Κυριακή, 3 Ιανουαρίου 2010

V.I. Lenin, "Μικροαστικός και προλεταριακός σοσιαλισμός" (πρώτο μέρος)

V. I. Lenin
Μικροαστικός και προλεταριακός σοσιαλισμός
Proletary 24.7, 25 Οκτώβρη 1905.
Πηγή: marxists.org
Μτφρ.: Radical Desire

Από τα διάφορα σοσιαλιστικά δόγματα, ο Μαρξισμός είναι πλέον κυρίαρχος στην Ευρώπη, μια και ο αγώνας για την θέσπιση μιας σοσιαλιστικής τάξης διεξάγεται σχεδόν αποκλειστικά ως αγώνας της εργατικής τάξης κάτω από την καθοδήγηση των σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων. Αυτή η απόλυτη κυριαρχία του προλεταριακού σοσιαλισμού, βασισμένου στα διδάγματα του Μαρξισμού, δεν επιτεύχθηκε ευθύς αμέσως αλλά μόνο μετά από μακρύ αγώνα ενάντια σε κάθε είδους ξεπερασμένα δόγματα, μικροαστικού σοσιαλισμού, αναρχισμού, και ούτω κάθε εξής. Τριάντα περίπου χρόνια πριν, ο Μαρξισμός δεν ήταν καν κυρίαρχος στην Γερμανία, όπου οι κυρίαρχες ιδέες ήταν στην πραγματικότητα μεταβατικές, ανάμικτες και εκλεκτικές, και βρισκόντουσαν μεταξύ του μικροαστικού και του προλεταριακού σοσιαλισμού. Οι πιο εξαπλωμένες ιδέες ανάμεσα στους πρωτοπόρους εργάτες στις χώρες της Γαλλίας, της Ισπανίας, και του Βελγίου ήταν ο Προυντονισμός, ο Μπλανκισμός και ο αναρχισμός, και οι ιδέες αυτές εξέφραζαν προφανώς την οπτική του μικροαστού και όχι του προλετάριου.

Ποια ήταν η αιτία της ραγδαίας και ξεκάθαρης νίκης του Μαρξισμού τις τελευταίες δεκαετίες; Η ορθότητα των μαρξιστικών απόψεων έχει επιβεβαιωθεί όλο και περισσότερο από την ανάπτυξη των σύγχρονων κοινωνιών, τόσο πολιτικά και οικονομικά, όσο και από  την όλη εμπειρία του επαναστατικού κινήματος και των αγώνων των καταπιεσμένων τάξεων. Η παρακμή της μικροαστικής τάξης οδήγησε αναπόφευκτα, αργά ή γρήγορα, στην αφάνιση κάθε είδους μικροαστικής προκαταλήψης, ενώ η ανάπτυξη του καπιταλισμού και η εντατικοποίηση του ταξικού αγώνα μέσα στην καπιταλιστική κοινωνία υπήρξε η καλύτερη μορφή κινητοποίησης για τις ιδέες του προλεταριακού σοσιαλισμού. 

Η υπανάπτυξη της Ρωσίας εξηγεί φυσικά το γερό πάτημα που έχουν αποκτήσει διάφορα ξεπερασμένα σοσιαλιστικά δόγματα στη χώρα μας. Η συνολική ιστορία της ρωσικής επαναστατικής σκέψης κατά το τελευταίο τέταρτο του αιώνα είναι ιστορία του αγώνα που διεξάγει ο μαρξισμός ενάντια στον μικροαστικό σοσιαλισμό των Ναρόντνικ. Ενώ η ραγδαία ανάπτυξη και οι αξιοθαύμαστες επιτυχίες του ρωσικού εργατικού κινήματος  έχουν φέρει ήδη την νίκη στον μαρξισμό ακόμη και στη Ρωσία, η ανάπτυξη ενός χωρίς αμφιβολία επαναστατικού κινήματος των αγροτών--ιδιαίτερα μετά τις περίφημες εξεγέρσεις των αγροτών στην Ουκρανία το 1902--, έχουν επίσης οδηγήσει σε μια κάποια αναγέννηση ενός γεροξεκούτη ναροντισμού. Οι παλιές ναροντικές θεωρίες, διακοσμημένες με μοδάτο ευρωπαϊκό οπορτουνισμό (ρεβιζιονισμό, μπερνσταϊνισμό, και κριτική στο Μαρξ) δημιουργούν όλο το νέο ιδεολογικό στοκ των ούτως καλούμενων σοσιαλιστο-επαναστατών. Για αυτό και το αγροτικό ζήτημα είναι κεντρικής σημασίας στις διαφωνίες των μαρξιστών τόσο με τους καθαρούς Ναρόντνικ όσο και με τους σοσιαλιστο-επαναστάτες.

Σε ένα βαθμό, ο ναροντισμός υπήρξε δόγμα μα συνοχή και συνέπεια. Αντιστάθηκε στην κυριαρχία του καπιταλισμού στη Ρωσία. Αντιστάθηκε στο ρόλο του βιομηχανικού εργάτη ως εμπροσθοφυλακή όλου του προλεταριάτου. Αρνήθηκε την σημασία της πολιτικής επανάστασης και της αστικής πολιτικής ελευθερίας. Δίδαξε μια άμεση σοσιαλιστική επανάσταση, η οποία θα πήγαζε από την κομμούνα των αγροτών με τις μικρές μορφές ιδιοκτησίας της. Το μόνο που επιβιώνει πλέον από αυτή την κάποτε συνεκτική θεωρία είναι κουρέλια, αλλά για να κατανοήσει κανείς τους τωρινούς διαξιφισμούς με ευφυία και για να αποτρέψει τους διαξιφισμούς αυτούς από το να εκφυλιστούν σε απλούς καυγάδες, θα πρέπει πάντοτε να θυμάται τις γενικές και τις βασικές ναροντνικές ρίζες των σφαλμάτων των σοσιαλιστο-επαναστατών μας.

Οι Ναρόντνικ θεωρούσαν τον μουζίκο τον άνθρωπο του μέλλοντος στη Ρωσία, και η άποψη αυτή πήγαζε από την πίστη τους στον σοσιαλιστικό χαρακτήρα της αγροτικής κομμούνας, από την έλλειψη πίστης τους στο μέλλον του καπιταλισμού. Οι μαρξιστές θεωρούσαν τον εργάτη τον άνθρωπο του μέλλοντος στην Ρωσία και η ανάπτυξη του ρωσικού καπιταλισμού τόσο στην γεωργία όσο και στη βιομηχανία παρέχει όλο και περισσότερη επιβεβαίωση των απόψεών τους. Το εργατικό κίνημα στη Ρωσία έχει κερδίσει την αναγνώριση, αλλά σε ό,τι αφορά το αγροτικό κίνημα, το χάσμα ανάμεσα στον Ναροντισμό και τον Μαρξισμό συνεχίζει να αποκαλύπτεται στις διαφορετικές τους ερμηνείες για το κίνημα. Για τους Ναρόντνικ, το αγροτικό κίνημα αποτελεί διάψευση του μαρξισμού. Είναι ένα κίνημα που εκπροσωπεί την άμεση σοσιαλιστική επανάσταση. Δεν αναγνωρίζει  την αστική πολιτική ελευθερία. Πηγάζει από την μικρής κλίμακας και όχι την μεγάλης κλίμακας παραγωγή. Με μια λέξη, για τον Ναρόντνικ, το αγροτικό κίνημα είναι το γνήσιο, πραγματικά σοσιαλιστικό και άμεσα σοσιαλιστικό κίνημα. Η ναροντική πίστη  στην αγροτική κομμούνα και η ναροντική εκδοχή αναρχισμού εξηγούν πλήρως το γιατί τέτοιου είδους συμπεράσματα είναι αναπόφευκτα.

Για τον Μαρξιστή, το αγροτικό κίνημα είναι ένα δημοκρατικό και όχι ένα σοσιαλιστικό κίνημα. Στη Ρωσία, όπως συνέβει και σε άλλες χώρες, είναι απαραίτητη συνεπαγωγή της δημοκρατικής επανάστασης, η οποία είναι αστική σε οικονομικό και κοινωνικό περιεχόμενο. Δεν απειλεί στο παραμικρό τις βάσεις της αστικής κοινωνικής δομής, την παραγωγή εμπορευμάτων, ή το κεφάλαιο.Το αντίθετο, επιτίθεται στις παλιές, δουλοπαροικού τύπου, προ-καπιταλιστικές σχέσεις στις αγροτικές επαρχίες, και στους γαιοκτήμονες, που είναι η βάση  όλων των μορφών επιβίωσης της ιδιοκτησίας κολίγων. Συνεπώς η πλήρης νίκη του αγροτικού αυτού κινήματος δεν θα καταργήσει τον καπιταλισμό. Το αντίθετο, θα δημιουργήσει μια ευρύτερη βάση για την ανάπτυξή του, και θα επισπεύσει και θα εντατικοποιήσει την καθαρά καπιταλιστική ανάπτυξη. Η πλήρης νίκη της αγροτικής εξέγερσης θα δημιουργήσει απλώς ένα οχυρό για το δημοκρατικό αστικό κράτος, μέσα στο οποίο η προλεταριακή πάλη ενάντια στην αστική τάξη θα αναπτυχθεί για πρώτη φορά στην καθαρότερή της μορφή.

Αυτές λοιπόν είναι οι δύο αντιθετικές απόψεις που θα πρέπει να γίνουν ξεκάθαρα κατανοητές από οποιοδήποτε επιθυμεί να εξετάσει το χάσμα αρχών που εμφανίζεται ανάμεσα στους σοσιαλιστο-επαναστάτες και τους σοσιαλδημοκράτες. Σύμφωνα με τη μία άποψη, το αγροτικό κίνημα είναι σοσιαλιστικό, ενώ σύμφωνα με την άλλη είναι δημοκρατικο-αστικό. Έτσι μπορεί να δει κανείς την άγνοια που αποκαλύπτουν οι σοσιαλιστο-επαναστάτες μας όταν επαναλαμβάνουν για εκατοστή φορά (βλ. για παράδειγμα την Revolutsionnaya Rossiya, αριθ. 75) ότι οι ορθόδοξοι Μαρξιστές έχουν αγνοήσει το αγροτικό ζήτημα. Υπάρχει μόνο ένας τρόπος να αντιπαλέψει κανείς τέτοια χονδροειδή άγνοια και αυτός είναι επαναλαμβάνοντας την αλφαβήτα, ξανασυζητώντας τις παλιές ναροντνικές ιδέες και δείχνοντας για εκατοστή ή χιλιοστή φορά ότι η πραγματική διάκριση ανάμεσά μας δεν αφορά την επιθυμία ή μη επιθυμία να ασχοληθούμε με το αγροτικό ζήτημα, αλλά τις διαφορετικές μας εκτιμήσεις του αγροτικού κινήματος και του αγροτικού ζητήματος όπως έχουν σήμερα στη Ρωσία. Αυτός ο οποίος ισχυρίζεται ότι οι Μαρξιστές αγνοούν το αγροτικό ζήτημα στη Ρωσία είναι κατ' αρχάς απόλυτα απληροφόρητος, εφόσον τα σημαντικότερα γραπτά των ρώσων Μαρξιστών, από το Οι διαφορές μας του Πλεχάνοφ (που κυκλοφόρησε πριν είκοσι χρόνια), έχουν βασικά αφιερωθεί στην επεξήγηση του λανθασμένου χαρακτήρα των ναροντικών απόψεων για το ρωσικό αγροτικό ζήτημα. Δεύτερον, αυτός ο οποίος λέει ότι οι Μαρξιστές αγνοούν το αγροτικό ζήτημα αποδεικνύει με τον τρόπο τούτο την επιθυμία του να αποφύγει να δώσει μια πλήρη εκτίμηση της πραγματικής διαφοράς αρχών, δίνοντας απάντηση στην ερώτηση αν το σημερινό αγροτικό κίνημα είναι ή όχι δημοκρατικο-αστικό, και αν επιτίθεται ή όχι στην επιβίωση των θεσμών της φεουδαλικής δουλοπαροικίας. 



Δεν υπάρχουν σχόλια: