Τρίτη, 17 Νοεμβρίου 2009

Ζήτω η σημερινή επέτειος της 19 Μάρτη 1871!


Οι άνθρωποι πολεμάνε και χάνουν τη μάχη, και αυτό για το οποίο πολέμησαν πραγματώνεται παρά την ήττα τους, και όταν πραγματώνεται διαφαίνεται ότι δεν ήταν πραγματικά αυτό που εννοούσαν, και τότε άλλοι άνθρωποι πρέπει να πολεμήσουν για αυτό που οι πρώτοι εννοούσαν, με άλλο όνομα.
William Morris, A Dream of John Ball.

Κάθε επέτειος είναι μια αφορμή μνήμης. Από μόνο του, αυτό δεν καθιστά την όποια επέτειο πολιτικά σημαίνουσα. Η μνήμη μπορεί να είναι μια άσκηση μελαγχολίας· ένα θεσμοποιημένο και κενό περιεχομένου τελετουργικό· ένα μέσο ιδεολογικής νομιμοποίησης· μια ναρκισιστική διασκέδαση της καταθλιπτικής ατμόσφαιρας που αποπνέουν τα παροντικά και δυσεπίλυτα. Και σίγουρα, η αυθεντική (σε αντίστιξη με την εργαλειακή) μνήμη, όντας ασύνειδη, ενσκύπτει συνήθως τη "λάθος στιγμή", βγάζοντας γλώσσα στις επιταγές του εορτολογίου ("σήμερα, θυμήσου..."). Και εγώ, προσπαθώντας να σκεφτώ κάτι αρμόζον για το Πολυτεχνείο και καταφέρνοντας να θυμηθώ μόνο μεγάφωνα να μπουμπουνίζουν Θεοδωράκη-Φαραντούρη και δασκάλους να βγάζουν λόγους στο προαύλιο (γεννηθείς πολύ αργά για το πραγματικό συμβάν, και έχοντας την "τύχη" να μεγαλώσω στα μάλλον απολίτικα χρόνια της θεσμοποίησής του) κατέληξα στο τέλος να μη μπορώ να ανακαλέσω στη μνήμη μου παρά το παρακάτω κείμενο. Το οποίο και μεταφράζω, ως μια κάποια αφορμή για σκέψη, δηλαδή για κάτι άλλο από πολιτική θλίψη για όσους και όσα χάθηκαν από τότε.



Τι είναι η αριστερά; [απόσπασμα]
Alain Badiou
Μετάφραση: Radical Desire

Αρχικά, ας σημειώσουμε ότι πριν από την Κομμούνα υπήρξε ένας αριθμός λίγο ως πολύ ένοπλων λαϊκών και εργατικών κινημάτων στη Γαλλία σε μια διαλεκτική με την κρατική εξουσία. Μπορούμε να προσπεράσουμε τις φρικτές μέρες του Ιούνη του 1848 όταν θεωρείται ότι δεν τέθηκε το ερώτημα της κατάληψης της εξουσίας: οι εργάτες, περικυκλωμένοι και κηνυγημένοι από το Παρίσι με το κλείσιμο των εθνικών εργαστηρίων πολέμησαν σιωπηλά, χωρίς αρχηγούς, χωρίς προοπτική. Απελπισία, οργή, σφαγές.

Αλλά υπήρχαν οι Trois Glorieues του Ιούλη του 1830 και η πτώση του Κάρολου του πέμπτου· υπήρξε ο Φλεβάρης του 1848 και η πτώση του Λουί Φιλίπ· και τέλος υπήρξε η τετάρτη Σεπτεμβρίου του 1870 και η πτώση του Ναπολέοντα του τρίτου. Στο διάστημα 40 ετών, νεαροί Ρεπουμπλικάνοι και ένοπλοι εργάτες έφεραν την πτώση δύο μοναρχιών και μιας αυτοκρατορίας. Και για αυτό ακριβώς το λόγο, θεωρώντας τη Γαλλία ως "την χαρακτηριστική γη του ταξικού αγώνα" ο Μαρξ έγραψε τα αριστουργήματα που λέγονται Εργατικοί αγώνες στη Γαλλία, Η 18η Μπρυμαίρ του Λουδοβίκου Βοναπάρτη και ο Εμφύλιος Πόλεμος στη Γαλλία.

Σε ό,τι αφορά το 1830, το 1848 και το 1870, πρέπει να σημειώσουμε ότι μοιράζονται μια βασική μετατόπιση, η οποία είναι ακόμη περισσότερο βασική εφόσον έχει σημασία ακόμη για το σήμερα. Το μαζικό πολιτικό κίνημα είναι κυρίως προλεταριακό. Αλλά υπάρχει μια γενική αποδοχή της ιδέας ότι το τελικό αποτέλεσμα του κινήματος θα αφορά την έλευση στην εξουσία της κλίκας των ρεπουμπλικάνων ή ορλεανιστών πολιτικών. Το χάσμα ανάμεσα στην πολιτική και το κράτος γίνεται ορατό εδώ: η κοινοβουλευτική προβολή του πολιτικού κινήματος μαρτυρεί, στην πραγματικότητα, για μια πολιτική ανικανότητα σε ό,τι αφορά το κράτος. Αλλά είναι επίσης αξιοπρόσεχτο ότι αυτή η ανικανότητα γίνεται αντιληπτή στο μεσοδιάστημα ως αποτυχία της ίδιας της στιγμής και όχι ως το κόστος του δομικού χάσματος ανάμεσα στο κράτος και την πολιτική καινοτομία. Στο τέλος, επικρατεί η θέση υποκειμενικά, μέσα στο προλεταριακό κίνημα, ότι υπάρχει ή θα πρεπε να υπάρχει μια συνέχεια ανάμεσα σε ένα πολιτικό μαζικό κίνημα και την κρατικιστική του κατάληξη. Εξού και το επαναλαμβανόμενο μοτίφ της "προδοσίας" (δηλαδή, οι πολιτικοί στην εξουσία προδίδουν το πολιτικό κίνημα. Αλλά είχαν κάποια άλλη πρόθεση, ή ακόμα, κάποια άλλη λειτουργία, από την προδοσία); Και κάθε φορά αυτό το απέλπιδο μοτίφ της προδοσίας οδηγεί στην εξαϋλωση του πολιτικού κινήματος, συχνά για μεγάλες περιόδους.

Αυτό είναι άκρως σημαντικό. Θυμηθείτε ότι το τελικό αποτέλεσμα του λαϊκού κινήματος του Δεκέμβρη του 1995 και του κινήματος των sans-papiers του Σεν Μπερνάρ ήταν η εκλογή Ζοσπέν, ενάντια στον οποίο δεν άργησαν να ακουστούν οι--εμπειρικά δικαιολογημένες--διαμαρτυρίες περί προδοσίας. Σε ευρύτερη κλίμακα, ο Μάης του 68 και η "αριστερίστικη" αλληλουχία του εξαντλήθηκαν σπεύδοντας σε βοήθεια του Μιτεράν ήδη πριν απ' το 1981. Και ακόμη πιο πριν, η ριζοσπαστική καινοτομία και οι πολιτικές προσδοκίες των κινημάτων Αντίστασης από το 1940 ως το 1945 κατέληξαν σε ελάχιστα μετά την απελευθέρωση όταν επέστρεψαν στην εξουσία τα παλιά κόμματα κάτω από την σκέπη του Ντε Γκωλ.

Ο Ζοσπέν, ο Μιτεράν και η φάρα τους είναι οι Jules Favres, οι Jules Simons, οι Jules Ferries, οι Thiers και οι Picards της συγκυρίας μας. Και σήμερα, μας καλούν να "ξαναχτίσουμε την αριστερά." Τι φάρσα!

Είναι αλήθεια ότι η μνήμη της Κομμούνας καταμαρτυρεί επίσης την διαρκή τακτική προσαρμογής που οι κοινοβουλευτικοί απατεώνες αναλαμβάνουν να διεκπεραιώσουν όταν επισυμβαίνουν εκρήξεις μαζικής πολιτικής: το Mur des federes, φτωχικό σύμβολο των εργατών που μαρτύρησαν, δεν βρίσκεται σε πάροδο της μεγάλης λεωφόρου Gambetta, αφιερωμένης στον κομμάντο του κοινοβουλευτισμού και ιδρυτή της Τρίτης Δημοκρατίας;

Αλλά σε όλα αυτά η Κομμούνα αποτελεί την εξαίρεση.

Γιατί η Κομμούνα είναι αυτό, που για πρώτη και ως σήμερα μοναδική φορά, αποσκίρτησε από το πεπρωμένο των λαϊκών και εργατικών πολιτικών κινημάτων. Το βράδυ της αντίστασης στις εργατικές συνοικίες, τον Μάρτη του 1871, όταν τα στρατεύματα είχαν αποσυρθεί μη καταφέρνοντας να πάρουν μαζί τους τα κανόνια, θα μπορούσε να υπάρξει μια έκκληση στην επιστροφή της τάξης, στην διαπραγμάτευση με την κυβέρνηση, και στην εγκατάσταση μιας νέα κλίκας οπορτουνιστών που θα βγαιναν απ' το καπέλο της ιστορίας. Αλλά αυτή τη φορά δεν έγινε τίποτε τέτοιο.

Τα πάντα συγκεντρώνονται στη διακήρυξη της Κεντρικής Επιτροπής της Εθνικής Φρουράς, που διανεμήθηκε σε μεγάλη κλίμακα στις 19 του Μάρτη:

"Οι προλετάριοι του Παρισιού, εν μέσω των αποτυχιών και των προδοσιών της άρχουσας τάξης, κατάλαβαν ότι έφτασε η ώρα να σώσουν την κατάσταση παίρνοντας στα χέρια τους την πορεία των δημοσίων υποθέσεων."

Αυτή τη φορά, αυτή τη μοναδική φορά, το πεπρωμένο δεν επιστράφηκε στα χέρια ικανών πολιτικών. Αυτή τη φορά, αυτή τη μοναδική φορά, η προδοσία αναφέρεται ως μια κατάσταση πραγμάτων που πρέπει να αποφευχθεί, και όχι ως απλό αποτέλεσμα ατυχών επιλογών. Αυτή τη φορά, αυτή τη μοναδική φορά, η πρόταση είναι να αντιμετωπιστεί η κατάσταση καθαρά στη βάση των δυνάμεων του προλεταριακού κινήματος.

Εδώ βρίσκεται μια αληθινή πολιτική διακήρυξη. Και το καθήκον μας είναι να στοχαστούμε για το περιεχόμενό της.

Πρώτα όμως, είναι απαραίτητος ένας δομικός ορισμός: ας αποκαλέσουμε "αριστερά" το σύνολο του κοινοβουλευτικού πολιτικού προσωπικού που διακηρύσσει ότι είναι το μόνο που πραγματικά είναι κατάλληλο να ανταποκριθεί στις γενικές συνέπειες ενός μοναδικού [singulaire] πολιτικού κινήματος. Ή, με πιο σύγχρονους όρους, ότι είναι το μόνο που μπορεί να προσφέρει "πολιτική προοπτική" στα κοινωνικά κινήματα.

'Ετσι μπορούμε να περιγράψουμε την διακήρυξη της 19ης Μάρτη του 1871 ακριβώς ως διακήρυξη ρήξης με την αριστερά.

Προφανώς, αυτό έπρεπε να πληρώσουν με το αίμα τους οι της Κομμούνας. Γιατί τουλάχιστο από το 1830, η "αριστερά" έχει καταστεί το μοναδικό αποκούμπι της καθεστηκυίας τάξης απέναντι σε κινήματα μεγάλης έκτασης.

Και πάλι τον Μάη του 68 όπως κατάλαβε ο Ζορζ Πομπιντού πολύ γρήγορα, μόνο το ΚΚΓ μπορούσε να αποκαταστήσει την τάξη στα εργοστάσια. Η Κομμούνα είναι το μοναδικό παράδειγμα μιας ρήξης με την αριστερά σε τέτοια κλίμακα. Και αυτό, παρεμπιπτόντως, φωτίζει την εξαιρετική αρετή, την παραδειγματική συνεισφορά--πολύ μεγαλύτερη απ' αυτή του Οκτώβρη του 1917--που είχε η Κομμούνα για τους κινέζους επαναστάτες ανάμεσα στο 1965 και το 1968, και για τους γάλλους μαοϊστές ανάμεσα στο 1966 και το 1976: σε περιόδους όπου το ζητούμενο ήταν ακριβώς η ρήξη με κάθε υποταγή σε αυτό το θεμελιώδες είδωλο, την "αριστερά", ένα είδωλο στο οποίο είχαν καταλήξει, είτε ήταν κυβερνήσεις είτε αντιπολιτεύσεις, τα κομμουνιστικά κόμματα.

Είναι αλήθεια ότι μετά τη συντριβή της, η αριστερή "μνήμη" εγκόλπωσε την Κομμούνα. Η διαμεσολάβηση αυτής της παράδοξης ενσωμάτωσης πήρε τη μορφή του κοινοβουλευτικού αγώνα για αμνηστία για τους εξόριστους ή ακόμη φυλακισμένους μαχητές της Κομμούνας. Μέσα από αυτό τον αγώνα η αριστερά ήλπιζε να πετύχει μια χωρίς ρίσκο παγίωση της εκλεκτορικής της δύναμης. Μετά ήρθε η εποχή--για την οποία ήδη είπα μια λέξη--των επετείων.

Σήμερα, η πολιτική ορατότητα της Κομμούνας πρέπει να αποκατασταθεί μέσα από μια διαδικασία απο-ενσωμάτωσης: γεννημένη απ' την ρήξη με την αριστερά, πρέπει να αποκολληθεί από την αριστερίστικη ερμηνευτική που την έχει καταπνίξει για τόσο καιρό.

2 σχόλια:

exiledinberlin είπε...

Συμφωνώ μεν, αλλά ο συγγραφέας παραβλέπει το γεγονός ότι στόχος της Αριστεράς είναι (ή πρέπει να είναι) η υπέρβασή της από την κοινωνία.


ΥΓ: Ανάλογη τοποθέτηση έκανα κι εγώ χτες.

Αντώνης είπε...

Σϊγουρα έχεις δίκαιο να προβάλλεις κάποιες ενστάσεις, και εγώ έχω κάποιες ενστάσεις για την προοπτική αφηρημένης γενίκευσης των όσων λέει το κείμενο. Νομίζω πως ο Badiou εδώ είναι ιδιαίτερα σκληρός, πιθανά δογματικός, για αρκετά συγκεκριμένους όμως ιστορικούς λόγους, οι οποίοι αφορούν την στάση του ΚΚΓ σε μια σειρά θεμάτων μετά τον Β' παγκόσμιο (από τον πόλεμο στην Αλγερία μέχρι τις παρεμβάσεις του για να κατασταλλού εργατικές κινητοποιήσεις ή διαδηλώσεις μεταναστών). Οπότε αυτό το ιστορικό πλαίσιο της απονομιμοποίησης του ΚΚΓ ως "κληρονόμου" της αριστεράς πρέπει νομίζω να ληφθεί υπόψη ως παράγοντας στο γιατί ο Badiou θέλει να αποσπάσει την Κομμούνα από την "κληρονομιά" αυτή. Από την άλλη βέβαια, η δράση του ΚΚΕ στην Ελλάδα εγείρει κάποια παρόμοια ερωτήματα--αν και οι πολιτικοί εξαργυρωτές του Πολυτεχνείου δεν περιορίζονται στο ΚΚΕ. Όπως και να χει, ευχαριστώ για το σχόλιο.