Παρασκευή, 11 Δεκεμβρίου 2009

Ντοσιέ: Λατινική Αμερική: Κοινωνική πολιτική στη Βενεζουέλα, ή, στοιχεία μιας σοσιαλιστικής κοινής λογικής


Sujatha Fernandes
Κοινωνική πολιτική στην Βενεζουέλα του Chávez

Περιοδικό Revista: The Harvard Review of Latin America
Φθινόπωρο 2008

Μτφρ. Radical Desire


Η παραγκούπολη Carretera Negra στη δυτική άκρη του Καράκας αποτελείται από μια σειρά σπιτιών κατά μήκος ενός κομματιού του αυτοκινητοδρόμου--όπως δηλώνει και το όνομά του "μαύρος αυτοκινητόδρομος"--καθώς και σε τρεις μικρότερες οδούς, τις Oriente, 24 de Julio και Justicia. Είναι Τετάρτη πρωί στην Carretera, και ο αστυνομικός Osvaldo Mendoza ξεφορτώνει τρόφιμα από το πίσω μέρος ενός κυβερνητικού αυτοκινήτου για την κουζίνα σιτισμού, που βρίσκεται στο μπροστινό δωμάτιο του σπιτιού του. "Δεν ήμουν ποτέ γείτονας (vecino) που ασχολούνταν με την κοινότητα εξαιτίας της δουλειάς μου", μου είπε ο Osvaldo. "Αλλά βλέποντας τις ανάγκες των κοινοτήτων μας, με αυτά που έχω δει ως αστυνομικός, με τις ανάγκες που βλέπω στους δρόμους, αποφάσισα να προσφέρω το σπίτι μου όταν ήρθε η ευκαιρία."

Ως το μεσημέρι, πέντε ντόπιοι εθελοντές έχουν ετοιμάσει το γεύμα πατατοσαλάτας, λουκάνικων, φασολιών και ρυζιού που ταϊζει 150 παιδιά κάθε μέρα. Τα παιδιά, ντυμένα γαλανόλευκες σχολικές στολές, περιμένουν σε μια μεγάλη γραμμή απέξω, κρατώντας πλαστικά τάπερ, και το φαγητό πακετάρεται στα τάπερ από τους εθελοντές και μετά αποθηκεύεται στις σχολικές τσάντες.

Οι κουζίνες σιτισμού λειτουργούν μέσα από την οργάνωση και την εργασία των vecinos, αλλά αποτελούν πρωτοβουλία του προέδρου Hugo Chávez. Από την εκλογή του στην προεδρία της Βενεζουέλα το 1998, ο Chávez έχει πυροδοτήσει τόσο αναγνώριση όσο και αμφισβήτηση σχετικά με τις παρεμβάσεις του εκ μέρους των φτωχών.

Για εννιά μήνες (από τον Γενάρη του 2004 ως τον Γενάρη του 2007) έζησα σε μία από τις παραγκουπόλεις του Καράκας, κάνοντας τοπική έρευνα για τα αστικά κοινωνικά κινήματα. Είδα κλινικές στα πιο ψηλά σημεία των παραγκουπόλεων, εκεί που οι άνθρωποι πέθαιναν από ασθένειες που είναι θεραπεύσιμες. Είδα θρεπτικά καθημερινά γεύματα να προσφέρονται στα παιδιά φτωχών οικογενειών· και παιδιά που άφησαν το λύκειο να συνεχίζουν την εκπαίδευσή τους τα βράδυα σε συνδυαστικά προγράμματα μελέτης-εργασίας. Από τις δικές μου όμως παρατηρήσεις, φάνηκε ότι αυτά τα προγράμματα αντιμετώπισαν κάποιες προκλήσεις σε ό,τι αφορά την εφαρμογή τους, συμπεριλαμβανόμενης της παρεκτροπής κεφαλαίων που ορισμένες φορές δεν έφταναν ως αυτούς που είχαν ως στόχο να βοηθήσουν· της συσσώρευσης και του πλιάτσικου αγαθών· και την υποαπασχόλησης, όπου οι άνθρωποι απασχολούνταν σε διάφορες αποστολές αλλά έμεναν κάποιες φορές χωρίς βιώσιμο μισθό.

Αλλά για να βάλω αυτά που είδα στο πλαίσιο των συμφραζομένων τους, θα πρέπει πρώτα να γίνει κατανοητή η εξέλιξη στην κοινωνική πολιτική στη Βενεζουέλα, κυρίως επί κυβέρνησης Chávez. Σε τι σημείο έχει καταφέρει ο Chávez να αναστρέψει τις φιλελεύθερες οικονομικές μεταρρυθμίσεις της δεκαετίας του 1990 και να φέρει μια νέα εποχή; Μήπως η κυβέρνησή του απλά αναπλαισιώνει παλιότερες πολιτικές με το ένδυμα του εθνικιστικού και λαϊκιστικού λόγου; Ποιές είναι οι συνέχειες και οι ρήξεις με τους προκατόχους του; Τι διαφορά έκανε η κυβέρνησή του για τους περιθωριοποιημένους κατοίκους παραγκουπόλεων όπως η Carretera Negra; Το άρθρο αυτό θα εξετάσει αυτά τα ερωτήματα μέσα από την συζήτηση της κοινωνικής πολιτικής στην εποχή Chávez.



Η κοινωνική πολιτική πριν τον Chávez


Μετά την κατάρρευση της στρατιωτικής χούντας το 1958 και την μετάβαση στη δημοκρατία, η νέα κυβέρνηση της Acción Democrática (AD) ακολούθησε στρατηγικές Αντικατάστασης των Εισαγωγών με Εκβιομηχάνιση (ISI) και έδωσε έμφαση στην κοινωνική πρόνοια. Αλλά η κρίση του χρέους το 1983 έφερε μια δεκαετία αυξανόμενης φτώχειας, ανεργίας, και πληθωρισμού. Οι ηγέτες της Βενεζουέλα άρχισαν να φλερτάρουν με ξένους επενδυτές και να δανείζονται ώστε να μπορούν να συντηρήσουν τις κοινωνικές δαπάνες.

Κατά τη δεκαετία του 1990, μετά τη δεύτερη θητεία του προέδρου Carlos Andres Pérez, εισήχθησαν νεοφιλελεύθερες μεταρρυθμίσεις. Στην ομιλία του στις 2 του Φλεβάρη του 1989, ο νεοεκλεγείς Pérez εξαπέλυε μύδρους κατά του ΔΝΤ και άλλων διεθνών δανειοδοτικών οργανισμών, αλλά λίγες μόνο εβδομάδες αργότερα, ανακοίνωνε ένα πακέτο νεοφιλελεύθερης πολιτικής γνωστού ως El Gran Viraje—η μεγάλη στροφή. Κάτω από την πίεση ξένων επενδυτών να εφαρμόσει ένα πρόγραμμα δημοσιοικονομικής αυστηρότητας στα πρότυπα του ΔΝΤ, κατεδάφισε τις δικλείδες προστασίας, απορρύθμισε τις τιμές, και μείωσε τις κοινωνικές δαπάνες.

Μέσα στο νεοφιλελεύθερο πλαίσιο του Pérez, η κοινωνική πολιτική επαναπροσανατολίστηκε από την έμφαση στην παροχή ισότητας, οικουμενικής πρόσβασης στην κοινωνική πρόνοια, και ανακατανομής, προς την ιδιωτικοποίηση των κοινωνικών υπηρεσιών και των προγραμμάτων αποζημίωσης που είχαν ως στόχο να φιλτράρουν τις συνέπειες των νεοφιλελεύθερων μεταρρυθμίσεων. Η κοινωνική πολιτική του Pérez ενσωματώθηκε στο Πρόγραμμα Plan de Enfrentamiento de Pobreza (PEP), το οποίο περιελάμβανε την διατροφή μητέρας και παιδιού, προγράμματα διατροφής στα σχολεία, εκπαίδευση και απασχόληση της νεολαίας, παιδικούς σταθμούς, προγράμματα βοήθειας στην λαϊκή οικονομία, το σχέδιο αστικής μεταρρύθμισης στις φτωχοσυνοικίες, και ένα πρόγραμμα τοπικής κοινωνικής επένδυσης, ανάμεσα σε άλλα.

Κατά τη διάρκεια μιας δεύτερη φάσης κοινωνικής πολιτικής, το 1992, ο Pérez έθεσε σε εφαρμογή το Mega Proyecto Social. Το Mega Proyecto Social συμπλήρωνε το PEP, παρέχοντας επενδύσεις σε περιοχές όπως οι υποδομές ύδρευσης, η εκπαίδευση, η υγεία, η στέγαση, οι κοινωνικές ασφαλίσεις, και το περιβάλλον. Αλλά η χρηματοδότηση για το πρόγραμμα μειώθηκε σημαντικά και οι κοινωνικές παροχές υπενοικιάστηκαν σε ΜΚΟ. Σε μια περίοδο περιορισμένων δημόσιων πόρων, το βάρος για την συντήρηση και την πρόνοια μετατέθηκε σε κοινωνικούς τομείς.

Υπό την προεδρία του Rafael Caldera (1994–1998), το PEP αντικαταστάθηκε από ένα νέο κοινωνικό πρόγραμμα, το Plan de Solidaridad Social, το οποίο εγκαινιάστηκε το 1994. Το σχέδιο αυτό προσπάθησε να καταπολεμήσει την φτώχεια δημιουργώντας μια υγιή οικονομία που θα μείωνε την ανεργία και θα αύξανε τους μισθούς. Ο Caldera αναζωογώνησε την νεοφιλελεύθερη ατζέντα τον Απρίλη του 1996, σε συνεργασία με το ΔΝΤ, μέσω ενός προγράμαμτος μακροοικονομικής σταθεροποιήσης γνωστού ως Agenda Venezuela, αν και δεν υπογράφτηκε επίσημη συμφωνία με το ΔΝΤ.

Τα κοινωνικά αυτά προγράμματα όμως είχαν πενιχρά αποτελέσματα ως μέσα απάλυνσης των συνεπειών της δομικής προσαρμογής στον νεοφιλελευθερισμό. Τα προγράμματα αποζημίωσης ήταν μικρής διάρκειας και είχαν ως στόχο μικρά τμήματα του πληθυσμού. Ως το 1997, οι μεγαλύτερες ξένες επενδύσεις και η αύξηση στις τιμές του πετρελαίου επέτρεψαν την οικονομική ανάπτυξη, αλλά οι κοινωνικοί δείκτες δεν σημείωσαν πρόοδο. Ως το 1997, το επίσημο ποσοστό ανεργίας ήταν 12%, ο πληθωρισμός είχε φτάσει στο 103%, και τα πραγματικά εισοδήματα είχαν πέσει κατά 70.9% από το 1984, όπως λέει και ο Héctor Silva Michelena στο κεφάλαιό του για την κοινωνική πολιτική στη Βενεζουέλα κατά τις δεκαετίες του 1980 και 1990 (στο Lourdes Alvares, Helia Isabel del Rosario, and Jesús Robles (επιμ.), Política Social: Exclusión y Equidad en Venezuela Durante los Años Noventa, Nueva Sociedad, Καράκας, 1999 , σ. 85 – 114).

Τα πρώτα χρόνια του Chávez στην εξουσία, 1998 - 2001

Ο Hugo Chávez εξελέγη στις γενικές εκλογές του Δεκέμβρη του 1998, κυρίως εξαιτίας των προτάσεων του για μετάβαση εκτός του νεοφιλελεύθερου μοντέλου. Λίγο μετά την ανάληψη της εξουσίας, ο Chávez εγκαινίασε τη διαδικασία αναθεώρησης του συντάγματος. Πολλοί από αυτούς που εξελέγησαν στην βουλή υπήρξαν υπέρμαχοι των ανθρωπίνων δικαιωμάτων κάτω από προηγούμενες κυβερνήσεις, και συμπεριέλαβαν μια ευρεία έννοια των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ως πολιτικών δικαιωμάτων αλλά και κοινωνικών δικαιωμάτων στην δημόσια υγεία, την παιδεία, και την πρόνοια. Το νέο σύνταγμα περατώθηκε μέσα σε λίγους μήνες και εγκρίθηκε μέσω δημοψηφίσματος τον Δεκέμβρη του 1999.

Κι όμως, παρά την αντι-νεοφιλελεύθερη ρητορική του και νομοθεσία του, ο Chávez ακολούθησε πολλές από τις πολιτικές των προκατόχων του κατά την πρώτη περίοδο της διακυβέρνησής του. Αρχικά, υπήρξε έντονη έμφαση σε βραχυπρόθεσμες μακροοικονομικές πολιτικές δημοσιοοικονομικής πειθαρχίας, η οποία ήταν πρακτικά ταυτόσημη με αυτή της Agenda Venezuela. Τον Ιούλη του 1999, η κυβέρνηση Chávez ανακοίνωσε την επικύρωση 9 (από τα 14) κοινωνικών προγραμμάτων της Agenda Venezuela.

Στο Σχέδιο Μπολιβάρ (Plan Bolívar) που ανακοινώθηκε το 2000, ο Chávez πρότεινε βραχυπρόθεσμες στρατιωτικο-πολιτικές παρεμβάσεις για να επιλυθούν τα πιο επείγοντα κοινωνικά προβλήματα. Υπήρξε επίσης μια κίνηση για να συγκεντρωθούν τα κοινωνικά προγράμματα μέσα σε μεγάλα κρατικά υπουργεία, όπως παρατηρεί ο Norbis Mujica Chirinos (“Caracterización de la política social y la política económica del actual gobierno venezolano: 1999 – 2004,” Revista Venezolana de Gerencia 12, αρ. 1, Απρίλης 2006: σ. 31–57). Η πρώτη περίοδος Chávez χαρακτηρίστηκε από τον αντιφατικό προσανατολισμό, συνδυάζοντας μακροοικονομικές πολιτικές προσαρμογής με εξισορροπιστικά κοινωνικά προγράμματα, σε αντίθεση με το μοντέλο το οποίο ο ίδιος είχε προτείνει.

Στην περίοδο αυτή, η κυβέρνηση Chávez συνεργάστηκε με την Παγκόσμια Τράπεζα, η οποία συνέχισε τα δικά της κοινωνικά προγράμαμτα στη Venezuela. Μέσα στους ίδιους τους βέβαια τους αναπτυξιακούς οργανισμούς είχαν επέλθει αλλαγές, από μια πιο επιθετική πολιτική δομικής προσαρμογής προς πιο "ολιστικούς" στόχους για την μείωση της φτώχειας και την ορθή διακυβέρνηση. Το Πρόγραμμα Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών (UNDP) πρότεινε ένα αριθμό Αναπτυξιακών Στόχων Χιλιετίας (MDG) το 2000. Οι στόχοι αυτοί περιελάμβαναν την εξάλειψη της ακραίας φτώχειας, την οικουμενική δημοτική εκπαίδευση και την μείωση της παιδικής θνησιμότητας, ανάμεσα σε άλλα. Η ιδέα ήταν ότι η οικονομική ανάπτυξη που προέρχεται από την συμμόρφωση με την νεοφιλελεύθερη αγορά δεν θα μπορούσε μόνη της να μειώσει τη φτώχεια, και ότι υπήρχε ανάγκη δέσμευσης από τις φτωχές χώρες και τους πολίτες τους να ασχοληθούν με τα κοινωνικά προβλήματα.

Τον Δεκέμβρη του 2002, η World Bank πρότεινε μια Μεταβατική Στρατηγική Εθνικής Βοήθειας (ICAS), σκοπός της οποίας ήταν να βοηθήσει την Βενεζουέλα να να εκπληρώσει τους Αναπτυξιακούς Στόχους Χιλιετίας ως το 2015. Η στρατηγική περιελάμβανε ένα εγχείρημα βελτίωσης των παραγκουπόλεων του Καράκας ύψους 60.7 εκατομμυρίων δολαρίων, σε συνεργασία με τον κρατικό οργανισμό Fundacomun. Η Παγκόσμια Τράπεζα δέσμευσε επίσης κονδύλια για τις υπηρεσίες δημόσιας υγείας, για τις αστικές συγκοινωνίες και για τις επενδύσεις.

Η στροφή: Η κοινωνική πολιτική μετά το 2002

Μέχρι το 2002-2003 όμως, η κυβέρνηση Chávez ένιωθε πλέον έτοιμη να έρθει σε ρήξη με τις κοινωνικές πολιτικές των προκατόχων της, συμπερλαμβανομένων των δεσμών της με την Παγκόσμια Τράπεζα και τις διεθνείς υπηρεσίες. Αυτό οφειλόταν εν μέρει στην απόπειρα πραξικοπήματος της αντιπολίτευσης τον Απρίλη του 2002, στην παύση εργασιών από τους διευθυντές της υπό κρατικό έλεγχο PDVSA στις 10 Δεκέμβρη του 2001, καθώς και το λόκαουτ ένα χρόνο αργότερα , το οποίο στοίχισε την απόλυση σε 18.000 εργάτες. Μετά από τα γεγονότα αυτά, ο Chávez πήρε τον έλεγχο της πετρελαϊκής εταιρίας και έκανε εσωτερικές δομικές αλλαγές, δίνοντας στην κυβέρνησή του περισσότερο έλεγχο πάνω στα κονδύλια. Η αυξανόμενη ανεξαρτησία της κυβέρνησης Chávez ήταν επίσης συνέπεια της εντυπωσιακής ανόδου των τιμών του πετρελαίου, από 24.13 δολάρια το βαρέλι τον Δεκέμβρη του 2002 σε 84.63 δολάρια τον Δεκέμβρη του 2007, η οποία και έφερε περισσότερα κονδύλια στον κρατικό κορβανά.

Τον Ιούλη του 2002, η κυβέρνηση πρότεινε το Στρατηγικό Κοινωνικό Σχέδιο 2001-2007 (Plan Estratégico Social), σκοπός του οποίου ήταν η διεύρυνση των κοινωνικών δικαιωμάτων, η μείωση των μισθολογικών ανισοτήτων και η προώθηση της ιδιωτικής και δημόσιας ιδιοκτησίας. Στο κέντρο της νέας αυτής κοινωνικής πολιτικής βρισκόταν οι αποστολές, μια περιεκτική σειρά από προγράμματα με δημόσια χρηματοδότηση και διοίκηση που είχαν ως στόχο την απάλυνση των συνθηκών φτώχειας. Δύο από τους βασικούς στόχους των αποστολών ήταν η εισαγωγή της οικουμενικής εκπαίδευσης και υγείας. Αυτό έγινε αρχικά με την προσπέραση των εδραιωμένων θεσμών και την δημιουργία προγραμμάτων στα γκέτο μέσα από μια παράλληλη ομάδα θεσμών. Οι αποστολές εισήχθηκαν σε μια περίοδο που ο Chávez αντιμετώπιζε την προοπτική δημοψηφίσματος, κάτι που οδήγησε κάποιους να δουν την πρωτοβουλία ως μέρος προεκλογικής στρατηγικής.

Οι βασικές εκπαιδευτικές αποστολές περιελάμβαναν την εγγραματοσύνη των ενηλίκων και τα βασικά προγράματα για την εκπαίδευση Αποστολή Robinson I και II, το πρόγραμμα συνδυασμού εργασίας και μάθησης Αποστολή Ribas, και ένα πανεπιστημιακό πρόγραμμα, την Αποστολή Sucre. Οι άνεργοι και οι άτυπες ομάδες ενσωματώθηκαν μέσα σε αυτά τα προγράμματα σε μεγάλους αριθμούς ως καθηγητές και φοιτητές, βοηθώντας στην μερική απάλυνση των συνθηκών φτώχειας, καθώς τους δόθηκαν μικρές υποτροφίες για την εμπλοκή τους.

Στα μέσα του 2003, ο Chávez εισήγαγε το πρόγραμμα Barrio Adentro για τις τοπικές κλινικές με προσωπικό γιατρούς από την Κούβα σε 320 από τους 335 από τους δήμους της Βενεζουέλα. Ως το 2005, είχε προσθέσει άλλα δύο προγράμματα, τα Barrio Adentro II και III, για επιπρόσθετες υγειονομικές υπηρεσίες. Τον Μάρτη του 2005 υπήρχαν πάνω από 5.000 επιτροπές υγείας, οι οποίες δημιουργήθηκαν για να επιβλέπουν και να βοηθούν με το πρόγραμμα Barrio Adentro.

Ξέχωρα από τα εκπαιδευτικά και ιατρικά προγράμματα, ο Chávez ενθάρρυνε τους κατοίκους των φτωχοσυνοικιών να δημιουργήσουν μια γκάμα από επιτροπές και συνεργατικούς οργανισμούς. Με προεδρικό διάταγμα του 2002, θεμελίωσε της Επιτροπές για την Αστική Γη με σκοπό την ανακατανομή και την τυποποίηση των τίτλων ιδιοκτησίας. Εφόσον οι περισότερες κατοικίες στις φτωχοσυνοικίες δημιουργήθηκαν μέσα από διαδικασίες μαζικής αυθαίρετης κατάληψης χώρου καθώς οι άνθρωποι μετακόμιζαν από την επαρχία στα αστικά κέντρα, λίγοι ιδιοκτήτες κατοικιών είχαν στα χέρια τους τίτλους ιδιοκτησίας της γης τους. Τον Μάρτη του 2005, υπήρχαν περισσότερες από 4.000 Επιτροπές Αστικής Γης στις αστικές πρωτεύουσες της Βενεζουέλα, οι οποίες ανακατένειμαν περίπου 70.000 τίτλους ιδιοκτησίας.

Η κυβέρνηση Chávez δημιούργησε επίσης κουζίνες σιτισμού, όπου τα φτωχά παιδιά και οι ανύπαντρες μητέρες από τις φτωχοσυνοικίες μπορούσαν να παραλάβουν ένα δωρεάν γεύμα την ημέρα. Κατά το 2004, δημιουργήθηκαν 4.052 κουζίνες σιτισμού στην Βενεζουέλα. Η Αποστολή Mercal αφορούσε μια σειρά χρηματοδοτούμενων σούπερμαρκετ τα οποία είχαν επίσης ως στόχο την βελτίωση της διατροφής.

Ο απολογισμός

Ποιος είναι λοιπόν ο απολογισμός για την κυβέρνηση Chávez; Παρά τα προβλήματα με την εφαρμογή και τους άλλους περιορισμούς των προτάσεων κοινωνικής πολιτικής του Chávez, έχουν σημειωθεί σημαντικές αλλαγές από τις προηγούμενες κυβερνήσεις της χώρας και από τους Αναπτυξιακούς Στόχους Χιλιετίας που είχαν ζητήσει τα διεθνή γραφεία και ιδρύματα.

Στην ομιλία της στο Πανεπιστήμιο Brown τον Φλεβάρη του 2008, η πολιτική επιστήμονας Julia Buxton υποστήριξε ότι η αναπτυξιακή ατζέντα της κυβέρνησης Chávez δίνει έμφαση στην βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη η οποία βασίζεται στην τεχνολογική καινοτομία, στην μακρο-οικονομική πολιτική, και στην παροχή βασικών κοινωνικών υπηρεσιών. Οι οικονομικές και χρηματικές πολιτικές συμβαδίζουν με τις κοινωνικές πολιτικές. Υπάρχει ασύμμετρη έμφαση στους φτωχούς και στην ανακατανομή πόρων και γης. Η Buxton πρότεινε ότι όλοι αυτοί οι παράγοντες διαφοροποιούν την ατζέντα της κυβέρνησης Chávez από την πολιτική μείωσης της φτώχειας που σχετίζεται με τους Αναπτυξιακούς Στόχους Χιλιετίας, οι οποίοι εξακολουθούν να διατηρούν μια αρνητική στάση απέναντι στο κράτος και μια έμφαση τον ιδιωτικό τομέα και στην ανάπτυξη μέσω του εμπορίου, μετρούν την ανάπτυξη όχι με κοινωνικούς αλλά με οικονομικούς δείκτες, και δεν δίνουν καμμία σημασία στην ανακατανομή της γης.

Υπό την κυβέρνηση Chávez, υπήρξε επίσης προσπάθεια μοιράσματος του εθνικού χώρου. Η μετά το 2002 κοινωνική πολιτική επικεντρώθηκε στην δημιουργία μιας προστατευμένης ζώνης όπου ο μηχανισμός της κοινωνικής πρόνοιας μπορούσε να προστατευτεί από τις παγκόσμιες αγορές. Τα κονδύλια διακινούνται απευθείας από την Κρατική Εταιρεία Πετρελαίου στις διάφορες αποστολές. Η Εταιρεία Πετρελαίου διαχειρίζεται ετησίως το ποσό των περίπου 2.000.000.000 δολαρίων σε έσοδα, και όλα κατευθύνονται προς κοινωνικά προγράμματα. Αλλά άλλες ζώνες συνεχίζουν να λειτουργούν με ξένο και ιδιωτικό κεφάλαιο, σε διαφορετικούς βαθμούς: ο πολιτισμός και οι επικοινωνίες, η εξώρυξη μετάλλων και υδατανθράκων, και ο τομέας της βιομηχανίας.

Συμπερασματικά, στην εποχή Chávez βλέπουμε τόσο συνέχειες όσο και ρήξεις με το παρελθόν. Στο τομέα της κοινωνικής πολιτικής, η κυβέρνηση Chávez έχει καταφέρει να δημιουργήσει ένα εναλλακτικό σύστημα προνοιακής παρέμβασης και ανακατανομής το οποίο έρχεται σε σύγκρουση με τις νεοφιλελεύθερες πολιτικές των προκατόχων της. Την ίδια στιγμή, η οικονομία της Βενεζουέλα συνεχίζει να εξαρτάται από τον κύκλο ανόδου-καθόδου των μεταλασσόμενων τιμών του πετρελαίου, και σε ένα μοντέλο ανάπτυξης βασισμένο στις εξαγωγές, και αντιμετωπίζει εχθρικές εξωτερικές συνθήκες εξαιτίας της δύναμης των όρων του ΔΝΤ και των πολιτικών δημοσιοικονομικής αυστηρότητας σε άλλες χώρες της ηπείρου. Δεν είναι ξεκάθαρο αν οι πολιτικές Chávez δημιουργούν πράγματι μια αντι-νεοφιλελεύθερη πρόκληση που θα μπορούσε να αμφισβητήσει την ισχύ της παγκόσμιας αγοράς.

Για πολλούς από τους κατοίκους των αστικών παραγκουπόλεων όπως η Carretera Negra, προγράμματα όπως αυτά των κουζινών σίτισης έχουν φέρει απροσμέτρητες αλλαγές στην καθημερινή ζωή, όχι μόνο στο επίπεδο υλικών κερδών αλλά και σε αυτό της προσωπικής αίσθησης ενίσχυσης που πρόερχεται από την εργασία που βασίζεται στο αίσθημα της κοινότητας. Η Carmen Teresa, μια από τις γυναίκες που εργάζονται στην οργάνωση των κουζινών σίτισης το έθεσε συνοπτικά ως εξής: "Είμαι 45 ετών, και ποτέ στην ζωή μου δεν με ένοιαζε τι γινόταν στην χώρα μου, και λέω στην χώρα μου αλλά εννοώ και την Carretera, όπου ζω. Νιώθω εκπληρωμένη. Η δουλειά αυτή με γεμίζει. Θέλω να ασχολούμαι με τα πάντα, θέλω να συμμετέχω στα πάντα, νιώθω στα αλήθεια ότι κάποιος με χρειάζεται και ότι μπορώ να τα καταφέρω."




5 σχόλια:

Θεία Θ είπε...

Η τελευταία πρόταση της ανάρτησης που ανήκει σε μια γυναίκα που θα μπορούσε να είναι γειτόνισσά μας, είναι η μεγάλη επιτυχία του έργου του Τσάβεζ. Μακάρι να μπορούσαμε κι εμείς εδώ να φτάσουμε σε τέτοιο επίπεδο κοινωνικής συνείδησης που να συμμετέχουμε ενεργά στη λύση των προβλημάτων και όχι απλώς να γκρινιάζουμε συνέχεια.

ΥΓ Πότε προλαβαίνετε και τα γράφετε όλα αυτά; Εγώ για να τα διαβάσω τα τυπώνω και τα έχω για "homework" το βράδυ!!

Αντώνης είπε...

Η στράτευση, Θεία Θ., η στράτευση κάνει θαύματα! Σε ευχαριστώ για το σχόλιο και για το ενδιαφέρον εν γένει. Συμφωνώ με την έμφαση που δίνεις. Νομίζω ότι σε κοινωνική ευφυία έχουμε πολλά να μάθουμε από τους ανθρώπους της Βενεζουέλα. Αλλά και πολιτικά, βέβαια, και εκεί έχουμε χάσει επεισόδεια. Και εκεί έχουμε μείνει πίσω.

Πρέπει όμως να προσπαθούμε να σηκωνόμαστε "λίγο ψηλότερα" που λεγε και ο Σεφέρης. Ο καθένας κάτι να δίνει από αυτά που μπορεί. Όχι μόνο να γκρινιάζει και να απορρίπτει.

Κατάφαση, ελπίδα, αντοχή, στράτευση, δέσμευση. Κόντρα στο ζόφο που μας πνίγει. Παράλογα και υπερβατικά. Έστω. Μετά το τέλος (των θεσμοποιημένων ονείρων για ένα δυαράκι, ένα αμαξάκι, μια δουλίτσα) είναι η αρχή. Τώρα αρχίζουμε.

LeftG700 είπε...

Φίλε Αντώνη,


Δύο σκέψεις. Η πρώτη αφορά στον συγγραφέα Αντώνη:

Χρήσιμο πάντα να έχουμε το μάτι μας στη Λατινική Αμερική. Παράλληλα όμως θα πρέπει να ρίχνουμε καμιά ματιά και στον δείκτη της χιλιομετρικής -και των συμπαρομαρτούντων της- απόστασης...

Η δεύτερη σκέψη είναι αρμοδιότητας του αρχισυντάκτη:

Πρόσεξε τι λέει η φίλη θεία Θ: "Πότε προλαβαίνετε και τα γράφετε όλα αυτά;".

Σχεδόν διαβάζουμε μία φράση που ίσως εκ παραδρομής λησμόνησε να συμπληρώσει: "Πότε να προλάβουμε να τα διαβάσουμε με την πρέπουσα προσοχή;".


Τα λέμε.

Αντώνης είπε...

Σύμφωνοι και για τα δύο. Το blog θα μπει σε αγρανάπαυση στο άμεσο μέλλον και για αδιευκρίνιστο για τον "αρχισυντάκτη" του χρόνο, πάντως. ;-)

LeftG700 είπε...

Φίλε Αντώνη,


Όχι και αγρανάπαυση! Και μάλιστα αδιευκρίνιστης διάρκειας! Εξ άλλου, μια και είσαι στρατευμένος, το θεωρούμε απίθανο η Ανωτάτη Διοίκηση να σου χορηγήσει τέτοια άδεια!


Τα λέμε. ;-)