Τρίτη, 19 Ιανουαρίου 2010

Το σαρδόνιο χαμόγελο των νικητών της ιστορίας

Οι νικητές της ιστορίας, αυτοί που είτε ανέκαθεν υποστήριζαν τον νικητή, είτε αποφάσισαν να το κάνουν όψιμα, έχοντας βαρεθεί τις ήττες (λες και αποστολή του ηττημένου ήταν να τους δικαιώσει προσωπικά, να δώσει και σ' αυτούς λίγη από την γλυκιά γεύση της εξουσίας), δεν (χρειάζεται να) σκέφτονται. Μόνο να χαμογελούν σαρδόνια κάθε φορά που κάποιος αποπειράται να σκεφτεί.

Οι νικητές της ιστορίας δεν (χρειάζεται να) έχουν ιδέες. Μόνο να ειρωνεύονται όσους έχουν, όσους προσπαθούν να υπερασπιστούν την αξιοπρέπεια των ιδεών σε ένα πολιτικό σύμπαν αποψιλωμένο από ιδέες, παραδομένο στον αυτοματισμό.

Οι νικητές της ιστορίας έχουν αυτοχειροτονηθεί άγγελοι-φύλακες από την καταστροφή που μπορεί να έρθει. Για την καταστροφή που έχει ήδη έρθει δεν έχουν κουβέντα να πουν. Και η καταστροφή που έχει ήδη έρθει δεν είναι μόνο οικονομική, στρατιωτική, ανθρωπιστική, ή οικολογική. Είναι, ίσως πιο σημαντικά, οντολογική. Ποιο είναι το όνομα αυτής της καταστροφής; Είναι το "τέλος της σκέψης που έρχεται πρώιμα, πριν το τέλος της ζωής, δηλαδή το τέλος του εγχειρήματος 'άνθρωπος' πριν το τέλος του ανθρώπινου ζώου." Αυτό που μας προτείνουν αυτοί που χαμογελούν σαρδόνια είναι ο συμβιβασμός με μια ηλιθιότητα που περνά τον εαυτό της για μακαριότητα, μια δειλία που ποζάρει ως πεπειραμένη ωριμότητα, μια οκνηρία που αρέσκεται να την αποκαλούν εμπειρία, μια ανικανότητα καινοτομίας που βαυκαλίζεται πως είναι "μνήμη."

Οι νικητές της ιστορίας δεν είναι καν πλέον νικητές της ιστορίας, γιατί η ιστορία ως τέτοια, δηλαδή ως διαδικασία συλλογικής παραγωγής νοημάτων και αναπαραστάσεων αυτών των νοημάτων, έχει πάψει να υφίσταται. Οι μεταβατικές περίοδοι, οι περίοδοι για τις οποίες ο Γκράμσι έλεγε ότι σ' αυτές "το παλιό δεν μπορεί να πεθάνει και το καινούργιο δεν μπορεί να γεννηθεί", επισυμβαίνουν μεν στην ιστορία ως χρονική διάσταση της συλλογικής ζωής, αλλά δεν παράγουν ιστορία, γιατί δεν παράγουν τους όρους εκείνους με τους οποίος η ιστορία μπορεί να πραγματωθεί ως κάτι περισσότερο από χρονικογράφημα, ως κάτι περισσότερο από "το ένα παλιοπράγμα μετά από το άλλο." Σε τέτοιες περιόδους, η φυσική καταστροφή δεν είναι απλώς ο μόνος τρόπος με τον οποίο είναι δυνατό να βιωθεί η καταστροφή ως τέτοια· η φυσική καταστροφή είναι αυτό το οποίο μαρτυρά για την ίδια την καταστροφή της ιστορίας. Η μοίρα της Αϊτής, ξεχασμένης σε μια ημιθανή και ασήμαντη περιφερειακότητα σε όλο τον 20ο αιώνα, και παρούσας μόνο ως θύμα της φυσικής καταστροφής και όχι ως κινητήριος δύναμη της ιστορίας --όπως ήταν για τον 18ο και το πρώτο μισό του 19ου αιώνα-- είναι επίσης η μοίρα της Ευρώπης μετά το τέλος της δεκαετίας του 60, παρ' όλη την τεράστια διαφορά πλούτου και ευμάρειας που τις χωρίζει. Δεν φτάνει να έχεις χρήματα και αυτοκίνητα και ρούχα για να αποτελείς σημαίνον κομμάτι της ιστορικής διαδικασίας.

Οι νικητές της ιστορίας λοιπόν δεν είναι καν νικητές, έπαψαν να είναι νικητές πριν καν ανακαλύψουν τον εαυτό τους ως τέτοιο. Παραμένουν, για περισσότερα από είκοσι χρόνια, γαντζωμένοι από το μύθευμα ενός συμβάντος εκεί που η δυνατότητα για το συμβάν είχε ήδη παρέλθει. Η διαλεκτική έκφραση της σημασίας της πτώσης του τείχους του Βερολίνου είναι η αφόρητη κοινοτοπία του γλυκανάλατου τραγουδιού των Scorpions, των αναπτήρων που κυματίζουν ηλίθια, προσπαθώντας να μοιάσουν με κάποιας βαρύνουσας σημασίας τελετουργικό, να παράξουν μια συλλογικότητα εκεί που δεν υπάρχει καμμιά. Η κατάρρευση των διεφθαρμένων, καταπιεστικών και αιματοβαμένων καθεστώτων του υπαρκτού σοσιαλισμού δεν αποτελεί περισσότερο σημαίνον συμβάν από την σκοπιά του αστικού φιλελευθερισμού από ό,τι η κατάρρευση της ελεύθερης αγοράς αποτελεί από τη σκοπιά του κομμουνισμού. Εμείς όμως έχουμε τουλάχιστον το θάρρος να το πούμε, να ομολογήσουμε ότι το νέο δεν έχει ακόμη γεννηθεί, ότι ο θάνατος του νεοφιλελευθερισμού δεν έχει σημάνει ακόμη κάποια γένηση. Εσείς όμως, νικητές που χαμογελάτε σαρδόνια, εξακολουθείτε να πανηγυρίζετε ακούραστα την ψευδογένεση που συνέβει μόνο στο μυαλό σας. Ίσως γιατί το πανηγυράκι σάς έφερε χρήματα, φήμη, θέσεις, επιρροή.

Ο χρόνος σας όμως τελειώνει. Όχι γιατί γεννιέται κάτι που θα σας συνθλίψει σαν πήλινα δοχεία, θα σας φυσήξει στις τέσσερις μεριές του ορίζοντα σαν σκόνη. Αυτό δεν μπορούμε να το ξέρουμε, δεν γεννηθήκαμε με το χάρισμα της προφητείας που τα τελευταία χρόνια αποτελεί το σήμα κατατεθέν των σπεκουλαδόρων, των γκουρού των ΜΜΕ, και των ειδικών επί των επενδύσεων. Αλλά γιατί η ανοχή στην απύθμενη βλακεία που εκπροσωπείτε, στην μωροφιλοδοξία σας, στο ίδιο σας το σαρδόνιο χαμογελάκι και τις βεβαιότητές σας σώνεται. Απέναντι στην αγέρωχη ταπεινότητα που λέει "δεν έχουμε τελειώσει ακόμα με τη σκέψη", η εξυπνάδα σας φαντάζει όλο και πιο προκλητικά βλακώδης. Και ο πολύς κόσμος, όπως είχαν παρατηρήσει κάποτε οι κομμουνιστές, δεν είναι βλάκας. Και όταν αποφασίσει να παραμερίσει τα παράσιτα από το μυαλό του, να βγει από τον λήθαργο, γίνεται ωμός και αλύπητος. Πολύ περισσότερο από τους φιλοσόφους με τον λόγο των οποίων χαμογελάτε τώρα σαρδόνια.

20 σχόλια:

Ανώνυμος είπε...

Μπορεί αυτό που σας προτείνουν αυτοί που χαμογελούν σαρδόνια, να είναι ο συμβιβασμός με μια ηλιθιότητα που περνά τον εαυτό της για μακαριότητα αλλά μπορεί να συμβαίνει και το εξής:
Αυτό που εσείς θεωρείτε ‘αγέρωχη ταπεινότητα’ να είναι απλώς μια απύθμενη έπαρση!!

EE

Αντωνης είπε...

Δεν βαριέστε. Από τον Burke και μετά, η θεωρητικοποίηση της πολιτικής πράξης και η πολιτικοποίηση της θεωρίας είθισται να γίνεται αντίληπτη ως έπαρση. Και να προειδοποιείται ότι οδηγεί, φυσικά, στην καταστροφή. Συνηθισμένα τα βουνιά στα χιόνια.

Ανώνυμος είπε...

Βασικά, νομίζω πως οδηγεί με ακρίβεια εκεί που οδηγεί και αυτό που προτείνουν αυτοί που χαμογελούν σαρδόνια.
Τώρα αν το λέτε, εσείς, καταστροφή δε θα διαφωνήσω διόλου!

Και μη ξεφεύγετε... λάκκοι ή κοιλάδες, ναι, λόγω ταπεινότητας! Βουνά όμως όχι.
Άρα συνηθισμένοι οι λάκκοι στα βαλτόνερα, ίσως θα ταίριαζε περισσότερο.

ΕΕ

Αντωνης είπε...

Κάτι θα ξέρετε από λάκκους και βαλτόνερα, για να επιμένετε. Εγώ προτιμώ να κρατάω τις παροιμίες μου χωρίς επεξεργασία, πάντως.

Ανώνυμος είπε...

Ω, ναι. Βεβαίως!
Ποτέ δε μιλώ για κάτι αν δε το κατέχω, αν δεν έχω κολυμπήσει σ'αυτό! Να είστε σίγουρος πως κάτι ξέρω από βάλτους.
Κρατάτε τα μασάλια του παρελθόντος χωρίς επεξεργασία ….
Μάλλον, θα μείνετε γαντζωμένοι στο μύθευμα ενός συμβάντος που ποτέ δε θα έρθει! Όχι ότι θα γίνει τίποτα αν τα πετάξετε κι αυτά.


ΕΕ

Αντωνης είπε...

Μάλλον δεν διαβάσετε την ανάρτηση ("Όχι γιατί γεννιέται κάτι που θα σας συνθλίψει σαν πήλινα δοχεία, θα σας φυσήξει στις τέσσερις μεριές του ορίζοντα σαν σκόνη. Αυτό δεν μπορούμε να το ξέρουμε, δεν γεννηθήκαμε με το χάρισμα της προφητείας που τα τελευταία χρόνια αποτελεί το σήμα κατατεθέν των σπεκουλαδόρων, των γκουρού των ΜΜΕ, και των ειδικών επί των επενδύσεων") και εξακολουθείτε να βλέπετε αναμαλλιασμένους προφήτες που επιζητούν επιστροφή σε καθεστώτα που το κείμενο χαρακτηρίζει "διεφθαρμένα, καταπιεστικά και αιματοβαμένα".

Όχι. Το μόνο το οποίο υπερασπίζονται κάποιοι ακόμα είναι η ανάγκη να μην κλείσουμε τον διακόπτη στον εγκέφαλο, βελάζοντας "ο κομμουνισμός είναι καταστροφή, τα λεφτά είναι ο λόγος για τον οποίο ζούμε". Τόσο δύσκολο είναι; Τόσο δύσκολο είναι. Για αυτό και κάτι πάρα πολύ ταπεινό ως αίτημα εμφανίζεται τόσο επαρμένο.

Ανώνυμος είπε...

Μάλλον εσείς δε γράψατε καλά την ανάρτηση! (μπορεί να συμβαίνει κάτι τέτοιο;)
Ομολογείτε ‘ότι το νέο δεν έχει ακόμη γεννηθεί, ότι ο θάνατος του νεοφιλελευθερισμού δεν έχει σημάνει ακόμη κάποια γέννηση’ !! Είναι δυνατό αυτό το ‘ακόμη’ να μη δηλώνει ότι είμαστε σε μια μεταβατική περίοδο, να μην έχει μέσα του την ελπίδα για τον ερχομό του νέου; (Συμβάν αρέσκεστε να το λέτε). Κι αν την έχει τότε καλώς κατάλαβα! Αν δεν την έχει τότε έχετε ευθύνη για τα λάθος συμπεράσματα!

Είστε της άποψης ότι στον κόσμο μας αυτά που έχουν μείνει είναι μόνο ο ‘κομμουνισμός’ και ο νεοφιλελευθερισμός; Και ότι αυτά τα δύο κλειδώνουν-ξεκλειδώνουν τον εγκέφαλο; Αν είναι έτσι, απλώς κάνετε λάθος ή μάλλον έχετε λάθος εργαλεία ..

Δε φταίει το αίτημα αλλά ο αιτών..

EE

Αντωνης είπε...

Ορισμικά, η ελπίδα είναι το αντίθετο της βεβαιότητας (στον διάλογο δυο ξεπερασμένων ονόματι Bloch και Adorno αυτό). Και το νέο το αντίθετο αυτού για το οποίο γνωρίζω ήδη (σε κάποιον Derrida ετούτο). Πολύ θα με ενδιέφερε να μάθω και να διαβάσω το σπουδαίο χωρίς αμφιβολία διανοητικό μόρφωμα (πέραν του κομμουνισμού και του φιλελευθερισμού) των ημερών μας στο οποίο αναφέρεστε και το οποίο θα κάνει τους Μπαντιού και τους Ζίζεκ να κρυφτούν στις τρύπες τους. Μπορείτε σας παρακαλώ να μου το κοινοποιήσετε ή το κρατάτε από αδαείς;

Greek Rider είπε...

Αντώνη καλησπέρα. Δεν ξέρω ποιοι μπορεί να είναι τόσο ανόητοι ώστε να χαμογελάνε ακόμη.

