Δευτέρα, 30 Νοεμβρίου 2009

Έξι συν μία θέσεις για την πληροφόρηση


1.
Η πληροφόρηση δεν είναι δωρεάν, όπως διατυμπανίζουν οι μεγαλοεπιχειρήσεις ΜΜΕ και οι μιμητές τους. Είναι ακριβή. Χρειάζεται διαρκώς εντεινόμενη εξιδείκευση σε μια σειρά διαφορετικών πεδίων, δηλαδή μη αμειβόμενο χρόνο και εργασιακό κόπο.

2.
Η φτηνή πληροφόρηση λέγεται παραπληροφόρηση. Η παραπληροφόρηση είναι η πληροφόρηση αυτών που δεν έχουν τον χρόνο και το χρήμα που απαιτούνται για να πληροφορηθούν, αλλά και το μέσο που τους κρατάει υποτελείς. Ο λαϊκισμός και η συνωμοσιολογία είναι κυριολεκτικά "η γνωστική χαρτογράφηση του φτωχού" (Jameson).

3.
Η πληροφόρηση δεν είναι χόμπι αυτών που μπορούν να παίξουν παραγωγικό ρόλο στον εκδημοκρατισμό της πληροφορίας. Είναι πολιτικό χρέος και αναγκαιότητα.

4.
Η πληροφόρηση δεν είναι ατομικό εγχείρημα. Είναι συλλογικό.

5.
Η πληροφόρηση δεν χρειάζεται αλάνθαστες αυθεντίες. Χρειάζεται την ενεργή και διαδραστική συμμετοχή της γενικής ευφυίας.

6.
Δεν έχει λόγο ύπαρξης η "εθνικά ιδιοσυγκρασιακή" πληροφόρηση σε μια παγκοσμιοποιημένη κοινωνία. Κάθε πληροφόρηση που υποτάσσεται αμαχητί στον συρμό των "τοπικών ιδιομορφιών" είναι παραμορφωτική της αλήθειας και εκπορεύεται εκ του πονηρού.

7.
Το πεδίο της άγνοιας μεγαλώνει με γεωμετρική πρόοδο σε μια κοινωνία όπου η ισχύς στηρίζεται στην φρενήρη αύξηση των πεδίων γνώσης. Θεώρησε λοιπόν ως δεδομένη την άγνοιά σου. Δεν υπάρχει "υποκείμενο που γνωρίζει". Υπάρχουν υποκείμενα που αλληλοβοηθιούνται στον αγώνα κατά της κοινής τους άγνοιας.






Η εποχή του σιδήρου: Η οικονομολογική εκδοχή


Εξαιρετικά ενδιαφέρον κείμενο για την ελληνική οικονομία από το e-rooster.gr, το οποίο αλίευσα και αναδημοσιεύω. Στα αγλλικά, λόγω πίεσης χρόνου που δεν μου επιτρέπει να το μεταφράσω. Περισσότερα για τη θεωρία του ενοικίου, την λιγότερο, για κάποιο λόγο, συζητημένη συνεισφορά του Κεφαλαίου στη θεωρία του καπιταλισμού, βλ. Τμ. 6 του τρίτου τόμου εδώ: http://www.marxists.org/archive/marx/works/1894-c3/index.htm

Και το σύντομο επεξηγηματικό κείμενο του μεγάλου Ernest Mandel εδώ: http://www.internationalviewpoint.org/spip.php?article285




Vikings in Greece: Kleptocratic Interest Groups in a Closed, Rent Seeking Economy

Last December, downtown Athens experienced three nights of street battles, arson and looting that became headlines in the international press. We argue that the reasons for this extreme social turbulence are related to the regulatory and institutional rigidities that still prevail in Greece’s economy in spite of the strong growth that it enjoyed till recently and which was as a result of specific factors that can be identified. Furthermore we describe the pattern of state intervention, institutional sclerosis and high administrative costs that secure and allocate rents to interests groups which obstruct all efforts to reduce these rents and to open up the economy.

In particular, we argue that these, numerous, rent seeking groups curtail competition in the product and services markets, increase red tape and administrative burdens and actively seek to establish opacity in all administrative and legal processes in order to form an environment in which they will be able to increase the rents they extract. At the same time, they actively stride to ensure that the rule of law fails to such an extent that the society will not be able to hold them accountable for their actions. We finally argue that certain salient aspects of the design of the Greek political system suggest why Greek politicians are unable to champion reforms and effectively confront the designs of these predatory interest groups.

The design of an effective strategy that may initiate an unravelling of events that can lead to the construction of strong institutions and that will improve the quality of governance in Greece also requires a clear understanding of both the factors that have driven the strong growth of the past years as well as the causes that lead to what can broadly be described as the widespread failing of institutions in Greece today. Both of these, shape the stakes of those that gain from perpetrating the current status quo which forms an environment that obstructs progress and that steadily excludes those who are not well connected with the interest groups from participating in economic and social activities.

The Paradox of Strong Growth with Weak Institutions Explained

The driving force behind the strong growth performance of Greece, around 4% per annum, during the past decade is properly mentioned by the OECD (2007) to be a number of factors among which the ones with the quantitatively most important impact are:

1. The proper liberalization of the credit markets at the beginning of the 1990’s which was completed by the end of the 1990’s at which time it was coupled with entry to the European Monetary Union. Combined these two developments lead simultaneously to macroeconomic stabilization and a steady increase of private credit after 2000. 2. The improvement in the regulation of certain product markets, which has been reduced from a very high level, even though it still remains very high compared to other OECD countries according to Conway and Nicoletti (2006). The OECD database accurately documents the documented improvement mainly to the liberalization of the telecommunications market at the beginning of the 1990’s. 3. The shipping and tourism industry. These secure significant annual revenue inflows that are added to the domestic demand and help to mitigate the huge trade balance deficit. 4. The fiscal stimulus given by the 2004 Olympic Games nourished through public borrowing and that led to the improvement of certain key infrastructure facilities. 5. The inflow of funds from the European Union, within the context of the European Union structural funds and the Common Agricultural Policy, which also contributed largely to the improvement of key productivity enhancing infrastructure facilities. These funds are originating from the contributions the governments of EU member states make to the EU budget and are disbursed by national governments according to rules set by the European Union decision making bodies.

FIGURE 1 Demand Injections in Greece as Percentage of GDP Source: Bank of Greece, Ministry of Finance and Economy, European Commission Budget and EUROSTAT.

Figure 1 shows the size, as a percentage of GDP, of the inflow from EU funds and the expansion of private credit during the past years. It also shows how the expansion of private credit replaced after the beginning of the 90’s the government deficit spending as the main way to finance the expansion of consumption in Greece. The impact of these developments was important as a percentage of GDP for every year during a prolonged period that spans all the duration of Greece’s strong performance. Therefore, the inclusion of this relevant data is appropriate and necessary in order to obtain the most useful conclusions from an analysis of the macroeconomic developments of the country. It has also to be noted that repeated revisions of the data on the actual size of the General Government budget deficit may mean that ultimately there was no fiscal retraction after the year 2000.

The rapid increase of new investment depicted in figure 2 demonstrates the impact of the surge in investment that was largely encouraged and financed by the EU structural funds. The fact that a significant part of the increase in investment follows from infrastructure projects is not incompatible with the fact the ICT share of the total investment in Greece is one of the lowest in the OECD. As a matter of fact, the rush into EU financed infrastructure investment was matched by an acceleration of private investment mainly in those sectors that enjoyed deregulation, especially in the growth sectors of banking and telecommunications.

FIGURE 2 Investment to GDP Current Prices in Greece and the Euro Zone Source: Eurostat.

Yet in spite of the impressive 4% average growth performance of the last 15 years, four pieces of information document that Greece’s economy still retains certain severe structural weaknesses: 1. The inflation differential with the euro zone. 2. The persisting and widening large trade balance deficit. 3. The consistent ranking of Greece by all competitiveness surveys like the World Bank Doing Business and Governance Indicators, the World Economic Forum Competitiveness Index and others in a way that is disproportionally low when compared to its per capita GDP and the fact that Greece is a member of the euro zone and the OECD. 4. The low level of foreign direct investment (FDI) that flows to Greece.

Regarding the inflation differential, it has to be noted that is affects equally the traded and non traded goods and services, which excludes the theory of Balassa and Samuelson as a plausible explanation in the case of Greece. Instead, it seems more likely that in the wake of the significant inflows from the EU and the rapid credit expansion the persistence of the weak competitiveness of the economy has led to the emergence of this inflation differential. This combination of high demand growth that is paired with no matching increase in the competitiveness of a still tightly regulated economy that, with few exceptions, remains far distanced from a market economy has also led to thee widening of the deficit of the goods account from around -12% of GDP before the euro zone accession to -17% in recent years. Also, according to figure 3, FDI inward flows for Greece as a percentage of GDP are very low for almost all years something that is in line with the link between the attractiveness of the business environment and FDI described by Hajkova, Nicoletti, Vartia and Yoo (2007).

FIGURE 3 Direct Investment (FDI Inward) Source:.UNCTAD Globstat FDI Database.

The compelling case for the low competitiveness of the Greek economy is documented by a number of surveys such as the OECD Regulation Database, the World Economic Forum competitiveness survey, the World Bank Doing Business and Governance Indicators. In addition, the European Commission (2006) estimates that in Greece the administrative burden is exceptionally high, around 6.8% of GDP compared with a 3.5% in the EU-25. Patterson et al., (2003) find that the regulation of professional services is high as far as entry and price setting is concerned at the same time that qualitative standards are excessively lax, and the Doing Business ranks Greece to have by far the least attractive regulations regarding the business environment among the euro zone member countries. A good depiction of the regulatory and institutional rigidities in Greece’s economy is provided by the OECD Structural Indicators Database for the year 2003, as unfortunately Greece is one of the few countries that have not provided updates for the year 2007. The methodology used and first described in Conway et al, (1998) reveals the pattern of widespread state intervention in the decisions made by companies regarding resource allocation and pricing, high administrative costs and low regulatory quality. As is shown in figure 4 Greece remained in 2003 among those OECD countries that regulate very heavily product markets and the daily decisions of companies. It has to be added that, not surprisingly, Greece is found by Conway, de Rosa, Nicoletti and Steiner (2006) to be the OECD country which has the most to gain from by increasing competition in product markets in terms of private sector productivity.

FIGURE 4 Product Market Regulation Degree of Restrictiveness of Regulation Having an Impact on Economic Behavior Index scale of 0-6 from least to most restrictive. Source: OECD summary indicator of the stringency of ELP

Kaufmann, Kray, and Mastruzzi (2005) provide evidence that can complement a more general statement, beyond product market regulation and the business environment, regarding weak institutions and poor governance and, finally, Ackerman (2006) suggests how all these facts can be linked with the relatively high levels of corruption that are documented in Greece. The unattractive business environment that is documented by the World Bank and the highly regulated product markets documented by the OECD, and that are linked with the low competitiveness off the Greek economy, emerge therefore as only one part of a more comprehensive pattern of weak institutions and weak governance.

The proliferation of red tape, the excessive regulation of markets, the government interventions that limit competition and resource allocation as well as pricing decisions in crucial network industries all contribute of course to the creation of rents. The case of Greece is unique among the other countries in the sense that it has combined factors that have contributed to the strong economic performance of the past years while maintaining such significant rents. Furthermore, the rapid growth of the past years has made the extraction of rents even more lucrative in this environment of weak institutions and weak governance. As credit growth and EU inflows financed consumption, the predatory behavior of aggressive rent seeking groups has not led to the expected decline of the prosperity of an economy that raises everywhere massive obstacles to any effort to lawfully produce something. This fact may ultimately explain also why the interest groups did not aim to obstruct the reforms that were promoted in the credit markets as well as EMU accession. This pattern can also explain the success of tourism and shipping that contribute to the services account surplus, as they are less affected by the regulatory environment of the Greek economy than other sectors. That is the case either because they operate almost completely outside the Greek jurisdiction and administrative reality, for the case of shipping, or because they draw their competitive strength largely from the geographical attractiveness and the cultural heritage of Greece, as is the case for tourism.

Finally, the momentum of the growth of the economy paired with the necessity to implement EU directives has also led, after many difficulties, to the ability to occasionally override such opposition, as has been the case for the telecommunications market. In the end though, product market rigidities and labor market distortions still complement each other in Greece today, reducing competition along a wide array of economic activities and creating sufficient rents to keep satisfying numerous interest groups.

Having identified in Greece the causes of rapid growth, as well as being able to pinpoint the remaining shortcomings as the result of a low quality of governance that affects, among other, the business environment we can describe Greece as a benchmark case of a country that managed to achieve rapid growth because it took some steps in the right direction, but that still needs to deal with significant challenges regarding the quality of its institutions and the quality of governance if it wants to consolidate the gains of the past and secure long term growth prospects that will enable it to complete the effort and become a member of the club of developed countries. This picture fits well with the example of other countries that manage to initiate growth but not to complete their transition towards the group of developed countries and that are analyzed by Rodrik (2007).

The Political Economy of a Closed Society: Rents, the Design of the Greek Political System and the Blockage of Reforms

We proceed now to demonstrate how the combination of the different aspects that describe the reality of the Greek economy and society complete ultimately the design of a system in which reform minded politicians, that threaten the status quo, are easily removed from the political scene while at the same time those politicians that cooperate with the interest groups are rewarded with long lasting political careers and with immunity from almost any unlawful act they may engage in.

Description of the Players of the Game

Mandate holders, lawmakers, bureaucracy, mandate issuing voters and interest groups that include the media form some of the key players in the reality of Greek politics and the Greek economy. Each of these groups plays a specific role in the power game of Greek politics and economics which results in the defense of the status quo against any reforms. In this context, it is important to show, prove and understand that the anomalies and rigidities regarding various markets in Greece’s economy, such as the labor and the product market institutions or serious and unfair distortions regarding the tax system, have all roots in what is a sum of half closed markets, the political market itself included. We, thus, proceed below to identify and analyze each of these key elements separately:

1. The groups of special interests that defend the status quo and that seek and defend legal or illegal grabs, theft and rents. 2. The role of misinformation of the rationally uninformed voter in a system that shuns transparency. 3. The role of the media as an information broker that can determine a crucial role in directing the dissatisfaction of the voters and that has the capacity to make voters understand the contribution of reforms, but that is itself a victim of blackmail from the constellation of interest groups. 4. The administrative insufficiency of the state as far as the establishment of the rule of law is concerned. 5. The failure of the mandate holding politician as a lawmaker.

Powerful, Kleptocratic Interest Groups as Rent Seeking ‘Vikings’ in Greece

In Greece today there are numerous groups that act like the Vikings, in the sense that they grab anything they can while roaming freely through various aspects of social and economic activity. At the same time the existence of pockets of rent is widespread throughout the economy as a result of government regulations that aim specifically to create such pockets of rent by the obstruction of free competition, but also by the effective reduction of transparency and accountability in the management of public money in a way that allows the proliferation of pork barreling. These pools of rent are claimed by the many small, but well placed and organised, groups that succeed to earn significant rents, and therefore have a strong motive to maintain the status quo and oppose any reforms that will lead to the removal of these pools of rent. These groups draw a significant advantage from the small size each of them has, as they do not contain free riders that could undermine their agenda or fail to contribute actively towards their interests. These groups exhaust most of their available time and power to defend their privileges of a comfortable income that does not require them to work. They promote legislation that will favour them and constantly seek new opportunities that could increase their rents. In this effort, they rationally invest time and money to influence policymakers and the administration.

These groups are not stationary and with a clear position in the system, like lobbying groups, but they are usually formations and alliances of smaller groups that occasionally merge unofficially and ad hoc whenever their interests are aligned in their search for new rents and/or their defence of the existing rents. It is this peculiar attribute that allows them to gain on the one hand the benefits of small size, and the absence of free riders, with the clout that the larger constellations of these groups can muster whenever any reforms must be resisted. They also form immediately loose but strong alliances with other groups whenever any poll of rent is threatened by a reform as they realize that the groups whose rent they defend today will also rush to support them as soon as their pool of rent is threatened by another reform minded politician or a European Union legislation. In this process, these groups fully take advantage of both the lack of checks in the system that would allow the interested general public to object such a raid and, in addition, the meticulously established lack of transparency. The absolute coincidence of the executive and legislative branch in Greek politics is only one attribute that has been installed in order to remove any checks and balances from the system, while the fact that neither the minutes of the committees of the parliament nor all court decisions are published for the public to scrutinize them are only basic examples of how the lack of transparency has been effectively and meticulously established in Greece.

In this setting the acquisition of rents takes any convenient form. It can be legal as long as legislation, that is passed effectively unchecked, creates a legal rent or shuns competition in a market and allocates privileged access to this market to the beneficiary interest group. And it can simply be illegal. But it should be noted that thanks to the, again meticulous, undermining of the rule of law which primarily takes the form of the very slow proceedings of the judiciary, as shown in Mitsopoulos and Pelagidis (2007b), but also, when necessary, blunt interventions in its proceedings, the interest groups deem that the illegal rents are broadly equally attractive with the legal rents. In these cases of illegal activity the rent is obtained through suffocating blackmailing of the lawmakers and the executive and a blunt horse trading with the administration that fits the pattern described by Tullock (2005) and that takes as given the fact that nobody will ever report the breaking of the law or, in the rare case that this happens, no effective punishment or remedy will be enforced.

Rationally Ignorant and Misinformed Voters

The expression of the voice of a voter in a system that favors public debate and the incorporation of different preferences that are voiced by various participants in the debate is shunned by the Greek political system that favors the lack of transparency and accountability of the mandate holders in the executive and legislative branches of government. In the Greek system the maintenance of the status quo is secured as long as mandate holders are hold accountable for their actions only by the strategically placed interest groups that blackmail and unofficially control mandate holders, and not the public. This control is necessary to maintain the status quo as in Greece the mandate holders have unchecked powers to promote any legislative and executive initiative without the existence of any checks as described by Mitsopoulos (2007). This means that in theory it would be very easy to pass any reform, and after passing all the reforms to impose legislation that reintroduces sufficient checks and balances. The only thing that secures that this does not happen is the entanglement of the politicians in a powerful web of special interests that threatens to end his political career as soon as there is any indication that he favors such reforms. As a result these groups do succeed to create rents, and to ensure that the legislation passes laws and practices that allocate these rents to themselves, at the static and dynamic loss of the general public and the outsiders who are not placed in any of these powerful groups. These losers are usually large but unorganized groups like the unemployed, the low wage earners, the consumers, the honest taxpayers, the parents of schoolchildren and last, but not least, entrepreneurs who simply want to do their job well and legally. Since the lack of transparency in one of the necessary preconditions for the transfer of these rents to the benefiting interest groups, there is also an effort to suppress the publication of the problems faced by the general public as a result of these activities. This is especially true for the significant level of income inequality that is a result from these large transfers to so many privileged groups at the same time that the society as a whole does not receive the benefits of a well working state that promotes social coherence.

The voters are generally rationally not well informed according to Kaplan (2007) and especially in Greece they are not able to maximize their welfare when faced with a choice of political propositions that are proposed by the candidates for the executive and legislation, even if they seek to maximize their welfare in any way the political system allows them to do. This follows, among others, because of the complexity and opacity of the horse trading game in Greek politics and the interactions of the citizen with the administration, which raise the cost of being well informed and ultimately leads to a bounded rationality of the voters as a result of the lack of their information which is, rationally, not acquired because of their high cost of doing so. It also follows because casting a simple vote that allocates both legislative and executive power to a mandate holder who essentially governs unchecked till the next elections does not allow them to express their varying preferences regarding the maximization of their welfare in a more complex way. Instead they cast a vote on a broad bundle of propositions that does not offer the ability to express separate opinions on smaller differences between candidates. Given the lack of the possibility to express such differences in opinion, the voters do not engage in a costly, and futile, process to inform themselves.

The Role of the Media as an Obstacle to Reform

In this setting the media which is operating in an opaque and unchecked legal and institutional framework, actively engages in a game of misinformation of the voters. Effectively, they take advantage of the high cost of documenting and publicizing any misinformation and trade their ability to guide the opinion of the uninformed public in exchange for favors they receive from the executive, legislature and administration. Given that this ability to determine the opinion voters form could also be used to inform the public about the necessity and the benefits of effective reforms the participation of the media in the constellation of interest groups that interact with the branches of government emerges as a crucial point in the effort to explain the inability of the Greek society of promote these reforms.

In the hypothetical case of the Coase Theorem, where it would be possible to inform voters costless without any intermediary, the media would not exist. In the real world the media gain significantly value as they are the medium to contact and inform the voter, and this value is negatively related with the level of information the voters have, regardless of the information they receive from the media. According to Tullock (1993) the role of the media is especially critical in the effort of politicians to inform (or misinform) the voter groups that they target, and as a result the level of competition in the market for media is crucial in this case. To the extent that the players in the media market are few, as is the case in dictatorships, this level of competition is largely reduced, even if the modern technology makes it more difficult to establish such media monopolies.

In modern democracies the level of competition in the media is ensured by the existence of groups with different interests, and the low cost of transmitting information. In such a setting the decision of a politician to misinform the voters makes is more likely to backfire, as the voter is better informed and may easier understand the effort to manipulate him. This is especially true if the politician attempts to misinform the voters about privileges he is about to allocate to an interest group, and to the expense of the interest of the general public. On the other hand when the general public is not well informed, and when the media is cooperating with the effort to misinform the public and the voters then the ability of the politicians to yield to the pressures and of the interest groups increases. In the case of modern Greece the design of the political system favors the emergence of uninformed voters, and the systematic removal of accountability and transparency from the activities of the legislature, the executive but also the judiciary, strengthen the ability of the media to an unprecedented extent. As a result it comes as no surprise that the activity of these interest groups on the political establishment has led to the entanglement of the media in a weak and distortive framework that ensures that the media groups are themselves victims of blackmail from the political system, and indirectly the interest groups. The deliberate existence of a vague legal framework for media groups that condemns them to effectively operate illegally together with the dependence, by law, of their revenue on undeclared remunerations as well as declared revenue that is allocated, unchecked and in ways that are not transparent, by the administration forces these groups to rationally decide to cooperate with the interest groups. Therefore they emerge as a critical obstacle to reforms, instead of using their potential to inform the public about the necessity and benefits of reform. Their role is amplified as, given the omnipotence of the merged executive and legislative powers and given the lack of checks and the lack of transparency in the activities of the government and administration, they are the essential tool that will secure the end of the career of any politician who wants to introduce reforms that threaten the various pools of rent that the interest groups benefit from.

The Administration as a Prize for the Interest Groups

The government and the administration are supposed to have the monopoly of setting the rules to form and validate contracts between the agents of the society, which are agreed on between them in a framework of free and competitive markets, according to the traditional neoclassical approach. The state, according to the Chicago school, and public choice, is a medium to maximize the income and interest of the most powerful groups. According to this view, the state and its mechanisms are aligned to serve the interests of each government, and the broad group of private individuals that act within its context in order to maximize their interests. It is possible that the state is simply the sum of individual bureaucrats that maximise their own interests, as demonstrated by Niskanen (1971), who happen to have a strong bargaining position against legislators, and that take advantage on the information advantage they have regarding the implementation of public policies. And according to the institutional economists, like North, and the theory of property rights the operation of the state enhances the security of property rights and as a result economic development through the reduction of transaction costs. According to this approach the state, having the monopoly to set property rights, secures the maximization of the welfare of society as this will lead to the maximization of its own revenues

In Greece all these descriptions can be applied to an administration that was, in theory, established to help the arbitration of differences among individuals, to implement public policies, to rectify market failures when they occur, to reduce the transaction costs of the individuals that form the society and to enhance social coherence. This administration, that has its own interests according to the description of Niskanen (1971), maximizes these within the framework of the existing laws, and often does in the context of the public policies that the government promotes. It is this case of the separation of the interests of the politician and the administrator that allows the administrator to have different interests that he wants to promote. In cases like in Greece where the administration is not Weberian and powerful, but sprawling and at the same time powerful, because of the lack of checks and transparency, as well as weak, because of the inability to implement policies in a setting of contradictory and vague rules that are paired with unorganized and badly trained enforcers, this bureaucracy is easily penetrated by the various interest groups. These groups easily recruit members of the administration to their cause, since the abuse of the public office will generally be lucrative and rather go unpunished. This behavior is rational both for the interest groups and for the bureaucrats, and the opportunities that this behavior offers to the members of the bureaucracy that are recruited by these groups in term of extra legal privileges, undeclared income and other legal or illegal benefits are one of the reasons why public sector employment is so desirable in Greece.

As a result the bureaucracy in Greece has evolved to be closer to the descriptions of Niskanen (1971) and the Chicago school in a way that suits the rent seeking groups that hire the members of the administration to align their interests of both of them, to the detriment of the neoclassical description of the state as a guarantor of the rules of the game and as an establisher of more effective institutions and secure property rights, alike to the description of North (1986).

The Failure of the Mandate Holders

In the context of the Greek political system where the interests of the mandate holders are not aligned with the interests of the voters, as a result of the way this mandate is allocated and as a result of the lack of any checks after the mandate has been issued, the agency problem emerges as very important. The mandate holders operate in an environment of weak institutions which does not incorporate open policy debates and the varying interests and opinions that any society harbors. Furthermore, the fact that they are essentially unchecked in a framework that suppresses transparency further enhances the differentiation of the interests of the misinformed voters with the interests of the mandate holders. Acting rationally in this context they aim for reelection by choosing to cooperate with the interest groups, and the media they control, and by shunning reforms that would benefit society as a whole, but trigger the severe punishment from the interest groups and the media that will aim to end their political careers mustering with great speed an alliance to that purpose. The only defense against such an attack would be strong institutions that would curtail such a punishment, which often is by itself unlawful, and the existence of transparency that would allow the voters to be informed about the true intentions of both the reform minded politician and the resisting interest groups. It is no coincidence that over time Greek political parties have themselves acquired a very undemocratic structure, as in this way the ability to protect politicians that cooperate with the interest groups and to remove summarily those who do not is further enhanced.

As long as any single reform minded politician faces this orchestrated and powerful reaction it will remain unlikely that any politician will choose to take the gamble to implement reforms, in spite of the fact that in Greece the executive and legislature are effectively joined and in spite of the fact that if reform was implemented it is very likely that ultimately the interest groups would accept it as argued in Mitsopoulos and Pelagidis (2007a). Furthermore, in a political system that offers no opportunities to voice disagreements and to incorporate these in the official process that shapes policies Mitsopoulos and Pelagidis (2009) argue that there is little chance that politicians will promote reforms in the context of an open debate that will weight the true interests of society and that will lead to the adoption of laws that are close to the preferences of society, that are easily adhered to and that do not encourage corruption. This reality may indeed be also correlated with the fact that, according to the data published every year by the Ministry of Economy and Finance regarding the income declared by the tax returns filed, the average Greek family does essentially pay no income tax. Indeed, a very small proportion of the population pays the vast majority of personal income taxes forming a much more progressive tax system than in Germany or France for example, as follows from a comparison with the data published by their respective tax authorities. Since the average Greek voter is not paying any income tax and therefore does not consider himself as a tax payer the incentive for politicians to misuse tax funds appears to be increasing to a large extent. In this setting, and from a political perspective, it seems rational to promote the design of a tax structure that puts most of the burden from income tax on a small number of high income earners that declare their income, and then to accept widespread tax evasion especially among the middle incomes which form a large voter pool. This behavior of the policymakers is not driven by their political beliefs, but by rational motives and a desire for political survival in an political environment that does not reward those that serve the public interest. Rationally Greece politicians have retreated to the role as simple intermediaries and brokers between the voters, tax payers and the interest groups and as a result are unable and unwilling to act on altruistic motives and ideology, like the Founding Fathers of the US did. Ultimately this process can only be described as a generalised failure of the mandate holders.

Corruption and the Mistrust towards the Market Economy

Given that the mandate holders do not have neither the will nor the capacity to produce and enforce legislation that is adequate in the context of a global and competitive world market but that they force instead all economic activity to get stuck in a mud of vague, contradictory and often irrational legislation that aims only to create rents it is not surprising that any business initiative in Greece needs excessive time and costs, both legal and illegal, in a context of widespread corruption.

In such an environment of bad legislation, weak governance and high corruption it is not surprising that the process described by Di Tella and MacCulloch (2007) applies, leading the electorate to mistrust a market that is associated with corruption and to support those politicians that champion against marker oriented reforms. In an environment of weak governance demands for increased state intervention in the markets lead to the proliferation of exactly those causes that have lead to the high levels of corruption and the regulatory environment that favours rent seeking and corruption in the first place. Such an environment is indeed compatible with the poor performance of the institutions that should reinforce social coherence as well as with a job market that is increasingly reflecting the closeness of an system that is not competitive enough to create a sufficient number of jobs. In such a system a job becomes a scarce and coveted asset that is becoming itself a prize that the interest groups and the politicians trade for, and that as a result is accessible only to the well connected. The fact that those who are not able to participate in this trading scheme, that is the numerous unconnected young, are therefore facing very unfavourable odds when they enter the job market simply increases the value of the few and prized jobs that this closed system allocates in uncompetitive ways.

The high unemployment of especially the young and the resulting income inequality that is documented by Eurostat are propagated by the media and the populist politicians that have joined these loose alliances with interest groups as failings of the market system. In the end, the failings of the Greek society and economy that are the result of the extensive intervention of a captured state in the product and labour markets in the markets are blamed on the concept of free markets and low administrative burdens. This makes it almost impossible for any politician to associate himself with the notion of free markets and low administrative burden as he is immediately branded to be in favour of income inequality and against social coherence. It is indeed ironic that this happens at the very same time that the rents that are the result of the direct government intervention in product markets form the cornerstone of the process that leads ultimately to the weakening of governance and the undermining of the ability of the state to promote policies that would effectively enhance social coherence and the inclusion of the unprivileged young in the job market.

Conclusions

In this paper we have started out with a brief description of the closeness of Greek economy. We identified both the causes of the recent strong growth performance and the reasons why, in spite of this strong performance, the competitiveness of the Greek economy remains so low. Extensive regulation of markets, high administrative costs, a business environment that is not favorable and, in the end, weak institutions and widespread corruption lead to this low competitiveness. Greece emerges therefore to benefit from certain reforms on a very large scale because of the nature and importance of these positive developments, while it retains other, also significant in importance and magnitude, weaknesses that undermine the long term growth potential of the country. These weaknesses and their proliferation is deeply built in the equilibrium that is formed today between the interest groups that accrue the rents that they secure through the regulation of markets and the inflation of the administrative costs, the politicians and the voters.

The stakes are not only the long term growth prospects of the Greek economy, once the rate impact of the reforms and EU and EMU membership peter out, but also the ability to secure social coherence. The relocation towards a new equilibrium in which rents that are accrued from state intervention and high administrative costs are replaced with profits that accrue from competitive markets, and that are not distributed on the basis of the ability to secure favors from the executive and legislature, but from innovation driven entrepreneurship in competitive markets could secure these stakes for Greece in the future, especially since the magnitude of the stakes at hand exceeds even the stakes that are related with the current state of the public finances in Greece.

The current situation requires for a group of reform minded politicians that will not yield to the pressures of the interest groups and that will have sufficient knowledge to use the significant powers of the government, in spite of the fact that the administration is a weak tool for policy implementation. They will have to first significantly change the rules of the game by setting the legislative framework for free and competitive markets across the board. They will also have to change the constitution, by referendum if necessary, and the rules of the parliament in order to introduce a sufficient separation of the executive and legislature. This needs to happen in a way that will allow both the increase of the ability of society to voice disagreements in the context of the official political process and to ensure that the government will be able to govern “at the end of the day”. This effort must also be complemented with the establishment of sufficient checks and balances and the setting of the legal basis for the widespread establishment of transparency and accountability in all levels of the government and administration.

Michael Mitsopoulos and Theodore Pelagidis

——————————————————————–

Notes: Δημοσιεύτηκε στι Cato Journal, Vol. 29, No. 3 (Spring/Summer 2009). Αναπαράγεται με την άδεια και του ινστιτούτου και των συγγραφέων. Theodore Pelagidis is Professor of Economics at the University of Piraeus. Michael Mitsopoulos is Appointed Lecturer at the Economic University of Athens and coordinator of research and analysis at the Hellenic Federation of Enterprises.

References:

Ackerman, S.R., (ed.) (2006) International Handbook on the Economics of Corruption. New Haven: Yale UP.

Arnold, J., Nicoletti, G. and Scarpetta, S. (2008) “Regulation, Allocative Efficiency and Productivity in OECD Countries: Industry and Firm-level Evidence.” OECD Economics Department Working Paper No. 616.

Caplan, B. (2007) The Myth of the Rational Voter. Princeton: Princeton University Press.

Conway, P., Janod, V., and Nicoletti, G. (1998), “Product Market Regulation in OECD Countries: 1998 to 2003.” OECD Economics Department Working Paper No. 419.

Conway, P., de Rosa, D., Nicoletti, G. and Steiner, F. (2006) “Regulation, Competition and Productivity Convergence.” OECD Economics Department Working Paper No. 509.

Conway, P. and Nicoletti, G. (2006) “Product Market Regulation in the Non-manufacturing Sectors of OECD Countries: Measurement and Highlights.” OECD Economics Department Working Paper No. 530. EC

(2006) “Measuring Administrative Costs and Reducing Administrative Burdens in the European Union.” Commission Working Document COM

(2006) 691 final (14.11.2006).

Hajkova, D., Nicoletti, G., Vartia, L. and Yoo, K-Y. (2007) “Taxation, Business Environment and FDI Location in OECD Countries.” OECD Economics Department Working Paper No. 501.

Kaufmann, D., Kray, A. and Mastruzzi, M. (2005) Governance Matters IV. Washington DC: The World Bank. Ministry of Finance (2007) Budget for Year 2007. Athens: The Greek Government.

Mitsopoulos, M. (2007) “Majority Rule, Minority Rights and Corruption.” SSRN Working Paper No. 1018827.

Mitsopoulos, M. and Pelagidis, T. (2007a) “Rent Seeking and ex post Acceptance of Reforms in Higher Education.” The Journal of Economic Policy Reform. 10 (3) (September): 177-92.

(2007b) “Does Staffing Affect the Time to Dispose Cases in Greek Courts.” International Review of Law and Economics. 27 (2) (June): 219-44.

(2009) “A Model of Constitutional Design and Corruption.” presented at the 2009 European Public Choice Society 2009 Athens Conference (2th-5th April).

Niskanen, W. (1971) Bureaucracy and Representative Government. Chicago and New York: Aldine-Athortan.

North, D. (1986) “The New Institutional Economics.” Journal of Institutional and Theoretical Economics. 1 (142). (March): 230-37.

Rodrik, D. (2007) One Economics, Many Recipes: Globalization, Institutions, and Economic Growth. Princeton, NJ: Princeton University Press.

Di Tella, R. and MacCulloch, R. (2007) “Who Doesn’t Capitalism Flow to Poor Countries.” NBER Working Paper No. 13164. OECD

(2006) Going for Growth. Paris: OECD. (2007) Economic Surveys: Greece. Paris: OECD (May).

Paterson, I., Fink, M. and Ogus, A. (2003) «Economic Impact of Regulation in the Field of Liberal Professions in Different Member States, Regulation of Professional Services.” Final Report-Part3, Study by the Institut fuer Hoere Studien, Wien for the European Commission, DG Competition (January).

Tullock, G. (1993) Rent Seeking. Cheltenham: E. Elgar. Tullock, G. (2005) Public Goods, Redistribution and Rent Seeking. Cheltenham: E. Elgar.


Πάλι αντικομμουνισμό έχει για φαγητό απόψε;







"Η ανοιχτή κοινωνία και οι εχθροί της" λοιπόν. Εν έτει 2009, ανακαλύφθηκε επιτέλους η έξοδος κινδύνου από τα απαρχαιωμένα στεγανά που μας κρατάνε όμηρους εν Ελλάδι. Τα περί ανοιχτής κοινωνίας και εχθρών της είναι βέβαια ολίγον ρετρό, μια και όπως είναι γνωστό τοις πάσι, αποτελούν το τίτλο του κλασικού αντικομμουνιστικού εγχειριδίου του Καρλ Πόππερ (1945). Γιατί αυτή η διπλή ανάγκη για χρονική οπισθοδρόμηση και πολιτική μετατόπιση; Δεν βρέθηκε πιο αρμόζουσα ιδεολογική ασπίδα απέναντι στα αυγά των "αναρχο-μπαχαλάκηδων" από την επίκληση του σκονισμένου ψυχροπολεμικού επιχειρήματος περί σύγκλισης, και ουσιαστικής ταυτοσημίας, των "ολοκληρωτισμών";

Δεν μιλάμε άλλωστε για βιβλίο με οποιαδήποτε συνάφεια με την κριτική του βίαιου αναρχισμού. Μιλάμε για την θεμελιώδη, μεθοδολογικά ολοκληρωτική διάγνωση του βαθύτατα αντιαναρχικού ρεύματος του ολοκληρωτισμού, που ο Πόππερ έχει την προδιάθεση να διαγνώσει ως αμάρτημα της φαινομενικά καλοπροαίρετης διανόησης. Μιλάμε για το βιβλίο που με μία "δημιουργική" ιστοριογραφία που συναγωνίζεται πρόσφατα μόνο ο Agamben, "ανακάλυψε" τις πηγές του Ολοκαυτώματος 2.500 χρόνια πριν, στον Πλάτωνα, τις ξαναεντόπισε στον Χέγκελ, και τις ακολούθησε μέχρι την φυσική κατάληξή τους σε ποιον άλλο, τον Μαρξ.

Μιλάμε τέλος--και αυτό μοιάζει να έχει ίσως μεγαλύτερη σημασία αυτή τη στιγμή--για το μεγάλο αντι-ουτοπικό σύγγραμα της δεκαετίας του 50, την φιλοσοφική θεμελίωση του δόγματος "η ουτοπία βρίσκεται στον τρίτο πόλο ανάμεσα στους καταστροφικούς ολοκληρωτισμούς, δηλαδή στην φιλελεύθερη δύση"· για το βιβλίο που, μετά το θριαμβευτικό 1989, τιμήθηκε με εκτατοντάδες άτυπες παραπομπές στον λόγο γονυπετών μετανοημένων της "παρασυρμένης" γενιάς του 60.

Γιατί Πόππερ τώρα όμως; Όλοι γνωρίζουμε ότι το σύγγραμα το οποίο αναβιώνει διακειμενικά το κείμενο του κυρίου Μανδραβέλη παραπέμπει σε ένα από τους βασικότερους κοινούς τόπους του ιδεολογικού consensus της περιόδου που μόλις έκλεισε--και έκλεισε με την καταστροφική κατάρρευση του ιδεολογικού αφηγήματος περί εσωτερικής συνοχής και λογικής της διεθνούς αγοράς. Μήπως όμως έχουμε ήδη απαντήσει στην ερώτηση; Γιατί το να επικαλείσαι τον Πόππερ σημαίνει επίσης να επικαλείσαι την βασική ιδέα ότι ο βασικός εχθρός της δημοκρατίας δεν είναι ούτε η διαφθορά, ούτε η οικονομική εκμετάλλευση, ούτε η οικονομική ανισότητα, ούτε η πολιτική υποταγή. Είναι ο "ολοκληρωτισμός", το μουμιοποιημένο πτώμα του οποίου πρέπει να κρατούν εις το διηνηκές μπροστά στη μύτη τους οι διανοούμενοι σε ένα είδος μόνιμης μετάνοιας για τα αναδρομικώς χρεωμένα εγκλήματα των αμετανόητων προγόνων τους. Ως καθαρή ιδεολογία, ως ιδεολογία που ορφανεύει μετά την κατάρρευση της οικονομικής τάξης πραγμάτων με την οποία συνδέθηκε από το 1948 μέχρι και το 2007, ο "αντι-ολοκληρωτισμός" δεν είναι μόνο παράκαιρος και αναλυτικά άσχετος με το πρόβημα της βίας συγκεκριμένων μικρο-ομάδων. Έχει ταυτόχρονα το σημαντικό πλεονέκτημα να δημιουργεί γενικευμένο φόβο απέναντι στις αναταράξεις στο πολιτικό πεδίο, φόβο που είναι απαραίτητος για την παράταση ζωής του αστικού φιλελευθερισμού έως ότου βρεθεί διέξοδος στο Βατερλώ του οικονομικού μετώπου. Ως ανθεκτικό κομμάτι του εποικοδομήματος που χρησιμοποιείται για να δημιουργήσει μια ασπίδα προστασίας στην απονομιμοποιημένη πλέον βάση, είναι υπερβολικά χρήσιμος για να ακολουθήσει τον οικονομικό φιλελευθερισμό και τον πολιτικό νεοσυντηρητισμό στον σκουπιδοτενεκέ της ιστορίας.

Αν είναι πάντως το πολιτικό μέλλον να υιοθετήσει τις κλασικές ιδεολογικές γραμμές του ασπρόμαυρου 50, ας αφήσουμε τουλάχιστον να παρεισφρύσουν μια-δυο εκσυγχρονιστικές πινελιές. Ενωμένοι απ' το μίσος βάφτισε τη δική του εκδοχή της ποππερικής/ψυχροπολεμικής θεωρίας της "σύγκλισης των άκρων" ο Jamie Glazov, χρησιμοποιώντας ένα δημιουργικό μοντάζ με τις φωτό του Αχμεντινετζάντ και του Κάστρο, του σφυροδρέπανου και του μισοφέγγαρου, στο πολύ στυλιστικά γουάου εξώφυλλο του βιβλίου του. "Το Ρομάντζο της αριστεράς με την τυραννία και τον τρόμο" λέει με ίντριγκα ο υπότιτλος. Γιατί να περιοριζόμαστε στα ένοχα ειδύλλια χρυσαυγιτών και μαφίας των Εξαρχείων όταν υπάρχουν τέτοιες ευφάνταστες επιλογές; Ισλαμιστές φονταμενταλιστές, φασίστες και κομμουνιστές (συμπυκνωμένοι όλοι τους στη διαβολική μορφή του ρατσιστή αφρικανού κομμουνιστή ναζί Μπαράκ Ομπάμα, σε ό,τι αφορά την οπτική των πιστών του Glazov τουλάχιστον): Ιδού η ρισκέ αντιπρόταση της άλλης άκρης του Ατλαντικού στην δική μας σαφώς ταπεινότερων φιλοδοξιών, αλλά και σαφώς λιγότερο πολιτικά στιγματισμένη, εκδοχή της επίκλησης της δαμοκλείου σπάθης του "εξτρεμισμού" που απειλεί την δημοκρατική μετα-πολιτική.*

Και το καλύτερο; Η περισσότερο ολιστική, γκλαζοφική εκδοχή του παλιού, καλού και δοκιμασμένου μοντέλου του παππού Πόππερ διαφημίζει και αποτελεσματικότερα από τους εγχώριους μεταπράτες του ποππερισμού το παρόν blog: "The impulse to create an earthly paradise through human sacrifice is common to both secular & religious totalitarianism. Suicidal & homicidal martyrdom is the favorite expression of the radical desire for utopia" (από βιβλιοκριτική ενθουσιώδους αμερικανού αναγνώστη του United in Hate). Έτσι είναι. Όταν ενημερώνεσαι για τις τάσεις της αγοράς από τους μπροστάρηδες στην κομμουνιστοφαγία, δεν χρειάζεται να ταλανίζεσαι προσπαθώντας να βρεις ποιος κρύβεται κάτω από το αινιγματικό κράνος του εσωτερικού εχθρού. Ο εσωτερικός εχθρός μιας απηυδυσμένης από τον "εξτρεμισμό" δημοκρατίας που επιθυμεί να επιστρέψει σε ένα "ανθρώπινο", ιδεολογικά αμόλυντο παρελθόν...είσαι ήδη--ήσουν πάντα--εσύ.

Ας μου επιτραπεί όμως να κλείσω με μια νέα εκδοχή της μανδραβελικής ανασκευής του φλωρακικού ερωτήματος περί πολιτικής γεωγραφίας, στην οποία με εξαναγκάζει τρόπον τινά η ίδια η ταυτοχρονία της (έστω κατ' όνομα) στροφής της κυβέρνησης των Η.Π.Α στο κοινωνικό σύστημα υγείας και της εγχώριας αγωνίας για το μέλλον του ψυχροπολεμικού φιλελευθερισμού: Αν δεχτούμε ότι αυτό που βρίσκεται αριστερά της αριστεράς λέγεται ακροδεξιά, μπορούμε να αναρωτηθούμε αν η χώρα της οποίας τα νεοπαγή πολιτικά ανακλαστικά κινούνται δυτικότερα της δύσης λέγεται Ελλάδα;

*Για τους ξενέρωτους που επιμένουν σε κλειστές και ντεμοντέ επιλογές, υπάρχει ο Timothy Brennan για το θέμα της ρητορικής του νέου, διευρυμένου ψυχροπολεμισμού.





Κυριακή, 29 Νοεμβρίου 2009

Ζητήματα κλίμακας: Ιδεολογία, αφηγηματικότητα και ο "Απίστευτος άνθρωπος που μικραίνει"


Το Incredible Shrinking Man (σκην. Jack Arnold, 1957) είναι μία από τις πάρα πολλές ταινίες επιστημονικής φαντασίας δεύτερης κλάσης παραγωγής (κοινώς B movies) που κυκλοφόρησαν στις ΗΠΑ κατά την "χρυσή" πρώτη δεκαετία του ψυχρού πολέμου. Σε αντίθεση με τις περισσότερες, δεν αφορά ούτε την εισβολή εξωγήινων, ούτε την υψηλή τεχνολογία· ο κόσμος παραμένει ως έχει και τίποτε δεν διαταράσσει την συλλογική καθημερινότητα, με μια εξαίρεση: αυτή του Scott Carey, κεντρικού χαρακτήρα της ταινίας. Κατά την διάρκεια των καλοκαιρινών διακοπών του, ο Carey είναι ο μοναδικός άνθρωπος που εκτίθεται σε ένα αγνώστου ταυτότητας λευκό νεφέλωμα, το οποίο--για εξίσου αδιευκρίνιστους λόγους--αναστρέφει "την διαδικασία ανάπτυξής του" έτσι ώστε να αρχίσει σταδιακά να μικραίνει, διατηρώντας όμως τις αναλογίες μεταξύ των οργάνων του και την ηλικία του.

Είναι ιδιαίτερα δύσκολο, δεδομένου του σεναρίου, να δει κανείς την ταινία ως μία ακόμη αλληγορία ψυχροπολεμικών εντάσεων και ανασφαλειών: εδώ δεν υπάρχει "άλλος" ο οποίος να εμπνέει τρόμο, εκτός αν στη θέση αυτή μπει η ίδια η πυρηνική τεχνολογία, στο φάσμα της οποίας παραπέμπει το αδιευκρίνιστης φύσης νεφέλωμα που προκαλεί την παράδοξη αλλαγή στον Carey. Δεδομένης της απουσίας του "εχθρού", η προοπτική μιας ερμηνείας της ταινίας με όρους πολιτικής αλληγορίας μοιάζει να πέφτει στο κενό. Είναι όμως ακριβώς η αποτυχία μιας τέτοιας ανάγνωσης που δημιουργεί τις προοπτικές μιας σαφώς πιο ενδιαφέρουσας ερμηνευτικής διαδικασίας. Γιατί αυτό που αρχίζει να διαφαίνεται στη θέση μιας αφελούς αλληγορικής αντιστοιχίας όρων (Αρειανοί=Σοβιετικοί, κλπ) είναι η διάθεση της ταινίας να προβληματικοποιήσει την ίδια την έννοια του αφηγηματικού είδους (genre), συσχετίζοντάς την, μάλλον κυριολεκτικά, με την έννοια της κλίμακας (scale). Με απλά λόγια, το Ιncredible Shrinking Man αποτελεί μια κατάδειξη του γεγονότος ότι οι αφηγηματικές δυνατότητες εξαρτώνται υπόρρητα από μια συγκεκριμένη κατασκευή του "ανθρώπινου" η οποία με τη σειρά της εξαρτάται από μια συγκεκριμένη αντίληψη της κλίμακας της ίδιας της "θέσης όρασης" (point of view) από την οποία αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο.

Πιο συγκεκριμένα: μετά το καταστροφικό συυμβάν το οποίο μας εισάγει στον κύριο αφηγηματικό κορμό της ταινίας, το πρώτο ειδολογικό μόρφωμα γύρω απ΄το οποίο δομείται η πλοκή θα μπορούσε να περιγραφεί ως (ένα μάλλον διεστραμμένο) μελόδραμα. Μετά από μια αρχική περίοδο όπου τα σημάδια της σμίκρυνσης του Carey είναι ακόμη αμφίβολα και αινιγματικά, και μετά από ένα πρώτο στάδιο σύγχυσης εκ μέρους του και εκ μέρους της συζύγου του, περνάμε στην γκροτέσκα καθημερινότητα που διαδραματίζεται στην οικεία Carey, με την σύζυγο να προσπαθεί να συνεχίσει την καθημερινή ρουτίνα της ενώ ο σύζυγος, συρρικνωμένος στο 1/5 περίπου του μεγέθους της, αρχίζει να καταγράφει την προσωπική του εμπειρία στο ημερολόγιό του. Η καθημερινότητα αυτή στιγματίζεται, και εδώ εισέρχεται το μελοδραματικό στοιχείο, από τον θυμό του Carey για την απώλεια της αρρενωπότητάς του (μια και έχει μεταμορφωθεί σε ένα μικρό παιδί με ενήλικο πρόσωπο). Με δεδομένη την (υπόρρητη) διακοπή σεξουαλικών σχέσεων με την συμβία του, ο Carey βιώνει τον εξευτελισμό του σώματός του, με την σχέση να περνά από την κλασική σχέση businessman-housewife που αρχικά παρουσιάστηκε σε μια τραυματική για τον άνδρα νηπιοποίηση: το ενδιαφέρον και η αγάπη της κυρίας Carey μεταμορφώνονται, εξαιτίας και μόνο της σμίκρυνσης του συζύγου, σε αφόρητα μητρικές και Οιδιπόδειες συντεταγμένες, και το συγκριτικά γιγαντιαίο σώμα της γίνεται αυτόματα ευνουχιστικό, ένα σώμα αμαζόνας το οποίο παραπέμπει, μέσα απ' τις διακειμενικές συμβάσεις του είδους, στις γυναικοφοβικές φαντασιώσεις του "Attack of the 50 ft. woman." Βαθιά τραυματισμένος λοιπόν, ο κος Carey αρχίζει να φέρεται με ιδιαίτερη σκληρότητα στη γυναίκα του, η οποία φυσικά αντιδρά με δάκρυα και μαρτυρική υπομονή, χωρίς όμως να μπορεί να κάνει κάτι για να αναστρέψει την τραυματική υπονόμευση των έμφυλων ρόλων που προκάλεσε η δραματική σμίκρυνση του συζύγου.

Το μελοδραματικό αφηγηματικό πλαίσιο δείχνει σημάδια ανανέωσης όταν, έχοντας φύγει μία μέρα από το σπίτι του, ο Carey γνωρίζει μια νεαρή νάνο από ένα περπλανώμενο τσίρκο: σκιές πιθανής απιστίας και συζυγικών δραμάτων αρχίζουν να πλανώνται καθώς ο Carey ανακαλύπτει επιτέλους μια γυναίκα στο ύψος του, ή ακριβέστερα μια γυναίκα η οποία είναι, όπως του λέει η ίδια χαμογελαστά, κοντύτερη από τον ίδιο. Για ένα διάστημα, η σύζυγος εξαφανίζεται από το κάδρο και η ταινία εστιάζεται στην εντεινόμενη σχέση μεταξύ του νέου ζευγαριού, η οποία όμως φτάνει σε ένα ξαφνικό τέλος όταν ο Carey, που έχει πειστεί από τους γιατρούς ότι η κατάστασή του έχει σταθεροποιηθεί, ανακαλύπτει ότι είναι κοντύτερος πλέον και από αυτή την δεύτερη γυναίκα, και φεύγει έντρομος από κοντά της.

Στο σημείο αυτό σταματά να δουλεύει η αφηγηματική μηχανή του μελοδράματος μια για πάντα: η επόμενη σκηνή, η ευφυέστερη ίσως της ταινίας, δείχνει τον Carey μόνο του στο σπίτι, να περιβάλλεται από φυσιολογικά σε συγκριτικό μέγεθος έπιπλα, μέχρι που ένα cut αποκαλύπτει το τεράστιο χέρι της γυναίκας του έξω από το κουκλόσπιτο στο οποίο διαμένει πλέον στην πραγματικότητα ο ανεπιστρεπτί σεξουαλικά ευνουχισμένος Carey. 'Εχοντας πλήρως αποκοπεί από κάθε εφικτή επαφή με το αντίθετο φύλο, και γενικότερα με το ανθρώπινο είδος, ο Carey εισέρχεται σε ένα νέο αφηγηματικό σύμπαν ενώ ο κόσμος γύρω του εξακολουθεί να λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο που λειτουργούσε και πριν. Το μελόδραμα, με άλλα λόγια, μπορεί να εξακολουθήσει να εκτυλίσσεται, αλλά σε κάποια άλλη κλίμακα από αυτή που απασχολεί πλέον τον Carey.

Μετά την ατυχή είσοδο της γάτας της οικογενείας στο σπίτι και την επίθεσή της στο κουκλόσπιτο του Carey, η αφηγηματική τροπικότητα που φαίνεται να πριμοδοτείται είναι η ταινία τρόμου (το καρέ που παραθέτω επάνω είναι ενδεικτικό), αλλά αυτό συμβαίνει μόνο για ένα μικρό χρονικό διάστημα. Όταν ο Carey ξεφεύγει από τις επιθέσεις του πρώην κατοικιδίου του πέφτοντας στο υπόγειο του σπιτιού, αρχίζει ένας νέος κύκλος επαφών με τον ακόμα μικρότερης κλίμακας και εν μέρει μη έμβιο κόσμο: βίδες, σπιρτόκουτα, καρφίτσες, ποντικοπαγίδες. Η αφηγηματική τροπικότητα του είδους της περιπέτειας μεταμορφώνεται λοιπόν εκ νέου, αυτή τη φορά μέσω της αναγέννησης του "αρρενωπού" λόγου της επιβίωσης και της εξερεύνησης: ο Carey είναι ένας λιλιπούτειος Ροβινσώνας Κρούσος (μια ιδιαίτερα απολαυστική έμπνευση, δεδομένου του γεγονότος ότι η μυθοπλασία του Swift ήταν ήδη μια παρωδία αυτής του Defoe), ο οποίος, απελευθερωμένος πλέον από την εξευτελιστική σύγκριση με άλλα ανθρώπινα όντα, αρχίζει να συγκροτεί την ύπαρξή του και τον σκοπό της με όρους κοινωνικού δαρβινισμού: αγώνας για επιβίωση, επικράτηση του ισχυροτέρου κλπ.

Το προτελευταίο στάδιο της ταινίας θα δομηθεί λοιπόν γύρω από το αφήγημα του ανταγωνισμού για επιβίωση, του σκληρού δηλαδή πυρήνα της ιδεολογίας του φιλελεύθερου καπιταλισμού ως αντίβαρου στον σοβιετικό κομμουνισμό (και εδώ βέβαια επιστρέφουμε στον ιστορικο-πολιτικό επικαθορισμό από τον ψυχρό πόλεμο τον οποίο φάνηκε να έχουμε εγκαταλείψει). Ο μικροσκοπικός αλλά ανώτερης ευφυίας άνθρωπος αναπτύσσει μια σειρά από τεχνάσματα στην προσπάθειά του να εξασφαλίσει τροφή από τους νέους ανταγωνιστές του, τα υποθετικά ποντίκια του υπογείου και μια τερατωδών (συγκριτικά πάντα) διαστάσεων αράχνη η οποία εξελίσσεται στη νέα νέμεσή του.

Η τελική σύγκρουση όμως με την αράχνη, που καταλήγει στον θρίαμβο ενός όλο και πιο προϊστορικοποιημένου ήρωα (ο ανταγωνιστικός businessman μεταμορφώνεται στα εξ ων ιδεολογικά συνετέθη, ντυμένος με ένα κουρελιασμένο χιτώνα, ξυπόλυτος, με όπλα τη φωτιά ενός σπίρτου και μια καρφίτσα-ξίφος), οδηγεί επίσης σε μια αφηγηματικά απροσδόκητη κατάληξη. Ο Carey, ο οποίος έχει εν τω μεταξύ χάσει την τελευταία του ευκαιρία να σωθεί από τη γυναίκα του, που εγκαταλείπει το σπίτι θεωρώντας τον νεκρό), χάνει την όρεξη του για φαγητό αμέσως μετά τον φόνο της αράχνης. Η απώλεια όρεξης για την "ανταμοιβή" που προσφέρει ο ανταγωνισμός μέχρι θανάτου σηματοδοτεί και το τέλος του ξαναγεννημένου "macho" αφηγήματος του αγώνα για επιβίωση, και μαζί μ' αυτό, το τέλος των ανθρωποκεντρικών αφηγημάτων εν γένει. Ο ήρωας, αρκετά μικρός πλέον για να μπορεί να βγει από τη σίτα του παραθύρου, βγαίνει στον κήπο του (πρώην) σπιτιού του και αρχίζει να παραληρεί σε μια νέα, ποιητική γλώσσα, τη γλώσσα της εκστατικής ενότητας με το σύμπαν, της σύγκλισης του μικροσκοπικού με το άπειρο, της "διάλυσης", όπως το θέτει, του διακριτού εγώ, (βλ. Freud, "The Oceanic Feeling") -- αν και αυτή, όλως παραδόξως για τα "φυσιολογικά" δεδομένα, συνοδεύεται από την μη απώλεια συνείδησης του ήρωα.

Το απότομο zoom out της κάμερας με το οποίο κλείνει η ταινία μας απομακρύνει όχι μόνο από την κλίμακα ύπαρξης του Carey αλλά και αυτή της αναγνωρίσιμης καθημερινότητας, καθώς το βλέμμα στρέφεται στο αχανές και διάστικτο μαύρο του νυχτερινού ουρανού. Οι τελικές αναφορές του Carey στον Θεό μοιάζουν βεβιασμένες και έξωθεν επιβελημένες, μια τελευταία αναλαμπή του ιδεολογικού: η θεολογία παραείναι "μεγάλο αφήγημα" για να συνεχίσει να συνδέει τον μικροσκοπικό Carey με τον θεατή. Αυτό που τού ανήκει καθώς χάνεται από τα μάτια μας είναι μόνο η συνείδηση της επιμονής της ζωής πέρα από την αφηγησιμότητα.

Αλλά είναι μόνο τώρα που η ταινία κάνει αναδρομικά προφανές το πολιτικό της νόημα, που δεν είναι άλλο από την σταδιακή αποκάλυψη κάθε αφηγηματικού και αναπαραστατικού πλαισίου ως σε τελική ανάλυση μολυσμένου από την ιδεολογία. Το πέρασμα από την ιδεολογία στην ουτοπία (βλ. Mannheim, Ideology and Utopia, και Jameson, The Political Unsonscious) αποκαλύπτεται ως κάτι που επισύρει σε τελική ανάλυση την απομάκρυνση από την καρτεσιανή οπτική του υποκειμένου που συγκροτείται από την αντίστιξη στο αντικείμενο, από ένα είδους θάνατο χωρίς θάνατο (βλ. Jameson, "Utopia, Modernism and Death" στο The Seeds of Time, και το δικό μου "Ghosts of the Future"). Η ουτοπία αυτή μπορεί να περιγραφεί ως ταυτόχρονα μηδενιστική και αντίθετη προς τον μηδενισμό που κρύβει κάθε κυριαρχικού τύπου υποκειμενικότητα, δηλαδή την αντιπαράθεση του υποκειμένου με ένα κόσμο από τον οποίο έχει ήδη πάντα αποξενωθεί. Υπ' αυτή την άποψη, το τελικό zoom out είναι ήδη μια θεμελιώδης εννοιολογική μετατόπιση, από την αναπαρασταστιμότητα του συμβατικά "οντικού" προς την σιωπηλή άβυσσο του είναι που ο Χάιντεγκερ αποκάλεσε, αμετάφραστα, Dasein και που ο Lacan θα ονόμαζε, ίσως, πραγματικό.

Σάββατο, 28 Νοεμβρίου 2009

Όλα στη θέση τους






Όταν μιλούν οι τούρτες: Η συνοπτική ιστορία


Από το eatcreative.jp:

Μια ιστορία του πολέμου της τούρτας

Roscoe "Fatty" Arbuckle, 1913.
Ο Arbuckle έφαγε την πρώτη τούρτα σε αμερικανική ταινία--τη βωβή ταινία "Μια φωνή απ' τα βαθιά"--αλλά σύντομα άλλαξε τους συσχετισμούς, τελειοποιώντας την τεχνική του να πετάει ταυτόχρονα δύο τούρτες, σε διαφορετικές κατευθύνσεις.

Moe Howard, Curly Howard, Larry Fine, ​aka οι Τρεις Στούτζες, 1933-1966
Οι τρεις Στούτζες συνέχισαν την παράδοση "στα μούτρα σου", πετυχαίνοντας ακούραστα ο ένας τον άλλο σε μεγάλο αριθμό ταινιών. Ο νεότερος τουρτωτής Aron Kay ανέφερε την οφειλή του στην παράδοσή τους.

Marguerite Duras, 1969
Η γαλλίδα συγγραφέας των Ο Εραστής και Χιροσίμα, αγάπη μου ήταν το πρώτο θύμα τις πολυπράγμονος καριέρας του Βέλγου αναρχο-χωρατατζή Noël Godin.

Rennie Davis, 1973
Δεν υπήρξε πραγματικό θύμα τούρτας εφόσον το βλήμα δεν βρήκε στόχο, αλλά ο ηγέτης του κινήματος ενάντια στον πόλεμο του Βιετνάμ ήταν ο πρώτος στόχος του Aron Kay. Ο χίπι τουρτο-ρίπτης είχε αντιρρήσεις για το γεγονός ότι ο Davis είχε προσηλυτιστεί από το παιδί-γκουρού Maharaj Ji.

Anita Bryant, 1977
Πρώην Μις Οκλαχόμα, η Bryant άρχισε εκστρατεία εναντίον των ομοφυλοφίλων και ανταμείφθηκε με μια τούρτα μπανάνα από τον ακτιβιστή απ' την Άϊοβα Tom Higgins.

Bernard-Henri Lévy, 1985
Ο Godin συνάντησε την νέμεσή του στον ναρκισιστή φιλόσοφο, ο οποίος αφού έφαγε την πρώτη του τούρτα (για "κενή, γεμάτη ματαιοδοξία λογοτεχνία"), γρονθοκόπησε τον Godin που κείτονταν στο πάτωμα. Η αποτυχία του να χωνέψει το μήνυμα του Βέλγου έφερε στον Lévy άλλες τέσσερς ρίψεις στην επόμενη δεκαετία, ενώ η καθεμιά τους συνοδεύτηκε από γρονθοκόπηση.

Bill Gates, 1998
Συνοδευόμενος από 30 βοηθούς, ο Godin κατάφερε τρεις τούρτες στο πρόσωπο του πλουσιότερου ανθρώπου στον κόσμο. Ο στρατηγικός σχεδιασμός πίσω από την πράξη υπήρξε εντατικότατος, και οδήγησε στο παράπονο του Godin ότι η αντίδραση του Gates ήταν ανεπαρκής.

Willie Brown, 1998
Ο διαβόητα αυταρχικός δήμαρχος του Σαν Φρανσίσκο τουρτώθηκε από την "Συμμορία των Τριών της Κερασόπιτας", ακτιβιστών για τους άστεγους. Ο Brown δεν είδε το χιούμορ και οι επιτιθέμενοι εισέπραξαν έξι μήνες για πλημμελή επίθεση.

Jean Chretien, 2000
Ο πλέον υψηλόβαθμος πολιτικός που τουρτώθηκε. Ο καναδός πρωθυπουργός εισέπραξε την τούρτα του από διαμαρτυρόμενο για τα γενετικά μεταλλαγμένα τρόφιμα.

Pim Fortuyn, 2002
Το επιχείρημα ότι το τούρτωμα δεν απέχει πολύ από τη βία άντλησε κάποια νομιμοποίηση από το γεγονός ότι ο ακροδεξιός ολλανδός πολιτικός χτυπήθηκε από τούρτα δύο εβδομάδες πριν δολοφονηθεί.

Ralph Nader, 2003
Στη διάρκεια επίσκεψης στην Καλιφόρνια, για την στήριξη υποψηφίου που θα ανταγονιζόταν τον Σβαρτσενέγκερ και τη θέση του κυβερνήτη, ο υπέρμαχος των δικαιωμάτων των καταναλωτών και κάποτε υποψήφιος πρόεδρος των ΗΠΑ χτυπήθηκε με τούρτα από άγνωστο.

Bonus: Η αντίδραση Bernard-Henri Lévy στην τουρτοεπίθεση Godin το 1985.





Παρασκευή, 27 Νοεμβρίου 2009

Ντοσιέ: Δεκέμβρης: Κόντρα στην αντιπολιτική: Μερικές παρατηρήσεις για το κλίμα των ημερών


Την απεχθάνομαι τη βία. Πραγματικά. Την σιχαίνομαι. Και είμαι ιδιαίτερα ευτυχής που ούτε έχω φάει ούτε έχω δώσει ξύλο από όταν ήμουν ακόμα στο Λύκειο. Οι περισσότεροι άνθρωποι, φαντάζομαι, δεν είναι ενάντια στη βία πρώτα από ιδεολογία. Είναι γιατί η βία είναι, για τους περισσότερους ανθρώπους, σωματικά και ψυχικά δυσάρεστη και επίπονη. Είμαι ένας από αυτούς τους ανθρώπους λοιπόν. Μάλλον δειλός, με τα συγκριτικά δεδομένα που έχω.

Το πρόβλημα αρχίζει από το γεγονός ότι δεν έχω μόνο σώμα ή ψυχισμό. Έχω και μυαλό. Και το μυαλό, με τη σειρά του, χωρίζεται σε καθαρά αυτοματικές, ανακλαστικές λειτουργίες, που κάνουν το σώμα μου να συρρικνώνεται όταν νιώθει ότι διατρέχει κίνδυνο, ή στέλνουν σήματα που κάνουν το στομάχι μου να σφίγγεται, ή την καρδιά μου να χτυπάει γρηγορότερα· και σε επεξεργαστικές και γνωστικές λειτουργίες, οι οποίες αναλαμβάνουν δράση όταν το σώμα αυτό δεν αντιμετωπίζει άμεσο κίνδυνο. Σε ό,τι αφορά αυτές τις τελευταίες, το πρόβλημα "βία" ξεφεύγει από τη σφαίρα ευθύνης του θυμικού. Απαιτεί διαλεύκανση. Ανάλυση. Επεξήγηση.

Μετά την επίθεση στον Πάσχο Μανδραβέλη, διάβασα μια σειρά κειμένων, κάποιων πολύ αξιόλογων ως δειγμάτων γραφής, τα οποία όμως άφησαν αυτό το επεξεργαστικό και γνωστικό κομμάτι με αρκετά μετέωρα ερωτήματα. Κι αυτό γιατί ενώ γνωρίζω πως ως σώμα και ως σύνολο ανακλαστικών λειτουργιών μοιράζομαι με άλλους συναισθήματα όπως ο φόβος, ο πανικός ή η οργή, περιμένω ταυτόχρονα, και για αυτό ακριβώς το λόγο, να μοιραστώ και αυτό το άλλο πράγμα που όλοι μπορούμε να κάνουμε όταν αυτά τα δυσάρεστα ερεθίσματα υποχωρήσουν, δηλαδή τη σκέψη. Σκέψη όμως, με την έννοια της στοιχειώδους αφαίρεσης από τα ανακλαστικά δεδομένα, είναι αυτό που δεν βλέπω. Ας πάρω για παράδειγμα το καλύτερο από αυτά τα κείμενα, το πιο άμεσο, το πιο πηγαίο, αυτό της Άννας Δαμιανίδη. Στο κείμενο αυτό, η πολιτική ανάλυση βασίζεται εξ ολοκλήρου, και ανοιχτά, στο ανακλαστικό συναίσθημα. Ο φόβος απέναντι στους αυγοφόρους ξυπνά την μνήμη του φόβου απέναντι στην δικτατορία· υπό την επήρρεια ενός σφιγμένου στομαχιού, τα τανκ και οι αντιεξουσιαστές εντός ή εκτός εισαγωγικών γίνονται ένα. Και από τη βάση μιας τέτοιου είδους ταύτισης εξάγονται μια σειρά από συμπεράσματα. Πολιτικά συμπεράσματα. Όπως αυτό: "Δεν θέλω να χρειάζεται ηρωισμό τίποτα. Θέλω να ζω ασφαλής σε ελεύθερη χώρα, όπως τώρα. Σύμφωνα με τους νόμους. Οι νόμοι είναι για να προστατεύουν κυρίως ανθρώπους σαν εμένα, αδύναμους, δειλούς, αγύμναστους, που δεν θέλουν να παίζουν ξύλο, παιδιά, γριές και γέρους. Θέλουμε νόμους, σύνταγμα, δημοκρατία, ισότητα, τέτοια πράγματα για να συνεννοηθούμε. Όχι επαναστάσεις, όχι πολυτεχνεία. Όχι άλλα πολυτεχνεία. Δεν υπάρχει λόγος για τόση απελπισία."

Τώρα, μου φαίνεται δύσκολο να κατανοήσω πώς ο προσωπικός φόβος, ένα φρικτό χωρίς αμφιβολία συναίσθημα, μπορεί να οδηγήσει κάποιον σε μια σειρά από κανονιστικές διαπιστώσεις για το τι χρειάζεται μια χώρα, συνοδευόμενες από συνοπτικές διαγνώσεις για τον συλλογικό ψυχισμό της. Δύσκολο δηλαδή αν λάβουμε ως δεδομένο ότι στην διαδικασία της διατύπωσης μεσολαβεί κάτι άλλο από ανακλαστικές προδιαθέσεις. Το να πω, για παράδειγμα, ότι δεν χρειάζεται μια οποιαδήποτε εμπειρική κοινωνία επανάσταση είναι μετατροπή της ανακλαστικής μου αντίδρασης σε γενική πολιτική αρχή. Και βέβαια, η δραματική έμφαση στο γεγονός ότι οι φοιτητές του Πολυτεχνείου που εξεγέρθηκαν ήταν φοβισμένοι και θα προτιμούσαν να μην είχαν εξεγερθεί δεν αλλάζει σε τίποτε το πολιτικό γεγονός ότι εξεγέρθηκαν. Το συμβάν λαμβάνει χώρα όχι επειδή αυτοί που εμπλέκονται είναι ατρόμητοι υπερήρωες, ούτε επειδή επιθυμούν σύσσωμοι κάτι απόλυτα και συναινετικά συγκεκριμένο, αλλά γιατί το ποσοστό μέσα τους που για κάποιο λόγο δεν παραδίδεται ολοκληρωτικά στο φόβο και που για κάποιο λόγο δεν βρίσκει εκείνη τη στιγμή άλλη διέξοδο από αυτή της συλλογικής δράσης είναι συσσωρευτικά επαρκές για να δημιουργήσει μια ανατροπή δεδομένων. Φαντάζομαι ότι οι Ρουμάνοι που, χωρίς καμμία προσυνεννόηση, άρχισαν να αποδοκιμάζουν τον Τσαουσέσκου την αξέχαστη εκείνη ημέρα που έπεσε το καθεστώς του, φοβόταν το ίδιο πολύ, αν όχι περισσότερο. Αλλά τι είναι η πολιτική πράξη αν δεν είναι αυτό που, όντας γέννημα λίγο-πολύ τετριμμένων για την ανθρώπινη ιστορία συνθηκών (αδικία, ανισότητα, εκμετάλλευση, κλπ), δεν μπορεί να αναχθεί απόλυτα στις συνθήκες αυτές, αυτό δηλαδή που παράγει ένα μη ανακλαστικά εξηγήσιμο πλεόνασμα;

Το κείμενο της κ. Δαμιανίδη τελειώνει με την εξής προτροπή: "Τώρα έχετε το προνόμιο της εξέγερσης. Πρέπει να είναι οπωσδήποτε με καδρόνια; Τώρα μπορείτε να κάνετε τόσα πράγματα για να αλλάξετε τον κόσμο. Υπάρχουν εθελοντικές οργανώσεις, γιατροί χωρίς σύνορα, ομάδες για τους μετανάστες, δενδροφυτεύσεις, πράγματα που δεν τα φανταζόμασταν. Ελάτε στην ομάδα μας, να κάνουμε μαθήματα ελληνικών στους μετανάστες. Μάθετε το ελληνικό αλφάβητο σε έναν αφρικανό που δεν πήγε σχολείο ποτέ του, και θα δείτε ότι θα αλλάξει ο κόσμος. Πηγαίνετε στην Ουρουγουάη με τους Ινδιάνους, στο Γκάζι με τα τσιγκανάκια, στη Σιέρα Λεόνε με τα παιδιά πολεμιστές, στον Κολωνό με το Κυριακάτικο σχολείο, ελάτε σε μας, στην Αγορά της Κυψέλης, ο κόσμος σας περιμένει να τον αλλάξετε." Είναι μια εξαιρετικά αξιοπρεπής και αξιοσέβαστη προτροπή. Αντανακλά, χωρίς άλλο, πραγματικές ανάγκες. Δεν θα έβρισκα όμως κατάπτυστο ή υποκριτή όποιον τύχει να μη συγκινηθεί. Πρώτα, γιατί οι προτάσεις της κ. Δαμιανίδη αποτελούν οπωσδήποτε μια πολύ συγκεκριμένη ερμηνεία του όρου "εξέγερση" (όπως και οποιεσδήποτε άλλες προτάσεις ή πρακτικές, βέβαια). Δεν συνιστούν ούτε αναγκαστικά συνώνυμα του όρου, ούτε υποχρεωτικές ερμηνείες του. Πόσο μάλλον, και αυτός είναι ο δεύτερος λόγος που διατηρώ μια απόσταση, όταν απευθύνονται σε άτομα των οποίων η οικονομική και κοινωνική κατάσταση παραμένει άγνωστη και αδιευκρίνιστη. Μιλώντας περί "σωστής" εξέγερσης, άλλωστε, δεν παύουμε να απευθυνόμαστε σε μια χώρα με τεράστια ποσοστά ανεργίας και ημιαπασχόλησης, σε μια οικονομία με εξαιρετικά χαμηλούς μισθούς, σε πόλεις που είναι από τις ακριβότερες στον κόσμο, σε συνθήκες ζωής οι οποίες είναι από τις πιο δυσβάσταχτες στην Ευρώπη. Δεν είναι λιγάκι, ας το πούμε βαρβαριστί presumptuous, να θεωρούμε βέβαιο ότι μιλούμε σε ιδεαλιστές αποφοίτους του Αρσακείου που αδημονούν να θυσιαστούν για το καλό των όποιων άλλων απ' τους ίδιους "αδυνάτων";

Το ερώτημα αυτό μου επιτρέπει να απευθυνθώ σε όσα με κάνουν να αισθάνομαι περίεργα με τις γενικότερες τάσεις των όλο και πιο αυτάρεσκα "δικαιωματικών" φιλελεύθερων διακηρύξεων το τελευταίο διήμερο:

α) αποκήρυξη των ανεπιθύμητων ως μη γνήσιων εκφραστών του "χώρου", "αναρχοφασιστών", ομογάλακτων του ακροδεξιού τραμπουκισμού, κλπ.
β) επικόλληση επάνω τους της ταμπέλας του "ψευτοαριστερού", ο οποίος σε αντίθεση με τον "πραγματικό αριστερό" δεν συμπεριφέρεται βάρβαρα και καταστροφικά όταν διαφωνεί.
γ) καθορισμός του τι θα έπρεπε να σημαίνει η ιστορία της αριστεράς και των κοινωνικών κινημάτων για όλους τους ορθοπολιτικά σκεπτόμενους: πολιτισμένη συμπεριφορά, διάλογο, ανεκτικότητα στις διαφορετικές απόψεις, αποκαθήλωση των ιστορικών "μύθων" της επαναστατικής προδιάθεσης, ρεαλισμός, πραγματισμός, ωριμότητα, σοβαρότητα κλπ. Με λίγα λόγια, συμμόρφωση σε ένα κανονιστικό πλαίσιο το οποίο μπαίνει στο τραπέζι ex post facto, ως παραδόξως ξεχασμένο savoir vivre που "κάποτε" είχαμε και που κινδυνεύουμε, αν δεν αντιδράσουμε, "να χάσουμε". Όπως το έθεσε και ένα από τα κάπως ατόπως μελαγχολικά άρθρα των ημερών, στο Παρίσι γιορτάζουν τις επαναστάσεις οικογενειακώς ενώ ρέει το κρασί, εμείς γιατί χάσαμε την παλιά, καλή μας όρεξη για πανηγύρια;

Αλλά για να επιστρέψω στα τρία βασικά ρητορικά σχήματα που προανέφερα. Δεν θα είχα κανένα απολύτως πρόβλημα να προσυπογράψω το α) αν δεν συνέβαινε το εξής: δεν ξέρω πού βασίζεται. Έχει γίνει σοβαρή κοινωνιολογική δουλειά για την ταξική ή ιδεολογική σύσταση του "χώρου" τον οποίο επικαλούνται κατά το δοκούν φίλοι και εχθροί; Έχει ξεκαθαρίσει κάποιος εξ όσων ομιλούν, με κάποιο μίνιμουμ επιστημονικής φερεγγυότητας, για τι είδους κοινωνικές ομάδες μιλάει τελικά; Για το πόσο ομοιογενής είναι "ο χώρος"; Για το πόση στήριξη ή απόρριψη έχει η μία ή η άλλη πρακτική; Για το πόσο τέλος πάντων αποκλεισμένος είναι αυτός ο "χώρος" από ευρύτερες ζυμώσεις; Για το πώς λειτουργεί, αν δηλαδή έχει ως βάση συγκεκριμένες ομάδες, ισορροπίες που προκύπτουν από εσωτερικές συγκρούσεις, πρόσωπα κοινής αποδοχής, κριτήρια "τοπικής" νομιμότητας και μακρόχρονιας απόδειξης του ανήκειν, κλπ; Χωρίς τέτοιου είδους συστηματικές γνώσεις (και όχι απλά ιμπρεσιονιστικές απόψεις), πώς να αποφανθεί κανείς για το πού ανήκει ιδεολογικο-πολιτικά η μία ή η άλλη έκφανση του "χώρου"; Εγώ, ομολογώ, δεν τις έχω. Αυτοί που ομιλούν με τόση σιγουριά για την μαφία των Εξαρχείων τις έχουν;

Για το δεύτερο, έχω γράψει αναλυτικότερα σε παλαιότερο ποστ. Δεν θα προσθέσω κάτι σε αυτά που είπα τότε, εκτός από ένα πράγμα: θα πρέπει να αρχίσουμε να υποπτευόμαστε λίγο περισσότερο την "κοινή λογική" που λέει α) ότι στην χώρα μας δεν έχει κανείς "αυθεντικό" λόγο να εξεγερθεί (μιλάμε για την ίδια χώρα που αυτή τη στιγμή συζητάει τις επιπτώσεις της πτώχευσης στα ήδη πτωχευμένα λαϊκά στρώματα) και β) ότι όποιος φαίνεται να επαναστατεί απλά ακολουθεί κάποιου είδους διεστραμμένη μίμηση ανύπαρκτων προτύπων. Δεν γνωρίζω κανένα καλό λόγο για τον οποίο κάποιος επιθυμεί να βρίσκεται σε διαρκή σύγκρουση με το κράτος έτσι για την πλάκα του. Η εικόνα των καλομαθημένων, καλοταϊσμένων και υπαρξιακά βαριεστημένων "ταραξιών" η οποία βρίσκει πάντοτε άμεση πρόσβαση στα άρθρα του "ανεκτικού" φιλελευθερισμού μετά από ανάλογα επεισόδεια παραπέμπει στην ευρύτερη λαϊκίστικη λογική που καταλήγει πάντα στο ίδιο συμπέρασμα: η επαναστατική, εντός ή εκτός εισαγωγικών, συμπεριφορά είναι μια άνευ νοήματος και αξίας πράξη, χωρίς καμμία βάση στην προσωπική εμπειρία και την αληθινή πεποίθηση. Από εκεί στον νόμο περί τεντυμποϊσμού και στις τελετουργικές κωνστανταρικές σφαλιάρες στους χίπις επιπέδου Τζιβιλίκα-Τζανετάκου ("αθάνατες ελληνικές κωμωδίες") δεν βλέπω και ιδιαίτερα μεγάλη απόσταση.

Τίποτε από όλα αυτά δεν σημαίνει ότι θα έπρεπε να περάσουμε στην ηρωοποίηση των όποιων κρανοφόρων ή κουκουλοφόρων (πρακτική την οποία προσωπικά απεχθάνομαι)· από την πολιτική όμως αντιπαλότητα στην άρνηση, ουσιαστικά, της ίδιας της ύπαρξης κάποιου που δεν σκέφτεται και δεν ενεργεί όπως εγώ, υπάρχει χαώδης διαφορά. Απ' το να θεωρώ ότι "ο χώρος" δείχνει τα σημάδια ιδεολογικής σύγχυσης ή αυτοκαταστροφικού αδιεξόδου που δείχνει και σύμπασα η ελληνική κοινωνία καθημερινά, στο να τον δακτυλοδείξω ως το παθογενές απόστημα μιας κοινωνίας νηφάλιων και διαυγώς σκεπτόμενων πολιτών, επίσης. Απ' το να θεωρώ τον τρόπο σκέψης και δράσης του ασύμβατο με τον δικό μου στο να του αρνούμαι το δικαίωμα να είναι καν αντίπαλος για τον οποίο αξίζει να σκεφτώ σοβαρά, είναι, τέλος, για άλλη μια φορά τεράστια η απόσταση. Δεν είναι ούτε ζήτημα συμπάθειας ούτε ζήτημα αλληλεγγύης προς τους κρανοφόρους (δεν ξέρω πώς αλλιώς να αναφερθώ στους συγκεχυμένους και αόρατους "κακούς" της υπόθεσης ελληνική δημοκρατία)· είναι ζήτημα αντικατάστασης της τεθλιμμένης αναφώνησης o tempora o mores με κάτι κάπως πιο διερευνητικό για το πού στέκομαι, πού στέκονται οι άλλοι, και γιατί.

Για το τρίτο: είναι προφανές ότι το σύμπλεγμα αξιών που αντιπροτείνονται στη θέση της κρανοφόρου παραβατικότητας είναι εξόχως πολιτικό, αν και είναι εξίσου προφανές ότι εμφανίζεται ως γιατρειά σε κάποιο υποτιθέμενο σύνδρομο υστερικής πολιτικοποίησης. Ποιος όμως καθορίζει το τι είναι "φυσιολογική" και "αποδεκτή" πολιτικοποίηση και τι όχι; Και με ποιανού κριτήρια; To "για όλα φταίει το Πολυτεχνείο" ή "το άσυλο" ή οτιδήποτε παρόμοιο είναι μια εφικτή και όλο και πιο ευθαρσώς διατυπώσιμη θέση. Τι γίνεται όμως αν σταματήσεις να ρωτάς "τι φταίει" και αρχίσεις να ρωτάς, λίγο πιο ουδέτερα, "τι συμβαίνει"; Μετά τα δεκεμβριανά της περυσινής χρονιάς, έφαγα αρκετό χρόνο προσπαθώντας να διαβάσω κάποια ανάλυση που να απαντάει στο δεύτερο ερώτημα. Διάβασα πολλές, όπως το αλήστου μνήμης άρθρο του Economist, που απαντούσαν στο "τι/ποιος φταίει" (για τον Economist, φταίει το ότι "οι Έλληνες διαμαρτύρονται υπερβολικά πολύ", τίτλος αντάξιος σε επιστημονική αξία αντίστοιχου υποθετικού άρθρου σε έγκριτο ελληνικό έντυπο με τίτλο "οι Άγγλοι είναι υπερβολικά κρυόκωλοι").

Στον αντίποδα, διάβασα ένα κάρο προβλέψιμους παιάνες για θολά μεγαλεία, όπου οι πυρετώδεις ασκήσεις στον επαναστατικό υπερβατισμό εκτόπιζαν κάθε δυνατότητα ιστορικά υλιστικής ανάλυσης συσχετισμών, στόχων ή αδυναμιών. Θα ήταν υπερβολή να πει κανείς ότι το πραγματικό κοινό σημείο μεταξύ των αυγοφόρων και των θυμάτων τους είναι ο στροβιλισμός τους σε ένα ατέρμονο και ατελέσφορο διαγωνισμό στην εξαργύρωση κλίματος;

Εν τη απουσία ιστορικής, κοινωνιολογικής και πολιτικής επεξεργασίας της συγκυρίας, οι προσωπικές εξομολογήσεις, οι συναισθηματικές επικλήσεις, οι ηθικολογικές παραινέσεις και οι αξιομνημόνευτες διατυπώσεις, καλούνται να παίξουν ένα ρόλο του οποίου το βάρος δεν αντέχουν. Χρειαζόμαστε ένα διαφορετικό λόγο, πέρα από το επιτελεστικό μελόδραμα διαρκώς θιγόμενων ακροαριστερών και βαθιά πληγωμένων baby boomers. Εκτός αν μοναδικός στόχος μας όταν ζητάμε να μιλήσουμε δημόσια είναι η διαχείριση των ατομικών μας φόβων και η κοινοποίηση των προσωπικών μας εμμονών.