Κυριακή, 3 Ιανουαρίου 2010

V.I. Lenin, "Μικροαστικός και προλεταριακός σοσιαλισμός" (ολοκλήρωση)

Οι σοσιαλιστο-επαναστάτες δεν έχουν δώσει ποτέ, ούτε θα μπορέσουν ποτέ να δώσουν μια ξεκάθαρη και ακριβή απάντηση σε αυτό το ερώτημα, γιατί μπερδεύονται απελπιστικά ανάμεσα στην παλιά ναροντική άποψη και την σημερινή μαρξιστική άποψη για το αγροτικό ζήτημα στη Ρωσία. Οι Μαρξιστές ισχυρίζονται ότι οι σοσιαλιστο-επαναστάτες εκπροσωπούν την οπτική της μικροαστικής τάξης (ότι είναι ιδεολόγοι των μικροαστών) για τον λόγο ακριβώς ότι δεν μπορούν να απαλλαγούν από μικροαστικές ψευδαισθήσεις και από τις φαντασιώσεις των Ναρόντνικ στην προσπάθειά τους να εκτιμήσουν το αγροτικό κίνημα.

Γι αυτό και χρειάζεται να επαναλάβουμε την αλφαβήτα. Τι επιζητά το σημερινό αγροτικό κίνημα στη Ρωσία; Γη και ελευθερία. Τι σημασία θα έχει η απόλυτη επικράτηση αυτού του κινήματος; Αφού νικήσει, θα καταργήσει την εξουσία των γαιοκτημόνων και των γραφειοκρατών στην κρατική διοίκηση. Αφού εξασφαλίσει τη γη, θα δώσει τις περιουσίες των γαιοκτημόνων στους χωρικούς. Θα καταργήσει η πιο πλήρης ελευθερία και η απαλλοτρίωση των περιουσιών των γαιοκτημόνων την εμπορευματικού χαρακτήρα παραγωγή; Όχι. Θα καταργήσει η πιο πλήρης ελευθερία και η απαλλοτρίωση των περιουσιών των γαιοκτημόνων την ατομική καλλιέργεια από αγροτικά νοικοκυριά σε κοινοτική ή "κοινωνικοποιημένη" γη; Όχι. Θα γεφυρώσει η πιο πλήρης ελευθερία και η απαλλοτρίωση των περιουσιών των γαιοκτημόνων το χάσμα που χωρίζει τον πλούσιο αγρότη, με το πλήθος αλόγων και αγελάδων του, από το απλό χωρικό-εργάτη, τον εργάτη του μεροκάματου, δηλαδή θα καταργήσει το χάσμα που χωρίζει την αγροτική μπουρζουαζία από το επαρχιακό προελταριάτο; Όχι. Το αντίθετο, όσο πιο πλήρως περικυκλωθεί και εξαλειφθεί η ανώτατη τάξη (οι γαιοκτήμονες), τόσο πιο βαθιά θα καταστεί η ταξική διαφορά ανάμεσα στην αστική τάξη και το προλεταριάτο. Ποια θα είναι η αντικειμενική σημασία της πλήρους νίκης της αγροτικής εξέγερσης; Η νίκη αυτή θα εξαφανίσει κάθε απομεινάρι δουλοπαροικίας, αλλά με κανένα τρόπο δεν θα εξαφανίσει το αστικό οικονομικό σύστημα, ούτε θα καταστρέψει τον καπιταλισμό και τον χωρισμό της κοινωνίας σε τάξης--σε πλούσιους και φτωχούς, σε αστούς και προλετάριους. Γιατί είναι δημοκρατικο-αστικό κίνημα το σημερινό αγροτικό κίνημα;  Επειδή μετά την καταστροφή της γραφειοκρατίας και των γαιοκτημόνων, θα εγκαταστήσει ένα δημοκρατικό κοινωνικό σύστημα, χωρίς όμως να αλλάξει την αστική βάση της δημοκρατικής αυτής κοινωνίας, χωρίς να καταργήσει την εξουσία του κεφαλαίου. Πώς πρέπει να βλέπει ο ταξικά συνειδητοποιημένος εργάτης, ο σοσιαλιστής, το σημερινό αγροτικό κίνημα; Πρέπει να το υποστηρίξει, πρέπει να βοηθησει τους χωρικούς να ανατρέψουν παντελώς την εξουσία της γραφειοκρατίας και των γαιοκτημόνων. Την ίδια όμως στιγμή, θα πρέπει να εξηγήσει στους χωρικούς ότι δεν είναι αρκετό να ανατραπεί η εξουσία της γραφειοκρατίας και των γαιοκτημόνων. Όταν ανατραπεί αυτή η εξουσία, θα πρέπει να ετοιμάζονται επίσης να καταργήσουν και την εξουσία του κεφαλαίου, και για αυτό τον σκοπό πρέπει να διανεμηθεί μια ιδεολογία που να είναι πλήρως σοσιαλιστική, δηλαδή μαρξιστική. Θα πρέπει να ενωθούν, να συντηχθούν, οι προλετάριοι της επαρχίας, και θα πρέπει να οργανωθούν για τον αγώνα ενάντια στην αγροτική μπουρζουαζία και ολόκληρη τη ρώσικη μπουρζουαζία. Μπορεί ένας ταξικά συνειδητοποιημένος εργάτης να ξεχάσει τον δημοκρατικό αγώνα για χάρη του σοσιαλιστικού αγώνα, ή να ξεχάσει τον δεύτερο για χάρη του πρώτου; Όχι, ο συνειδητοποιημένος εργάτης αποκαλεί τον εαυτό του σοσιαλδημοκράτη γιατί καταλαβαίνει τη σχέση ανάμεσα στους δύο αυτούς αγώνες.  Γνωρίζει ότι δεν υπάρχει άλλος δρόμος προς τον σοσιαλισμό από τον δρόμο προς την δημοκρατία, μέσα από την πολιτική ελευθερία. Για αυτό αγωνίζεται για να επιτευχθεί ο δημοκρατισμός  με πληρότητα και συνεκτικότητα ώστε να πετύχει τον τελικό στόχο--τον σοσιαλισμό. Γιατί δεν είναι οι συνθήκες του δημοκρατικού αγώνα οι ίδιες με αυτές του σοσιαλιστικού αγώνα;  Γιατί οι εργάτες θα έχουν σίγουρα διαφορετικούς συμμάχους σε καθένα από τους δύο αυτούς αγώνες. Ο δημοκρατικός αγώνας διεξάγεται από τους εργάτες σε συνεργασία με ένα κομμάτι της αστικής τάξης, ιδιαίτερα της μικροαστικής τάξης. Από την άλλη πλευρά, ο σοσιαλιστικός αγώνας διεξάγεται από τους εργάτες ενάντια σε όλη την αστική τάξη. Ο αγώνας ενάντια στον γραφειοκράτη και τον γαιοκτήμονα μπορεί και πρέπει να διεξαχθεί στο πλευρό όλων των χωρικών, ακόμη και τους καλοβαλμένους και μεσαίους χωρικούς. Από την άλλη πλευρά, είναι μόνο σε συνεργασία με το αγροτικό προλεταριάτο που μπορεί σωστά να διεξαχθεί ο αγώνας ενάντια στην αστική τάξη, και άρα και ενάντια στους πλούσιους αγρότες.

Αν κρατήσουμε κατά νου τις βασικές αυτές μαρξιστικές αλήθειες, τις οποίες οι σοσιαλιστο-επαναστάτες αποφεύγουν να εμπλέξουν, δεν θα δυσκολευτούμε να αξιολογήσουμε τις πρόσφατες αντιρρήσεις τους για τον Μαρξισμό, περιλαμβανόμενων των ακόλουθων:

"Γιατί ήταν απαραίτητο", αναρωτιέται η Revolutsionnaya Rossiya (αρ. 75) "πρώτα να στηριχτεί ο χωρικός γενικά απέναντι στον γαιοκτήμονα και μετά (δηλαδή ταυτόχρονα) να στηριχτεί το προλεταριάτο ενάντια στον χωρικό γενικά, αντί να υποστηριχτεί το προλεταριάτο ενάντια στον γαιοκτήμονα, και τι σχέση έχει αυτό με τον Μαρξισμό, μόνο ο Θεός το ξέρει."

Αυτή είναι η οπτική γωνία του πιο πρωτόγονου, παιδιάστικα αφελούς αναρχισμού. Για πολλούς αιώνες, και ακόμα και για χιλιετίες, η ανθρωπότητα ονειρεύτηκε την κατάργηση "με μιας" όλων των ειδών εκμετάλλευσης. Τα όνειρα αυτά  παρέμειναν όνειρα ώσπου εκατομμύρια εκμεταλλευομένων σε όλο τον κόσμο άρχισαν να ενώνονται για ένα συνεπή, άκαμπτο και συνολικό αγώνα να αλλάξουν την καπιταλιστική κοινωνία στην κατεύθυνση που η ίδια η εξέλιξη της κοινωνίας αυτής ακολουθεί. Τα σοσιαλιστικά όνειρα μετατράπηκαν σε σοσιαλιστικό αγώνα εκατομμυρίων μόνο όταν ο επιστημονικός σοσιαλισμός του Μαρξ συνέδεσε την ανάγκη αλλαγής με τον αγώνα μιας συγκεκριμένης τάξης. Έξω από τον ταξικό αγώνα, ο σοσιαλισμός είναι είτε μια άδεια φράση είτε ένα αφελές όνειρο. Στη Ρωσία όμως, δυο διαφορετικοί αγώνες δυο διαφορετικών κοινωνικών δυνάμεων λαμβάνουν χώρα μπροστά στα μάτια μας. Το προλεταριάτο αγωνίζεται ενάντια στη μπουρζουαζία οπουδήποτε υπάρχουν καπιταλιστικές σχέσεις παραγωγής (και υπάρχουν τέτοιες--ας το γνωρίζουν οι σοσιαλιστο-επαναστάτες μας--ακόμα και στην αγροτική κομμούνα, στη γη που από τη δική τους οπτική έχει εκατό τα εκατό "κοινωνικοποιηθεί") καθώς ένα στρώμα μικροϊδιοκτητών γης, μικροαστών, χωρικών, αγωνίζεται κόντρα σε κάθε απομεινάρι δουλοπαροικίας, ενάντια  στους γραφειοκράτες και τους γαιοκτήμονες. Μόνο αυτοί που αγνοούν εντελώς την πολιτική οικονομία και την ιστορία των επαναστάσεων παγκόσμια μπορούν να αποτυγχάνουν να δουν ότι αυτοί είναι δυο διαφορετικοί και διακριτοί κοινωνικοί πόλεμοι. Το να κλείνεις τα μάτια στην ποικιλότητα των πολέμων αυτών απαιτώντας ένα "με μιας", είναι σαν να κρύβεις το κεφάλι σου κάτω από τα φτερά σου και να αρνείσαι την ανάγκη να κάνεις οποιαδήποτε ανάλυση της πραγματικότητας.

Οι σοσιαλιστο-επαναστάτες, οι οποίοι έχουν απωλέσει την συνέπεια των παλιών ναροντνικών απόψεων, έχουν ξεχάσει πολλά από τα διδάγματα των ίδιων των Ναρόντνικ. Όπως γράφει η ίδια η  Revolutsionnaya Rossiya στο ίδιο άρθρο: “Βοηθώντας τους χωρικούς να απαλλοτριώσουν τις περιουσίες των γαιοκτημόνων, ο κ. Λένιν βοηθά ασυνείδητα να χτιστεί μια μικροαστική οικονομία πάνω στα συντρίμμια της καπιταλιστικής γεωργίας. Δεν είναι τούτο "βήμα προς τα πίσω" από την οπτική του ορθόδοξου Μαρξισμού;”

Ντροπή κύριοι! Έχετε ξεχάσει τον δικό σας κ. V. V.! Συμβουλειτείτε το Πεπρωμένο του καπιταλισμού του, τα Σχεδιαγράμματα του κυρίου Νικολάι [1] και άλλες πηγές της σοφίας σας. Θα θυμηθείτε τότε ότι η γεωργία υπό τους γαιοκτήμονες στη Ρωσία συνδυάζει χαρακτηριστικά τόσο του καπιταλισμού όσο και της αυτόνομης ιδιοκτησίας. Θα ανακαλύψετε τότε ότι υπάρχει ένα οικονομικό σύστημα που βασίζεται στην ενοικίαση εργασίας, το οποίο είναι άμεσος απόγονος του συστήματος corvée. Αν επιπλέον μπείτε στον κόπο να συμβουλετείτε ένα ορθόδοξο μαρξιστικό βιβλίο όπως είναι ο τρίτος τόμος του Κεφαλαίου του Μαρξ, θα βρείτε ότι το σύστημα corvée δεν μπορούσε πουθενά να αναπτυχθεί και πουθενά δεν αναπτύχθηκε σε καπιταλιστική γεωργία παρεκτός μέσα από την διαμεσολάβηση της μικροαστικής αγροτικής καλλιέργειας. Στις προσπάθειές σας να σκορπίσετε τον Μαρξισμό στους ανέμους, καταφεύγετε σε μεθόδους υπερβολικά πρωτόγονες, μεθόδους που έχουν ξεσκεπαστεί εδώ και πάρα πολύ καιρό. Αποδίδετε στον Μαρξισμό μία γκροτέσκα υπεραπλουστευμένη αντίληψη της καπιταλιστικής γεωργίας μεγάλης κλίμακας ως κάτι που ακολουθεί άμεσα από την καλλιέργεια σε ευρεία κλίμακα του συστήματος  corvée. Επιχειρηματολογείτε ότι εφόσον η σοδειά στα τσιφλίκια των γαιοκτημόνων είναι μεγαλύτερη από ότι στα κτήματα των χωρικών η απαλλοτρίωση των τσιφλικιών είναι βήμα προς τα πίσω. Αυτό το επιχείρημα  είναι άξιο μαθητή στην τετάρτη τάξη του δημοτικού. Απλά σκεφθείτε, κύριοι: δεν ήταν "βήμα προς τα πίσω" να διαχωριστούν τα χαμηλής αποδοτικότητας κτήματα των χωρικών από τα υψηλής απόδοσης τσιφλίκια των γαιοκτημόνων όταν καταργήθηκε ο θεσμός της δουλοπαροικία;

Η σημερινή οικονομία των γαιοκτημόνων στη Ρωσία συνδυάζει χαρακτηριστικά τόσο του καπιταλισμού όσο και της αυτόνομης ιδιοκτησίας. Αντικειμενικά, ο αγώνας των χωρικών ενάντια στους γαιοκτήμονες σήμερα είναι αγώνας ενάντια στα απομεινάρια της δουλοπαροικίας ως θεσμού. Παρ' όλα αυτά, το να προσπαθείς να καταλογραφήσεις κάθε ατομική περίπτωση, να ζυγίζεις κάθε περίπτωση ξεχωριστά και να αποφασίσεις με ακρίβεια ζυγαριάς φαρμακοποιού που ακριβώς τελειώνει η αυτόνομη ιδιοκτησία και αρχίζει ο καπιταλισμός είναι σαν να αποδίδεις τη δική σου  σχολαστικιστική πεζότητα στους Μαρξιστές. Δεν μπορούμε να υπολογίσουμε τι ποσοστό των τιμών των τροφίμων που αγοράζονται από ένα μικρό καταστηματάρχη αντιπροσωπεύει εργασιακή αξία και τι ποσοστό αντιπροσωπεύει απάτη, κλπ. Σημαίνει τούτο, κύριοι, ότι πρέπει να απορρίψουμε τη θεωρία της εργασιακής αξίας;

Η σύγχρονη οικονομία των στιφλικιών συνδυάζει χαρακτηριστικά τόσο του καπιταλισμού όσο και του θεσμού της δουλοπαροικίας. Μόνο πεζοί σχολαστικιστές μπορούν να εξάγουν από τούτο το συμπέρασμα ότι είναι καθήκον μας να ζυγίζουμε, να μετράμε και να αντιγράφουμε κάθε μικρολεπτομέρεια σε κάθε ατομική περίσταση και να την τοποθετούμε σε αυτή ή την άλλη κατηγορία. Μόνο οι ουτοπιστές μπορούν συνεπώς να εξάγων το συμπέρασμα ότι "δεν χρειάζεται" συνεπώς  να κάνουμε διάκριση ανάμεσα στους δύο διαφορετικούς κοινωνικούς πολέμους. Πράγματι, το μοναδικό συμπέρασμα που εξάγεται λογικά είναι ότι τόσο στο πρόγραμμά μας όσο και στην τακτική μας πρέπει να συνδυάσουμε τον καθαρά προλεταριακό αγώνα ενάντια στον καπιταλισμό και τον γενικό δημοκρατικό (και γενικό αγροτικό) αγώνα ενάντια στο θεσμό της δουλοπαροικίας.

