Σάββατο, 12 Δεκεμβρίου 2009

"Authority"


Στα αγγλικά, η λέξη "authority" συνδέει ένα αρκετά πολύπλοκο φάσμα νοημάτων: σημαίνει την θεσμικά αρμόδια εξουσία ("the authority to implement the law"), τις "αρχές" που έχουν το μονοπώλιο της έννομης βίας ("the authorities"), και παρίσταται επίσης στην έννοια της εξουσιοδότησης ("authorization", "authorize") αλλά και του αυταρχισμού ("authoritarianism"). Ο ετυμολογικός της πυρήνας είναι το λατινικό auctor (=δημιουργός) και τα παράγοντά του auctoritas, auctoritat. Ο συγγραφέας (author, auteur) είναι ο δημιουργός, του οποίου η εξουσία συνίσταται στην ιδιοκτησία της λέξης (που με την σειρά της θα θεμελιώσει τελικά την αστική έννοια της πνευματικής ιδιοκτησίας και των πνευματικών δικαιωμάτων).

Από την άλλη πλευρά όμως, η λέξη "authority" παραπέμπει σε ένα φάσμα νοημάτων που δεν έχουν απαραίτητη σύνδεση ούτε με την νομική θέσπιση της εξουσίας, ούτε με την δυνατότητα άσκησης βίας: για παράδειγμα, στην πρόταση "Eric Hobsbawm is one of the authorities on modern history" η μετάφραση θα απέδιδε το "authority" ως "αυθεντία", ενώ στη φράση "the moral authority of Gandhi", θα μιλούσαμε για "ηθικό κύρος".

Σε ό,τι αφορά αυτό το φάσμα συνδηλώσεων της έννοιας "authority", υπάρχουν σαφείς διαχωρισμοί από την έννοια της θεσμοποιημένης εξουσίας. Σε αντίθεση με το authority ως εξουσία, το authority ως κύρος, αυθεντία, δικαίωμα στον σεβασμό, δεν επιβάλλεται αναγκαστικά εκ των άνωθεν, αλλά μπορεί να προσφέρεται αυτοβούλως και ελεύθερα· σε αντίθεση με το πρώτο είδος authority, το δεύτερο δεν εξυπακούει αναγκαστικά κάποια υλική ή νομικής φύσης ισχύ, αλλά δύναται να παρακάμπτει την φυσική βία και τον νόμο· σε αντίθεση με το πρώτο είδος που είναι παγιωμένο θεσμικά, το δεύτερο είναι διαρκώς διαπραγματεύσιμο και ευάλωττο στις αλλαγές των κοινωνικών συσχετισμών ("Ο Μίκης Θεοδωράκης απέλεσε το κύρος του ως ηγετικός εκπρόσωπος της κομμουνιστικής ιδέας")· σε αντίθεση με το πρώτο είδος, που απαιτεί υπακοή και μετατρέπει τον σεβασμό σε εκ των υστέρων ουσιαστικά συνέπεια της υπακοής, το δεύτερο έχει την δυνατότητα να διαχωρίζει σε σημαντικό βαθμό τον σεβασμό από την συμφωνία, τη συμμόρφωση ή την υπακοή.

Ιστορικά, τα κινήματα για την κοινωνική δικαιοσύνη ήταν πάντοτε κινήματα που συγκρούστηκαν, με τον ένα ή άλλο τρόπο, με μια σειρά εκφάνσεων του κοινωνικο-πολιτικού "authority"· δεν ήταν όμως ποτέ κινήματα που το έκαναν χωρίς είτε να το υποκαθιστούν με ένα συμμετρικό αντίπαλο δέος εξουσίας ("λαϊκή κυριαρχία" στον Ρουσώ, "δικτατορία του προλεταριάτου" στον Λένιν), είτε να παρακάμπτουν την έννοια της εξουσίας στο όνομα του κύρους που απορρέει από την αλήθεια, την δικαιοσύνη, την ισότητα (όπως έπραξε κάθε άοπλο αλλά στρατευμένο κίνημα από τον φεμινισμό και τα κινήματα των Γκάντι και Κινγκ στο κίνημα για τα δικαιώματα των ομοφυλοφίλων).

Οι κρίσεις νομιμότητας είναι κρίσεις ταυτόχρονα εξουσίας και κύρους: αμφισβητούνται τόσο οι θεσμικές και νομικές διαστάσεις του κράτους, αυτού που επικρατεί, όσο και το κύρος θεσμών που συνδέονται άμεσα με ένα παγιωμένο τρόπο άσκησης εξουσίας όπως η οικογένεια, η εκπαίδευση, η θρησκεία, κλπ. Χωρίς όμως το μίνιμουμ καταφατικής ανάδειξης εναλλακτικών πηγών κύρους, η κρίση νομιμότητας μετατρέπεται σε κρίση που υποσκάπτει εκ των προτέρων κάθε προσπάθεια άρθρωσης αρχών στη βάση εναλλακτικών μορφών authority (π.χ., το κύρος αυτών που μπορούν να μιλήσουν εξ ονόματος όλων γιατί υπήρξαν καθολικά αποκλεισμένοι από μια δεδομένη κατασκευή της κοινωνικής ολότητας).

Ένα από τα πράγματα που είναι σημαντικό να συγκρατήσει στην μνήμη του ο αντιεξουσιασμός είναι συνεπώς το ζήτημα της μη εξαλειψιμότητας της έννοιας του κύρους, χωρίς την οποία δεν θα μπορούσε ποτέ να υπάρξει ο ίδιος ως στάση ζωής. Και αυτό παρά το γεγονός (και εδώ βρίσκεται η μεγάλη θεωρητική δυσκολία), ότι όπως φάνηκε και πιο πάνω, η κάθε μορφή συντεταγμένης εξουσίας συντηρεί τις δικές της μορφές λίγο-πολύ θεσμοποιημένου κύρους: "ο κύριος δήμαρχος", "η σύζυγος του υπουργού", "ο πολιτισμικός γκουρού" (και τι είναι ο αυταρχισμός (authoritarianism) αν όχι η θεσμοποίηση του κύρους από την εξουσία, η μετατροπή του σε νεκρό γράμμα του νόμου);

Ακόμα και αν δεν είναι απόλυτα βέβαιο σήμερα ότι είναι ανέφικτη η αμιφσβήτηση της εξουσίας χωρίς μια αντι-εξουσία (βλ. Negri, Holloway, κλπ), είναι παρ' όλα αυτά βέβαιο ότι είναι ανέφικτη η αμφισβήτηση ενός συμπλέγματος εξουσίας-κύρους χωρίς την ενεργό άρθρωση πηγών αντι-κύρους (σωματική εμπειρία, κοινωνική περιθωριοποίηση, παρελθοντικοί και παροντικοί διωγμοί, συνέπεια σε ιδανικά, πιστότητα σε αρχές, έμπρακτοι αγώνες, επιστημονική στιβαρότητα, αφοσίωση στην αλήθεια χωρίς ιδιοτέλεια). Η α-ναρχία που χρειαζόμαστε, η αναρχία με την οποία η κομμουνιστική ιδέα είναι αναγκασμένη να βρίσκεται σε διαρκή και ανοιχτό διάλογο, δεν μπορεί ποτέ να είναι ταυτόσημη με μια απολυτοποιημένη και ισοπεδωτική απαξία κάθε εκδοχής "authority".




Δεν υπάρχουν σχόλια: