Τρίτη, 29 Δεκεμβρίου 2009

Ντοσιέ: Ζητήματα τάξης και ταξικών αναταραχών στην Ελλάδα. Η κομμούνα της Θεσσαλονίκης, 1342-49 (πρώτο μέρος)

Γιάννης Κορδάτος, Η κομμούνα της Θεσσαλονίκης, 1342-1349.

Αρχ. Εκδ. 1928. Αθήνα, Εκδόσεις Συλλογή, 2009.

Κεφάλαιο 3, “Η Πάλη των τάξεων και η οικονομική εξέλιξη της Σαλονίκης” (αποσπάσματα)*

*Σημ. Έχω "εκσυγχρονίσει" την ορθογραφία του κειμένου στη βάση της σημερινής κοινής νεοελληνικής.

…Όπως και στις άλλες πόλεις της Βυζαντινής αυτοκρατορίας, έτσι και στη Σαλονίκη, από τη μια μεριά υπήρχανε οι άρχοντες κι ο κλήρος κι από την άλλη η φτωχολογιά (το κοινόν, οι πένητες, ο συρφετώδης όχλος, η άσημος μερίς, οι ευτελείς, ο δήμος). Οι μέσοι, η νέα τάξη (αστοί) που σχηματιζότανε, ακόμα δεν είχε πάρει ως τον 13ο αιώνα ξεχωριστή οντότητα. Γι’ αυτό δεν γίνεται διάκριση φτωχολογιάς και αστών. Καθένας που δεν ήταν άρχοντας (ευγενής) ανήκε στην άσημη μερίδα, το κοινόν, δηλαδή στον όχλο, στους πένητες. Άλλος ταξικός διαχωρισμός δεν υπήρχε. Από τον 13ο αιώνα και δώθε οι μέσοι αναφέρονται από μερικούς χρονογράφους και ιστοριογράφους σαν ξεχωριστή κοινωνική τάξη. Οι περισσότεροι όμως ιστορικοί παίρνοντας για βάση την ευγένεια εξακολουθούν και στον 14ο αιώνα να ξεχωρίζουν δύο μόνο κοινωνικές τάξεις: τους άρχοντες και τους πένητες.

…Αυτή ήταν η αιτία που η μέση τάξη που άρχιζε να παίζει από τον ενδέκατο αιώνα σοβαρό κοινωνικοοικονομικό ρόλο μέσα στη Βυζαντινή αυτοκρατορία, δε λογαριαζόταν για ξεχωριστή τάξη. Όταν έλεγαν το κοινόν, ο δήμος, εννοούσαν όχι μόνο τη φτωχολογιά, τους καθαυτό φτωχούς, τους κοινωνικούς απόκληρους, μα και τους αστούς, τη μέση τάξη. …Οι αντιθέσεις που υπήρχανε ανάμεσα αστών και προελταρίων δεν είχαν διαμορφωθεί ακόμα σε ταξική πάλη. Ο αγώνας ήταν κοινός ενάντια στον κοινό εχθρό, την κυρίαρχη τάξη: τη Φεουδαρχία (άρχοντες και κλήρο).

…Το είπαμε και πιο μπροστά πως από νωρίς στη Σαλονίκη με την μελέτη της αρχαίας ελληνικής φιλολογίας και του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού αρχίζουν να καλλιεργούνται οι ανθρωπιστικές ιδέες. …Η εκκλησιαστική φιλολογία σιγά σιγά παραμερίζεται και αρχίζει η τάση να ρετουσαριστεί με την γνώση της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας. Έτσι η Σαλονίκη έγινε, σαν να πούμε, από πνευματική άποψη, αι Αθήναι της Βυζαντινής αυτοκρατορίας στα χρόνια αυτά. Όσο δε οι μεταβολές στο επίπεδο των κοινωνικών σχέσεων γινόταν αισθητότερες, τόσο αναπτυσσόταν μια φιλολογία που κι’ αν δεν είχε ακόμα την τόλμη φανερά να κριτικάρει τα θεολογικά δόγματα, ωστόσο όμως με το πρόσχημα του ξαναγυρισμού στον Πλάτωνα έριχνε το σπόρο της δυσπιστίας και της αμφιβολίας ενάντια στην επίσημη θεολογική κοσμοθεωρία.

…Οι εξωτερικές όμως επιδρομές των Λατίνων (σταυροφόρων), των Σλάβων και των Τούρκων τελευταία, στμάτησαν την πνευματική αυτή εξέλιξη.

Από τις αρχές μάλιστα του 14ου αιώνα η Σαλονίκη περιστοιχίζεται από εχθρούς, ενώ όλη η αυτοκρατορία κλονίζεται συθέμελεα και τρίζει όλο της το οικοδόμημα.

Στην εποχή αυτή ένας μεγάλος θρησκευτικός καυγάς ξεσπάει μέσα στη Σαλονίκη απ’ αφορμή μιας θεολογικής συζήτησης που είναι γνωστή με το όνομα: αίρεση των Ησυχαστών.

Οι ησυχαστές ήταν καλόγεροι αντιδραστικοί και μ’ αρχηγό τον Γρηγόριο Παλαμά εκήρυχναν τον ασκητισμό και την μυστικοπάθεια. …Ο πνευματικός αυτός μυστικισμός από τη μία μεριά ερχόταν σαν αντίδραση ενάντια στην ερευνητική κίνηση που άρχισε με τη σπουδή της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας και, από την άλλη, ήταν η φιλοσοφική απολογία του τεμπέλικου και χαύνου καλογερισμού. Στο αντιδραστικό αυτό κήρυγμα των ησυχαστών εξεγέρθηκαν όλοι οι ελευθερόφρονες θεολόγοι και πρώτ’ απ’ όλους ο καλόγερος Βαρλαάμ που ήταν όχι μοναχά από τους πρώτους διανοούμενους της εποχής του μα είχε και γερή φιλοσοφική μόρφωση. …Έτσι έγινε το ζήτημα της ημέρας ο θεολογικός αυτός καυγάς μέσα σ’ όλην την αυτοκρατορία. Το Πατριαρχείο, όπως ήταν επόμενο, αναγνώρισε για ορθόδοξη τη διδασκαλία των Ησυχαστών και καταδίωξε τους βαρλααμίτες και τον αρχηγό τους για αιρετικούς. Η πάλη αυτή ήταν το πρώτο φανέρωμα της κοινωνικής αντίθεης που υπήρχε ανάμεσα στη φεουδαρχία και τη νέα τάξη, την αστική, που είχε μαζί της και τα λαϊκά στρώματα. Όσο κι αν ο αγώνας αυτός φαινότανε σαν ένας μεγάλος καλογερικός καυγάς, στο βάθος του είχε άλλες αιτίες. Και ως ένα σημείο αντικαθρέπτιζε ταξικές κοινωνικές διαφορές.

…Από τις αρχές όμως του 14ου αιώνα μέσα στη Σαλονίκη άρχισε και μια άλλη πάλη με μορφή ολότελα πολιτική. Η καινούργια τάξη αν και είχε από οικονομική άποψη ανέβει, ωστόσο όμως ήταν μια τάξη υποδουλωμένη. Οι αρχόντοι κρατούσαν την εξουσία στα χέρια τους. Αυτοί διοικούσαν τη Σαλονίκη ή καλύτερα το θέμα της Σαλονίκης. Φόρους δεν επλήρωναν. Καμμία προσωπική εργασία δεν έκαναν…

Οι αστοί της Σαλονίκης, έμποροι και βιομήχανοι, όχι μοναχά δεν έπαιρναν μέρος στη διοίκηση και δεν είχαν καμμία πολιτική πρωτοβουλία, μα κ’ έβρισκαν ένα σωρό εμπόδια στην οικονομική τους εξέλιξη. Οι λογής λογής φεουδαρχικοί περιρισμοί δεν άφηναν ελεύθερη την οργάνωση του εμπορίου και της βιομηχανίας. Οι τοπικοί φόροι ήταν βαρείς και ο έμπορας ταξιδεύοντας από επαρχία σε επαρχία ήταν αναγκασμένος να πληρώνει φόρους στους τοπικούς φεουδάρχες.

Στη Σαλονίκη ωστόσο προς το τέλος του 13ου αιώνα είχε συγκεντρωθεί αρκετός πλούτος. Από τη μια μεριά μια φούχτα ευγενών, καμμιά πενηνταριά αρχοντικές οικογένειες, έκαναν ό,τι ήθελαν κ’ είχαν πάρει στην κατοχή τους, μαζί με τον κλήρο, όλη την αστική και αγροτική κτηματική περιουσία. Από την άλλη μεριά οι έμποροι και βιομήχανοι είχαν αποκτήσει ταξική συνείδηση. Κ’ έτσι άρχισε φανερά πια η πάλη. Η νέα τάξη, τα πιο προχωρημένα στοιχεία της, είχαν σχηματίσει και ξεχωριστό πολιτικό οργανισμό, κόμμα δικό τους: το κόμμα των Ζηλωτών. Έτσι λεγότανε η πολιτική οργάνωση της νέας (αστικής) τάξης. Το όνομα “ζηλωτής” ήταν γνωστό μάλλον από τη Νέα Διαθήκη. Οι Ζηλωτές λοιπόν ήταν το Κόμμα που αγωνιζόταν με ζήλο για τα δίκαια της φτωχολογιάς. Στην περίοδο αυτή, η αστική τάξη της Σαλονίκης (και στη Δύση στην πρώτη περίοδο των αστικών κινημάτων, η μπουρζουαζία παρουσιάστηκε σαν εκπρόσωπος όλων των τάξεων της κοινωνίας που υπόφεραν) είχε γενικότερο και πλατύτερο κοινωνικοπολιτικό πρόγραμμα. Αντιπροσώπευε όχι μοναχά τα δικά της συμφέροντα μα και τα συμφέροντα όλου του εργαζόμενου λαού. Οι Ζηλωτές στα συνθήματά τους ζητούσαν πολιτικά δικαιώματα για όλο το “λαό” και δίκαιο μοίρασμα του κοινωνικού πλούτου. Η αστική τάξη, ή καλύτερα τα πιο μαχητικά και προχωρημένα στοιχεία της, οι Ζηλωτές, ήταν η πρωτοπορία της αντιφεουδαρχικής πάλης. Δεν πρέπει δε να ξεχνούμε πως μέσα στη Σαλονίκη υπήρχανε μεγάλες λαϊκές μάζες που εργάζονταν στα εργαστήρια και στο λιμάνι.

Το κόμμα λοιπόν των Ζηλωτών ήταν ένα επαναστατικό κόμμα. Ζητούσε όχι μοναχά πολιτικές ελευθερίες μα και κοινωνικοοικονομικές μεταρρυθμίσεις. Κι ακόμα, όπως θα ιούμε παρακάτω, είχε ολότελα φιλελεύθερες αντιλήψες για τα θρησκευτικά ζητήματα και ήταν εχθρικό στον καλογερισμό και την παπαδοκρατία. Με μια λέξη ήταν (για την εποχή του) ένα επαναστατικό δημοκρατικό κόμμα.

Για αυτό και στην πάλη ησυχαστών και βαρλααμιτών πήρε φανερά το μέρος των βαρλααμιτών και πολέμησε τους ησυχαστές όσο μπορούσε.

…Από την εποχή της σερβικής στρατιωτικής επιδρομής το λιμάνι της Σαλονίκης νεκρώνεται. Οι δρόμοι με την άλλη Βαλκανική και με την Πόλη είναι φραγμένοι. Η Μακεδονία δεν στέλνει πια τα προϊόντα της στη Σαλονίκη και ούτε η αγορά της είναι παμβαλκανική αγορά. Από την άλλη μεριά οι στρατιωτικές επιδρομές στη Μακεδονία γεμίζουν με πρόσφυγες τη Σαλονίκη. Κάτω απ’ τις συνθήκες αυτές ήταν επόμενο να ξεσπάσει μια μεγάλη οικονομική κρίση. Η αναδουλειά μέρα με τη ημέρα μεγάλωνε, το χρήμα σπάνιζε και η φτώχεια άπλωνε παντού τις μαύρες φτερούγες της. Παράλληλα η εγκληματικότητα αύξαινε και οι κλεψιές και οι ληστείες γενικεύονταν. …Οι άρχοντες μέσα στην κοινωνική αυτή αθλιότητα βρήκαν την ευκαιρία να κάνουν την τύχη τους, γδύνοντας το λαό με την τοκογλυφία….Οι τοκογλύφοι, δηλαδή η κυρίαρχη τάξη των Δυνατών, εξακολουθούσαν με όλη τη σκληράδα και την απληστία που μπορεί να φαντασθεί κανένας, τη δουλειά τους.

Έτσι, το μίσος της λαϊκής μάζας ενάντια στους άρχοντες και στους καλόγερους είχε φτάσει στο απροχώρητο. Η πάλη των τάξεων τώρα είχε πάρει ολοκάθαρη μορφή. Το κόμμα των Ζηλωτών είχε μαζί του τις πλατειές μάζες του λαού, όλη τη φτωχολογιά.

…Εδώ όμως πρέπει να προσθέσουμε πως η πάλη των τάξεων σχεδόν σ’ όλη την αυτοκρατορία προπάντων όμως στη Μακεδονία και Θράκη, είχε φτάσει στο σημείο να γίνονται συγκρούσεις στους δρόμους. Ο Καντακουζηνός (ΙΙΙ. 28) μας πληροφορεί πως στην Ανδριανούπολη, Φερές, Ποτίδαια, ο “όχλος” είχε ξεσηκωθεί ενάντια στους άρχοντες και με στασιαστικά μέσα ζητούσε να διευθύνει αυτός τα κοινά. …ο Πατριάρχης Φιλόθεος λέει, πως στην Ηράκλεια ο δήμος βρίσκονταν σε επαναστατική εξέγερση ενάντια στους άρχοντες.

Η ταξική λοιπόν πάλη είχει πάρει γενικότερο χαρακτήρα. Η φεουδαρχία που έβλεπε το “καθεστώς” της να τρίζει ήθελε να γκρεμίσει τη δυναστεία των Παλαιολόγων από το θρόνο. Δεν είχε εμπιστοσύνη σε δαύτη.

Ήθελε τον αυτοκράτορα να' χει “πυγμή”. Ζητούσε το Δικτάτορα που θα χτυπούσε αλύπητα και θ’ έπνιγε στο αίμα τις λαϊκές εγεγέρσεις. Έβλεπε πως η καινούργια τάξη ολοένα σήκωνε κεφάλι κ’ είχε μαζί της τους δουλοπάροικους των χωριών και την εργατιά των πόλεων. Κ’ ένιωθε πως η τάξη αυτή ήταν μια επαναστατική τάξη, για αυτό για να προλάβει τον κίνδυνο άρχισε να συνομωτεί και να ζητάει να βρει τον “κατάλληλο” αυτοκράτορα. Ο Ανδρόνικος της φαινότανε πολύ μαλακός Μονάρχης. Δεν ήταν ο άνθρωπος των περιστάσεων.

Η οικονομική κρίση είχε τον αντίκτυπό της όχι μόνο μέσα στις μεγάλες πόλεις, αλλά και στην πρωτεύουσα. Η άνοδος πάλι της αστικής τάξης όλο και επηρέαζε την πολιτική ζωή και στην Κων/λη και στο Πατριαρχείο γίνονταν ζυμώσεις που δημιουργούσαν τις ανάλογες ιδεολογικές συνθήκες για γενικότερες πολιτικές μεταβολές. Έτσι, οι αυτοκράτορες ήταν αναγκασμένοι να ρυμουλκούνται πότε με τους φεουδάρχες και πότε από τους αστούς.




9 σχόλια:

π2 είπε...

Μια χρήσιμη επισκόπηση των απόψεων που έχουν εκφραστεί για τους ζηλωτές της Θεσσαλονίκης στο επίμετρο αυτού του άρθρου (αναφέρεται και ο Κορδάτος).

Αντωνης είπε...

Σ' ευχαριστώ πολύ. Θα το ανεβάσω όταν μπορέσω στην "ψηφιακή βιβλιοθήκη."

Αντωνης είπε...

Done.:-)

Ανώνυμος είπε...

Καλημέρα.
Αντώνη, θα έπρεπε να γνωρίζεις πως μόνο κάποιος άσχετος θα έλεγε πως στα 1300 μ.Χ. η εξέλιξη θα ήταν προς τον… Πλάτωνα, αυτό κοινώς λέγεται πισωγύρισμα εξ’όσων γνωρίζω!
Μόνο ένας άσχετος θα υποστήριζε πως θα χρειαζόταν κάποιο ρετουσάρισμα με τη γνώση της αρχ. Ελλην. Φιλοσοφίας όταν όλοι οι Μεγάλοι της Εκκλησίας είχανε ‘παιδευτεί’ μ’αυτή, την είχανε σπουδάσει.
Μόνο ένας άσχετος θα έβλεπε τόσο ρηχά το κίνημα των ησυχαστών…

Αλλά Αντώνη, εσύ που μ’ευχαρίστηση θα έβλεπες την ανατίναξη του Πλατωνικού σπηλαίου πώς ήλθες σ’αυτή την κατάσταση να βλέπεις με συμπάθεια τους λόγους κάποιου άσχετου φιλοπλατωνικού;

Αντωνης είπε...

Φίλε ανώνυμε,

Το πρώτο πράγμα που θα σου πρότεινα πριν χρησιμοποιήσεις τον επιεικώς απαράδεκτο και αμετροεπή χαρακτηρισμό "άσχετος" για τον Κορδάτο σε ό,τι αφορά την αρχαία ελληνική γραμματεία, θα ήταν να ρίξεις μια ματιά στο ποιος ήταν ο επιμελητής της "Βιβλιοθήκης Αρχαίων Ελλήνων συγγραφέων και ποιητών" του Ζαχαρόπουλου. Ξέρεις, της σειράς από την οποία μάθαμε αρχαία ελληνική φιλοσοφία και ιστορία όλοι εμείς που είμαστε πάνω από 30 ετών.

Θα ήθελα πρώτα να κάνεις αυτό και μετά να επανέλθεις με οποιοδήποτε ερώτημα θέλεις να μου απευθύνεις. Δεν έχω καμμία αντίρρηση να σου απαντήσω σε όσα θέτεις εδώ, αλλά εφόσον προϋποθέτουν άγνοια κάποιων πολύ βασικών βιογραφικών αληθειών και γεγονότων, θα ήθελα να σου δώσω την ευκαιρία να αναδιατυπώσεις με περισσότερη περίσκεψη.

Αντωνης είπε...

Επειδή εντός ολίγου αναχωρώ από το άστυ και πιθανόν να μην έχω την ευκαιρία να απαντήσω στις πιο πάνω αντιρρήσεις:

"μόνο κάποιος άσχετος θα έλεγε πως στα 1300 μ.Χ. η εξέλιξη θα ήταν προς τον… Πλάτωνα, αυτό κοινώς λέγεται πισωγύρισμα εξ’όσων γνωρίζω!"

Στοιχειώδης γνώση ευρωπαϊκής ιστορίας θα έλεγε το αντίθετο, μια και η επανανακάλυψη του Πλάτωνα από τη σχολή της Φλωρεντίας βρίσκεται στο κέντρο της ανθρωπιστικής Αναγέννησης του κουατροτσέντο. Marcello Ficino, Pico della Mirandola. Και Πλήθων Γεμιστός βέβαια.

"Μόνο ένας άσχετος θα υποστήριζε πως θα χρειαζόταν κάποιο ρετουσάρισμα με τη γνώση της αρχ. Ελλην. Φιλοσοφίας όταν όλοι οι Μεγάλοι της Εκκλησίας είχανε ‘παιδευτεί’ μ’αυτή, την είχανε σπουδάσει."

Προφανώς η γνώση του ιερατείου δεν είναι κοινωνική γνώση. Και η ουσιαστική της κοινωνικοποίηση, τουλάχιστον σε ευρεία κλίμακα, συμβαίνει αρκετά μετά το 13ο αιώνα.

"Μόνο ένας άσχετος θα έβλεπε τόσο ρηχά το κίνημα των ησυχαστών…"

Δεν είμαι θεολόγος για να αποφανθώ για το επιδερμικό ή όχι της αναφοράς στους Ησυχαστές, αλλά θυμίζω ότι την ίδια ΑΚΡΙΒΩΣ προσέγγιση έχει ο Badiou, χαιρετίζοντας τον Παύλο για την έμφαση στην ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ της πίστης, σε αντίθεση με μυστικιστικά δόγματα. Είναι η διαφορά πολιτικοποιήσιμης και αντιπολιτικής θεολογίας. Από μαρξιστική σκοπιά επομένως--και ο Κορδάτος γράφει ανοιχτά από τέτοια σκοπιά--τα πράγματα σε ό,τι αφορά τη διαμάχη Ησυχαστών-βαρλααμιτών είναι ξεκάθαρα.

Πλάτωνας: Γνωστή η μεγάλη έμφαση του Badiou στην υλιστική αξία της επανεξέτασης του έργου του. Προσωπικά, είμαι ρανσιερικός στο θέμα αυτό (βλ. Ο φιλόσοφος και οι φτωχοί του), και το έχω εκφράσει σε εκτεταμένο κείμενο που θα δημοσιευτεί σύντομα. Είναι πάντως ένα δύσκολο και δύστροπο θέμα η προοπτική επανάγνωσης του Πλάτωνα από μαρξιστική σκοπιά.

Ανώνυμος είπε...

Κρίμα βρε Αντώνη, που δε κατάλαβες ότι το άσχετος δε ‘πήγαινε’ στο κατά πόσο ήταν γνώστης της αρχαίας ελληνικής γραμματείας! Λοιπόν, ξανακοίτα αυτά που έγραψα για να καταλάβεις που πάει το άσχετος κι αν έχω λάθος θα τα ξαναπούμε
κι άλλη φορά να προσέχεις όταν χρησιμοποιείς χαρακτηρισμούς όπως επιεικώς απαράδεκτος και αμετροεπής.

Σχετικά με το δεύτερο σχόλιό σου έχω να σου πω κάτι λίγα.
Καταρχάς μιλάμε για εμάς, τους έλληνες, άρα στοιχειώδης γνώση της ιστορίας, μας δείχνει ότι ποτέ δε χάσαμε τον Πλάτωνα όπως κάποιοι άλλοι (ΑΝ τον είχανε βρει ποτέ) για να τον επανανακαλύψουμε πισωγυρίζοντας. Η εξέλιξη είναι γεγονός για πολλούς αιώνες!

Διαφορετικές προσεγγίσεις (αλλά και προσπάθειες ‘ανατίναξης’, έχεις γνώση) του φιλοσόφου μας μπορεί να γίνονται και τώρα και κάθε προσέγγιση αξιολογείται και όχι λίγες κατέληξαν στον κάλαθο…
Προτιμώ τον μαθητή του Πλήθωνα, Μάρκο Ευγενικό (οι δυο τους είναι ωραίο παράδειγμα της διαφορετικής προσέγγισης της αρχαίας ελληνικής παιδείας.)

Επαναλαμβάνω, μόνο ένας άσχετος θα υποστήριζε πως θα χρειαζόταν κάποιο ρετουσάρισμα με τη γνώση της αρχ. Ελλην. Φιλοσοφίας όταν όλοι οι Μεγάλοι της Εκκλησίας είχανε ‘παιδευτεί’ μ’αυτή, την είχανε σπουδάσει, γιατί η απάντησή σου δεν αφορά την ένστασή μου. Άλλο ρετούς κι άλλο διαφορετική προσέγγιση, αλλαγή του έργου με άλλα ‘υλικά’.

Νομίζω πως ούτε κι Κορδάτος ούτε κι ο μπαντιού είναι Θεολόγοι για να τους προσέχουμε. Λόγια αθεολόγητων-μη σχετικών-άσχετων περί της θεολογίας δεν είναι ό,τι καλύτερο. Η ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ της Πίστης έγινε όπως έπρεπε! Όταν χιλιάδες ανθρώπων έβγαιναν στην έρημο. Επομένως τα πράγματα σε ότι αφορά τη διαμάχη Ησυχαστών-βαρλααμιτών είναι ξεκάθαρα, όπως τα είπε ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς.

Τέλος ξαναλέω πως κάθε προσέγγιση των κλασσικών, από οποιονδήποτε και με όποιο τρόπο επιθυμεί, βρίσκει την Παράδοσή μας απέναντι. Όταν χαθούν οι φορείς αυτής της Παράδοσης μπορεί ο οποιοσδήποτε να αρχίσει το πλιάτσικο.. ακόμη δε χάθηκαν όλα..

Καλή νέα χρονιά..

Αντωνης είπε...

Καλή χρονιά και από δω.

Δυστυχώς, δεν νομίζω ότι μπορούμε να συννενοηθούμε. Για τα περί ασχετοσύνης Κορδάτου, τα οποία εξακολουθώ να βρίσκω αμείωτα αμετροεπή--και έχω μια ιδιαίτερη ευαισθησία σε ό,τι αφορά απρόκλητες επιθέσεις απέναντι στους νεκρούς και απόντες--απάντησα ήδη με επιχειρήματα τα οποία απλώς αρνείσαι να συζητήσεις, και το πράττεις οχυρωμένος πίσω από ολοκληρωτικά αντιεπιστημονικές και αδιαφανείς ρήσεις βάσεις του είδους "εμείς οι Έλληνες ποτέ δεν χάσαμε τον Πλάτωνα." Μιλούμε βέβαια για ένα τόπο με πολύ μικρά ποσοστά λαϊκής εγγραμματοσύνης και πρόσβασης στα αρχαία κείμενα κατά τον 13ο αιώνα. Έλα όμως που για σένα το ντε φάκτο συνώνυμο του "εμείς οι Έλληνες" (το ποιοι ακριβώς είμαστε "εμείς οι Έλληνες" τον 13ο αιώνα είναι άλλο θέμα)είναι "Οι Μεγάλοι της Εκκλησίας". Συνεπώς, και εφόσον οχυρώνεσαι ξεκάθαρα πίσω από τις σκληρότερες ιδεοληψίες του Ορθόδοξου συντηρητισμού, είναι άσκοπη η προσπάθεια εκ μέρους μου να γίνει αντιληπτό τι σημαίνει "κοινωνικοποίηση" της γνώσης από τη σκοπιά της ιστορίας.

Μιλώ για την αναγέννηση και τον νεοΠλατωνισμό, και εσύ προσπερνάς το όλο θέμα του πόσο "οπισθοδρομική" είναι η κλασική γνώση στον ύστερο μεσαίωνα με χαρακτηριστική άνεση, αφήνοντας ουσιαστικά να εννοηθεί ότι το πολιτιστικό ορόσημο της αναγέννησης είναι μια υποσημείωση στην παγκόσμια ιστορία μπροστά στην εθνο-θρησκευτική παντοκρατορία του ελληνορθόδοξου ιερατείου. Αυτό βέβαια δεν είναι ιστορία, αλλά εκκλησιαστική ιδεολογία. Και μάλιστα σκληροπυρηνικά αντιδραστική εκκλησιαστική ιδεολογία (που με κάνει να αναρωτιέμαι γιατί διαβάζεις καν αυτό το blog).

Περί διακήρυξης πίστης: όχι βέβαια, οι διακηρύξεις δεν γίνονται απαξάπαντος ώστε μετά να το ρίξουμε απτόητοι στον Ησυχασμό, αλλιώς και σε μένα θα αρκούσε ότι κάποτε έγραψε ένας Λένιν, ένας Γκράμσι ή ένας Μπένγιαμιν και δεν θα ενοχλούμουν να ξανασκεφτώ τίποτε.

Για τη θεολογία και τους άσχετους με αυτή: παραφράζοντας την γνωστή ρήση ας πούμε ότι η θρησκεία είναι υπερβολικά σημαντικό θέμα για να την αφήσουμε στους θεολόγους. Επ' αυτού θα δράσω στο blog, και ευχαριστώ για την ιδέα. Ως τότε, σε αφήνω με Feuerbach: η θεολογία είναι η άρνηση της θρησκείας, η αποξένωση της από τον εαυτό της.

Ανώνυμος είπε...

http://lomak.blogspot.com/2009/12/blog-post_02.html

S.D.