Τετάρτη, 27 Ιανουαρίου 2010

Συμβάντα: Θέσεις εκτός σκότους (αποδομήσεις στον Μάρτιν Χάιντεγκερ)

Θέσεις εκτός σκότους
Ένα κείμενο πάνω στις διαλέξεις του Χάιντεγκερ για τον Ηράκλειτο και τον Παρμενίδη

Άνοιγμα.

Όλη η φιλοσοφία μέχρι σήμερα παραμένει μια αιώνια επανάληψη να λεχθεί το Ένα μέσα απο την συνύπαρξη του με το Δύο. Η πολλαπλότητα, ο πληθυντικός αριθμός, το Διαφορετικό είναι οι τόποι που εκφέρεται αυτή η συνύπαρξη και που αποτελεί όλη την ιστορία της φιλοσοφίας. Οι απόπειρες να καταδειχθεί το Πραγματικό ως ο απόλυτος επικαθορισμός της ιστορίας της φιλοσοφίας, υπήρξαν ελάχιστες, μειοψηφικές, περιθωριακές, αιρετικές.
Κάθε φιλοσοφικό έργο τοποθετεί σε ισότιμη βάση την σχέση του Ενός με τον Λόγο περί αυτού, μια ισοτιμία που ουσιαστικά αποδεικνύει την φιλοσοφική απόφαση ως την κατεξοχή "χώρα της λήθης" της πλάνης, του ψεύδους.

Οι φιλόσοφοι άφησαν αναπάντητα τα εξής ερωτήματα:
α) Οι αντιθέσεις μέσα στο κόσμο δημιουργούνται ή όχι για την παραγωγή του Ενός, ενός συγκεκριμένου και καινούριου Ενός (συμβάν-κόσμος);
β) Αν ο κόσμος κινείται με βάση τις αντιθέσεις, τη σύγκρουση του Δύο, είναι ή όχι απόδειξη ότι η αναμόρφωση και εξέλιξη του κόσμου προκαλείται απο τον πόλεμο για το Ένα;
γ) Η ρήξη, η τομή, η α/συνέχεια, το άλμα, η επανάσταση, το διαφορετικό, το Άλλο, ο Ξένος, το Συμβάν, είναι ή όχι έργα και μιμήσεις του Ενός που αποκαλύπτεται, αποσυνδέεται, αναδύεται, εκρήγνυται και επέρχεται διαρκώς;

Το Ένα ως ακίνητο, αγέννητο, ασχημάτιστο και ανώλεθρο, χρησιμοποιεί το μη-Ένα γιατί μόνο η αντίθεση το θέτει σαν επικράτηση, απόλυτη δύναμη και αλήθεια.
Η θέση των φιλοσόφων ήταν πάντα να συντάσσονται με τον πόλο του μη-Ενός υποκρινόμενοι ότι ερμηνεύουν το Πραγματικό, ενώ συνέδεαν, συσχέτιζαν, συνέθεταν το Ένα και το Δύο, με σκοπό να αποκρύψουν τις αιτίες του αναγκαίου πολέμου (Ηράκλειτος-''πόλεμος πατήρ πάντων") και να συσκοτίσουν την γνώση για τον κόσμο μέσω της γραφής και του λόγου της σύνθεσης, της μίξης του Δύο. Έτσι απέδιδαν το Πραγματικό σαν ένα τόπο αντικειμένων που οι σχέσεις τους και η αριθμητική που γεννάνε να αποδεικνύει δήθεν την οντολογική επικράτηση του συνθετικού Όντος.

Παρόλα αυτά δεν υπάρχει μεγάλος φιλόσοφος που το έργο του να μην χαρακτηρίζεται από μία εργασία υπέρβασης της φιλοσοφικής απόφασης και μίας απόπειρας "στροφής" σε μια σκέψη καθοδηγημένη προς τους δρόμους του Ενός, του Πραγματικού.
Από αυτή την άποψη, ισχύει η Νιτσεική θέση για το ότι η αλήθεια δεν ταυτίζεται-δεν συσχετίζεται με την ηθική, με την σχεσιακότητα που προσπαθούν να επιβάλουν οι φιλόσοφοι ως κόσμο. Η αλήθεια είναι το Ένα και όλοι οι τρόποι που αυτό προκαλεί πόλεμο για τον καθολικό μετασχηματισμό των πάντων. Η οντολογικοποίηση και υποκειμενοποίηση του πολλαπλού (το οποίο υπάρχει μόνο ως αντανάκλαση του Πραγματικού) είναι η κυριαρχία του σβησίματος -σβήσιμο του πυρός-του Πραγματικού απο τον λόγο της γραφής και της ομιλίας της φιλοσοφίας, σβήσιμο που υπηρετεί η φιλοσοφία από την δουλοκτητική κοινωνία έως την μεταμοντέρνα καπιταλιστική.

Οι Θέσεις που ακολουθούν είναι εκτός σκότους με μία διπλή έννοια: 1. Εκτός της απόκρυψης και της λήθης, εκτός της υποκειμενοποίησης του πολλαπλού και 2. Εκ του σκότους, με την έννοια ότι μέσα από την φιλοσοφική συσκότιση, βρίσκουμε ίχνη αιρετικών "στροφών" ενάντια στην ίδια τη φιλοσοφία.


1. Το Είναι είναι απεσταλμένο στον άνθρωπο. Είναι απεσταλμένο από το Ένα, το Πραγματικό, και στέκεται, παραμονεύει να επιτελέσει σε μία ορισμένη στιγμή ένα σημαίνοντα ρόλο για μια εκθεμελίωση της ανθρώπινης κατάστασης, για μία διασάλευση της ουσίας του ανθρώπου. Αυτή η απειλητική περιγραφή πού πρόκειται να οδηγήσει τον άνθρωπο; Στο καταστροφικό όριο της ανυπαρξίας ή προς μία υπεράνθρωπη κατάσταση; Ολόκληρη η διατύπωση του Χάιντεγκερ1 είναι ένας τόπος έκφρασης του Ενός, της αλήθειας του, της δύναμης που ορίζει το Είναι και την σχέση του με τον άνθρωπο. Όμως η γλώσσα του Χάιντεγκερ δεν μπορεί να συγκεκριμενοποιήσει τον τρόπο της αποκάλυψης του Ενός ως πλήρους αμεσότητας προς τον άνθρωπο. Για το λόγο αυτό χρησιμοποιεί τον όρο "μοιραία στιγμή", για να αποδώσει το αιφνίδιο, την ισχύ κ δοτικότητα του Ενός προς τον άνθρωπο. Όμως δεν μπορούμε να αποφύγουμε την ερώτηση:

Αυτή η παντοκρατορική ισχύς του Ενός σχετίζεται με τον αφανισμό του ανθρώπινου ή με ένα πέρασμα σε μια ανείπωτη και άσκεφτη ακόμα ύπαρξη του Ενός και του ανθρώπου; Μία σκέψη ίσως εγκλωβισμένη ανάμεσα στο μηδενισμό και τον μεσσιανισμό, στην ουσία μια σκέψη καθορισμένη απο τον ανθρωπισμό. Άραγε ο Χάιντεγκερ αφήνει εσκεμμένα να πλανάται αυτό το τρομαχτικό φάντασμα της αιφνίδιας διασάλευσης του ανθρώπινου προς το οπουδήποτε;

Η πορεία, η μοίρα αυτής της ανθρώπινης κατάστασης είναι ανοιχτή στην επιλογή ή μάλλον στον αγώνα για την επικράτηση μίας επιλογής που θα οδηγεί το είδος όλο σε μία ανυπολόγιστη και αδιανόητη ενσωμάτωση του με το Ένα. Η επικράτηση αυτού του προορισμού θα κριθεί απο τις δυνάμεις του ανθρώπινου που θα πασχίσουν να θεωρήσουν τον κόσμο δια μέσω του Πραγματικού, να πράξουν μέσα και ενάντια στον κόσμο σαν πρωτοπορίες του Ενός, να κλωνοποιήσουν το Ένα μέσα στο εσώκλειστο κόσμο του Είναι, του ανθρώπινου Είναι.

Από αυτό θα κριθεί το Πραγματικό ή ο άνθρωπος; Η ύλη, το Ένα θα υπάρξουν ακόμα και αν αφανιστεί το ανθρώπινο. αν δηλαδή επικρατήσει η εσώκλειση στον Αντι-πραγματικό κόσμο. Το όριο της σκέψης βρίσκεται στο αν θα μετατοπιστεί προς το Ένα ή αν θα σβήσει στις γνωστές διαστάσεις του ανθρωπιστικού που αναπαράγει ο ήδη-κόσμος.

2. Το Ένα δεν εκφράζεται με το Λόγο, δεν είναι ο Λόγος2 ως ανάπτυξη και διαμόρφωση του κόσμου-φαινόμενο, το Ένα δεν είναι ένα αντικείμενο που μπορεί να κατηγοριοποιηθεί ώστε να αναλυθεί και να ερμηνευτεί. Αυτή του η ερμητικότητα ως προς την φιλοσοφία που ουσιαστικά είναι μια φαινομενο-λογοκρατία, δεν συνιστά σε καμία περίπτωση μια θεοποίηση του με μυστικιστική ή αποκρυφιστική διάθεση. Το Ένα πράττει, υπάρχει μέσα στους συμβαντικούς λόγους, είναι μια άπειρη ακολουθία συμβάντων-κόσμων και παράλληλα ο τόπος τους και ο χρόνος τους. Το Ένα επιβάλει στην θεωρία την υποταγή της στην συμβαντική πράξη για να πάψει να το εκφέρει σαν γυμνό Λόγο.

Η μοίρα του Λόγου είναι να αποκτά υπόσταση μέσα στον κόσμο της παράστασης και της ομιλίας, η φωνή και η γραφή σέρνονται πίσω απο την όραση για να διαιωνίσουν ένα κόσμο-φαινόμενο. Το "Εν αρχήν είν ο λόγος", μεταφυσικό θεμέλιο όλου του πολιτισμού εως σήμερα, είναι η απόδειξη της φιλοσοφικής ταύτισης του Λόγου με την απαρχή, με το Ένα από όπου πήγασε και πηγάζει ο κόσμος. Αυτή η ταύτιση υποκρύπτει μια απόφαση και ένα τρόμο την ίδια ώρα. Είναι απόφαση του ανθρώπινου να αποδώσει το Ένα, να το φέρει κοντά του, να το ονομάσει, δηλαδή να το ταξινομήσει, να το κατατάξει και τελικά να το αποκρύψει πίσω απο την αρχή του Λόγου, του παντοδύναμου ταξιθέτη του κόσμου.

Είναι τρόμος όμως γιατί απο την αρχή του κόσμου, το Ένα δίνει τον ευατό του στο ανθρώπινο με ένα απολύτο τρόπο όπως προκύπτει απο την καθολικότητα του. Αυτή την αλήθεια ο άνθρωπος προσπαθεί να απωθήσει απο την αυγή του πολιτισμού. Να αποκρύψει την ισχύ του Ενός, να προσποιηθεί ότι στέκεται ισότιμα μπροστά στην κυριαρχία του Ενός, και τελικά να αυταπατηθεί πως κυριαρχεί πάνω στο Ένα ο ανθρώπινος Λόγος.

Ο τρόμος του ανά πάσα στιγμή αφανισμού του ανθρώπινου, τρόμο που τρέφει η βαθιά συνείδηση της θνητότητας, έσπρωχνε στην προαποφασισμένη στάση απέναντι στην γνώση και την ερμηνεία του Ενός. Από τις απαρχές της φιλοσοφίας οι πηγές της συνεπώς παραμένουν ίδιες..ανθρωπισμός και αγωνία για την ταύτιση με το μη-ανθρώπινο με σκοπό την απόκρυψη του.

3. Για να δούμε το Ένα και να βλέπουμε μέσω αυτού, το ανθρώπινο πρέπει να τοποθετηθεί εκτός του ήδη-κόσμου, εκτός της εσώκλειστης περιοχής που διαμορφώνει το Είναι -χωρίς το Ένα. Πώς όμως μπορεί να συμβεί αυτό; Πώς καλείται ο άνθρωπος να περπατήσει έξω από τον κόσμο του; Είναι μια τοποθέτηση χωρική, πνευματική, κοσμολογική; Τίποτα από όλα αυτά. Αυτή η έξοδος σημαίνει την απάλειψη των συνόρων που επέβαλε ο μέχρι τώρα πολιτισμός στο Πραγματικό. Σημαίνει σβήσιμο των λόγων και των γραφών της φιλοσοφίας, που θεωρεί το Ένα ως ανθρώπινο κόσμο, σημαίνει καταστροφή των γλωσσών και των φαινομένων που συσκοτίζουν την αλήθεια του Πραγματικού. Μία τέτοια αποδόμηση του ανθρώπινου απο τον άνθρωπο, της φιλοσοφίας απο την πράξη του Ενός, θα φέρει τον άνθρωπο σε μια τοποθέτηση εντός του Ενός.

4. Το Ένα δεν είναι αντικείμενο, πάει να πει δεν δύναται να παρασταθεί, να στριμωχτεί4 στην κυρίαρχη αντανάκλαση που περιμένει ο άνθρωπος για να ταίσει τη σκέψη. Αυτό σημαίνει πως το Ένα δεν έχει ιστορία. Η διαδοχή, η αλληλουχία, η σειρά, η συνδεσιμότητα, η γραμμικότητα, όλα τα εργαλεία μιας σκέψης-τοποθετητή, δεν έχει καμία ελπίδα να αποδώσει την α/συνέχεια του Ενός με τον εαυτό του. Εδώ για να υπάρξει αντίληψη των πτυχώσεων του Ενός χρειάζεται η ίδια η σκέψη να αποτελέσει πτύχωση το, μια ακόμα α/συνέχεια του.

Μια τέτοια σκέψη δεν υπάρχει ως κυρίαρχη ακόμα. Η τυραννία της ιστορικότητας, η τυραννία της μνήμης που παριστάνεται σαν σκέψη, είναι η κυριαρχία της φιλοσοφίας. Σκέψη όμως δεν σημαίνει μνήμη, δεν είναι καν εποικοδόμημα της μνήμης η σκέψη αλλά ξετύλιγμα των πτυχώσεων του Ενός πάνω στη τυραννία της μνήμης. Να γιατί το μη-συσχετισμένο με την μνήμη είναι αυτό που κάθε φορά λέμε "νέο"...το νέο ξετύλιγμα του Ενός-χωρίς Είναι.
Ο πόλεμος ανάμεσα στη θέληση για δύναμη και στη σκέψη ως παράδοση είναι ένα μέτωπο που υπάρχει μέσα στη φιλοσοφία και αφορά θεμελιακά το τέλος ή όχι της φιλοσοφίας καθεαυτής.
Η γραμμή σκέψης που είναι υπέρ της πράξης του Ενός συντάχθηκε γύρω απο την θέληση για δύναμη και όχι γύρω απο την σκέψη σαν πνευματική λειτουργία-δηλαδή παραστασιακή σκέψη-μνήμη που αναπαράγεται σε λόγο και γραφή. Η σκέψη σαν θέληση για δύναμη (προσφορά του Νίτσε) και η σκέψη σαν στιγμή της πράξης (προσφορά Μάο) είναι οι μοναδικές θέσεις του Ενός μέσα στο ανθρώπινο που δεν καθορίζονται απο την παραστασιακή-ιστορικίστικη παράδοση.

5. Η αποκάλυψη και η απόκρυψη του Ενός5 είναι απόδειξη της σχέσης καθορισμού που έχει το Ένα προς το Είναι άρα και προς το ανθρώπινο. Ο καθορισμός της ύπαρξης του Είναι ως τόπου του Ενός που έρχεται και αποσύρεται στο κεκλεισμένο άπειρο, καταδεικνύει τον αποκλεισμό του ανθρώπινου απο την απόλυτη πρόσβαση στο Ένα. Όμως η αποκάλυψη και η απόκρυψη του Ενός υπάρχουν μαζί την ώρα του συμβάντος-κόσμου, την στιγμή που ανοίγεται η δυνατότητα ερμηνείας λόγω της αποκάλυψης του Πραγματικού μέσα στην πράξη. Με αυτό το τρόπο επισφραγίζεται και η αδυναμία για την απόλυτη γνώση λόγω της απόκρυψης του Ενός απο την παραστασιακή σκέψη. Το Ένα όμως αποκαλύπτεται και αποκρύπτεται στον ίδιο τον εαυτό του. Για αυτό είναι Ένα, επειδή κάθε του πτύχωση απλώνεται πάνω σε μια άλλη που υπήρξε μόνο ως απόκρυψη του εαυτού του ασταμάτητα.

6. Το πυρ του Ηράκλειτου είναι το Ένα6 και αυτό το συμβάν που είναι καταστροφικό προς τα πάντα αλλά και προς τον εαυτό του δεν μπορεί να είναι άλλο από το Ένα. Για αυτό καμμία έλευση και καμμία πρόσμιξη δεν μπορεί να γίνει μέσα στη φωτιά, κανένα άγγιγμα και καμία γραφή δεν μπορεί να επιζήσει του πυρός, κανένας κόσμος-φαινόμενο και κανένα ανθρώπινο που είναι εντός ενός τέτοιου κόσμου δεν μπορεί να υπάρξει στον τόπο του Ενός που είναι το πυρ, γιατί το Ένα είναι το πυρ. Αυτό είναι το Ξένο προς τον άνθρωπο, το ανοίκειο, το ξέφωτο της αλήθειας, η αλήθεια η ίδια...
Το Ένα, το Πραγματικό, αυτό που ο άνθρωπος αποστρέφεται απο την πρώτη μέρα της ύπαρξης του στη γη. Αυτό που πέφτει καταρράκτης στα πάντα, χωρίς να βλέπεται-να αγγίζεται-να ακούγεται.

σ.κ


Σημειώσεις του κειμένου από το ''Λόγος, Μοίρα, Αλήθεια: Ηράκλειτος και Παρμενίδης", Μάρτιν Χάιντεγκερ

1. "Η ανθρώπινη κατάσταση δεν έδειξε ποτέ να εκπλήσσεται για αυτό το ιδιαίτερο συμβάν και ούτε αντιλήφθηκε το μυστήριο που κρύβει ένα ουσιώδη προορισμό που αποστέλλει το Είναι στον άνθρωπο και το κρατά παράμερα για εκείνη τη μοιραία στιγμή που όχι μόνο θα κλονιστεί συθέμελα η κατάσταση και η θέση του ανθρώπου, αλλά θα διασαλευτεί και η ουσία του." (σελ.35-36)

2. ''Μόνο του το Έν Πάντα δεν είναι ότι γνωστοποιεί ο Λόγος ως ρήση και αφήνει να εννοηθεί ως νόημα. Το Έν Πάντα δεν είναι ότι αποφαίνεται ο Λόγος.'' (σελ. 45)

3. ''βλέπουμε αυτή την αστραπή μόνο όταν τοποθετούμαστε στην καταιγίδα του Είναι." (σελ.59)

4. ''Η ιστορία του Είναι δεν είναι μια διαδοχή γεγονότων που τα διατρέχει το Είναι δι' εαυτό. Επιπλέον δεν είναι αντικείμενο που προσφέρει νέες δυνατότητες στην ιστοριογραφική παραστασιακή σκέψη, που θα ήταν πρόθυμη να πάρει την θέση της μέχρι τώρα συνήθους θεώρησης της ιστορίας της μεταφυσικής με το επιχείρημα ότι γνωρίζει καλύτερα το αντικείμενο." (σελ.94)

5. ''Και έτσι κατονομάζεται η πληρότητα της ουσίας της φύσεως, η οποία διέπεται από την φιλίαν ανάμεσα στην αποκάλυψη και την κάλυψη.'' (σελ.124)

6. ''Με τη λέξη πυρ, ο Ηράκλειτος κατονομάζει εκείνο [...] που βασίζεται στον εαυτό του, παραμένει στον εαυτό του και έτσι φυλάσσει κάθε έλευση.'' (σελ.128)

Addendum:
Through the Loophole, "Ένας, δύο, τρεις κόσμοι"
Through the Loophole, "Σοκ και δέος" (για τον Godel)
Panda Bear, "Bros" (απόσπασμα):

Δεν υπάρχουν σχόλια: