότη μόλις πρόπερσι; Για να μην αναφερθώ και σ’ αυτούς που ζουν 500 χιλιόμετρα μακριά από την έδρα των εκδόσεων (...)· και θα αναφερθώ σε ορισμένα ζητήματα πνευματικού ήθους που ανακύπτουν από την ασυνήθιστη αυτή κίνηση των 49.

Ιστορικά, η συλλογή υπογραφών έχει χρησιμοποιηθεί ως μια συμβολική κίνηση υποστήριξης κάποιου αδυνάτου, κάποιου διωκόμενου ή κάποιου που βρίσκεται στην φυλακή ή γενικότερα κινδυνεύει. Η χρησιμοποίηση του μέσου αυτού για την υπεράσπιση ενός εργοδότη αν μη τι άλλο το ακυρώνει και διαστρεβλώνει την ιστορικότητα αυτής της πρακτικής. Επιπλέον, η κίνηση αυτή των 49 έρχεται να προστεθεί σε πρόσφατες συλλογικές τοποθετήσεις διανοουμένων κατά τον περσινό Δεκέμβρη που όλες είχαν αντιδραστικό πρόσημο, για να το πω όσο πιο κομψά μπορώ. Κάποτε αναφερόμασταν με θλίψη στη σιωπή των διανοουμένων. Φοβάμαι ότι ο καιρός που θα παρακαλάμε να μην πάρουν θέση δεν είναι μακριά.

Σε ιστορικές στιγμές κρίσης και κοινωνικής έντασης όπως αυτή που διανύουμε η θέση που παίρνει ο καθένας είναι κρίσιμη και ενδεικτική. Από την εποχή του Σωκράτη έχει οριστεί με τον πλέον εύγλωττο τρόπο ο ρόλος του καλώς εννοούμενου διανοούμενου. Είναι αυτός που σαν την αλογόμυγα ξυπνά το ράθυμο άλογο της Πόλης και για «ανταμοιβή» τον ποτίζουν κώνειο ή τον ρίχνουν στην πυρά. Δυστυχώς, εδώ και καιρό βλέπαμε διανοούμενους να διαγκωνίζονται ποιος θα πρωτομπεί σε κρατικές επιτροπές και think tanks, ποιος θα ελιχθεί με ρασπουτινική δεξιοτεχνία στο ακαδημαϊκό κατεστημένο και ποιος θα εξασφαλίσει από νωρίς την κρατικοδίαιτη σταδιοδρομία του, προωθώντας ταυτόχρονα όσους περισσότερους μπορεί από το περιβάλλον του. Η επιστολή που υπογράφουν οι 49 διανοούμενοι υπέρ των εκδόσεων Άγρα, φοβάμαι ότι εγκαινιάζει μια νέα εποχή κατά την οποία οι «άνθρωποι του πνεύματος» αυτοπρόσφερτοι θα τάσσονται εναντίον του κάθε αδυνάτου με εξευτελιστικό αντίτιμο μια επιμελημένη και καλαίσθητη έκδοση.


Κώστας Δεσποινιάδης


Υ.Γ. Το κείμενο δόθηκε για δημοσίευση στα «Ενθέματα» της Αυγής -από όπου είχα στο παρελθόν ανοιχτή πρόσκληση συνεργασίας- στις 22-2-2010. Δύο ημέρες μετά με ενημέρωσαν ευγενικά ότι δεν μπορούν να το δημοσιεύσουν. Καλό είναι, στις αρχές του 21ου αιώνα, να θυμόμαστε όλοι ότι ο σταλινισμός είναι κυρίως νοοτροπία και λιγότερο ιδεολογία…

Εικόνα: www.ivygateblog.com

Addendum (Radical Desire): Το κείμενο των 49 και η ανακοίνωση των εκδόσεων Άγρα εδώ.

Parafernalia: Through the Loophole, 104. Δέκα φράσεις του συρμού.


10 σχόλια:

Greek Rider είπε...

Αντώνη νομίζω ότι πολύ καλά έκανες που το δημοσίευσες.

Πολύ μεγάλη γκάφα διέπραξαν οι 49.

grsail είπε...

"... η κίνηση αυτή των 49 έρχεται να προστεθεί σε πρόσφατες συλλογικές τοποθετήσεις διανοουμένων κατά τον περσινό Δεκέμβρη που όλες είχαν αντιδραστικό πρόσημο ... "

Αληθινό όσο και αβάσταχτα απογοητευτικό !

Δημήτρης είπε...

Ακριβώς... Δε νομίζω ότι είναι γκάφα -δυστυχώς. Όπως φαίνεται και από το ΜΗ δημοσιευθέν στην Αυγή (άλλο σκάνδαλο;) άρθρο, το κείμενο των "49" δε στέκει στον ελάχιστο ΛΟΓΙΚΟ έλεγχο.

Θλίψη.

Αντωνης είπε...

