Δευτέρα, 14 Σεπτεμβρίου 2009

Οι παλιοί μας φίλοι



Όταν οι άνθρωποι φτάνουν στην ηλικία των 40 ή 50, τείνουν να προσέχουν μια παράξενη αλλαγή. Ανακαλύπτουν ότι οι περισσότεροι από αυτούς με τους οποίους μεγάλωσαν και κράτησαν επαφή συμπεριφέρονται προβληματικά. Ο ένας σταματάει να δουλεύει και έτσι η εταιρία του βουλιάζει· ο άλλος χαλάει το γάμο του, αν και το σφάλμα δεν είναι της συζύγου του· ο τρίτος καταχράται χρήματα. Ακόμη και αυτοί που δεν δείχνουν έντονες εξωτερικές αλλαγές συμπεριφοράς φανερώνουν σημάδια παρακμής. Η συζήτηση μαζί τους γίνεται επιφανειακή, τετριμμένη, γεμάτη από κομπασμό. Παλαιότερα ο άνθρωπος που γερνά έβρισκε πνευματικά ερεθίσματα στους άλλους, αλλά τώρα αισθάνεται ότι είναι σχεδόν ο μόνος που παρουσιάζει αντικειμενικά κάποιο ενδιαφέρον.

Στην αρχή, έχει την τάση να θεωρεί την εξέλιξη των φίλων του ως κάποια δυσάρεστη τροπή της μοίρας. Έχουν αλλάξει προς το χειρότερο. Ίσως η αλλαγή αυτή να σχετίζεται με κάτι που άπτεται της συγκεκριμένης του γενιάς και της φαινομενικής της μοίρας. Στο τέλος, ανακαλύπτει ότι έχει ήδη γνωρίσει την εμπειρία αυτή, αλλά από διαφορετική γωνία: αυτή της σύγκρουσης των νέων με τους μεγαλύτερους. Πάντα θεωρούσε ότι κάτι δεν πήγαινε καλά με τον δάσκαλό του, τους θείους και τις θείες του, τους φίλους των γονιών του, και, αργότερα, τους καθηγητές στο πανεπιστήμιο ή τον προϊστάμενο στη δουλειά. Είτε επεδείκνυαν αξιογέλαστες πλευρές της προσωπικότητάς τους, είτε ένιωθε ότι η παρουσία τους ήταν ιδιαίτερα επαχθής, απογοητευτική και ανούσια.

Τότε δεν έδινε ιδιαίτερο βάρος στο θέμα και απλώς αποδεχόταν την κατωτερότητα των μεγαλυτέρων ως φυσικό φαινόμενο. Τώρα επιβεβαιώνεται από τα γεγονότα: κάτω από τις συγκεκριμένες συνθήκες, η απλή παράταση μιας ύπαρξης που συντηρεί απλώς ατομικές δεξιότητες τεχνικής ή διανοητικής φύσης οδηγεί στον κρετινισμό ακόμα και στα χρόνια της κορύφωσης της ζωής. Οι άνθρωποι που βλέπουν τον κόσμο σαν σπίτι τους δεν εξαιρούνται του γενικού αυτού κανόνα. Είναι σαν αυτοί που προδίδουν τις ελπίδες την νιότης τους και συμβιβάζονται με τον κόσμο να πληρώνουν το τίμημα πρόωρων γηρατειών.

Theodor Adorno και Max Horkeimer, Η Διαλεκτική του Διαφωτισμού.


Διονύσης Σαββόπουλος, Οι παλιοί μας φίλοι, 1966





Δεν υπάρχουν σχόλια: