Σάββατο, 16 Ιανουαρίου 2010

Σύντομη ιστορία των δημοψηφισμάτων εν Ελλάδι, ή, ακροδεξιά "αμεσοδημοκρατία"


Πηγή πληροφοριών: el.wikipedia.org. Υπό όρους άδειας Creative Commons. Για την έμπνευση, ευχαριστώ το LeftG700. Το παρόν αποτελεί μια κάποια ταπεινών μέσων προσπάθεια ανταπόκρισης στην εκτεταμένη ανάρτηση που διάβασα εκεί. Βασική διαφορά στην προσέγγισή μας: η δική μου έμφαση στην ανάγκη η θεωρητική ανάλυση να λαμβάνει υπόψιν τη συχνά απρόσμενη σημασία που αποκτούν οι έννοιες όταν εντάσσονται στα συγκεκριμένα τους ιστορικά πλαίσια αναφοράς. Πιστεύω ότι αυτή η έμφαση (άμεσα συνυφασμένη με τις επιταγές του ιστορικού υλισμού) εξακολουθεί να είναι απαραίτητη όταν μιλάμε θεωρητικά για την πολιτική.
Για περισσότερες πληροφορίες, βλ. το παλιότερο άρθρο του Τάκη Κατσιμάρδου στην εφημερίδα Έθνος (12/4/2008) εδώ: http://ypeppas.blogspot.com/2009/04/blog-post_14.html


Δημοψήφισμα του 1920
Το δημοψήφισμα [νόθο, ποσοστά 99% ναι] διενεργήθηκε από την κυβέρνηση Δ. Ράλλη στις 22 Νοεμβρίου (παλ. ημερ) / 5 Δεκεμβρίου 1920 [και αφορούσε την επιστροφή στον θρόνο του βασιλιά Κωνσταντίνου). Στο δημοψήφισμα δεν πήραν μέρος οι Φιλελεύθεροι. Στις 6 Δεκεμβρίου (παλ. ημερ) / 19 Δεκεμβρίου ξαναγύρισε ο Βασιλιάς Κωνσταντίνος Α'. Μετά απο αυτή την κατάληξη οι συμμαχικές δυνάμεις παύουν να υποστηρίζουν την Ελλάδα και δίνουν την υποστήριξή τους στην Τουρκία με επακόλουθο την Μικρασιατική καταστροφή.
Δημοψήφισμα του 1924
Το δημοψήφισμα του 1924 έγινε στις 13 Απριλίου από την Δ΄ Συντακτική Εθνοσυνέλευση που είχε συγκροτηθεί στις 2 Ιανουαρίου 1924. Η Μοναρχία καταργήθηκε στις 25 Μαρτίου 1924 και προκυρήχθηκε δημοψήφισμα για την επικύρωση της απόφασης της Συντακτικής.
Στις 25 Μαρτίου 1924 η Δ΄ Συντακτική Εθνοσυνέλευση εξέδωσε το ακόλουθο ψήφισμα:
Περί εκπτώσεως της Δυναστείας και ανακηρύξεως της Δημοκρατίας
Κυρύτει οριστικώς έκτπωτον την δυναστείαν των Γλυξβούργων στερεί όλα τα μέλη αυτής παντός δικαιώματος επί του Θρόνου και της Ελληνικής ιθαγενίας και απαγορεύει εις αυτά την εν Ελλάδι διαμονήν
Αποφασίζει να συνταχθεί η Ελλάς εις δημοκρατίαν κοινοβουλευτικής μορφής,υπό τον όρο εγκρίσεως της αποφάσεως αυτής δια δημοψηφίσματος, ούτινος αι λεπτομέρειαι, περιλαμβάνουσαι τον χρόνον, τον τρόπον της ενεργείας και τας εγγυήσεις της αμερολήπτου διεξαγωγής του, θέλουν κανονισθή δια Διατάγματος
Επιτρέπει την αναγκαστικήν απαλλοτρίωσιν των κτημάτων των ανηκόντων εις τα μέλη της εκπτώτου Δυναστείας. Κτήματα περιελθόντα εις μέλη της εκπτώτου Δυναστείας εκ δωρεάς του Δημοσίου, δήμων, κοινοτήτων ή νομικών προσώπων ή αποκτηθέντα ή κατασκευασθέντα δι΄ εθνικών εράνων, περιέρχονται αυτοδικαίως, άνευ ουδεμίας αποζημιώσεως, εις το Δημόσιον ή τους οικείους δήμους, κοινότητας ή νομικά πρόσωπα.
Ο Ναύαρχος Κουντουριώτης θέλει εξακολουθήσει να εκτελή ώς μέχρι τούδε, καθήκοντα ρυθμιστού του πολιτεύματος μέχρι συντάξεως του δημοκρατικού Χάρτου της Ελλάδος.
Στις 13 Απριλίου 1924 η λαική ψήφος επικύρωσε την παραπάνω απόφαση της Δ΄ Συντακτικής Συνέλευσης. Μία μερίδα των βασιλοφρόνων, με το Π. Τσαλδάρη, αρνήθηκε την εγκυρότητα του αποτελέσματος και δεν ανεγνώρισε το νέο πολίτευμα, γιατί, κατά τη γνώμη της, είχαν γίνει νοθείες. Το ανεγνώρισε όμως ο Ιωάννης Μεταξάς και δήλωσε ότι θα πολιτευθεί μέσα στα πλαίσια του νέου πολιτεύματος με το κόμμα του, των Ελευθροφρόνων, γεγονός που επέτεινε τη διάσπαση της φιλομοναρχικής μερίδας.
Το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος το δέχτηκε καί ο Ελευθέριος Βενιζέλος , από το εξωτερικό. Ο Βενιζέλος είχε αναλάβει Πρωθυπουργός για ένα μικρό διάστημα στις αρχές του 1924 (11 Ιανουαρίου 1924 - 6 Φεβρουαρίου 1924), δεν μπόρεσε όμως να συγκρατήσει το ρεύμα υπέρ της αλλαγής του πολιτεύματος και εγκατέλειψε τη χώρα.
Γενικά ο λαός είχε κουραστεί από τη χρόνια πολιτική ανωμαλία και ήταν διατεθειμένος να δοκιμάσει το νέο πολίτευμα, με την ευχή ότι θα εξασφάλιζε πολιτική σταθερότητα.
Δημοψήφισμα του 1935
Το δημοψήφισμα έγινε στις 3 Νοεμβρίου 1935 και έμεινε στην ιστορία σαν Νόθο δημοψήφισμα. Διενεργήθηκε απο την δικτατορική κυβέρνηση του Γ. Κονδύλη (κατέλαβε με πραξικόπημα την εξουσία στις 10 Οκτωβρίου 1935) που συγκάλεσε την Ε΄ Εθνική Συνέλευση για να καταργήσει το πολίτευμα της Αβασίλευτης δημοκρατίας.Τα βενιζελογενή κόμματα με την αποχή τους συνέβαλαν στην προώθηση της καθεστωτικής αλλαγής.
Δημοψήφισμα του 1946
Το δημοψήφισμα διενεργήθηκε απο την κυβέρνηση του Κωνσταντίνου Τσαλδάρη την 1 Σεπτεμβρίου 1946, σύμφωνα με το από 27/30 Ιουνίου 1946 Δ΄ Ψήφισμα της Βουλής, "δι΄ ού ελευθέρως θέλει αποφανθή ο Λαός περί της επανόδου της Α.Μ. του Βασιλέως Γεωργίου Β΄ εις την Ελλάδα προς αυτοπρόσωπον ανάληψιν της ασκήσεως των κατά το ισχύον Σύνταγμα αρμοδιοτήτων αυτού". Οι επιλογές ήταν τρείς: υπέρ ή κατά της επανόδου του Βασιλιά και υπέρ της Αβασίλευτης Δημοκρατίας.
Το ΚΚΕ απείχε από τις βουλευτικές εκλογές της 31ης Μαρτίου 1946, αλλά συμμετείχε στο δημοψήφισμα.
Δημοψήφισμα του 1968
Το Δημοψήφισμα του 1968 υπήρξε το πρώτο από τα 2 δημοψηφίσματα που διενέργησε η Χούντα των Συνταγματαρχών. Διεξήχθη την Κυριακή 29 Σεπτεμβρίου 1968 και το εκλογικό σώμα κλήθηκε να εγκρίνει με «Ναι» ή «Όχι» σχέδιο συντάγματος το οποίο είχε νωρίτερα δημοσιοποιηθεί. Δικαίωμα ψήφου δεν είχαν οι πολιτικοί κρατούμενοι οι οποίοι είχαν συλληφθεί και εκτοπιστεί από τον Απρίλιο του 1967.
Το «Σχέδιο Συντάγματος» που εγκρίθηκε, ίσχυσε από τις 15 Νοεμβρίου 1968 και είναι γνωστό ως Σύνταγμα του 1968. Με τη Μεταπολίτευση το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος αυτού, καθώς και του 1973, θεωρήθηκε νόθο και ταπεινωτικό για τον ελληνικό λαό.
Δημοψήφισμα του 1973
Το Δημοψήφισμα του 1973 υπήρξε το δεύτερο από τα 2 δημοψηφίσματα που διενέργησε η Χούντα των Συνταγματαρχών. Διεξήχθη την Κυριακή 29 Ιουλίου 1973 και σκοποί του ήταν:
Να εγκριθεί από το εκλογικό σώμα σχέδιο ψηφίσματος με τον τίτλο «Περί τροποποιήσεως του από 15ης Νοεμβρίου 1968 Συντάγματος»
Η εκλογή προέδρου και αντιπροέδρου της «Δημοκρατίας» (Γεώργιος Παπαδόπουλος και Οδυσσέας Αγγελής αντίστοιχα) για θητεία 7 ετών.
Με Συντακτική Πράξη (1 Ιουνίου 1973) είχε προηγηθεί η εγκαθίδρυση του πολιτεύματος της Προεδρικής "Κοινοβουλευτικής Δημοκρατίας", με προσωρινό πρόεδρο τον Γεώργιο Παπαδόπουλο. Για τα δύο ερωτήματα μαζί, οι ψηφοφόροι κλήθηκαν να επιλέξουν με «Ναι» ή «Όχι».
Στο δημοψήφισμα εκείνο επετράπη για πρώτη και μοναδική φορά σε εκλογική διαδικασία να ψηφίσουν οι ψηφοφόροι με την αστυνομική τους ταυτότητα σε οποιοδήποτε σημείο της Ελλάδας κι αν βρίσκονταν, δεδομένου ότι διεξήχθη στην καρδιά του καλοκαιριού και πολύς κόσμος βρισκόταν σε διακοπές. Με τη Μεταπολίτευση το δημοψήφισμα αυτό, όπως και εκείνο του 1968, θεωρήθηκε νόθο και ταπεινωτικό για τον ελληνικό λαό.
Δημοψήφισμα του 1974
Στις 8 Δεκεμβρίου 1974 έγινε δημοψήφισμα στην Ελλάδα για τη μορφή του πολιτεύματος για την επιλογή βασιλευόμενη ή αβασίλευτης δημοκρατίας. Το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος ήταν 69,2% υπέρ της αβασίλευτης δημοκρατίας.
Την 1η Ιουνίου 1973, η Χούντα των Συνταγματαρχών κατήργησε τη Βασιλεία στην Ελλάδα, μετά το Κίνημα του Ναυτικού εναντίον της, και εγκαθίδρυσε Προεδρική Δημοκρατία. Κανένα κόμμα δεν αναγνώρισε το δημοψήφισμα που ακολούθησε τον Ιούλιο του 1973 και δεσμεύτηκαν, μαζί με τον Κωνσταντίνο, στη διενέργεια άλλου, όταν αποκατασταθεί η Δημοκρατία.
Μετά την πτώση της Χούντας τον Ιούλιο του 1974,ο Κωνσταντίνος Καραμανλής υιοθέτησε την Συντακτική Πράξη της 1ης Αυγούστου 1974 και επανέφερε σε ισχύ το Σύνταγμα της 1 Ιανουαρίου 1952, χωρίς τις βασικές θεμελιώδεις διατάξεις, δηλαδή αυτές που αφορούν την βάση και τη μορφή του πολιτεύματος, ως Βασιλευομένης Κοινοβουλευτικής Δημοκρατίας. Η αναστολή των διατάξεων περί Αρχηγού Κράτους θα κρινόταν με Δημοψήφισμα που θα γινόταν εν καιρώ. Μέχρι το Δημοψήφισμα, χρέη Αρχηγού Κράτους εκτελούσε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας (του Στρατιωτικού καθεστώτος) Φαίδων Γκιζίκης. Στο δημοψήφισμα της 8ης Δεκεμβρίου 1974, η πλειοψηφία του εκλογικού σώματος, επέλεξε με την Αβασίλευτη Δημοκρατία με ποσοστό 69,2%.
Η απόφαση αυτή έκρινε δύο ζητήματα:
Σε θεσμικό επίπεδο τον τρόπο ανάδειξης του αρχηγού του κράτους (αιρετός και όχι κληρονομικός) και
στο πολιτικό επίπεδο, την μη επιστροφή του τέως βασιλιά Κωνσταντίνου, ο οποίος βρισκόταν σε εξορία, εκτός Ελλάδος από τις 13 Δεκεμβρίου 1967, μετά από το αποτυχημένο εγχείρημά του εναντίον των Απριλιανών σφετεριστών[1] της εξουσίας.

Σύντομα συμπεράσματα:
1. Όλα ανεξαιρέτως τα δημοψηφίσματα που έλαβαν χώρα στην Ελλάδα αφορούσαν το πολιτειακό ζήτημα --την μορφή του πολιτεύματος και τις συνταγματικές της διαστάσεις. Στο κέντρο της ιστορίας των δημοψηφισμάτων στην Ελλάδα βρίσκεται η βασιλεία και η δικτατορική κατάλυση της δημοκρατίας (επιστροφή της μοναρχίας το 1920, κατάργηση της μοναρχίας το 1924, κατάργηση της κατάργησης της μοναρχίας το 1935 (υπό χούντα Κονδύλη), επανενθρόνιση βασιλέα Γεωργίου που είχε εγκαταλείψει τη χώρα για το Λονδίνο κατά τη διάρκεια της κατοχής το 1946, νομιμοποίηση χουντικού συντάγματος το 1968, χουντική τροποποίηση του συντάγματος του 1968 το 1973, επιστροφή, τελικώς, της αβασίλευτης δημοκρατίας το 1974.
2. Τέσσερα από τα επτά συνολικά δημοψηφίσματα διεξάγονται υπό καθεστώς "βίας και νοθείας" από αντιδημοκρατικές κυβερνήσεις: 1920, 1935, 1968, 1973. Η ακροδεξιά είναι ο κυρίαρχος ιστορικά διεξαγωγέας δημοψηφισμάτων: τα τρία από τα τέσσερα διεξάγωνται υπό συνθήκες δικτατορίας, το τέταρτο υπό συνθήκες νοθείας που θα ζήλευε ο Τσαουσέσκου και ο Χόνεκερ. Πρωταθλήτρια δε κυβέρνηση στην διενέργεια δημοψηφισμάτων είναι η χούντα των Απριλιανών, με δύο σε πέντε χρόνια.
3. Το προτεινόμενο δημοψήφισμα για το θέμα της ιθαγένειας των μεταναστών θα είναι, αν πραγματοποιηθεί, το πρώτο στην ελληνική ιστορία το οποίο δεν θα αφορά το πολιτειακό ζήτημα αλλά την πολιτικο-οικονομική μοίρα μιας ομάδας πληθυσμού που έχει εγκατασταθεί στη χώρα. Ποτέ στην προϊστορία της χώρας δεν διεξήχθη δημοψήφισμα σε ό,τι αφορούσε θέμα που ανέκυπτε από την εισροή μεταναστών.
4. Η Ελλάδα δεν έχει διενεργήσει ποτέ δημοψήφισμα στην περίοδο της ούτω καλουμένης "μεταπολιτευτικής ομαλότητας."
5. Ως θεσμική μορφή έκφρασης της κοινής γνώμης, το δημοψήφισμα δεν υπήρξε κυρίως έκφραση λαϊκής αμεσοδημοκρατίας αλλά, αντίθετα, βασικό κομμάτι της συνταγματικής αστάθειας και καθεστωτικής νοσηρότητας των πρώτων τριών τετάρτων του 20ου αιώνα, μέσο διαστροφής του νοήματος της δημοκρατίας, και όργανο καταστρατήγησης της βούλησης της πλειοψηφίας από οργανωμένες μερίδες της άρχουσας τάξης.
6. Η Ελλάδα δεν είναι Ελβετία. Το ΛΑ.Ο.Σ δεν είναι η παρισινή Κομμούνα. Και η "δημοκρατία" ή είναι η απτή πρακτική της κυριαρχίας των "μη εχόντων μέρος" (βλ. Ranciére για το τι σημαίνει "δήμος") ή συνώνυμο της δημαγωγικής σοφιστείας.
7. Πότε έγινε δημοψήφισμα για την κρατική επιχορήγηση των τραπεζών, τις ιδιωτικοποιήσεις των κρατικών οργανισμών ή την μαζική απαλλοτρίωση περιουσιών στο ΧΑΑ της εποχής Σημίτη και δεν το πήρα χαμπάρι;



8 σχόλια:

Γλαύκος είπε...

Αγαπητέ ,
εφόσον αναφέρετε ως πηγή την ελληνική βικιπαίδεια οφείλετε να μνημονεύσετε την άδεια
Creative Commons Attribution/Share-Alike License με ένα λινκ προς αυτήν και ότι και το δικό σας κείμενο υπόκειται στους όρους της αυτής άδειας.
Απλή αναφορά της πηγής, όπως ίσως να γνωρίζετε, δεν αρκεί.
Φιλικά

Greek Rider είπε...

Όταν τα σωστά ερωτήματα δεν τίθενται από την εξουσία τότε θα πρέπει να τα θέτει ο λαός.

Το ερώτημα σημαίνει αμφισβήτηση και γι' αυτό πολλές φορές αυτά ή μένουν αναπάντητα ή δεν τίθενται καθόλου.

Το να θέσεις ερώτημα για τα υποτιθέμενα αυτονόητα σημαίνει ότι δεν αποδέχεσαι τη γλώσσα του συστήματος. Και χωρίς τη γλώσσα του το σύστημα δεν έχει καμία ισχύ επιβολής.

Αντωνης είπε...

Όχι, δεν τον γνώριζα, δυστυχώς. Ευχαριστώ για την πληροφόρηση. Θα συμμορφωθώ αναλόγως.

Αντωνης είπε...

Μου βγάζει το ακόλουθο (για την ελληνική βικιπαίδεια). Τι κάνω;

H Βικιπαίδεια δεν διαθέτει κάποια σελίδα με τον τίτλο «Creative Commons licenses».

Αντωνης είπε...

Ελπίζω τώρα να είναι σωστά; Πείτε μου παρακαλώ.

Γλαύκος είπε...

Είναι εντάξει τώρα και προφανώς δεν υπήρχε σκοπιμότητα από μέρους σας να ιδιοποιηθείτε κάτι ...
Σας ευχαριστώ κι εγώ για την άμεση ανταπόκριση και με συγχωρείτε αν υπήρξα απότομος.

Αντωνης είπε...

Κανένα πρόβλημα. Το κείμενο που είναι διαφορετικά στοιχισμένο (μέσω λειτουργίας " ") είναι, ελπίζω προφανώς, παράθεμα από την wikipedia εκτός από δύο φράσεις δικές μου σε αγκύλες. Το κείμενο εκτός " " είναι δικό μου.

www.mplogk.com είπε...

Το Share on Μπλόγκ είναι ο απλός, εύκολος και άμεσος τρόπος για να μοιραστείτε με τους χρήστες και επισκέπτες του Μπλόγκ ένα άρθρο, ή κάτι ενδιαφέροv που βρήκατε στο διαδύκτιο.

Απλά, προσθέτετε τη διεύθυνση, τίτλο και περιγραφή και αυτόματα κοινοποιάτε σε όλη την κοινότητα, στο Facebook, Twitter και σε άλλες ελληνικές ιστοσελίδες, δίνοντας τη δυνατότητα να το κάνετε γνωστό, αλλά και να αυξήσετε τους επισκέπτες σας.

Σας περιμένουμε στο http://www.mplogk.com