Σάββατο, 16 Ιανουαρίου 2010

Ντοσιέ: Θρησκεία και Πολιτική: Giorgio Agamben, Homo Sacer

Giorgio Agamben
Homo Sacer: Κυρίαρχη εξουσία και γυμνή ζωή (απόσπασμα)
Μτφρ. Παναγιώτης Τσιάμουρας
Αθήνα, Scripta 2005.


Σε μια επιστολή της 20ης Σεπτεμβρίου [1934] προς τον Benjamin, o Scholem ορίζει τη σχέση με το νόμο που περιγράφει ο Κάφκα στη Δίκη, ως το "Μηδέν της Αποκάλυψης" (Nichts der Offenbarung), εννοώντας με αυτή τη έκφραση "ένα στάδιο κατά το οποίο ο νόμος (η Αποκάλυψη) επιβεβαιώνει ακόμα την ύπαρξή του, εκ του γεγονότος ότι ισχύει (gilt), αλλά δεν σημαίνει (bedeutet). Όπου ο πλούτος του νοήματος φθίνει και ό,τι φαίνεται, εξωθείται, ούτως ειπείν, στο σημείο μηδέν του περιεχομένου του, ωστόσο δεν εξαφανίζεται (και η Αποκάλυψη είναι κάτι που εμφαίνεται), εκεί αναδύεται το Μηδέν." Κατά τον Scholem, ένας νόμος ο οποίος βρίσκεται σε μια ανάλογη κατάσταση δεν είναι απλώς απών, αλλά, μάλλον, παρουσιάζεται με τη μορφή του ανέφικτού του. "Οι σπουδαστές για τους οποίους κάνεις λόγο", αντιτείνει στον φίλο του, "δεν είναι σπουδαστές οι οποίοι απώλεσαν τη Γραφή...αλλά σπουδαστές που δεν είναι σε θέση να την αποκωδικοποιήσουν."

Ισχύς άνευ σημασίας (Geltung ohne Bedeutung): τίποτα δεν ορίζει καλύτερα από αυτή τη διατύπωση, με την οποία ο Scholem χαρακτηρίζει την κατάσταση του νόμου στο μυθιστόρημα του Κάφκα, το ανάθεμα που η εποχή μας δεν δύναται να επιλύσει.  [...] Σήμερα, σε όλα τα μέρη της γης οι άνθρωποι ζουν στο ανάθεμα ενός νόμου και μιας παράδοσης που διατηρούνται μόνο ως "σημείο μηδέν" του περιεχομένου τους, περιλαμβάνοντάς τους σε μια καθαρή σχέση εγκατάλειψης.

[...]

Καθώς η ζωή υπό έναν νόμο ο οποίος ισχύει δίχως να σημαίνει μοιάζει με τη ζωή στην κατάσταση εξαίρεσης, όπου και η πιο αθώα χειρονομία ή η ελάχιστη παράλειψη μπορούν να επιφέρουν τις πιο ακραίες συνέπειες. Και ο Κάφκα περιγράφει ακριβώς μια ζωή αυτού του είδους, στην οποία ο νόμος, καθώς στερείται εντελώς περιεχομένου, όλο και περισσότερο διαχέεται και ένα απρόσεκτο χτύπημα σε μια πύλη μπορεί να αποτελέσει απαρχή μιας ανεξέλεγκτης δίκης. Όπως ο καθαρώς τυπικός χαρακτήρας του ηθικού νόμου εδραιώνει, κατά τον Καντ, την καθολική αξίωση πρακτικής εφαρμογής σε κάθε περίσταση, έτσι και στο καφκικό χωριό η κενή δύναμη του νόμου ισχύει σε τέτοιο σημείο ώστε να μην μπορεί να διακριθεί από τη ζωή. Στο τέλος, η ύπαρξη και το ίδιο το σώμα του Γιόζεφ Κ. συμπίπτουν με τη Δίκη, είναι η Δίκη. Αυτό ακριβώς διαβλέπει με σαφήνεια ο Benjamin, όταν, στην αντίληψη του Scholem περί ισχύος άνευ σημασίας, αντιτάσσει ότι ένας νόμος που στερείται πλέον περιεχομένου παύει να υφίσταται ως τέτοιος και συγχέεται με τη ζωή: "Στο τέλος τέλος, αν οι σπουδαστές απώλεσαν τη Γραφή ή δεν είναι πλέον σε θέση να την αποκωδικοποήσουν είναι ένα και το αυτό, καθότι μια Γραφή δίχως το κλειδί της δεν είναι πλέον μια Γραφή, αλλά ζωή, ζωή όπως βιώνεται στο χωριό που βρίσκεται στις υπώρειες του βουνού πάνω στο οποίο υψώνεται ο πύργος."

[...]

Σε έναν ατελή μηδενισμό, ο οποίος επιτρέπει να υφίσταται το Μηδέν στη μορφή μιας ισχύος άνευ σημασίας, αντιτίθεται ο μεσσιανικός μηδενισμός του  Benjamin, που ακυρώνει ακόμη και το Μηδέν και δεν επιτρέπει στη μορφή του νόμου να ισχύει πέρα από το περιεχόμενό του.



Δεν υπάρχουν σχόλια: