Παρασκευή, 27 Νοεμβρίου 2009

Ντοσιέ: Δεκέμβρης: Κόντρα στην αντιπολιτική: Μερικές παρατηρήσεις για το κλίμα των ημερών


Την απεχθάνομαι τη βία. Πραγματικά. Την σιχαίνομαι. Και είμαι ιδιαίτερα ευτυχής που ούτε έχω φάει ούτε έχω δώσει ξύλο από όταν ήμουν ακόμα στο Λύκειο. Οι περισσότεροι άνθρωποι, φαντάζομαι, δεν είναι ενάντια στη βία πρώτα από ιδεολογία. Είναι γιατί η βία είναι, για τους περισσότερους ανθρώπους, σωματικά και ψυχικά δυσάρεστη και επίπονη. Είμαι ένας από αυτούς τους ανθρώπους λοιπόν. Μάλλον δειλός, με τα συγκριτικά δεδομένα που έχω.

Το πρόβλημα αρχίζει από το γεγονός ότι δεν έχω μόνο σώμα ή ψυχισμό. Έχω και μυαλό. Και το μυαλό, με τη σειρά του, χωρίζεται σε καθαρά αυτοματικές, ανακλαστικές λειτουργίες, που κάνουν το σώμα μου να συρρικνώνεται όταν νιώθει ότι διατρέχει κίνδυνο, ή στέλνουν σήματα που κάνουν το στομάχι μου να σφίγγεται, ή την καρδιά μου να χτυπάει γρηγορότερα· και σε επεξεργαστικές και γνωστικές λειτουργίες, οι οποίες αναλαμβάνουν δράση όταν το σώμα αυτό δεν αντιμετωπίζει άμεσο κίνδυνο. Σε ό,τι αφορά αυτές τις τελευταίες, το πρόβλημα "βία" ξεφεύγει από τη σφαίρα ευθύνης του θυμικού. Απαιτεί διαλεύκανση. Ανάλυση. Επεξήγηση.

Μετά την επίθεση στον Πάσχο Μανδραβέλη, διάβασα μια σειρά κειμένων, κάποιων πολύ αξιόλογων ως δειγμάτων γραφής, τα οποία όμως άφησαν αυτό το επεξεργαστικό και γνωστικό κομμάτι με αρκετά μετέωρα ερωτήματα. Κι αυτό γιατί ενώ γνωρίζω πως ως σώμα και ως σύνολο ανακλαστικών λειτουργιών μοιράζομαι με άλλους συναισθήματα όπως ο φόβος, ο πανικός ή η οργή, περιμένω ταυτόχρονα, και για αυτό ακριβώς το λόγο, να μοιραστώ και αυτό το άλλο πράγμα που όλοι μπορούμε να κάνουμε όταν αυτά τα δυσάρεστα ερεθίσματα υποχωρήσουν, δηλαδή τη σκέψη. Σκέψη όμως, με την έννοια της στοιχειώδους αφαίρεσης από τα ανακλαστικά δεδομένα, είναι αυτό που δεν βλέπω. Ας πάρω για παράδειγμα το καλύτερο από αυτά τα κείμενα, το πιο άμεσο, το πιο πηγαίο, αυτό της Άννας Δαμιανίδη. Στο κείμενο αυτό, η πολιτική ανάλυση βασίζεται εξ ολοκλήρου, και ανοιχτά, στο ανακλαστικό συναίσθημα. Ο φόβος απέναντι στους αυγοφόρους ξυπνά την μνήμη του φόβου απέναντι στην δικτατορία· υπό την επήρρεια ενός σφιγμένου στομαχιού, τα τανκ και οι αντιεξουσιαστές εντός ή εκτός εισαγωγικών γίνονται ένα. Και από τη βάση μιας τέτοιου είδους ταύτισης εξάγονται μια σειρά από συμπεράσματα. Πολιτικά συμπεράσματα. Όπως αυτό: "Δεν θέλω να χρειάζεται ηρωισμό τίποτα. Θέλω να ζω ασφαλής σε ελεύθερη χώρα, όπως τώρα. Σύμφωνα με τους νόμους. Οι νόμοι είναι για να προστατεύουν κυρίως ανθρώπους σαν εμένα, αδύναμους, δειλούς, αγύμναστους, που δεν θέλουν να παίζουν ξύλο, παιδιά, γριές και γέρους. Θέλουμε νόμους, σύνταγμα, δημοκρατία, ισότητα, τέτοια πράγματα για να συνεννοηθούμε. Όχι επαναστάσεις, όχι πολυτεχνεία. Όχι άλλα πολυτεχνεία. Δεν υπάρχει λόγος για τόση απελπισία."

Τώρα, μου φαίνεται δύσκολο να κατανοήσω πώς ο προσωπικός φόβος, ένα φρικτό χωρίς αμφιβολία συναίσθημα, μπορεί να οδηγήσει κάποιον σε μια σειρά από κανονιστικές διαπιστώσεις για το τι χρειάζεται μια χώρα, συνοδευόμενες από συνοπτικές διαγνώσεις για τον συλλογικό ψυχισμό της. Δύσκολο δηλαδή αν λάβουμε ως δεδομένο ότι στην διαδικασία της διατύπωσης μεσολαβεί κάτι άλλο από ανακλαστικές προδιαθέσεις. Το να πω, για παράδειγμα, ότι δεν χρειάζεται μια οποιαδήποτε εμπειρική κοινωνία επανάσταση είναι μετατροπή της ανακλαστικής μου αντίδρασης σε γενική πολιτική αρχή. Και βέβαια, η δραματική έμφαση στο γεγονός ότι οι φοιτητές του Πολυτεχνείου που εξεγέρθηκαν ήταν φοβισμένοι και θα προτιμούσαν να μην είχαν εξεγερθεί δεν αλλάζει σε τίποτε το πολιτικό γεγονός ότι εξεγέρθηκαν. Το συμβάν λαμβάνει χώρα όχι επειδή αυτοί που εμπλέκονται είναι ατρόμητοι υπερήρωες, ούτε επειδή επιθυμούν σύσσωμοι κάτι απόλυτα και συναινετικά συγκεκριμένο, αλλά γιατί το ποσοστό μέσα τους που για κάποιο λόγο δεν παραδίδεται ολοκληρωτικά στο φόβο και που για κάποιο λόγο δεν βρίσκει εκείνη τη στιγμή άλλη διέξοδο από αυτή της συλλογικής δράσης είναι συσσωρευτικά επαρκές για να δημιουργήσει μια ανατροπή δεδομένων. Φαντάζομαι ότι οι Ρουμάνοι που, χωρίς καμμία προσυνεννόηση, άρχισαν να αποδοκιμάζουν τον Τσαουσέσκου την αξέχαστη εκείνη ημέρα που έπεσε το καθεστώς του, φοβόταν το ίδιο πολύ, αν όχι περισσότερο. Αλλά τι είναι η πολιτική πράξη αν δεν είναι αυτό που, όντας γέννημα λίγο-πολύ τετριμμένων για την ανθρώπινη ιστορία συνθηκών (αδικία, ανισότητα, εκμετάλλευση, κλπ), δεν μπορεί να αναχθεί απόλυτα στις συνθήκες αυτές, αυτό δηλαδή που παράγει ένα μη ανακλαστικά εξηγήσιμο πλεόνασμα;

Το κείμενο της κ. Δαμιανίδη τελειώνει με την εξής προτροπή: "Τώρα έχετε το προνόμιο της εξέγερσης. Πρέπει να είναι οπωσδήποτε με καδρόνια; Τώρα μπορείτε να κάνετε τόσα πράγματα για να αλλάξετε τον κόσμο. Υπάρχουν εθελοντικές οργανώσεις, γιατροί χωρίς σύνορα, ομάδες για τους μετανάστες, δενδροφυτεύσεις, πράγματα που δεν τα φανταζόμασταν. Ελάτε στην ομάδα μας, να κάνουμε μαθήματα ελληνικών στους μετανάστες. Μάθετε το ελληνικό αλφάβητο σε έναν αφρικανό που δεν πήγε σχολείο ποτέ του, και θα δείτε ότι θα αλλάξει ο κόσμος. Πηγαίνετε στην Ουρουγουάη με τους Ινδιάνους, στο Γκάζι με τα τσιγκανάκια, στη Σιέρα Λεόνε με τα παιδιά πολεμιστές, στον Κολωνό με το Κυριακάτικο σχολείο, ελάτε σε μας, στην Αγορά της Κυψέλης, ο κόσμος σας περιμένει να τον αλλάξετε." Είναι μια εξαιρετικά αξιοπρεπής και αξιοσέβαστη προτροπή. Αντανακλά, χωρίς άλλο, πραγματικές ανάγκες. Δεν θα έβρισκα όμως κατάπτυστο ή υποκριτή όποιον τύχει να μη συγκινηθεί. Πρώτα, γιατί οι προτάσεις της κ. Δαμιανίδη αποτελούν οπωσδήποτε μια πολύ συγκεκριμένη ερμηνεία του όρου "εξέγερση" (όπως και οποιεσδήποτε άλλες προτάσεις ή πρακτικές, βέβαια). Δεν συνιστούν ούτε αναγκαστικά συνώνυμα του όρου, ούτε υποχρεωτικές ερμηνείες του. Πόσο μάλλον, και αυτός είναι ο δεύτερος λόγος που διατηρώ μια απόσταση, όταν απευθύνονται σε άτομα των οποίων η οικονομική και κοινωνική κατάσταση παραμένει άγνωστη και αδιευκρίνιστη. Μιλώντας περί "σωστής" εξέγερσης, άλλωστε, δεν παύουμε να απευθυνόμαστε σε μια χώρα με τεράστια ποσοστά ανεργίας και ημιαπασχόλησης, σε μια οικονομία με εξαιρετικά χαμηλούς μισθούς, σε πόλεις που είναι από τις ακριβότερες στον κόσμο, σε συνθήκες ζωής οι οποίες είναι από τις πιο δυσβάσταχτες στην Ευρώπη. Δεν είναι λιγάκι, ας το πούμε βαρβαριστί presumptuous, να θεωρούμε βέβαιο ότι μιλούμε σε ιδεαλιστές αποφοίτους του Αρσακείου που αδημονούν να θυσιαστούν για το καλό των όποιων άλλων απ' τους ίδιους "αδυνάτων";

Το ερώτημα αυτό μου επιτρέπει να απευθυνθώ σε όσα με κάνουν να αισθάνομαι περίεργα με τις γενικότερες τάσεις των όλο και πιο αυτάρεσκα "δικαιωματικών" φιλελεύθερων διακηρύξεων το τελευταίο διήμερο:

α) αποκήρυξη των ανεπιθύμητων ως μη γνήσιων εκφραστών του "χώρου", "αναρχοφασιστών", ομογάλακτων του ακροδεξιού τραμπουκισμού, κλπ.
β) επικόλληση επάνω τους της ταμπέλας του "ψευτοαριστερού", ο οποίος σε αντίθεση με τον "πραγματικό αριστερό" δεν συμπεριφέρεται βάρβαρα και καταστροφικά όταν διαφωνεί.
γ) καθορισμός του τι θα έπρεπε να σημαίνει η ιστορία της αριστεράς και των κοινωνικών κινημάτων για όλους τους ορθοπολιτικά σκεπτόμενους: πολιτισμένη συμπεριφορά, διάλογο, ανεκτικότητα στις διαφορετικές απόψεις, αποκαθήλωση των ιστορικών "μύθων" της επαναστατικής προδιάθεσης, ρεαλισμός, πραγματισμός, ωριμότητα, σοβαρότητα κλπ. Με λίγα λόγια, συμμόρφωση σε ένα κανονιστικό πλαίσιο το οποίο μπαίνει στο τραπέζι ex post facto, ως παραδόξως ξεχασμένο savoir vivre που "κάποτε" είχαμε και που κινδυνεύουμε, αν δεν αντιδράσουμε, "να χάσουμε". Όπως το έθεσε και ένα από τα κάπως ατόπως μελαγχολικά άρθρα των ημερών, στο Παρίσι γιορτάζουν τις επαναστάσεις οικογενειακώς ενώ ρέει το κρασί, εμείς γιατί χάσαμε την παλιά, καλή μας όρεξη για πανηγύρια;

Αλλά για να επιστρέψω στα τρία βασικά ρητορικά σχήματα που προανέφερα. Δεν θα είχα κανένα απολύτως πρόβλημα να προσυπογράψω το α) αν δεν συνέβαινε το εξής: δεν ξέρω πού βασίζεται. Έχει γίνει σοβαρή κοινωνιολογική δουλειά για την ταξική ή ιδεολογική σύσταση του "χώρου" τον οποίο επικαλούνται κατά το δοκούν φίλοι και εχθροί; Έχει ξεκαθαρίσει κάποιος εξ όσων ομιλούν, με κάποιο μίνιμουμ επιστημονικής φερεγγυότητας, για τι είδους κοινωνικές ομάδες μιλάει τελικά; Για το πόσο ομοιογενής είναι "ο χώρος"; Για το πόση στήριξη ή απόρριψη έχει η μία ή η άλλη πρακτική; Για το πόσο τέλος πάντων αποκλεισμένος είναι αυτός ο "χώρος" από ευρύτερες ζυμώσεις; Για το πώς λειτουργεί, αν δηλαδή έχει ως βάση συγκεκριμένες ομάδες, ισορροπίες που προκύπτουν από εσωτερικές συγκρούσεις, πρόσωπα κοινής αποδοχής, κριτήρια "τοπικής" νομιμότητας και μακρόχρονιας απόδειξης του ανήκειν, κλπ; Χωρίς τέτοιου είδους συστηματικές γνώσεις (και όχι απλά ιμπρεσιονιστικές απόψεις), πώς να αποφανθεί κανείς για το πού ανήκει ιδεολογικο-πολιτικά η μία ή η άλλη έκφανση του "χώρου"; Εγώ, ομολογώ, δεν τις έχω. Αυτοί που ομιλούν με τόση σιγουριά για την μαφία των Εξαρχείων τις έχουν;

Για το δεύτερο, έχω γράψει αναλυτικότερα σε παλαιότερο ποστ. Δεν θα προσθέσω κάτι σε αυτά που είπα τότε, εκτός από ένα πράγμα: θα πρέπει να αρχίσουμε να υποπτευόμαστε λίγο περισσότερο την "κοινή λογική" που λέει α) ότι στην χώρα μας δεν έχει κανείς "αυθεντικό" λόγο να εξεγερθεί (μιλάμε για την ίδια χώρα που αυτή τη στιγμή συζητάει τις επιπτώσεις της πτώχευσης στα ήδη πτωχευμένα λαϊκά στρώματα) και β) ότι όποιος φαίνεται να επαναστατεί απλά ακολουθεί κάποιου είδους διεστραμμένη μίμηση ανύπαρκτων προτύπων. Δεν γνωρίζω κανένα καλό λόγο για τον οποίο κάποιος επιθυμεί να βρίσκεται σε διαρκή σύγκρουση με το κράτος έτσι για την πλάκα του. Η εικόνα των καλομαθημένων, καλοταϊσμένων και υπαρξιακά βαριεστημένων "ταραξιών" η οποία βρίσκει πάντοτε άμεση πρόσβαση στα άρθρα του "ανεκτικού" φιλελευθερισμού μετά από ανάλογα επεισόδεια παραπέμπει στην ευρύτερη λαϊκίστικη λογική που καταλήγει πάντα στο ίδιο συμπέρασμα: η επαναστατική, εντός ή εκτός εισαγωγικών, συμπεριφορά είναι μια άνευ νοήματος και αξίας πράξη, χωρίς καμμία βάση στην προσωπική εμπειρία και την αληθινή πεποίθηση. Από εκεί στον νόμο περί τεντυμποϊσμού και στις τελετουργικές κωνστανταρικές σφαλιάρες στους χίπις επιπέδου Τζιβιλίκα-Τζανετάκου ("αθάνατες ελληνικές κωμωδίες") δεν βλέπω και ιδιαίτερα μεγάλη απόσταση.

Τίποτε από όλα αυτά δεν σημαίνει ότι θα έπρεπε να περάσουμε στην ηρωοποίηση των όποιων κρανοφόρων ή κουκουλοφόρων (πρακτική την οποία προσωπικά απεχθάνομαι)· από την πολιτική όμως αντιπαλότητα στην άρνηση, ουσιαστικά, της ίδιας της ύπαρξης κάποιου που δεν σκέφτεται και δεν ενεργεί όπως εγώ, υπάρχει χαώδης διαφορά. Απ' το να θεωρώ ότι "ο χώρος" δείχνει τα σημάδια ιδεολογικής σύγχυσης ή αυτοκαταστροφικού αδιεξόδου που δείχνει και σύμπασα η ελληνική κοινωνία καθημερινά, στο να τον δακτυλοδείξω ως το παθογενές απόστημα μιας κοινωνίας νηφάλιων και διαυγώς σκεπτόμενων πολιτών, επίσης. Απ' το να θεωρώ τον τρόπο σκέψης και δράσης του ασύμβατο με τον δικό μου στο να του αρνούμαι το δικαίωμα να είναι καν αντίπαλος για τον οποίο αξίζει να σκεφτώ σοβαρά, είναι, τέλος, για άλλη μια φορά τεράστια η απόσταση. Δεν είναι ούτε ζήτημα συμπάθειας ούτε ζήτημα αλληλεγγύης προς τους κρανοφόρους (δεν ξέρω πώς αλλιώς να αναφερθώ στους συγκεχυμένους και αόρατους "κακούς" της υπόθεσης ελληνική δημοκρατία)· είναι ζήτημα αντικατάστασης της τεθλιμμένης αναφώνησης o tempora o mores με κάτι κάπως πιο διερευνητικό για το πού στέκομαι, πού στέκονται οι άλλοι, και γιατί.

Για το τρίτο: είναι προφανές ότι το σύμπλεγμα αξιών που αντιπροτείνονται στη θέση της κρανοφόρου παραβατικότητας είναι εξόχως πολιτικό, αν και είναι εξίσου προφανές ότι εμφανίζεται ως γιατρειά σε κάποιο υποτιθέμενο σύνδρομο υστερικής πολιτικοποίησης. Ποιος όμως καθορίζει το τι είναι "φυσιολογική" και "αποδεκτή" πολιτικοποίηση και τι όχι; Και με ποιανού κριτήρια; To "για όλα φταίει το Πολυτεχνείο" ή "το άσυλο" ή οτιδήποτε παρόμοιο είναι μια εφικτή και όλο και πιο ευθαρσώς διατυπώσιμη θέση. Τι γίνεται όμως αν σταματήσεις να ρωτάς "τι φταίει" και αρχίσεις να ρωτάς, λίγο πιο ουδέτερα, "τι συμβαίνει"; Μετά τα δεκεμβριανά της περυσινής χρονιάς, έφαγα αρκετό χρόνο προσπαθώντας να διαβάσω κάποια ανάλυση που να απαντάει στο δεύτερο ερώτημα. Διάβασα πολλές, όπως το αλήστου μνήμης άρθρο του Economist, που απαντούσαν στο "τι/ποιος φταίει" (για τον Economist, φταίει το ότι "οι Έλληνες διαμαρτύρονται υπερβολικά πολύ", τίτλος αντάξιος σε επιστημονική αξία αντίστοιχου υποθετικού άρθρου σε έγκριτο ελληνικό έντυπο με τίτλο "οι Άγγλοι είναι υπερβολικά κρυόκωλοι").

Στον αντίποδα, διάβασα ένα κάρο προβλέψιμους παιάνες για θολά μεγαλεία, όπου οι πυρετώδεις ασκήσεις στον επαναστατικό υπερβατισμό εκτόπιζαν κάθε δυνατότητα ιστορικά υλιστικής ανάλυσης συσχετισμών, στόχων ή αδυναμιών. Θα ήταν υπερβολή να πει κανείς ότι το πραγματικό κοινό σημείο μεταξύ των αυγοφόρων και των θυμάτων τους είναι ο στροβιλισμός τους σε ένα ατέρμονο και ατελέσφορο διαγωνισμό στην εξαργύρωση κλίματος;

Εν τη απουσία ιστορικής, κοινωνιολογικής και πολιτικής επεξεργασίας της συγκυρίας, οι προσωπικές εξομολογήσεις, οι συναισθηματικές επικλήσεις, οι ηθικολογικές παραινέσεις και οι αξιομνημόνευτες διατυπώσεις, καλούνται να παίξουν ένα ρόλο του οποίου το βάρος δεν αντέχουν. Χρειαζόμαστε ένα διαφορετικό λόγο, πέρα από το επιτελεστικό μελόδραμα διαρκώς θιγόμενων ακροαριστερών και βαθιά πληγωμένων baby boomers. Εκτός αν μοναδικός στόχος μας όταν ζητάμε να μιλήσουμε δημόσια είναι η διαχείριση των ατομικών μας φόβων και η κοινοποίηση των προσωπικών μας εμμονών.




17 σχόλια:

DS είπε...

Επιτρέψτε μου την ειλικρινή και καλοπροαίρετη κριτική: το πλέον ατυχές και αμήχανο κείμενό σας του τελευταίου μήνα τουλάχιστον.
Από τότε, δηλαδή, που σας ανακάλυψα και ανυπομονώ καθημερινά να διαβάσω τα -με τόσο αξιοθαύμαστο τρόπο γραμμένα και συχνότατα στέρεα θεωρητικά τεκμηριωμένα- κείμενά σας.
Κείμενα τόσο ξεχωριστά στο σύμπαν της ελλαδικής ιστόσφαιρας, της τοξικά μολυσμένης από το πλήθος των ρυπαρογραφημάτων παντός είδους.
Αυτό για το "ερυθρόφιλο" γραπτό σας, η ελεγεία στον οπαδισμό, θα θεωρείται σύντομα "εξεταστέα ύλη" (compulsory reading) στα τμήματα κοινωνικών επιστημών της χώρας, πιστέψτε με...

Ωστόσο, επί του προκειμένου ερωτώ με ρητά εκπεφρασμένη διάθεση να "προβοκάρω": έως ότου γραφούν τρία-τέσσερα διδακτορικά κοινωνιολογίας, πολιτικής φιλοσοφίας και κοινωνιολογικής ψυχολογίας που θα ερευνήσουν διεξοδικά αυτό που αποκαλείται και αποκαλείτε "χώρο" και έως ότου εκδοθούν τα πρακτικά δύο-τριών επί τούτω επιστημονικών συνεδρίων, όποιος δεν ανέχεται τους "κρανοφόρους" δεν έχει παρά να παρακολουθεί την εκδήλωση των βιαιοτήτων τους αμήχανος;
Θεωρείτε ειλικρινά ότι υπάρχει οποιαδήποτε ελπίδα για "επαναστατική αλλαγή" της κοινωνίας στο "χώρο";

Αντώνης είπε...

Καλοδεχούμενη η κριτική σας. Να σας απαντήσω χωρίς να προσπαθώ να υπερασπιστώ τις όποιες εκφραστικές ή επιχειρηματολογικές αδυναμίες διαπιστώνετε στο κείμενο: θεωρείτε ότι στα τόσα χρόνια που υφίσταται "αντιεξουσιαστικός" χώρος έχει γίνει σοβαρή προσπάθεια για κάτι πέρα από αναθεματισμούς και ηρωοποιήσεις; Ότι έχουμε κάποια αντίληψη για τι είδους κοινωνικές ομάδες μιλάμε; Και θεωρείτε ότι οι ρητορικές καταδίκες ενεργειών και οι προτροπές να το δούμε αλλιώς έχουν προσφέρει κάτι όλο αυτό τον καιρό; H δική μου αίσθηση είναι ότι η βελόνα παραμένει κολλημένη και ότι ανακυκλώνονται διαρκώς επιχειρήματα βασισμένα ουσιαστικά στην απλή ηθικολογία, φιλελεύθερη ή ακροαριστερή.

Αντώνης είπε...

Ξέχασα να απαντήσω στο τελευταίο σας ερώτημα, στο οποίο όμως απαντά το κείμενο όταν λέει ότι είναι διαφορετικό να θεωρεί κανείς ότι ένας ιδεολογικός χώρος δείχνει "σημάδια ιδεολογικής σύγχυσης και αυτοκαταστροφικού αδιεξόδου" από το να τον δακτυλοδείχνει ως απόστημα μιας καθόλα υγειούς κοινωνίας. Λυπάμαι αν διαφωνούμε, αλλά δεν εμπιστεύομαι στο παραμικρό την ex post facto εγκατάσταση μιας "ορθοπολιτικής" απέναντι στην οποία θα ορίζονται αποκλίνουσες πρακτικές. Η μάχη μέσα στους κόλπους της αριστεράς είναι μάχη για ηθικοπολιτική ηγεμονία και ως τέτοια πρέπει να αντιμετωπίζεται. Την τετριμμένη βία των κρανοφόρων την εκθέτει η πολιτική δημιουργία νέων οραμάτων (της έχω δώσει συμβολικό όνομα: "Κούνεβα"). Όχι η απολογητική "επιστροφή" σε μια επίπλαστη και ιστορικά ανύπαρκτη "φυσιολογικότητα." Δεν υπάρχει τίποτε νέο και τίποτε ικανό μέλλοντος στην ιδέα "ξεχάστε το Πολυτεχνείο" ή "ξεχάστε την επανάσταση". Πιστεύεις στην μεταρρύθμιση; All power to you. Ο καθένας μας χρειάζεται να λειτουργεί και μεταρρυθμιστικά. Το να παλεύεις στα θρανία να μάθεις τον κόσμο γράμματα είναι μεταρρυθμιστικό εγχείρημα ιδιαίτερα ταπεινών προδιαγραφών στο οποίο πιστεύω ακράδαντα. Αλλά όχι εξαύλωση, στο όνομα οποιασδήποτε "πρακτικής πολιτικής", του περιθωρίου για κάτι άλλο από το "η ζωή που έχετε τώρα ήδη ουτοπία και δεν το βλέπετε". Γιατί αυτό έλεγε το κείμενο στο οποίο αισθάνθηκα την ανάγκη να αντισταθώ.

head charge είπε...

(συνέχεια από πριν, το σχόλιο ήταν μάλλον υπερβολικά μεγάλο για να χωρέσει ολόκληρο...!)

Έχει ενδιαφέρον επιπλέον ότι στην περιγραφή των όρων, των αιτημάτων και των δραστηριοτήτων μιας εξέγερσης («πράγματα που αλλάζουν τον κόσμο») που εγκρίνει η δημοσιογράφος, συμπεριλαμβάνονται κυρίως πρωτοβουλίες όπως η διδασκαλία ελληνικών σε μετανάστες και οι δεντροφυτεύσεις, πρωτοβουλίες που όμως παραδόξως ασκούνται και από τις ίδιες τις ομάδες που πρωταγωνίστησαν στο επεισόδιο˙ αυτό ισχύει από τη στιγμή που η παρέμβαση, όπως γράφτηκε, έγινε από μέλη της ΑΚ (Αντιεξουσιαστικής Κίνησης), χωρίς να την ξεχωρίζω ως τη μοναδική του «χώρου» που έχει τέτοια χαρακτηριστικά. Μόνο που στην πρώτη περίπτωση οι δραστηριότητες αυτές δίνονται ως δυνατότητες παρέμβασης, συμπληρωματικές ενός τρόπου ζωής που περιγράφεται ως απόλυτα ελεύθερος, ενώ στη δεύτερη είναι ενταγμένες σε ένα πλαίσιο, ας πούμε, άρνησης του συγκεκριμένου τρόπου ζωής.

Να προσθέσω ακόμη ότι με ενέργειες όπως αυτή, οι ομάδες του α/α χώρου δείχνουν κι ένα άλλο χαρακτηριστικό τους: εκπροσωπούν ίσως με τον ιδανικό τρόπο την -τόσο διαφημισμένη από τον φιλελεύθερο λόγο- «αδιαφορία για το πολιτικό κόστος». Δεν αποζητούν τη συμπάθεια και την κατανόηση, ούτε φιλοδοξούν να κερδίσουν τις εντυπώσεις με τον τρόπο που ένα πολιτικό κόμμα, για παράδειγμα, ενδιαφέρεται για τον τρόπο πρόσληψης της απήχησής του μέσω δημοσκοπήσεων και τα συνεπακόλουθα εκλογικά οφέλη.

Τα παραπάνω προφανώς δεν τα γράφω σαν υπεράσπιση της ενέργειας, ούτε βέβαια σαν εκπρόσωπος του «χώρου». Εξάλλου οι αντιφάσεις, οι αστοχίες και οι ελλείψεις του είναι κάτι παραπάνω από φανερές και πολλαπλά καταγεγραμμένες.

LEFT LIBERAL SYNTHESIS είπε...

Βρίσκω στο κείμενο μια γόνιμη αμηχανία που ενδημεί σε όλες τις πλευρές της πιο ανήσυχης Αριστεράς.
Το κεντρικό πρόβλημα είναι οτι αναζητείται ένας αισθητικά αποδεκτός ριζοσπαστισμός,για να μην ταυτίζεται με τους κρανοφόρους,και να διακρίνεται από τον ανευρο μεταρρυθισμό.Μάλλον προκειται για το τετραγωνισμό του κύκλου.
Από το μελό της Δαμιανίδου,στον χουλιγκανικό ακτιβισμό,και από εκεί στην διανοητική ενασχόληση με την βία ως αισθητικό φαινόμενο.Μέσα στο τρίγωνο αυτό αναγκαστικά κινούνται ολες οι θεωρήσεις.
Πλευρές αυτου του ενδιαφέροντος αδιεξόδου προσπαθήσαμε να δούμε και εδώ
http://leftliberalsynthesis.blogspot.com/2009/11/blog-post_16.html

Αντώνης είπε...

Το παρακάτω στάλθηκε από τον Head Charge αλλά κατά λάθος πάτησα delete αντί για δημοσίευση. Οπότε, το κάνω copy/paste από το email μου:

Μόλις συνειδητοποίησα ότι είσαι ο LaBoetie από το thrylos-fans forum, όπου συμμετείχα μια φορά κι έναν καιρό (πάνε κάτι χρόνια). Ακόμα θυμάμαι κάποια σχόλιά σου, όπως την παρομοίωση του Γεωργάτου με τον γάιδαρο Βενιαμίν της Φάρμας των Ζώων -αν θυμάμαι καλά!

Άρχισα να σε διαβάζω πριν λίγες μέρες και τελικά πήρα την πρωτοβουλία να σου αφήσω σχόλιο εδώ, γιατί εξέφρασες με πολύ πιο εύγλωττο τρόπο, ορισμένες σκέψεις που πέρασαν από το μυαλό μου, διαβάζοντας το κείμενο που σχολίασες.

Να ξεκαθαρίσω κι από την πλευρά μου καταρχάς ότι το κομμάτι της Άννας Δαμιανίδη είναι ένα πραγματικά πολύ αξιόλογο, συναισθηματικά φορτισμένο, βιωματικό κείμενο, που όμως μου άφησε μια παρόμοια αμηχανία όταν έφτασε στην εξαγωγή συμπερασμάτων. Και να προσθέσω εδώ ότι υπάρχει επίσης μια ανάλογη αμηχανία για να προβεί κανείς σε κρίσεις και επικρίσεις -κάπως εκ του ασφαλούς- σε καταστάσεις όπου περιγράφεται μια γνήσια εμπειρία φόβου και ταραχής.

Ωστόσο, εκείνο που μου χτύπησε άσχημα ήταν κυρίως το σχήμα που ξεπροβάλλει κάτω από τις λέξεις: «εμείς δεν είχαμε τότε τίποτε και ήμασταν απελπισμένοι, οι εξεγέρσεις μας ήταν φωνή αυτής της απελπισίας, ενώ η νέα γενιά έχει όλες τις δυνατότητες και τις ελευθερίες», από όπου συμπερασματικά μοιάζει να προκύπτει ότι δεν της αναγνωρίζεται το δικαίωμα στην απελπισία. Και αυτό, λόγω των όρων της ζωής της, που θεωρούνται προνομιούχοι.

Επίσης, εξαιρετικές οι αναφορές στις λεπτές αποχρώσεις των κινητοποιήσεων μιας τόσο έντονης περιόδου με τον διάχυτο φόβο, τις σπασμένες καρέκλες και τα κομμάτια ξύλου στα χέρια των τρομαγμένων πρωταγωνιστών. Σε αντίθεση όμως με τα παραπάνω, έχουμε «τα παιδιά με τα αυγά και με τα μαύρα ρούχα» που σε όλο το κείμενο ορίζονται μονοσήμαντα ως «οι τραμπούκοι» - απόλυτα κατανοητό βέβαια, καθώς αυτή ήταν ακριβώς η εμπειρία της και εκεί εξαντλήθηκε η «γνωριμία» της μαζί τους.

Αντώνης είπε...

@Left Liberal Synthesis: Κατ' αρχάς να πω ότι διατηρείτε ένα εξαιρετικά ανοιχτόμυαλο και ποιοτικό πολιτικό blog για την ύπαρξη του οποίου νιώθω ευγνωμοσύνη.

Θα διαφωνήσω όμως κάθετα στο ότι αυτό που αναζητείται, τουλάχιστον εδώ, είναι ένας "αισθητικά αποδεκτός ριζοσπαστισμός." Αυτό που επιζητώ εγώ είναι η διαμόρφωση μιας νέας ηθικο-πολιτικής ηγεμονίας, ανάλογης με αυτή που κατέκτησε η ελληνική αριστερά στη δεκαετία του 60.

Όπως θα γνωρίζετε, ο Γκράμσι όρισε την ηγεμονία ως κάτι τελείως διαφορετικό από τον απλό καταναγκασμό, δηλώνοντας ότι προαπαιτεί την σύγκλιση σε ένα "μπλοκ ισχύος" διαφορετικών κοινωνικών ομάδων κάτω από την αιγίδα ενός ιδεολογικού πυρήνα που εκφράζει μια πειστική για αυτές τις ομάδες οικουμενικότητα.

Επειδή οι υπάρχουσες κοινωνικές ομάδες είναι ήδη μοιρασμένες στο πολιτικό φάσμα με συγκεκριμένους κατεστημένους τρόπους, κάθε ηθικοπολιτικό εγχείρημα ηγεμονίας πρέπει να λειτουργήσει αμφισβητώντας την υπάρχουσα κατάτμηση του πεδίου και αναδιατάσσοντάς το (εδώ αντλώ από τον Ranciere). Πρακτικά, αυτό σημαίνει τόσο πολυμέτωπη πολεμική όσο και πολυεπίπεδη διαμόρφωση αλληλεγγύης και ενωτικών δεσμών, ούτως ώστε κοινωνικά μορφώματα τα οποία ήταν ως τώρα χωρισμένα να συγκολληθούν με νέους δεσμούς, ενώ ταυτόχρονα, συσχετισμοί που ήταν ως τώρα παγιωμένοι αμφισβητούνται και χαλαρώνουν.

Αυτή είναι η διαδικασία που ενδιαφέρει το blog και όχι αυτή της εύρεσης ενός αισθητικά αποδεκτού ριζοσπαστισμού. Για να θυμηθούμε τον Benjamin άλλωστε, η αισθητικοποίηση του πολιτικού είναι ένα άλλο όνομα για τον φασισμό.

Αντώνης είπε...

@ Head Charge: Ναι, είμαι ο La Boetie του thrylos fans, για το οποίο άλλωστε υπάρχει εξ αρχής λινκ στο radical desire. Αυτό για τον Γιωργάτο πάντως δεν το έχω πει εγώ. Το "Ποδόσφαιρο και Φιλοσοφία" πρωτοδημοσιεύτηκε εκεί.

Περιγράφεις πάρα πολύ καλά όσα στο κείμενο της κ. Δαμιανίδου με έκαναν να νιώσω την ανάγκη αντιλόγου στα πλαίσια πάντα αυτού που μόλις περιέγραψα ως απαραίτητη διαδικασία αμφισβήτησης παγιωμένων συσχετισμών.

LEFT LIBERAL SYNTHESIS είπε...

RD
Προφανώς δεν αναφέρομαι στην γενική στόχευση του ιστολογίου ,αλλά για το τρέχον κύμα βίας τρομοκρατίας το οποίο προκαλεί αμηχανία (περίπτωση Σ.Τριανταφύλλου η πιο χαρακτηρηστική)
Κρατείστε το επίθετο γόνιμη από το σχόλιο μου,και το ρήμα "αναζητώ" απο το σχετικό σχόλιο σας,και θα δείτε οτι συμφωνούμε.Η επικρατούσα ιδεολογική πολιτικη διαχείριση του φαινομένου "μπάζει από παντού",και θεωρώ την ανάρτηση σας πολύ καλή συμβολή.
Για το LLS σας βρίσκω εξαιρετικά γεναιώδορο.
Καλή συνέχεια.

Αντώνης είπε...

@LLS: Ευχαριστώ για την διευκρίνηση και για το θετικό πνεύμα. Χρειαζόμαστε φωνές όπως η δική σας. Δεν είμαι γενναιόδωρος· προσπαθώ να αποδίδω τα δέοντα. Το blog σας διακατέχεται από πνεύμα αυθνετικού προβληματισμού και διερεύνησης, χωρίς τις τυπικές αγκυλώσεις που διαπιστώνω σε πολλούς άλλους χώρους. Συνεχίστε την καλή δουλειά.

DS είπε...

Επιχειρώντας να σκιαγραφήσω μια απάντηση στα ερωτήματα που (μου) θέσατε στα δύο πρώτα σχόλιά σας, θα ισχυριζόμουν ότι η πορεία από τους Νετσάγιεφ και Τκάτσεφ στο Στάλιν μέσω του λενινιστικού κόμματος έχει καταδειχθεί οριστικά από τον Κώστα Παπαϊωάννου ήδη από τα μέσα της δεκαετίας του 1950...

Αντώνης είπε...

Με πιάνετε αδιάβαστο, μια και δεν γνωρίζω το βιβλίο στο οποίο αναφέρεστε (οπότε και δεν μπορώ να σχολιάσω κάτι). Αν έχετε την καλοσύνη, μου δίνετε τον τίτλο;

Για την πρότασή σας, θα κοιτάξω το κείμενο κάποια στιγμή και θα δω αν έχω κάτι να πω.

DS είπε...

Αναφέρομαι κυρίως στο εξαντλητικό "Η Γένεση του Ολοκληρωτισμού" και δευτερευόντως στο "Η ψυχρή ιδεολογία" του Κώστα Παπαϊωάννου. Στα ελληνικά, απ' όσο ξέρω, είναι διαθέσιμα από τις "Εναλλακτικές Εκδόσεις", ενώ τα γαλλικά κείμενα είναι μάλλον δυσεύρετα.

Αντώνης είπε...

Ευχαριστώ. Μπορώ να ρωτήσω πώς, σε γενικές γραμμές σχετίζονται αυτά τα έργα με τα ερωτήματα που θέτω; Μου κεντρίσατε την περιέργεια.

Δημήτρης είπε...
Αυτό το σχόλιο αφαιρέθηκε από τον συντάκτη.
Δημήτρης είπε...

Χαίρομαι πολύ που "ανακάλυψα" το ιστολόγιό σας, για τουλάχιστον δύο λόγους: πρώτον, σπάνια διαβάζει κανείς τόσο συγκροτημένα και ενδιαφέροντα κείμενα (και δεν εννοώ μόνο στα ελληνικά) για την παρούσα συγκυρία, που να "κουβαλούν" επιτέλους τις θεωρητικές αποσκευές που είναι κατά τη γνώμη μου απαραίτητες για την προσπάθεια κατανόησης της πολιτικής-πολιτιστικής-ιδεολογικής συνθήκης του καιρού μας (μόνη σοβαρή “απουσία”, από όσο έχω δει και κατά την ταπεινή μου γνώμη, ο Deleuze). Δεύτερον, η σύγκλιση των μουσικών σας προτιμήσεων με τις δικές μου είναι σκανδαλώδης!

Όσον αφορά το συγκεκριμένο κείμενο, το βρήκα κι εγώ αναγκαστικά αμήχανο, αλλά με "σωστό" και γόνιμο τρόπο, γιατί θεωρώ πως στρέφει τη συζήτηση προς τη σωστή κατεύθυνση και θέτει τα σωστά ερωτήματα. Η βασική του επιτυχία είναι ότι, χάρη (εικάζω) στη θεωρητική σας τριβή, επιχειρεί μια κριτική προσέγγιση στο θέμα του από ένα σημείο έξω από τον ορίζοντα του κυρίαρχου λόγου, του οποίου οι βασικές συνιστώσες είναι φυσικά ανθρωπιστικές-φιλελεύθερες και αποτελούν ακριβώς τον πυρήνα των μορφών έκφρασης συναρμολογημάτων όπως οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα, οι εθελοντικές ομάδες για τους μετανάστες κ.λπ. Προσοχή: δεν ισχυρίζομαι πως η δράση αυτών των ομάδων είναι ανεπιθύμητη ή αξιοκαταφρόνητη –κάθε άλλο, είναι απαραίτητη. Δεν πρέπει όμως να συγχέουμε τη δράση ομάδων που «αναπληρώνει» τις κρατικές ανεπάρκειες και που σε μια εύρυθμη και εύρωστη δημοκρατία θα μπορούσε να είναι και περιττή, με συμβάντα όπως μία εξέγερση που δεν έχουν καμία σχέση με οτιδήποτε μπορεί να θεωρείται «φυσιολογικό» σε μια δεδομένη περίσταση.

Αντώνης είπε...

@Δημήτρης: Πολύ σωστά. Η κριτική του Ranciere (στο Disagreement) και του Badiou (στο Ηθική) στο λόγο του ουσιαστικά αντιπολιτικού ανθρωπισμού βρίσκεται στο κέντρο αυτού που με προβληματίζει σε όσα προάγονται ως λύσεις για την σημερινή κατάσταση.

Για τον Deleuze υπάρχει μια αναφορά στο κέιμενο "Παροξυσμικός καπιταλισμός", αλλά γενικά δεν βρίσκεται τόσο κοντά στην σκέψη μου όσο στη δική σου.