Παρασκευή, 29 Ιανουαρίου 2010

Peter Hallward, Η πολιτική του Badiou: Ισότητα και Δικαιοσύνη (δεύτερο μέρος)


Μια πραγματική πολιτική αλληλουχία μπορεί να ξεκινήσει μόνο όταν η αρχή του "δουλειές ως συνήθως" καταρρέει για τον ένα ή άλλο λόγο. Αυτό συμβαίνει επειδή αυτό το οποίο εγγυάται την υποταγή στο κατεστημένο είναι "η υποταγή στην ακαθοριστία της εξουσίας, και όχι στην εξουσία την ίδια" (Théorie axiomatique du sujet. Notes du cours 1996-1998 8.04.98). Κάτω από φυσιολογικές συνθήκες, γνωρίζουμε μόνο ότι το πλεόνασμα της στατικής ανα-παράστασης πάνω στην βασική παράσταση είναι εντυπωσιακά απροσμέτρητο (αντιστοιχεί, με τους όρους της οντολογίας του Badiou, στο ατέρμονο πλεόνασμα του 2Ν πάνω στο Ν). Το τωρινό οικονομικό καθεστώς πράγματι κυριαρχεί επί των κατοίκων του απόλυτα, ακριβώς γιατί δεν μπορούμε καν να φανταστούμε πώς θα μπορούσαμε να περιορίσουμε ή να καταμετρήσουμε αυτό το καθεστώς. Η πρώτη επιτυχία μιας αληθινής πολιτικής παρέμβασης είναι συνεπώς η αποτελεσματική, "αποστασιοποιημένη" καταμέτρηση αυτού του πλεονάσματος. Η παρέμβαση εξαναγκάζει το κράτος να δείξει τα χαρτιά του, να χρησιμοποιήσει τις πλήρεις δυνάμεις καταστολής του ώστε να προσπαθήσει να αποκαταστήσει τα πράγματα στον σωστό τους τόπο. Κάθε πολιτική αλληλουχία που αξίζει το όνομά της προχωρά κρατώντας επαφή με την μαχητική αρχή που διατήρησαν, στην ιδιαίτερη πατρίδα του Badiou, οι αρχηγοί του κινήματος των ανέργων (chômeurs) κατά το 1997-1998: "δρούμε σύμφωνα με το σωστό και όχι σύμφωνα με το νόμιμο." [8] Η πολιτική αλήθεια ξεκινά πάντα με "δοκιμασίες και φασαρίες", με την κοινωνική "ρήξη και την ακαταστασία" (Abrégé de métapolitique 114). Αυτό είναι το τίμημα που όσοι αποζητούν την δικαιοσύνη πρέπει να είναι έτοιμοι να πληρώσουν:

Έχουμε υπερβολικά συχνά θελήσει από την δικαιοσύνη να θεμελιώσει την σταθερότητα των κοινωνικών δεσμών, ενώ μπορεί απλώς να ονομάσει τις πιο ακραίες στιγμές της αστάθειας. Γιατί το αποτέλεσμα του εξισωτικού αξιώματος είναι να διαλύσει τα δεσμά, να αποκοινωνικοποιήσει τη σκέψη, να επιβεβαιώσει τα δικαιώματα του ατέρμονου και του αθάνατου ενάντια στον υπολογισμό των συμφερόντων. Η δικαιοσύνη είναι το στοίχημα του αθάνατου με την περατότητα, με το "είναι-προς-τον-θάνατο." Γιατί στην υποκειμενική διάσταση της ισότητας που διακηρύσσουμε, τίποτε δεν έχει πλέον σημασία εκτός από την οικουμενικότητα τούτης της διακήρυξης, και τις ενεργές συνέπειες που ακολουθούν από αυτή (Abrégé de métapolitique 118).

Οι περιπτώσεις ή "διαθέσεις" μιας τόσο υψηλόφρονης αντίληψης της πολιτικής είναι εξ ορισμού σπάνιες. Ο φίλος του Badiou, Sylvain Lazarus, έχει αφιερώσει πολλή από την ενέργειά του στην διατύπωση και ταξινόμησή τους. [9] Τέσσερις ξεχωρίζουν. Πρώτα η επαναστατική ή Ιακωβινική διάθεση, ενεργή από το 1792 ως το 1794, η οποία έχει συλληφθεί κυρίως από τον Σεν Ζυστ. Οι Ιακωβίνοι κατανοούν την επανάσταση με καθαρά πολιτικούς όρους, όχι ως ιστορική κατηγορία ή στιγμή μετάβασης. Η επανάσταση είναι μια στιγμή συλλογικής απόφασης και αγώνα που φέρνει την Αρετή ενάντια στην Διαφθορά. Δεύτερον, τη μαρξιστική ή ταξική διάθεση, κυρίως λειτουργική από το 1848 έως το 1871. Ο υποκειμενικός προσανατολισμός του ταξικού αγώνα εδώ χρησιμεύει στο να οδηγήσει ένα "αφελές" διεθνές προλεταριακό κίνημα. Η ήττα της Κομμούνας φανερώνει την αποτυχία του και την ανάγκη πιο πειθαρχημένων μέσων. Η τρίτη, μπολσεβίκικη διάθεση (1902-1917), οργανώνεται ως απάντηση σε τούτη την ανάγκη, ως καμπάνια ενάντια στον οπορτουνισμό, τον αυθορμητισμό, τον ρεφορμισμό και τον συνδικαλισμό. Επιμένει στην συνοχή του Κόμματος και των επιταγών του. Ο Λένιν αναγνωρίζει ότι η ίδια η ύπαρξη ενός λαϊκού κινήματος δεν είναι εγγύηση νίκης. Η δραστική πολιτική αλλαγή πρέπει να περάσει από το κανάλι "στρατευμένων μορφών συνείδησης, ή καλύτερα, από την σκέψη, και όχι από την κίνηση της Ιστορίας ή την αναπαράσταση κοινωνικών ομάδων" (La Distance politique, 2.02.92: 9). Η τέταρτη διάθεση είναι η μαοϊκή (και έχει την απαρχή της είτε στον αγώνα απελευθέρωσης της Κίνας στη δεκαετία του 1920, είτε στην Πολιτιστική Επανάσταση στη δεκαετία του 1960): το χαρακτηριστικό της είναι η λαϊκή κινητοποίηση σε κλίμακα που ποτέ δεν αποπειράθηκε ο Λένιν, η διαφορετική ενδυνάμωση του λαού σε μια συνεχιζόμενη, μόνιμη επανάσταση (Abrégé de métapolitique 49-51). Κάθε διάθεση παρουσιάζει μια συγκεκριμένη εκδοχή της πολιτικής αλήθειας, όπως αυτή οριοθετείται από τις συνθήκες της εποχής. Είναι όλες τους υποκειμενικές, όλες τους εξισωτικές, αλλά δεν συναπαρτίζουν ένα και μόνο αφήγημα. Δεν κορυφώνονται σε μια αποκαλυπτική Αλήθεια. Αντιπροσωπεύουν προσπάθειες να γίνει αυτό που μπορεί να γίνει με δεδομένη την κατάσταση που υπάρχει. Αυτό που μοιράζονται εδώ και καιρό είναι η επαναστατική δέσμευση για την διάλυση του κράτους.

Σήμερα, όμως, τώρα που "η εποχή των επαναστάσεων πέρασε", ο Badiou παραδέχεται πως "εξαναγκάστηκα να αλλάξω την θέση μου σε ό,τι αφορά το κράτος. Η βασική αρχή δεν μπορεί πλέον να είναι με μονόδρομο τρόπο η 'αποκρατικοποίηση.' Είναι μάλλον ζήτημα προκαθορισμού του κράτους, συχνά με μια λογική επίτασης. Το πρόβλημα είναι να γνωρίζεις από πού προκαθορίζει το κράτος η πολιτική" (Badiou, Επιστολές στον συγγραφέα, 17.06.96; 13.10.97· βλ. και "Politics and Philosophy", 1998: 114-115· Théorie axiomatique du sujet, 26.11.97). Οι πρόσφατες πολιτικές αλληλουχίες --η παλαιστινιακή Ιντιφάντα, οι εξεγέρσεις στο ανατολικό Τιμόρ και το Τσιάπας, η φοιτητική κινητοποίηση στην Μπούρμα το 1988-- έχουν ξεδιπλωθεί σε μεγάλο βαθμό ως απόπειρες να απαντηθεί αυτό το ερώτημα, με όρους περισσότερο αρμόζοντες στους επιμέρους περιορισμούς της κατάστασης. Ανάμεσα στις πιο σημαντικές συνεχιζόμενες προσπάθειες είναι το μεγάλο Κίνημα των Δίχως Γη Εργατών (MST) στη Βραζιλία. Αντί να επιμείνει στην μάταιη αναζήτηση αγροτικών μεταρρυθμίσεων μέσα από κατεστημένα αντι-προσωπευτικά κανάλια, το MST οργάνωσε την άμεση κατάληψη αγροτικής γης από τους ίδιους τους δίχως γη φτωχούς, επιτρέποντας σε 250.000 οικογένειες να εξασφαλίσουν τίτλους ιδιοκτησίας σε πάνω από 15 εκατομμύρια στρέμματα από το 1985. Αυτό που το MST κατανόησε με ιδιαίτερη σαφήνεια είναι ότι η νομική αναγνώριση μπορεί να κερδηθεί μόνο σαν συνέπεια της υποκειμενικής κινητοποίησης η οποία είναι η ίδια αδιάφορη ως προς την λογική της αναγνώρισης και της ανα-παράστασης ως τέτοιες. Τα αξιοθαύμαστα κέρδη του MST έχουν εξασφαλιστεί από αυτό που ο Badiou θα ονόμαζε "πολιτική απόσταση" από το κράτος, και εξαρτώνται από την ικανότητά του ίδιου να συντηρεί μια επιτυχημένη οργανωτική δομή, να αναπτύξει βιώσιμες μορφές μη εκμεταλλευτικής οικονομικής συνεργασίας και να αντισταθεί στον βίαιο εκφοβισμό των γαιοκτημόνων και της κρατικής αστυνομίας. [10]

Το Organisation Politique (OP) του Badiou συνελήφθη ως μέρος μιας απάντησης στην ίδια σχεδόν ερώτηση: από ποια σημεία ακριβώς είναι εφικτό, στις "δημοκρατίες" του σήμερα, να επιβάλλεις την αλλαγή πάνω στην κατάσταση των πραγμάτων [11]; Πώς είναι εφικτό να οργανώσεις μια αποτελεσματική πολιτική δύναμη χωρίς να βασιστείς στην θεσμική ανα-παράσταση ενός κόμματος (ευάλωττου στην διαφθορά) από την μία πλευρά και χωρίς τον ψευδο-αυθορμητισμό ενός μαζικού κινήματος (ευάλωττου στην κόπωση) από την άλλη; Αν και παραμένει ένα είδος οργανωτικού πειράματος, το OP αποτελεί μαρτυρία του τι μπορεί να πετύχει ακόμα και μια χούφτα ταγμένων ακτιβιστών. Το OP παρεμβαίνει μόνο σε συγκεκριμένα ζητήματα, τα οποία προκύπτουν από συγκεκριμένες συγκρούσεις ή συμβάντα που οδηγούνται πάντα από την αυστηρή, αξιωματική κατάφαση της υποκειμενικής ισότητας: την πολιτική ισότητα για όλους όσους ζουν στην εθνική κοινότητα, την παροχή άδειας παραμονής για τους sans-papiers, την πολιτική ενδυνάμωση όλων των εργατών ως εργατών, την οικουμενική πρόσβαση στην υγεία και την παιδεία, κλπ. Ο Badiou επιμένει ότι αυτές οι παρεμβάσεις δεν συνθέτουν ένα γενικό πρόγραμμα ή μια κομματική γραμμή. "Ο Θεός να μας φυλά από 'κοινωνικο-πολιτικά προγράμματα'! Η ουσία της πολιτικής είναι να είναι μη-προγραμματική. Η πολιτική, όπως την αντιλαμβανόμαστε στο OP, δεν υπόσχεται τίποτε. Είναι χωρίς κόμμα και χωρίς πρόγραμμα. Είναι μια κανονιστική μορφή σκέψης, που διακρίνει δυνατότητες εντελώς μη προσβάσιμες για τον κοινοβουλευτισμό, μια μορφή που λειτουργεί εντελώς ανεξάρτητα από την υλοποίησή τους" ("Réponses écrites", 1992: 70). Αν η πολιτική έχει πάρει θέση σε απόσταση από το κράτος και όχι σε αντίθεση με αυτό, παραμένει δεσμευμένη σε μια ομοιογενώς υποκειμενική κατεύθυνση. [12]

5 σχόλια:

angelus novus είπε...

Σημαντικότατος διανοητής ο Badiou, πλην όμως κανείς σοβαρός μελετητής του έργου του -τουλάχιστον στη Γαλλία- δεν παίρνει στα σοβαρά τον φίλο του Sylvain Lazarus (διαβόητο για τον βίο και πολιτεία του ως καθηγητή στο Paris VIII), ούτε βεβαίως το γκρουπούσκουλο που συνίδρυσαν, την Organisation Politique. Καλό είναι σε μερικά πράγματα να κρατάμε μικρό καλάθι

Αντωνης είπε...

Για την OP νομίζω πως θα συμφωνήσω βάσει δικής μου κρίσης (δεν ξέρω τι λένε στο Παρίσι). Για τον βίο και την πολιτεία του Lazarus στο VIII δεν γνωρίζω όμως τίποτε. Έχεις κάποια πληροφόρηση που μπορείς να μοιραστείς;

angelus novus είπε...

@ Αντώνης, βλεπε ενδεικτικά
http://www.asile.org/facoff/numero01/guerreprof/guerprof.htm
http://www.asile.org/facoff/numero01/guerreprof/accusat.htm

Αντωνης είπε...

Ευχαριστώ πολύ.

Αντωνης είπε...

Υπάρχει κάτι πιο σημαίνον εδώ από μία ακόμα από τις δεκάδες ενδοκαθηγητικές συγκρούσεις φίλε Angelus Novus; Και ο Μπαντιού έλαβε μέρος σε πολλές τέτοιες τo ύστερο 60 και γράφει ανοιχτά για αυτές. Ας πούμε, το ότι δεν μιλιόταν με τον Ντελέζ είναι γνωστό και το λέει ο ίδιος. Με λίγα λόγια, πέρα από το φολκλόρ των πάντα στομφωδών, για τα μέτρα τουλάχιστον υπόλοιπου κόσμου, αλληλοκατηγοριών της γαλλικής διανόησεις (βλ. γενική γαλλική ακαδημαϊκή απέχθεια για Μπουρντιέ, π.χ), αξίζει να κρατήσουμε κάτι επί της ουσίας;