Όσο πιο έντονα είναι τα καπιταλιστικά χαρακτηριστικά της σημερινής ημι-φεουδαλικής οικονομίας των γαιοκτημόνων, τόσο πιο πιεστικό γίνεται να αρχίσει άμεσα η οργάνωση του επαρχιακού προελταριάτου ξεχωριστά, γιατί αυτό θα βοηθήσει οι καθαρά καπιταλιστικοί ή οι καθαρά προελταριακοί ανταγωνισμοί να εκδηλωθούν γρηγορότερα οπουδήποτε πραγματοποιείται κατάσχεση. Όσο πιο έντονα είναι τα καπιταλιστικά χαρακτηριστικά της οικονομίας των γαιοκτημόνων, τόσο πιο γρήγορα θα δώσει ορμή η δημοκρατική κατάσχεση γης σε ένα πραγματικό αγώνα για σοσιαλισμό--και συνεπώς τόσο πιο επικίνδυνη είναι η ψευδής εξιδανίκευση της δημοκρατικής επανάστασης μέσα από το σλόγκαν της "κοινωνικοποίησης". Αυτό είναι το συμπέρασμα που θα πρέπει να αντληθεί από το γεγονός ότι η οικονομία των τσιφλικάδων αναμιγνύει τα χαρακτηριστικά του καπιταλισμού και της αυτόνομης ιδιοκτησίας.

Θα πρέπει συνεπώς να συνδυάσουμε τον καθαρά προλεταριακό αγώνα με τον γενικό αγροτικό αγώνα, αλλά όχι και να τους συγχέουμε. Θα πρέπει να στηριξουμε τον γενικό δημοκρατικό και τον γενικό αγροτικό αγώνα, αλλά όχι να βυθιστούμε σε αυτό τον μη-ταξικό αγώνα. Δεν πρέπει ποτέ να τον εξιδανικεύουμε με ψευδείς εκφράσεις όπως "κοινωνικοποίηση", ούτε και να ξεχνάμε την ανάγκη οργάνωσης του αγροτικού και αστικού προελταριάτου σε ένα εντελώς ανεξάρτητο ταξικό κόμμα σοσιαλδημοκρατίας. Καθώς δίνουμε την μεγαλύτερη δυνατή στήρικη στο πιο αποφασιστικό δημοκρατισμό το κόμα αυτό δεν πρέπει να αφήνεται να αποσπαστεί από το επαναστατικό μονοπάτι από αντιδραστικά όνειρα και πειράματα "εξίσωσης" κάτω από το σύστημα της εμπορευματικής παραγωγής. Ο αγώνας των αγροτών ενάντια στους γαιοκτήμονες είναι αυτή τη στιγμή επαναστατικός αγώνας. Η κατάσχεση των περιουσιών των γαιοκτημόνων στο παρόν στάδιο οικονομικής και πολιτικής εξέλιξης είναι επαναστατική από κάθε άποψη, και υποστηρίζουμε αυτό το επαναστατικο-δημοκρατικό μέτρο. Όμως, το να αποκαλούμε το μέτρο αυτό "κοινωνικοποίηση" και να εξαπατούμε τον εαυτό μας και τον λαό σχετικά με την δυνατότητα "ισότητας" σε ότι αφορά την ιδιοκτησία γης κάτω από το σύστημα της εμπορευματικής παραγωγής είναι μια αντιδραστική και μικροαστική ουτοπία την οποία αφήνουμε στα χέρια των σοσιαλιστο-αντιδραστικών.

Σημείωση

[1] V. V.:ψευδώνυμο του V. Vorontsov, συγγραφέα του βιβλίου Το πεπρωμένο του καπιταλισμού στη Ρωσία. Νικολάι: ψευδώνυμο του Ν.Danielson, συγγραφέα του Σχεδιαγράμματα της μετα-μεταρρυθμιστικής μας κοινωνικής οικονομίας. Και οι δύο υπήρξαν ιδεολόγοι του φιλελεύθερου ναροντισμού του 1880 και 1890.



Δεν υπάρχουν σχόλια: