Πέμπτη, 14 Ιανουαρίου 2010

Ντοσιέ: Θρησκεία και Πολιτική: Αλληλογραφία Benjamin-Scholem πάνω στο αίνιγμα "Κάφκα" (δεύτερο μέρος)



Walter Benjamin προς Gershom Scholem, 6 Μάη 1934
Αγαπητέ Gerhard,
[...] ότι από όλες τις εφικτές μορφές και τα μέσα της έκφρασης, το "πιστεύω" είναι το τελευταίο πράγμα στο οποίο καταφεύγει ο κομμουνισμός μου [...] ότι ακόμη και με το κόστος της ορθοδοξίας του [...] ο κομμουνισμός μου δεν είναι απολύτως τίποτε άλλο από την έκφραση ορισμένων εμπειριών στις οποίες έχω υποβληθεί στην σκέψη και στη ζωή μου. Είναι μια δραστική και όχι άγονη έφραση του γεγονότος ότι η παρούσα βιομηχανία της διανόησης δεν βρίσκει εφικτό να κάνει χώρο για τη σκέψη μου, έτσι όπως και η παρούσα οικονομική τάξη το βρίσκει αδύνατο να κάνει χώρο για τη ζωή μου· [...] ότι εκπροσωπεί μια προφανή και έλλογη απόπειρα εκ μέρους κάποιου που είναι εντελώς ή σχεδόν εντελώς αποστερημένος από τα μέσα παραγωγής να διακηρύξει το δικαίωμά του σ' αυτά, τόσο στη σκέψη του όσο και στη ζωή του---[...] ότι είναι όλα αυτά και ακόμη περισσότερα, αν και σε κάθε περίπτωση δεν είναι παρά το λιγότερο κακό (βλέπε την επιστολή του Κράους στην γυναίκα γαιοκτήμονα που εκφράζει την άποψή της για τη Ρόζα Λούξεμπουργκ)--είναι ανάγκη να σου τα πω όλα αυτά;

[...] Αν η σημασία της δουλειάς του Μπρεχτ--και στη δουλειά του παραπέμπεις έμμεσα, αλλά από όσα ξέρω, χωρίς να έχεις ποτέ εκφράσει κρίση--μπορεί να συνοψιστεί για μένα, είναι μάλλον η εξής: δεν προωθεί καμμία από τις εναλλακτικές λύσεις που δεν με ενδιαφέρουν. Και η όχι αμελητέα σημασία του έργου του Κάφκα για μένα βρίσκεται όχι και λίγο στο γεγονός ότι δεν παίρνει καμμία από τις θέσεις που δικαίως καταπολεμά ο κομμουνισμός.

Gershom Scholem προς Walter Benjamin, 9 Ιούλη 1934
Αγαπητέ Walter,
[...] Παραμένω βαθιά πεπεισμένος ότι μια θεολογική άποψη αυτού κόσμου, στον οποίο δεν εμφανίζεται ο Θεός, είναι η πιο νόμιμη από αυτές τις ερμηνείες.

[Περικλείεται ποίημα του Scholem σε διαφορετική σελίδα, μαζί με αντίγραφο της Δίκης του Κάφκα]:
[...]
Μόνο η ανυπαρξία σου [Θεέ] είναι η εμπειρία που
έχει δικαίωμα ο κόσμος να έχει εσού.
[...]
Κανείς δεν γνωρίζει τον δρόμο εντελώς
Και κάθε κομμάτι του μας καθιστά τυφλούς.
Κανείς δεν μπορεί να επωφεληθεί από τη λύτρωση
Το άστρο στέκεται πολύ ψηλά.
[...]
Εγκατελειμμένος σε δυνάμεις,
Ο εξορκισμός δεν δεσμεύει πια
Καμμιά ζωή δεν μπορεί να ξεδιπλωθεί
Που δεν βυθίζεται στον εαυτό της
Από το κέντρο της καταστροφής
Διαφαίνεται κάπου-κάπου μια ακτίδα
Αλλά τίποτε δεν δείχνει το δρόμο
Που μας διέταξε να πάρουμε ο Νόμος.
[...]
Ποιος είναι ο κατηγορούμενος εδώ;
Το πλάσμα ή εσύ [Θεέ];
Αν σε ρώταγε κανείς
Θα βυθιζόσουν στην σιωπή.
Μπορεί να τεθεί τέτοιο ερώτημα;
Υπάρχει απάντηση;
Ω, πρέπει να ζήσουμε παρ' όλα αυτά
Ώσπου να μας εξετάσει το δικαστήριό σου.

Walter Benjamin προς Gershom Scholem, 20 Ιούλη 1934
Αγαπητέ Gerhard,
[...] Δεν αναγνωρίζω απλώς χωρίς δισταγμό την θεολογική δυνατότητα ως τέτοια μέσα στο ποίημα, αλλά θεωρώ επίσης ότι το δοκίμιό μου [για τον Κάφκα] έχει την δική του ευρεία--αν και ομολογώ αδήλωτη--θεολογική του πλευρά. Τα σχόλια μου αφορούσαν την αφόρητη πόζα των "επαγγελματιών" θεολόγων που--δεν θα το αρνηθείς--κυριαρχούσαν σε όλες τις ερμηνείες του Κάφκα ως τώρα και των οποίων οι πιο αυταρέσκες εκδηλώσεις δεν έχουν ακόμα προκύψει.
[...] Προσπάθησα να δείξω πώς ο Κάφκα έψαχνε--στην εσωτερική πλευρά αυτής της ανυπαρξίας [του Θεού, της σοφίας, της αλήθειας], στην εσωτερική της φόδρα, ας πούμε--να βρει τον δρόμο προς την λύτρωση. Αυτό σημαίνει πως οποιουδήποτε είδους νίκη κόντρα σ' αυτή την ανυπαρξία, όπως την κατανοούν οι θεολόγοι ερμηνευτές γύρω από τον Brod, θα ήταν απεχθής για τον Κάφκα.


Walter Benjamin προς Gershom Scholem, 1 Αυγούστου 1934
Αγαπητέ Gerhard,
Παίρνεις την ανυπαρξία της αποκάλυψης [του Θεού] ως σημείο εκκίνησης [...] Παίρνω ως δικό μου σημείο εκκίνησης την μικρή, ανόητη ελπίδα, καθώς και τα πλάσματα στα οποία απευθύνεται αυτή η ελπίδα, αν και είναι επίσης τα πλάσματα αυτά τα οποία αντανακλούν το παράλογο. [...]
Σ' αυτό το πλαίσιο τίθεται το πρόβλημα των Γραφών. [...] Είτε τις έχασαν οι μαθητές τους, είτε δεν μπορούν να τις αποκρυπτογραφήσουν, κάνει το ίδιο, γιατί, χωρίς το κλειδί που της ταιριάζει, η Γραφή δεν είναι Γραφή αλλά ζωή. Η ζωή όπως τη ζει κανείς στο χωριό στους πρόποδες του βουνού όπου βρίσκεται κτισμένο το Κάστρο. [...]
Υπογράμμισα από την αρχή ότι οι μαθητές "που έχουν χάσει τις Γραφές" δεν ανήκουν στον εταιρικό* κόσμο, γιατί τους θεωρώ βοηθούς προς τα πλάσματα εκείνα για τα οποία, με τα λόγια του Κάφκα, "υπάρχει ατέρμονη ελπίδα."



Σ.τ.Μ.
*Αναφορά σε όρο που χρησιμοποιείται για να περιγράψει τον μητριαρχικό κόσμο στο έργο του Johann Jacob Bachofen Διερεύνηση του θρησκευτικού και δικαιϊκού χαρακτήρα της μητριαρχίας στον αρχαϊκό κόσμο (1861). Το έργο είναι γνωστότερο από τις αναφορές σε αυτό του Friedrich Engels  στο Απαρχές της οικογένειας, της ιδιωτικής περιουσίας και του κράτους (1884).




Δεν υπάρχουν σχόλια: