Παρασκευή, 20 Νοεμβρίου 2009

I blog therefore I am, ή, η κατάρα της αναπαράστασης



Πολύ μου άρεσε το εν λόγω σκίτσο, το οποίο αλίευσα στο Καφέ Βουστάσι. Το πρόβλημα άμα μπλέξεις όμως με την ψυχανάλυση είναι ότι αρχίζεις να γελάς πάντα στο λάθος σημείο ή με τα λάθος πράγματα. Έτσι και δω, αυτό το οποίο μου προξένησε γέλιο δεν ήταν η κραυγαλέα αυταπάτη του αξύριστου και ταλαίπωρου τυπάκου ότι έχει γίνει κάτι σημαντικό επειδή τον "διαβάζουν πολλοί" στο ίντερνετ, αλλά η αυταπάτη του σκιτσογράφου ότι ο συγκεκριμένος αποτελεί κάποιου είδους ειδικά αξιοθρήνητη κατηγορία ανθρώπου.

Όχι περισσότερο αξιοθρήνητη, σκέφτομαι, από τους προϊστορικούς εκείνους κυνηγούς που ζωγράφιζαν την εμπειρία τους στα σπήλαια της Αλταμίρα. Ή από τους Αιγύπτιους, που εφήυραν τα ιδεογράμματα για να αναπαραστήσουν μάχες, επιδημίες, ή καλές σοδειές· ή από τους Έλληνες, όταν ζωγράφιζαν την ερωτική τους ζωή σε αγγεία. Με λίγα λόγια, ίσως ένα από τα ασφαλέστερα κριτήρια διαχωρισμού του ανθρώπου από το ζώο να είναι ότι ο πρώτος κουβαλάει την κατάρα της αναπαράστασης, ότι δηλαδή για τον άνθρωπο η παρούσα πραγματικότητα δεν είναι ποτέ πλήρης, όσο έντονη ή συγκινησιακά φορτισμένη και αν είναι. Η σπουδή μας να κατακεραυνώνουμε την μηντιοποίηση της πραγματικότητας ως σημερινό σύμπτωμα "παρακμής" και στρέβλωσης της φυσικής τάξης πραγμάτων τείνει να προϋποθέτει εσφαλμένα ότι η μηντιοποίηση της εμπειρίας αφορά μόνο την εποχή της υψηλής τεχνολογίας.

Οι άνθρωποι όμως, πολύ πριν αρχίσουν την συνήθεια του να γράφουν SMS για μια συναυλία κατά τη διάρκεια της συναυλίας, είχαν ήδη κολλήσει την έξη να επιθυμούν να αναπαραστήσουν τα πάντα: η τέχνη γεννήθηκε από αυτή την έξη, και ο άνθρωπος είναι ζώο αναπαραστατικό ακριβώς γιατί το παρόν του, όποιο και αν είναι αυτό, δεν εξαντλεί ποτέ τις γνωστικές του δυνατότητες και τις ψυχικές του ανάγκες. Υπάρχει πάντα ένα "πλεόνασμα" αυτού που περιμένει να ειπωθεί ή να αποτυπωθεί, διότι υπάρχει επίσης πάντα ένα τραυματικό "έλειμμα" μέσα στην εμπειρία, κάτι που την συνιστά απογοητευτικά ανεπαρκή (υποθέτοντας βέβαια ότι για τα ζώα, σε αντίθεση με εμάς, το παρόν είναι αυτό στο οποίο παραδίδονται ολοκληρωτικά): είμαι τρελά ερωτευμένος μαζί σου, αλλά αυτό δεν μου φτάνει, πρέπει να γράψω ή να διαβάσω ερωτική ποίηση· ήμουν προχθές στην διαδήλωση, αλλά αυτό δεν είναι αρκετό, πρέπει να γράψω για αυτή ή να διαβάσω κάποιον που έγραψε, ή να την δω στην τηλεόραση· πηγαίνω στο γήπεδο, αλλά όταν γυρίζω στο σπίτι βάζω τα αθλητικά για να δω τις φάσεις ξανά.

Το τελευταίο παράδειγμα είναι αποκαλυπτικότερο, ίσως, των άλλων. Η live παρακολούθηση εμπεριέχει με αρκετά εύγλωττο τρόπο το έλειμμα το οποίο καλείται να αναπληρώσει η αναπαράσταση: κάποιος μου έκρυβε τη θέα, η φάση εξελίχθηκε μακριά μου, ήμουν αφηρημένος· το ίδιο το γεγονός περιέχει ένα κενό, ένα τυφλό σημείο που επιθυμώ να αναπληρώσω. Ουσιαστικά επομένως, η ευχαρίστηση με την αναπαράσταση δεν είναι ποτέ απλά ευχαρίστηση με την επανάληψη: είναι ευχαρίστηση με την επανάληψη-με-διαφορά, και η επανάληψη-με-διαφορά είναι ευχάριστη γιατί μου δίνει ένα κάποιο έλεγχο πάνω στην εμπειρία, μια κάποια εποπτεία της, ένα κάποιο ηδονικό πλεόνασμα που υπερκαλύπτει τα τραυματικά της ελείμματα.

I blog therefore I am, λοιπόν. Δεν είναι ντροπή. Μήπως η ενοχλημένη κυρία στον καναπέ που ποζάρει ως ενσάρκωση της φυσιολογικότητας δεν είναι βυθισμένη σε ένα βιβλίο, σε μια έντυπη μορφή της κατάρας της αναπαράστασης; Και μήπως δεν γελώ με κάτι που είναι ήδη άλλη μια αναπαράσταση αυτής της κατάρας;




3 σχόλια:

Greek Rider είπε...

Συμφωνώ πολύ με το κείμενό σου και χαίρομαι που δεν έχω τίποτα παράξενο επειδή μου αρέσει να γράφω....

arcades είπε...

Η λατρεία του αυθεντικού και του αδιαμεσολάβητου μην έχουμε αμφιβολία, είναι μέρος της κουλτούρας της αναπαράστασης, για να μην πω προϋπόθεση ύπαρξής της.

Αντώνης είπε...

Πολύ σωστά το θέτεις. Και το σκιτσάκι είναι ένα παράδειγμα ακριβώς αυτού του παραδόξου.