@all: Ώρα αποφάσεων για όλους του εκδοτικού χώρου νομίζω. Δεν είναι ζήτημα αποκήρυξης και δεν είναι ζήτημα θλίψης και απογοήτευσης. Είναι ζήτημα στοιχειώδους ανάληψης ατομικής ευθύνης για τις ιδέες που κουβαλάμε.

Ανώνυμος είπε...

κυριολεκτικά "Η Συλλογή των 49 στο Σφυρι...." ! τι ειρωνία..

Ανώνυμος είπε...

Νομίζω πως συμφωνώ στα περισσότερα (αν όχι σε όλα) με το κείμενο του Δεσποινιάδη, οπότε δεν θα προσθέσω κάτι παραπάνω. Τα αυτονόητα είναι καλό να μην επαναλαμβάνονται...

Το μόνο σημείο που με προβληματίζει κάπως είναι αυτό που αναφέρεται στις "πρόσφατες συλλογικές τοποθετήσεις διανοουμένων κατά τον περσινό Δεκέμβρη". Εντάξει, ας μην τσουβαλιάζουμε τα πάντα (ή τουλάχιστον όσα δε μας αρέσουν). Νομίζω πως αρκετοί "διανοούμενοι" και διανοούμενοι μίλησαν και οι τοποθετήσεις τους σε καμία περίπτωση ΔΕΝ είχαν "όλες αντιδραστικό πρόσημο". Αλλά τέλος πάντων, αυτό είναι μεγάλη ιστορία.

Από 'κει και πέρα, πραγματικά με θλίβει η απόρριψη του συγκεκριμένου κειμένου από τα Ενθέματα της Αυγής! Νομίζω αυτή η κίνηση λέει πολλά. Και μάλιστα απέναντι σε ένα άτομο το οποίο είχε "ανοιχτή πρόσκληση συνεργασίας". Δεν είναι η πρώτη φορά μάλιστα που ακούω για τέτοιου είδους "απόρριψη" από το συγκεκριμένο ένθετο (που κατά τα λοιπά φιλοξενεί ανά διαστήματα αξιόλογα κείμενα). Κρίμα.

Jeff

Αντωνης είπε...

@ Jeff: Συμφωνώ προσωπικά με την παρατήρησή σου για το κάπως υπερβολικό της πρότασης για την πρόσληψη του Δεκέμβρη. Το κάνω δε κάπως εγωϊστικά γιατί έδωσα και γω από δω κάποιες μάχες για να περισωθεί αυτό που δίνουν στην σκέψη τα συμβάντα των ημερών εκείνων. Παρ' όλα αυτά, ο Κώστας Δεσποινιάδης έχει νομίζω και αρκετή δόση δικαίου, μια και ήταν πολλοί οι εξ επαγγέλματος ηθικολόγοι και αρνητές στις τάξεις τις ιντελλιγκέντσια. Πέραν τούτου, τόσο το ίδιο το κείμενο όσο και --ακόμα περισσότερο-- η επιστολή-απάντηση στην Άγρα και τους 49 είναι κατά την άποψή μου προσεκτικά στις διατυπώσεις τους και δεν λένε κάτι περισσότερο από το αυτονόητο (αλλά δυστυχώς λογοκριμένο: ότι ανεξάρτητα από το ποιον του απολυμένου και της φύσης της διαφοράς είναι το λιγότερο άκομψο για τους διανοούμενους να παίρνουν τόσο άμεσα θέση υπέρ του εκδότη-εργοδότη, πόσο μάλλον σε καιρούς όπου η γενικότερή τους παρουσία και πρωτοβουλία σε καιρούς δυσβάσταχτους για τον λαό είναι τόσο υποτονική. Αυτό πραγματικά δημιουργεί την αίσθηση ότι μερίδα των διανοουμένων ενδιαφέρεται για την αυτοσυντήρησή της (μέσω έκδοσης στον συγκεκριμένο, εγχώρια prestigious οίκο) πολύ περισσότερο από ότι για την κοινωνία και το δημόσιο αίσθημα αγωνίας για το μέλλον, ατομικό και συλλογικό. Και αυτό με απογοήτευσε και μένα, και ανεξάρτητα από οποιαδήποτε εκτίμηση για τις εργοδοτικές πρακτικές της Άγρας (δεν τις γνωρίζω). Η σιωπή σε ένα σωρό άλλα θέματα και η σπουδή να παρθεί θέση --με υψηλούς ρητορικούς τόνους-- σ' αυτό κινεί δικαίως την ευρύτερη κοινωνική καχυποψία.

Αναγνώσεις είπε...

http://avgi-anagnoseis.blogspot.com/2010/02/blog-post_7079.html

Αντωνης είπε...

@Αναγνώσεις: Ευχαριστώ για το σχόλιο εδώ και την δήλωση εκεί.

ΡΗΓΑΣ είπε...

Εδώ πάντως υπάρχει και μια απάντηση των "ενθεμάτων" της Αυγής
http://www.avgi.gr/ArticleActionshow.action?articleID=526135