Τρίτη, 5 Ιανουαρίου 2010

Ντοσιέ: Ζητήματα τάξης και ταξικών αναταραχών στην Ελλάδα: Βρώμικες κατηγορίες: 7 παρατηρήσεις


Διάβασα χθες την κραυγή αγωνίας του arxedia media για την "κυριαρχία του ασαφούς" στο πεδίο της ταξικής συγκρότησης στην Ελλάδα. Την βρήκα ιδιαίτερα σημαντική από την σκοπιά των δικών μου ενδιαφερόντων. Τι λέει ο φίλος blogger; Ότι "το μεγάλο πρόβλημα στην εποχή του μετανεωτερισμού" είναι πως οι ταξικές κατηγορίες είναι "βρώμικες", μπασταρδεμένες, γεμάτες επιμειξίες που τις διαχωρίζουν από τα "εύκολα αναγνωρίσιμα" χαρακτηριστικά της ταξικής διαστρωμάτωσης στην εποχή του νεωτερισμού.

Είναι μια διαπίστωση που μοιάζει να στηρίζεται στην κοινή λογική και, επιπλέον, να εξηγεί την δυσανεξία του αριστερού πολιτικού χώρου στην Ελλάδα. Με λίγα λόγια: δεν ξέρουμε που βρίσκεται το δικό μας προλεταριάτο, και έτσι, η απλή πολιτική θέληση για κοινωνική δικαιοσύνη σκοντάφτει στο ατέρμονα συγκεχυμένο πεδίο της πραγματικότητας.

Μερικές παρατηρήσεις επ' αυτής της οπωσδήποτε εύλογης και δικαιολογημένης από την εμπειρική σκοπιά αντίληψης:

1. Το ταξικό πεδίο δεν είναι τάγμα σε σχηματισμό παρέλασης. Είναι εκ φύσεως δυναμικό, ιστορικά μεταλασσόμενο και ασταθές. Υπάρχουν φυσικά κοινωνίες όπου η ταξική διαστρωμάτωση σταθεροποιήθηκε και αποκρυσταλλώθηκε πολύ περισσότερο από ότι σε άλλες. Είναι συνήθως κοινωνίες ιδιαίτερα ευάλωττες στην έντονη και άμεση καταστολή, την μετωπική σύγκρουση και την επαναστατική ανατροπή.

2. Η αποσαφήνιση και αποκρυστάλλωση των ταξικών διαστρωματώσεων δεν είναι ζήτημα απλώς "αντικειμενικής" πραγματικότητας αλλά και "υποκειμενικής" ταξικής συνείδησης. Το "προλεταριάτο", όπως γνωρίζουν οι αναγνώστες του Ιστορία και ταξική συνείδηση του Λουκάτς, δεν είναι εμπειρική κατηγορία, αλλά το προϊόν της μαρξικά διαμορφωμένης ταξικής συνείδησης. Στον βαθμό που η ταξική συνειδητοποίηση οξύνει τους κοινωνικούς ανταγωνισμούς, δηλαδή, επιτελεί η ίδια το έργο της αποκρυστάλλωσης και σταθεροποίησης των ταξικών διαστρωματώσεων. Ακόμα πιο απλά: σε περιόδους έντασης της ταξικής συνειδητοποίησης που διαμορφώνεται μέσα από συλλογικούς ανταγωνισμούς, ο καθένας αναγκάζεται, θέλοντας και μη, να διαλέξει πλευρά.

3. Ο Λένιν έγραφε ότι στην Σοβιετική Ένωση της εποχής του το προλεταριάτο δεν ήταν παρά "μια σταγόνα στον λαϊκό ωκεανό". Επέμεινε στην ηγεμονική του σημασία για την κομμουνιστική επανάσταση, όχι όμως και στην πληθυσμιακή του κυριαρχία. Αντίθετα, επιχειρηματολόγησε ακούραστα ότι χωρίς την ενεργό συμμαχία με τον αγροτικό πληθυσμό και σημαντικά τμήματα της μικροαστικής τάξης ήταν αδύνατη η μετάβαση στην κομμουνιστική κοινωνία. Η ιδέα είναι απλή: ο καπιταλισμός δεν δουλεύει επειδή έχει την ενεργό στήριξη μόνο των κεφαλαιοκρατών αλλά επειδή αντλεί την ενέργεια, την φαντασία, τις ελπίδες και τα όνειρα των μαζών για τους δικούς του σκοπούς. Κανένας κομμουνισμός δεν μπορεί να επιβιώσει χωρίς να πετύχει το ίδιο ακριβώς πράγμα. Φανταστείτε την απίστευτη δυσκολία αυτού του εγχειρήματος: αν αυτή τη στιγμή ένας μικροαστός σκέφτεται στη βάση του ανταγωνιστικού καπιταλισμού με τρόπο "αυθόρμητο", χωρίς άμεση εκ των άνωθεν πίεση, η βιωσιμότητα του περάσματος σε μια κομμουνιστική κοινωνία εξαρτάται από την επιτυχία της σοσιαλιστικής ιδεολογίας να πείσει τον ίδιο άνθρωπο να σκέφτεται εξίσου "αυθόρμητα" στη βάση της κοινοκτημοσύνης και της κοινωνικής συνεργασίας. Η ιδέα και μόνο προκαλεί ίλιγγο, αλλά αποκαλύπτει το μέγεθος της συνειδησιακής απόστασης που χώρισε τις κοινωνίες του υπαρκτού σοσιαλισμού από τον κομμουνισμό.

4. Στη χώρα μας, τα πολιτικά κόμματα της αριστεράς έχουν απεμπολήσει κάθε ευθύνη στην θεωρητικοποίηση των ταξικών συσχετισμών που δεν εξαντλείται στην χυδαία σχηματοποίηση. Σωστά και δίκαια πληρώνει το κόστος της διανοητικής οκνηρότητας και απύθμενης μετριότητας που την χαρακτηρίζει. Είμαστε όμως, υποτίθεται, "κοινωνία πολιτών." Τα διανοητικά εργαλεία, αν όχι οτιδήποτε άλλο, βρίσκονται στα χέρια μας. Μπορούμε να κάνουμε κάτι με αυτά εκτός από το να διαπιστώνουμε μοιρολατρικά την ένδεια της σκέψης που μας περιβάλλει;

5. Η αστική ιδεολογία είναι η ιδεολογία της κυρίαρχης τάξης όχι γιατί, όπως θα νόμιζε μια βλακωδώς ρηχή ανάγνωση της γνωστής μαρξικής ρήσης, είναι απλώς η ιδεολογία των κυριάρχων αλλά γιατί είναι η ιδεολογία που κυριαρχεί ως ταξική ιδεολογία. Με άλλα λόγια, η κυρίαρχη ιδεολογία είναι αυτή στην οποία προσφεύγουν όλες οι τάξεις, λιγότερο ή περισσότερο, για να κατανοήσουν τον εαυτό τους και την κοινωνική τους θέση. Ο απόφοιτος ΑΕΙ που είναι άνεργος ή υποαπασχολείται ή πληρώνεται ένα μισθό που δεν αρκεί ούτε για τα στοιχειώδη δεν σταματάει να σκέφτεται σαν αστός επειδή δεν είναι πλέον αντικειμενικά αστός. Ούτε όμως, και αυτή είναι η αντίστροφη αλήθεια, είναι "αθεράπευτα", "εγγενώς" αστός μόνο και μόνο επειδή σκέφτεται ως αστός. Σε ό,τι αφορά ορισμένες πληθυσμιακές κατηγορίες (π.χ των μεγαλοκεφαλαιούχων, των μεγαλογιατρών, των δικηγόρων, των επαγγελματιών της πολιτικής, κλπ), η αστική ιδεολογία εκφράζει πλήρως και αντικειμενικά το σύνολο των  αντικειμενικών συμφερόντων τους. Αυτό όμως δεν ισχύει για όλους. Το ποιος ανήκει πού δεν αποτελεί κανένα μεταφυσικό μυστήριο. Επιλύεται άμεσα και ξεκάθαρα κάθε φορά που προκύπτουν συνθήκες όξυνσης του ταξικού ανταγωνισμού τέτοιες που να οδηγούν  "προλεταριανοποιημένα" κομμάτια της αστικής τάξης να αναθεωρήσουν την αντίληψη που έχουν για τον συσχετισμό της ιδεολογίας τους με την πραγματικότητα που βιώνουν (παρεμπιπτόντως, έχουν ήδη αποκαλυφθεί σε εντυπωσιακό βαθμό οι βασικοί εκπρόσωποι του σκληρού πυρήνα της κυρίαρχης ιδεολογίας, κυρίως επ' αφορμή των γεγονότων του περασμένου Δεκέμβρη). Οι τωρινές συνθήκες είναι τέτοιες που αυτή ακριβώς η δυνατότητα --προσοχή, η δυνατότητα και όχι η βεβαιότητα-- διάσπασης των εσωτερικών συμμαχιών της αστικής τάξης μπορεί να βρει έδαφος να αναπτυχθεί.

6. Από τον Παναγιώτη Κονδύλη στον Φώτη Γεωργελέ, ο κοινωνιολογικός σχολιασμός για την αστική τάξη στην Ελλάδα έχει δώσει έμφαση στην κιβδηλότητά της, την δραστική της απόκκλιση από τα "ορθόδοξα" μοντέλα της δύσης, κλπ. Στον βαθμό που αυτού του είδους η συζήτηση μετατρέπεται σε στείρα πηγή "αριστερής μελαγχολίας" και παραίτησης, μας είναι άχρηστη και μάλλον επιζήμια. Σαφώς σημαντικότερη είναι η υλιστική ιστορική αντίληψη για το πώς, σε μια χώρα που στις αρχές του 20ου αιώνα, έχει να επιδείξει ασήμαντη πληθυσμιακά αστική τάξη, επιτεύχθηκε στις αρχές του 21ου η σχεδόν οικουμενική διασπορά της αστικής ταξικής συνείδησης. Στην πραγματικότητα --και είναι μια πραγματικότητα που ελάχιστα έχει αξιολογηθεί-- η Ελλάδα αποτελεί μοντέλο επιτυχημένης ανάπτυξης της αστικής τάξης, τόσο πιο εντυπωσιακής όσο λιγότερο συνδεδεμένης με την βιομηχανική και παραγωγική ανάπτυξη της χώρας (και είναι αστείο να μιλούμε για ξεπερασμένο φορντισμό και μετανεωτερισμό σε μια χώρα που είχε ασήμαντη ιστορική εμπειρία του πρώτου και έχει μια  κυρίαρχα υποκειμενική και ιδεολογική εμπειρία του δεύτερου). Από αυτή την άποψη, η Ελλάδα είναι μια χώρα όπου πέτυχε το πείραμα που απέτυχε παταγωδώς στο Ιράκ: η ανάπτυξη, με τρόπο λίγο-πολύ "οργανικό", δηλαδή μη κυρίαρχα βασισμένο στην βία και την καταστολή, μιας εγχώριας τάξης με αστική ιδεολογική συνείδηση. Απαραίτητη προϋπόθεση βέβαια υπήρξε η βίαια επιβολή επί της κομμουνιστικής αριστεράς, για την οποία χρειάστηκε η συνεργασία Αγγλίας,  Η.Π.Α και εγχώριου φιλελεύθερου και αντιδραστικού δυτικισμού. Μετά το 1949 όμως, επακολουθούν ορισμένοι βασικοί και έμπρακτοι θρίαμβοι των νικητών στο πεδίο της οικονομικής ανασυγκρότησης της χώρας σε αστική βάση: α) Το σχέδιο Μάρσαλ, κατ' αρχάς. β) Η συνέχιση της διαδικασίας μερικής ανακατανομής της εθνικής γης, η οποία, συναντώντας την αστυφιλία και την νομοθεσία για τις αντιπαροχές, δημιούργησε τις εισοδηματικές προϋποθέσεις καλυτέρευσης του βιωτικού επιπέδου όλο και περισσότερων Ελλήνων χωρίς να επιτείνει την μαζική παραγωγή και συνεπώς., χωρίς να ενισχύσει το μέγεθος της εργατικής τάξης. γ) Η μετανάστευση, που αφενός απάλλαξε τη χώρα από το βάρος συντήρησης του συνολικού πληθυσμού και αφετέρου ενίσχυσε την υποτονική εθνική οικονομία μέσω των βοηθημάτων που αποστελλόταν πίσω στην πατρίδα από τους μετανάστες. δ) Η ένταξη στην ΕΕ, και τα σημαντικά πακέτα χρηματοδότησης που τόνωσαν λιγότερο την παραγωγική οικονομία και περισσότερο την ιδεολογική προσκόλληση σε ένα αστικό κομματικό κατεστημένο που έραινε πελατειακά "δώρα", καθώς και την κοινωνικοποίηση στον καταναλωτισμό που απαιτούσε η διεθνής (και όχι βέβαια η εθνική) ηλεκτρική, ηλεκτρονική και αυτοκινιστική βιομηχανία στις χώρες του διεθνούς καπιταλισμού. ε) Η εισροή, μετά το 1990, φτηνού και εύκολα εκμεταλλεύσιμου εργατικού δυναμικού, κυρίως από τις χώρες του πρώην σοβιετικού μπλοκ, η οποία εξέθρεψε ακόμη περισσότερο τις τάξεις της "αγροτικής αριστοκρατίας" στην επαρχία και του αστικού, ενοικιαστικού τύπου παρασιτισμού στις πόλεις.

7. Η κατάρρευση --ή, λιγότερο δραματικά, η ύφεση και στασιμοποίηση-- των οικονομιών των δυτικών "προστατών" που συντήρησαν μια ουσιαστικά επιδοτούμενη αστική τάξη στην Ελλάδα δημιουργεί τις προϋποθέσεις βαθιάς κρίσης ταυτότητας στην τελευταία. Το πολιτικό καθήκον μας δεν είναι ο θρήνος για την ακαθαρσία των ταξικών κατηγοριών αλλά η άμεση ιδεολογική εργασία στα ρήγματα που ανοίγει αυτή η πραγματικότητα στην ιδεολογική συνοχή της αστικής τάξης. "Ετοιμοπαράδοτοι" σύμμαχοι δεν υπάρχουν. Η ούτως αποκαλούμενη "γενιά των 700 ευρώ", η συσσωρευμένη, γενικότερα, γενιά υπερ-προσοντούχων ανέργων, οι εργάτες των λίγων βιομηχανιών και των περισσότερων βιοτεχνιών, οι χαμηλόμισθοι του τομέα υπηρεσιών, τμήμα των πιο συνειδητοποιημένων, μονιμότερα εγκατεστημένων μεταναστών, οι φτωχότεροι αγρότες, οι απολυμένοι ή επισφαλείς συμβασιούχοι, τμήμα των συνταξιούχων με προϊστορία ταξικής συμπάθειας στο προλεταριάτο, και τμήμα των διανοουμένων που έχει αποσπαστεί από τα μεγαλοαστικά συμφέροντα λόγω της όλο και μικρότερης ανταλλακτικής αξίας της εργασίας τους, καλούνται να δημιουργήσουν τις προϋποθέσεις μιας συμμαχίας ικανής να ξεπεράσει τα αδιέξοδα της μηχανικής, μικροαστικής συσπείρωσης πίσω από την διεκδίκηση "εξασφαλίσεων" και "προνομίων" από το κράτος (ΚΚΕ), του αφηρημένου, κρυφά νομικίστικου αριστερού ηθικισμού ("ανανεωτική αριστερά"), και της στείρας, κρυφο-θεολογικής αποποίησης κάθε θετικής πολιτικής που συντηρεί ο εγχώριος, αφόρητα ομφαλοσκόπος "αντιεξουσιασμός."

16 σχόλια:

ΑΥΓΟΥΣΤΙΝΟΣ ZΕΝΑΚΟΣ είπε...

Αντώνη, άλλο ένα ωραίο κείμενο.

Αντιγράφω το σχόλιό μου από την ανάρτηση του arxediamedia:

Ίσως έχω συνηθίσει, λόγω επαγγέλματος, να καταλαβαίνω κάτι συγκεκριμένο με τον όρο «μετανεωτερικότητα». Με λίγα λόγια, καταλαβαίνω την απόπειρα άσκησης κριτικής στη νεωτερικότητα, μέσω της αποκάλυψης κρυφών ή μη πρόδηλων ιεραρχιών που υπάρχουν στις νεωτερικές ιδεολογίες. Εσείς, από την άλλη, χρησιμοποιείτε το «μετανεωτερικό» ως περίπου συνώνυμο του «νεφελώδους». Αναρωτιέμαι γιατί. Δεν μου φαίνεται καθόλου απαραίτητο στον κατά τα άλλα ελκυστικό συλλογισμό σας.

Επίσης, η εικόνα που περιγράφετε, θα είχε ίσως πολλά να κερδίσει από αυτό που περιγράφει ο Αντώνης στο ποστ που σας παραθέτει πιο πάνω, από τη συνειδητοποίηση, δηλαδή, ότι η ταξική συνείδηση δεν είναι σταθερή και αντικειμενική. Γι' αυτό και η εικόνα σας είναι λιγότερο χρήσιμη σε σχέση με μια ανάλυση των «ταυτοτήτων» και περισσότερο σε σχέση με τη διαστροφή που παρατηρείται σε ορισμένα συγκεκριμένα φαινόμενα, όπως π.χ., ο συνδικαλισμός: ενώ η ιστορική χρησιμότητα του συνδικαλισμού είναι μάλλον η διεκδίκηση από το ιδιωτικό κεφάλαιο, η δράση του στην Ελλάδα είναι μάλλον η διεκδίκηση από το κράτος.

grsail είπε...

Η ανάρτηση, μου θυμίζει πρόσφατη σχετική συζήτηση με φίλους. Συζητήσαμε χαλαρά το ζήτημα της ταξικής υπόστασης, του ταξικού ορισμού αν θέλετε, μπερδευτήκαμε και συμπέρασμα δεν βγήκε …

Όμως σαν συνέχεια των επιχειρημάτων μου σ’ εκείνη την κουβέντα ήθελα να πω ότι σήμερα στις δυτικές κοινωνίες η ταξική διαστρωμάτωση δεν υπάρχει πια ή οι διαχωρισμοί και τα όρια είναι πλέον εξαιρετικά δυσδιάκριτα έως ανύπαρκτα.

Η Δύση σήμερα διοικείται από ελάχιστες οικογένειες οι οποίες κινούν τα νήματα, χρησιμοποιούν τις οικονομίες και λαμβάνουν πολιτικές αποφάσεις (ή δίνουν κατευθύνσεις) έξω από τα κοινοβούλια.

Οι Δυτικές δημοκρατίες αποτελούν πλέον επιφάσεις και όχι ζωντανούς (με πλήρη πρακτική προβολή) θεσμούς.

Όποιος δεν ανήκει στις ‘οικογένειες’ μπορεί να ‘παίξει’ απλώς με την θέση του στην κοινωνική τροφική αλυσίδα, μπορεί να επιδράσει στο βιοτικό του επίπεδο και μόνον αλλά όχι στην τάξη του. Η τάξη του ανεξάρτητα από τις δεξιότητες και τις σπουδές του θα μείνει μία και ενιαία : η τάξη των εκτός !

Ακόμη και ισχυροί πολιτικοί ηγέτες που αναδείχτηκαν χωρίς να ανήκουν σ’ αυτό που αποκαλώ ‘οικογένειες’, δεν βρίσκονται στο απυρόβλητο, αν πάψουν να ακολουθούν τους κανόνες που τίθενται εξωθεσμικά από τους πραγματικά ισχυρούς τότε εκπίπτουν και χάνονται !

LEFT LIBERAL SYNTHESIS είπε...

Rd
Νομίζω οτι θίγεις ΤΟ πολιτικό πρόβλημα της αριστεράς.
Δεν ψάχνει να βρει τα ιδεολογικά εννοιολογικά εργαλεία για να ορίσει και να εμπνεύσει τις εκμεταλευόμενες τάξεις το 2010.
Στοχαζεται με όρους προλεταριάτου της Κομμουνας ,αντε της Πετρούπολης στην καλύτερη περίπτωση,την ώρα που στην Ελλάδα έχουμε
1,000,000 εργοδότες
1,000,000 μισθοδοτούμενους από το Δημόσιο γενικώς
500,000 αγρότες που συμπληρώνουν το 40% τυ εισοδημάτος τους με επιχορηγήσεις
700,000 ανέργους εκ των οποίων 100,000 είναι κυλιώμενη φαινόμενη ανεργία για την λήψη των επιδομάτων.
Στο τέλος περίπου 1,700,000 (150,000 εργαζόμενους σε ιδιωτικές κρατικοδιαιτες εταιρίες) ιδιωτικων υπαλλήλων που διαχεονται συνειδησιακά (ταξικά) μέσω της οικογένειας.Το ποσοστό πυρηνικών οικογενειών με δυο εργαζόμενους υπαλλήλους στον Ιδιωτικό τομέα που αναπαράγεται είναι σχετικά μικρό.
Βαλτα ολα αυτά σε μια χώρα υψηλώτατων καταναλωτικων αναγκων (25 παγκοσμιώς) ,αναιμικής κοινωνίας πολιτών ,χαμηλης αυτοεκτίμησης και ανταγωνιστικότητας και καλως όρισες στο χαός.
Μεταξύ μας ,δεν είναι απλά πράγματα αυτά.........

a.brakatsoulas είπε...

ωραίο μπλογκ και ωραίο κείμενο...
συμφωνώ με το ζήτημα του ταξικού...
για εμένα συμπεριλαμβάνεται στο ασαφές ολόκληρης της κοινωνίας που μας κατατρέχει πια...
στον τομέα μου (ευρωπαϊκό δίκαιο), η σύγχρονη σκέψη δεν μπορεί να προχωρήσει πουθενά παραπέρα από το γεγονός ότι υπάρχει μία τεράστια διαπλοκή (και επομένως ασάφεια) αξιών, αρχών, κανόνων, συμφερόντων, δικαιωμάτων, οργάνων, θεσμών κλπ...
παραμένουμε σε επαφή
ΑΜ

Άννα είπε...

h xamenh sinidisi fteei.. kapote o ergatis iksere oti ine ergatis. Twra o ergatis ,epidi pernei daneia kai akriva autokinita, nomizei oti ine afentiko... H apwleia tis sinidisis ine polu simantiko pligma sto koinwniko swma tis ergatikis taksis. As einai kala oi trapezes kai ta proionta tous. Opws panta, the intermediaries win.

Omws an h krish ginei xeiroterh tha thimithoun orismenoi pou anikoun kai tote tha thimithoun kai ton kommunismo kai tis 'pethamenes idees'. Kapws etsi allwste eksigw egw ton Dekembri 08 (proeidopoihtiko sima!). H koinwnia vrazei -en merei- dioti merikoi/es den hasame tin taksikh mas sinidisi, oute KSEHAME kapies vaasikes alithies ya ta sistimata ekmetaleusis. Genikws, h apwleia mnimis kai h eleipsi istorikis katartisis boitha to kapitalistiko sistima na isopedwnei ta panta sto perasma tou. Kapou edw arhizw na skeftomai tin euthini kai to rolo twn Mazikwn Meswn Enimerwshs, kathoti den zoume ston mesaiwna kai h eksousia,akomi kai dimokratika eklegemni( apo lao me hameni sinidisi kai paratetameni anistorikotita kai kakh paideia), den einai pia mia alla dyo,tria,tessera, kentra.. (MME, EE, USA politics towards EE, k.o.k).

Αντωνης είπε...

@Αννα: Τι σχόλιο! Αισθάνομαι πολύ όμορφα που διάβασα αυτές τις κουβέντες. Χαίρομαι, πώς να το πω. Θα επανέλθω όταν είμαι λίγο νηφαλιότερος για τα υπόλοιπα σχόλια που είχατε την ευγένεια να κάνετε, παιδιά.

Αντωνης είπε...

@A.Z: Προσθέτω απλώς το εξής: Ίσως αυτό το οποίο γίνεται αντιληπτό ως "μετανεωτερικότητα" σε χώρες περιφερειακής σημασίας όπως η Ελλάδα να είναι μάλλον κοντύτερα στην παλιά, καλή έννοια της "άνισης ανάπτυξης" (Τρότσκι, κλπ) μεταξύ οικονομικών δομών και διαφορετικών όψεων του εποικοδομήματος.

Παράδειγμα σχετικό με τον "χώρο" εδώ: ναι μεν η Ελλάδα έχει μπει για τα καλά στην "ψηφιακή εποχή", τα στατιστικά όμως δείχνουν ότι οι Έλληνες βρίσκονται στον πάτο της Ευρώπης σε ό,τι αφορά την χρήση του νετ για συλλογή γνώσεων ή εργασία. Και από την άλλη, το χάσμα μεταξύ πωλήσεων τηλεοράσεων και ηλ. υπολογιστών είναι πολύ μεγαλύτερο (υπέρ των πρώτων) από ό,τι στις αναπτυγμένες χώρες. Η οικονομική υποπαραγωγικότητα, εν ολίγοις, χρωματίζει πολύ διαφορετικά την πρόσληψη της ηλεκτρονικής τεχνολογίας στη χώρα μας από ότι αλλού.

Η άνιση ανάπτυξη δημιουργεί διαρκώς συγχύσεις που αντανακλούν ασυμφωνίες μορφής (που μπορεί να είναι τυπικά μεταμοντέρνα) και περιεχομένου (που μπορεί να αντανακλά ακριβώς το έλειμμα εκσυγχρονισμού). Καλές πολιτισμικών εμφάσεων πηγές, πέραν των κλασικών βιβλίων David Harvey και Fredric Jameson, σε ότι αφορά αυτή την προβληματική:
Για το πρόβλημα μοντέρνου/μεταμοντέρνου:

Fredric Jameson, A Singular Modernity
T.J. Clark, Farewell to an Idea.

Και για άνιση ανάπτυξη και νεωτερικότητα σε Γερμανία και Γαλλία του υστερου 19ου και πρώιμου 20ου αιώνα:
Ernst Bloch, Heritage of Our Times
Walter Benjamin, Passagenwerk
Siegfried Kracauer,The Mass Ornament: Weimar Essays.

Αντωνης είπε...

@grsail: Προφανώς θα διαφωνήσω, και νομίζω ότι το σχόλιο της Άννας είναι ιδιαίτερα χρήσιμο ως απάντηση στο δικό σας. Η υπερσυγκέντρωση δύναμης και εξουσίας στα χέρια εξωκοινοβουλετικών ελίτ δε αποτελεί επ' ουδενί σημάδι της εξαφάνισης της ταξικής διαστρωμάτωσης ως τέτοιας (αυστηρά αδύνατο υπό καπιταλιστικές συνθήκες παραγωγής), αλλά σειράς συλλογικών ηττών και υποχωρήσεων στο πεδίο της ταξικής πάλης. Δικαιολογημένων υποχωρήσεων και ηττών μια και χωρίς αμφιβολία, επήλθαν δραστικές αλλαγές στις αναπτυγμένες χώρες μετά τα μέσα περίπου του 70, αλλαγές που μείωσαν την ομοιογένεια της εργατικής τάξης, την γεωγραφική της συγκέντρωση σε βιομηχανικές πόλεις του πρώτου κόσμου, την αποτελεσματικότητα του συνδικαλισμού που συνόδευσε την φορντική παραγωγή, και την σχετική αυτονομία της κουλτούρας της εργατικής τάξης.

Σε ό,τι αφορά την Ελλάδα, προσπάθησα να βάλω κάποια πράγματα κάτω στην ανάρτησή μου, οπότε δεν θα επεκταθώ.

Αντωνης είπε...

@LLS: Και γω νομίζω ότι πρόκειται για νευραλγικό θέμα. Όπως καταλαβαίνεις, η αναφορά μου σε "επιδτούμενη αστική τάξη" προέρχεται από τον εντονότατο προβληματισμό μου σε ό,τι αφορά την δυνατότητα πραγματικής ριζοσπαστικοποίησης σε μια κοινωνία όπου ισχύουν (δεν ξέρω με πόση ακρίβεια, θα με ενδιέφεραν ιδιαίτερα πηγές) τα στατιστικά που αναφέρεις.

Νομίζω ότι είναι προφανές από το ιστορικό του RD ότι η κρίση βρίσκεται στο κέντρο της δικής μου απόφασης να γράψω πολιτικά (drumroll: δεν είμαι ειδικός στην πολιτική θεωρία αλλά φιλόλογος σε διαδικασία σταδιακής ερευνητικής στροφής προς την πολιτική φιλοσοφία και θεωρία, η οποία άρχισε σχεδόν ενστικτωδώς, από μια αδιόρατη προαίσθηση ότι ερχόταν ξανά η ώρα που η μελέτη της κουλτούρας θα βρισκόταν αντιμέτωπη με το ζήτημα της πολιτικής και της οικονομίας). Δύσκολο εγχείρημα για όλους μας, αλλά σημαντικό νομίζω.

Αντωνης είπε...

@a.brakatsoulas: Ευχαριστώ. Προφανώς, θεωρώ ότι υπάρχει ένας δύσβατος και απαιτητικός δρόμος πέρα από την εννοιολογική σύγχυση γύρω από το ζήτημα της τάξης, ο οποίος πρέπει να αρχίσει από την διάγνωση των δομικών αιτιών της για την ελληνική κοινωνία συγκεκριμένα. Όχι ότι δεν υπάρχουν βέβαια και διεθνείς/παγκόσμιες διαστάσεις στο θέμα, αλλά αυτό είναι μια ακόμη πιο δύσβατη και απαιτητική κουβέντα.

grsail είπε...

@Αντώνης

Δεν μίλησα για εξαφάνιση της ταξικής διαστρωμάτωσης αλλά για συρρίκνωση των τάξεων σε δύο : (α) αυτούς που αποφασίζουν και έχουν και (β) αυτούς που _δεν_ αποφασίζουν και _δεν_ _έχουν_.

Είναι ένα ιδιαίτερα σημαντικό φαινόμενο που αναδύεται από το ομιχλώδες (πολλές φορές) συνομωσιολογικό τοπίο και μεταλλάσεται σε γνήσια ιστορική διεργασία !

Δεν είμαι κατηγορηματικός, απλά επισημαίνω κάτι που μάλλον συμβαίνει κάτω από τα πόδια μας [ και ίσως ... κάτω από την μύτη μας :-) ]

... κάθε συνεισφορά ... πολύτιμη !!!

Αντωνης είπε...

@grsail: Νομίζω ότι είναι αρκετά πιο πολύπλοκα τα πράγματα. Ότι υπάρχει μια γενικότερη αίσθηση ότι η αντιπροσωπευτική δημοκρατία έχει πάψει να είναι αντιπροσωπευτική είναι αναμφισβήτητο και πολύ σημαντικό, αλλά δεν μπορεί μόνο του να αποτελέσει βάση ανάλυσης των μεταλλάξεων και συνεχειών του ταξικού τοπίου σε διαφορετικές εθνικές κοινωνίες.

Με άλλα λόγια: η αίσθηση παράλυσης ή αδυναμίας του μη έχοντος απέναντι σε απόμακρα και ακατανόητα κέντρα αποφάσεων δεν εξαντλεί τους τρόπους με τους οποίους το ίδιο υποκείμενο ενοοιολογεί την θέση του απέναντι σε άλλες κοινωνικές ομάδες, τους τρόπους με τους οποίους σκέφτεται τον εαυτό του ως παραγωγό ή καταναλωτή, την συγκριτική του αίσθηση εξάρτησης ή αυτονομίας από το κράτος ή από τους ανταγωνισμούς της πολιτικής κοινωνίας, κλπ.

Γνωρίζουμε για παράδειγμα ότι οι ίδιοι άνθρωποι που ψηφίζουν στις εκλογές ή ταυτίζονται με κομματικές αντιπαραθέσεις είναι συχνά άνθρωποι που σε άλλες περιστάσεις ομολογούν ότι η ψήφος είναι ασήμαντη. Ή ότι οι ίδιοι άνθρωποι που σε κάποιες περιστάσεις δηλώνουν ότι ανήκουν σε μια μεγάλη και αδιαμόρφωτη μάζα εργαζομένων σε άλλες μάχονται για να επιβεβαιώσουν τα προνόμιά τους σε σχέση με ομάδες που θεωρούν υποδεέστερες.

grsail είπε...

Τα πράγματα είναι πράγματι περίπλοκα.

Φοβάμαι όμως την ημέρα όπου θα αποδειχθεί ότι το μοντέλο της κοινωνικής οργάνωσης ξεπερνά σε περιπλοκότητα τα όρια και τις δυνατότητες κατανόησης μιας μοναδικής ανθρώπινης συνείδησης – αυτό θα είναι ο εφιάλτης του Όργουελ.

Πιστεύω ότι η κλασική ταξική προσέγγιση είναι πλέον απλοϊκή έχοντας ξεπεραστεί από τα πράγματα.

... μήπως ο... ‘skulls and bones’ και οι ‘άνθρωποι της διπλανής πόρτας’ είναι πλέον οι δύο μοναδικές σύγχρονες τάξεις ; ... ή μήπως όχι ;

Αντωνης είπε...

"Πιστεύω ότι η κλασική ταξική προσέγγιση είναι πλέον απλοϊκή έχοντας ξεπεραστεί από τα πράγματα."

Πιθανώς, ή μάλλον σίγουρα (οι κοινωνίες αλλάζουν διαρκώς), αλλά το πόσο και πώς είναι απλοϊκή δεν μπορεί να διαγνωσθεί όσο η δική μας ανάγνωση των γνώσεων του παρελθόντος είναι...απλοϊκή.

Πρώτα λοιπόν οφείλουμε να δούμε αν η σημερινή ρητορική του συρμού περί τέλους των τάξεων όπως τις ξέραμ(ν)ε είναι αξιόπιστη και σε τι βαθμό, n' est pas?

Και δεύτερο να ξέρουμε τι ακριβώς ήταν αυτό που έλεγαν τύποι όπως ο Μαρξ ή ο Λουκάτς, ή ο Λένιν, να διαβάσουμε δηλαδή τα κείμενά τους με τα δικά μας φρέσκα μάτια.

Το κρατάμε το ερώτημα και θα επιστρέψουμε κάποια στιγμή αναλυτικότερα.:-)

grsail είπε...

… η ρητορική περί τέλους των τάξεων δεν με αφορά καθόλου ! απλώς διαισθάνομαι ότι η ταξική προσέγγιση δεν είναι πλέον ‘καλό εργαλείο’. Το σύστημα δεν τα βάζει πια με κάποιες τάξεις αλλά με _όλους_ ανεξαίρετα τους ανθρώπους !

… μπορεί να μην θυμόμαστε όλα τα βιβλία που διαβάσαμε (και διαβάζουμε) με το νι και το σιγμα αλλά έχουμε –ελπίζω- κατακτήσει την ευαισθησία …

... το 'παρελθόν' πρέπει να αμφισβητείται (παρά το ιστορικό του βάρος) αδίστακτα και με σκληρότητα !

Αντωνης είπε...

@grsail: Το παρελθόν το αμφισβητείς αδίστακτα και με σκληρότητα όταν έχεις κάνει σημαντικά βήματα προόδου στο παρόν. Και μεις (παγκόσμια) έχουμε μείνει πίσω, πολύ πίσω τα τελευταία χρόνια.

Αλλά θα το παλέψουμε όσο μπορούμε το θέμα, ο καθένας με ό,τι όπλα έχει. :-)