Κ.Υ.Π. WALKING είπε...

Πολύ ενδιαφέρουσα ανάρτηση, όπως και το μπλόγκ συνολικά.

Ανώνυμος είπε...

Δεν γνωρίζετε τι είναι το, ‘ελπίζω μετά βεβαιότητος’;!
Κι ότι στην ουσία τίποτα δε μπορεί να θεωρηθεί νέο στον κόσμο μας ;!
Κι ότι σχετικά το νέο είναι μια άλλη ‘ματιά’ σ’ αυτό το οποίο γνωρίζω ήδη.

Τουλάχιστον καταλάβατε, σωστά, ότι σας διάβασα…
Ο κόσμος μας, και γι ’αυτό είμαι σίγουρος, δεν είναι δύο διαστάσεων. Συνεχίστε να ψάχνετε χωρίς προκαταλήψεις και φυσικά ..ταπεινά και ίσως ξεφύγετε από την τόσο υλιστική θεώρηση του κόσμου !

Αλήθεια αυτοί οι δύο από τρύπες βγήκαν και θα επιστρέψουν σ’ αυτές;

EE

Νοσφεράτος είπε...

αντωνη λεω καποια στιγμή να σου στειλω κανενα μέηλ -και τουμπαλιν-
ωστε να τα πουμε καλύτερα

Αντωνης είπε...

Αγαπητέ ΕΕ,

Περιμένω ακόμη τις βιβλιογραφικές σας προτάσεις, ώστε να διαφωτιστώ περί των πραγματικώς τεκταινομένων στον χώρο της ανοιχτόμυαλης και απελευθερωμένης από αγκυλώσεις σκέψης. Μην με λησμονήσετε.


Νοσφεράτε,

Όποτε θέλεις. Δεν ξέρω αν χρειάζεσαι το email μου πώς να σου το στείλω.

Αντωνης είπε...

@Greek Rider: Λέω να πάρω την ερώτηση ως ρητορική και να μην απαντήσω φίλε μου.

@Κ.Υ.Π Walking: Καλώς ήλθες και ευχαριστώ.

Ανώνυμος είπε...

Ζητάτε από εμένα να σας κάνω βιβλιοπρόταση;
Εσείς;
Μάλλον διαβάσατε τα μισά από όσα υπάρχουν γραμμένα σε βιβλία! Αλλά τι να’γινε και χάσατε τα άλλα μισά; Δε θα δυσκολευτείτε να τα βρείτε, είναι τόσο πολλά.

Για σήμερα αρκεί να ξαναδείτε το ότι η ελπίδα δεν είναι το αντίθετο της βεβαιότητας όπως λένε οι ξεπερασμένοι Bloch & Adorno και
ότι ουδέν καινόν υπό τον ήλιον το οποίο κατά κάποιον τρόπο ‘αδειάζει’ κι αυτόν τον Derrida.
Αν από μόνοι τους δε χώνονται στις τρύπες τους, οι μπαντιού και Ζίζεκ, δε υπάρχει περίπτωση να εξαναγκαστούν.
ΕΕ

Αντωνης είπε...

Κατάλαβα.

Χαιρετώ,

Α.

Ανώνυμος είπε...

Eγώ, νομίζω πως κατάλαβα.

Νίκος

Νοσφεράτος είπε...

στο Μπλογκ μου στη Σπηλιά επανω δεξια εχω γραμμενο το μέηλ μου ...

kaino είπε...

Να νομίζεις ότι είσαι στο αντίθετο ρεύμα. Κι όμως αυτά που γράφει κάποιος να αφορούν ωμά εσένα. Έχω πολύ καιρό να διαβάσω κάτι που να με αφορά, έστω ερήμην του, άμεσα. «…μια δειλία που ποζάρει ως πεπειραμένη ωριμότητα, μια οκνηρία που αρέσκεται να την αποκαλούν εμπειρία, μια ανικανότητα καινοτομίας που βαυκαλίζεται πως είναι μνήμη…» Το συγκεκριμένο απόσπασμα θα μπορούσε να είναι η ακριβής περιγραφή των… «κοινοτοπιών που σπέρνουν καινά δαιμόνια». Εξαιρετικά τα δύο blog σου. Απορώ με την αντοχή σου για καθημερινές αναρτήσεις. Από την άλλη πλευρά δεν ξέρω πως έχεις ρυθμίσει το θέμα επιβίωσης.

Αντωνης είπε...

@kaino: Με συγκίνησες, να είσαι καλά. Αντοχή: πάθος+διάλειμμα από εργασία, η οποία όμως ξαναάρχισε σήμερα.

@ Νοσφεράτος. ΟΚ, έγινε.