Τρίτη, 22 Δεκεμβρίου 2009

Φιλικές εχθροπραξίες


Αναδημοσιεύω εδώ ένα κείμενο από το through the loophole, το οποίο μου φαίνεται εκ των υστέρων ότι μάλλον ταιριάζει περισσότερο στο radical desire μια και βγήκε αρκετά μεγαλύτερο και αναλυτικότερο από ό,τι περίμενα.

...Αδημονώ να μάθω ότι έχετε κηρύξει ανεξαρτησία. Παρεμπιπτόντως, στον νέο νομοθετικό κώδικα που υποθέτω ότι θα πρέπει να φτιάξετε, επιθυμώ να θυμηθείτε τις κυρίες, και να είστε πιο γενναιόδωροι και θετικοί απέναντί τους από ό,τι οι πρόγονοί σας...
Abigail Adams, επιστολή προς σύζυγο John Adams, 31 Μάρτη 1776.

...Έχουμε ενημερωθεί ότι ο αγώνας μας έχει χαλαρώσει τα δεσμά της εξουσίας παντού· ότι τα παιδιά και οι μαθητευόμενοι γίνονται ανυπάκουοι· ότι τα σχολεία και τα κολλέγια δείχνουν σημάδια αναταραχής· ότι οι Ινδιάνοι περιφρονούν τους κηδεμόνες τους, και ότι οι νέγροι αυθαδιάζουν στους αφέντες τους.
Η επιστολή σου όμως είναι το πρώτο σημάδι ότι μια νέα φυλή, πολυπληθέστερη και πιο ισχυρή από τις υπόλοιπες, δείχνει σημάδια δυσαρέσκειας...
John Adams, επιστολή προς σύζυγο Abigail Adams, 14 Απρίλη 1776.

...Πρέπει να θυμάσαι ότι η αυταρχική εξουσία είναι όπως όλα τα σκληρά πράγματα εύκολο να σπάσει. Και ότι, αδιάφορα από τους νόμους σας και τις προτροπές σας, έχουμε την δύναμη, όχι μόνο να ελευθερώσουμε τον εαυτό μας αλλά να υποτάξουμε τα αφεντικά μας, και χωρίς βία να γονατίσουμε την φυσική και νομική σας εξουσία μπροστά στα πόδια μας...
Abigail Adams, επιστολή προς σύζυγο John Adams, 7 Μάη 1776.


Άνοιξη του 1776. Ο John Adams λείπει σε ταξίδι για δουλειές. Πολιτικές δουλειές. Πρέπει να διαβουλευτεί με τους πατέρες του νέου έθνους (Jefferson, Franklin, κλπ), και να υπογράψει την διακήρυξη ανεξαρτησίας του. Είκοσι περίπου χρόνια αργότερα (1797-1901) θα γίνει ο δεύτερος πρόεδρός του.

Πίσω στο σπίτι τους, στη Μασσαχουσσέττη, η συμβία του Abigail του γράφει μισο-παιχνιδιάρικα, μισο-φαρμακερά γράμματα, επιστολές για τις οποίες είναι αδύνατο να αποφασίσεις σε πιο βαθμό μιλούν σοβαρά και σε ποιο βαθμό "παίζουν" με τις συμβάσεις που διέπουν την προσωπική αλληλογραφία. Πρόκειται για ιδιωτικού χαρακτήρα κείμενα που έχουν όμως έντονα δημόσιο περιεχόμενο· για ένα έγγραφο παιχνίδι αφέντη και δούλου που λαμβάνει χώρα μεταξύ συζύγων και που φαντάζει ταυτόχρονα ερωτικό και εχθρικό, προσωπικό και πολιτικό, συμπαιγνιακό και συγκρουσιακό.

Στην απάντησή του στην πρώτη επιστολή της συζύγου του, ο John παίζει με τη φωτιά: η επανάσταση, λέει, στέλνει τα λάθος μηνύματα σε λάθος πληθυσμούς. Οι "νέγροι" και οι Ινδιάνοι έχουν ενθαρρυνθεί από αυτή, ωσάν η διακήρυξη ανεξαρτησίας και δικαιωμάτων να τους αφορούσε στο παραμικρό· και σαν να μην έφτανε αυτό, η επιστολή της συζύγου του του εφιστά την προσοχή στο γεγονός ότι οι γυναίκες, η "πολυπληθέστερη φυλή", άρχισαν και αυτές να θεωρούν ότι τους αφορούν οι πολιτικές διακηρύξεις ισότητας. Ο John αστειεύεται. Όπως και η Abigail. Και ταυτόχρονα, κανείς απ' τους δύο δεν αστειεύται. Το σεξουαλικά φορτισμένο ρητορικό παιχνίδι είναι ο μόνος τρόπος που δύο εραστές τολμούν να αναγνωρίσουν ότι στέκονται σε δύο αντίπαλες, αντιχόμενες πλευρές του πολιτικού χάρτη. Το διαχωριστικό σύνορο λέγεται φύλο.

Πολλά χρόνια αργότερα, ο Carl Schmitt θα άρχιζε την Έννοια του Πολιτικού παρατηρώντας ότι το πολιτικό αφορά τον καθορισμό του εχθρού και του φίλου, διευκρινίζοντας ότι μιλά για τον δημόσιο και όχι τον ιδιωτικό εχθρό. Πού τοποθετεί αυτή η θέση τον σκοτεινό χορό μεταξύ συζύγων κατά την διάρκεια της αμερικανικής επανάστασης; Ο John και η Abigail μιλούν ο ένας στον άλλο σαν φίλοι, σαν κάτι παραπάνω από φίλοι· και σαν εχθροί ταυτόχρονα. Ιδιωτικοί φίλοι και δημόσιοι εχθροί; Όχι ακριβώς. Η χορογραφία δημόσιου και ιδιωτικού, έχθρας και φιλίας που λαμβάνει χώρα μεταξύ τους εκτυλίσσεται εξ ολοκλήρου ιδιωτικά. Ή μάλλον δεν θα μπορούσε, εν έτει 1776, να εκτυλιχθεί δημόσια. Σε ένα επίπεδο, ο "δημόσιος", "πολιτικός" χαρακτήρας της αλληλογραφίας είναι απλώς trompe l' oeil, μια ψευδαίσθηση επιτρεπτή μέσα στη σφαίρα της προσωπικής οικειότητας που είναι όμως απαγορευμένη δημοσίως. Σημαίνει όμως τούτο ότι αυτό που διαδραματίζεται σε αυτές τις επιστολές δεν είναι ταυτόχρονα αυθεντικά πολιτικό σε χαρακτήρα;

Μέρος της επιμονής του Schmitt να συνδέσει τον καθορισμό του εχθρού με την ουσία του πολιτικού αφορά στην εννοιολογική βαρύτητα που πρέπει κατά την γνώμη του να δοθεί στην δυνατότητα πρόσβασης στον πόλεμο, στη βία. Η βία αποτελεί τον τελικό ορίζοντα του πολιτικού και ταυτόχρονα την βασική προϋπόθεση ύπαρξης του. Ο πόλεμος βρίσκεται στην καρδιά τη πολιτικής.

Μεταξύ όμως του John και της Abigail, ή μάλλον μεταξύ ανδρών και γυναικών γενικότερα, η δυνατότητα πρόσβασης στην φυσική βία ως ανεξάλειπτο μέρος της δομής της πολιτικής εχθρότητας είναι εκ των προτέρων αδιανόητη. Στην παλιά, καλή "αγία τριάδα" κοινωνιολογικών κατηγοριών διαφοράς ελλοχεύει δηλαδή μια υπόρρητη ασυμμετρία: αν και τόσο η φυλή όσο και η τάξη είναι κατηγορίες που μας επιτρέπουν να στοχαστούμε την βίαια σύγκρουση (αντιαποικιοκρατία, επαναστάσεις δούλων, ταξική επανάσταση), δεν ισχύει το ίδιο για αυτή του φύλου. Δεν είναι μόνο ο Αριστοφάνης που δυσκολεύεται να φανταστεί την γυναικεία εξέγερση παρά ως σεξουαλική απεργία: ακόμη και σήμερα παραμένει αδύνατο να σκεφτεί κανείς ρεαλιστικά την ιδέα μιας φεμινιστικής πολιτικής που περιλαμβάνει την βίαια δράση. Η Abigail λοιπόν γνωρίζει αυτό που θα πρέπει να υποθέσουμε ότι γνωρίζουν όλες οι γυναίκες: ότι ο φεμινισμός αφορά σε τελική ανάλυση την προσπάθεια πολιτικής πίεσης του άλλου να συναινέσει σε μια νομικο-πολιτική θεμελίωση των ίσων δικαιωμάτων μεταξύ των φύλων. Δεν υπάρχει φεμινιστικό κείμενο που να απορρίπτει την συναίνεση για χάρη της προπαγάνδισης της αναγκαιότητας της φυσικής βίας (ακόμη και οι ακραιφνέστεροι φεμινισμοί που βρίσκουν έκφραση στην επιστημονική φαντασία και όχι στην πολιτική θεωρία αρκούνται στο να φανταστούν ευτυχισμένους πλανήτες ή πολιτισμούς χωρίς άντρες, όχι όμως την προοπτική εξολόθρευσης ή βίαιας υποταγής του αντρικού φύλου μέσα από συντονισμένη γυναικεία δράση).

Το ερώτημα, ή μάλλον τα ερωτήματα που ανακύπτουν: τι σημαίνει το αδύνατο της προσφυγής στη βία, το υποχρεωτικό της προσπάθειας εξασφάλισης συναίνεσης, για τον φεμινισμό ως πολιτική; Είναι η φεμινιστική πολιτική "πολιτική" με τον τρόπο που είναι η ταξική ή η φυλετική; Είναι στην ουσία καταχρηστική η χρήση του όρου "πολιτική" σε ό,τι αφορά τον φεμινισμό; Είναι ο ορισμός της πολιτικής προβληματικά ανδροκρατικός; Χρειαζόμαστε ένα ορισμό της πολιτικής στον οποίο η βία να μην είναι το καθοριστικό, "σε τελική ανάλυση" μέσο επίλυσης των πολιτικών συγκρούσεων; Χρειαζόμαστε ένα καθαρό διαχωρισμό ανάμεσα σε "πολιτικές" και "παραπολιτικές" κατηγορίες διαφοράς (και πού θα καταχωρούσαμε την κατηγορία του φύλου και την νεότερη κατηγορία του σεξουαλικού προσανατολισμού);




Δεν υπάρχουν σχόλια: