Τετάρτη, 9 Σεπτεμβρίου 2009

Ντοσιέ: Κρίση: Από τον απέραντο πόλεμο στην απέραντη κρίση (τέταρτο τμήμα)



Και ενώ η κρίση βρίσκεται σε εξέλιξη, συνεχίζουμε τη μετάφραση του κειμένου του Boron, που αφήσαμε στη μέση...

14. Η σημερινή κρίση αναδεικνύει δύο ακόμη πιο ανησυχητικές όψεις από ότι οι δύο μεγάλες υφέσεις του 19ου και 20υ αιώνα:
α. Πρώτον, συμπίπτει με μια βαθιά κρίση στο ενεργειακό παράδειγμα, η οποία βασίζεται κυρίως στην παράλογη και αρπακτική χρήση των πετρελαϊκών καυσίμων, μια περατή και μη ανανεώσιμη πηγή ενέργειας, η οποία καθιστά την αντικατάστασή της αναγκαία. Η αλληλεπικάλυψη αυτής της κρίσης με την γενική κρίση του καπιταλισμού δυσχεραίνει την κατάσταση, καθιστώντας το αδύνατο να αναβάλλουμε περισσότερο την απαρχή μιας δαπανηρής και δύσκολης μετάβασης προς μια εναλλακτική ενεργειακή λύση η οποία θα βασίζεται σε ανανεώσιμα και μη πετρελαϊκού τύπου καύσιμα. Θα είναι ένα τρομερά ακριβό εγχείρημα και συνεπώς, υπό κανονικές συνθήκες, εξαιρετικά δύσκολο· ακόμη περισσότερο τώρα, όταν και είναι απαραίτητο να αναληφθεί υπό τόσο αρνητικές συνθήκες όπως αυτές της τωρινής κρίσης. [7]
β. Δεύτερον, η κρίση αυτή συμπίπτει με την αυξανόμενη συνειδητοποήση της καταστροφικής ευρύτητας των κλιματολογικών αλλαγών. Η αντιμετώπιση αυτής της απειλής, που θέτει σε κίνδυνο το ίδιο το πεπρωμένο όλων των έμβιων μορφών στον πλανήτη, απαιτεί σημαντικές αναπροσαρμογές της οικονομικής δομής, οι οποίες θα υπαγορεύσουν την απαρχαίωση αρκετών μεγάλων επιχειρήσεων και θα διευκολύνουν την εμφάνιση νέων ειδών παραγωγικών μονάδων και εταιριών. Με άλλα λόγια: θα επιταχυνθεί και θα εμβαθυνθεί η εσωτερική σύγκρουση των αστών της άρχουσας τάξης του ιμπεριαλιστικού συστήματος και οι κρατικές αρχές θα πρέπει να επιδείξουν εξαιρετικές ικανότητες και θέληση για να βρουν απαντήσεις στην οικολογική πρόκληση.
γ. Προσθέστε σε αυτά την κρίση στον τομέα των τροφίμων, η οποία επιδεινώθηκε από την αυξανόμενη τάση του καπιταλισμού να συντηρεί παράλογες καταναλωτικές συνήθειες που οδήγησαν στην μετατροπή γης κατάλληλης για καλλιέργειες στην παραγωγή βιοκαυσίμων. Τα αποτελέσματα αυτής της πολιτικής έχουν ήδη γίνει ορατά μέσω των τεράστιων αυξήσεων σε ορισμένα βασικά αγαθά στην λατινοαμερικανική αγορά τροφίμων—όπως το καλαμπόκι—προκαλώντας έτσι ανεξέλεγκτες αυξήσεις της τιμής της tortilla στο Μεξικό και σε άλλες χώρες. [8]

15. Η κρίση όμως μόλις άρχισε: Ο Barack Obama παραδέχτηκε ότι ακόμη δεν έχουμε πιάσει πάτο και ότι “ίσως οι ΗΠΑ θα έπρεπε να επιλέξουν ένα νέο πρόεδρο…” Ένας διαυγής αναλυτής της κρίσης, ο Michael Klare, έγραψε πρόσφατα ότι “αν η σημερινή οικονομική καταστροφή εξελιχθεί σε αυτό που ο πρόεδρος Barack Obama περιέγραψε ως ‘χαμένη δεκαετία’ το αποτέλεσμα μπορεί να είναι ένα παγκόσμιο τοπίο γεμάτο από οικονομικής φύσης αναταραχές.” [9]

16. Είναι τρομερά σημαντικό ότι, αντιμέτωπος με την αισιοδοξία διάφορων λατινοαμερικάνικων κυβερνήσεων που υποστηρίζουν ότι οι οικονομίες τους είναι “οχυρωμένες” ώστε να μπορούν με ασφάλεια να αντεπεξέλθουν στην κρίση, ο ένοικος του Λευκού πιστεύει ότι είναι πολύ πιθανό να προκληθεί μια πραγματική οικονομική καταστροφή στην καρδιά της αυτοκρατορίας, προκαλώντας την απώλεια μιας δεκατίας ανάπτυξης και, τελικά, την παραίτηση του ιδίου.
α. Το ιστορικό αρχείο δικαιλογεί μια τέτοια απαισιοδοξία: το 1929, η ανεργία στις ΗΠΑ ανέβηκε στο 25%, χωρίς να σταματήσει την πτώση των τιμών των αγροτικών προϊόντων ή πρώτων υλών. Δέκα χρόνια όμως αργότερα, και παρά τις ριζοσπαστικές πολιτικές που υιοθέτησε ο Franklin D. Roosevelt (το Νέο Συμβόλαιο), η ανεργία συνέχισε να βρίσκεται σε πολύ υψηλά επίπεδα (17%) και η οικονομία δεν στάθηκε ικανή να βγει από την ύφεση. Μόνο ο Δεύτερος Παγκόσμος Πόλεμος έβαλε τέλος στην περίοδο εκείνη. Γιατί να είναι μικρότερο το διάστημα τώρα;
β. Η ύφεση του1873-1896 κράτησε 23 χρόνια! Οι παράγοντες που την ώθησαν ήταν η κατάρρευση του χρηματιστηρίου της Βιέννης, η οποία προκληθηκε από την επενδυτική φούσκα που συνδεόταν με την τιμή της γης στο Παρίσι και τα μεγάλα κατασκευαστικά έργα που άρχισαν στην πόλη μετά την ήττα των Γάλλων στο Φρανκο-Πρωσσικό πόλεμο και την αιματηρή καταστολή της Παρισινής Κομμούνας. Οι αποζημιώσεις για τον πόλεμο στις οποίες εξαναγκάστηκαν οι Γάλλοι και οι τεράστιες δόσεις που οφειλόταν στη Γερμανία συντέλεσαν στην δημιουργία των προϋποθέσεων της κρίσης. Το ίδιο έγινε με το σπεκουλάρισμα γης που άρχισε στις ΗΠΑ μετά τον Εμφύλιο Πόλεμο και σε συνάρτηση με την δημιουργία των μεγάλων σιδηροδρομικών συμφερόντων, που δημιούργησαν άλλη μια φούσκα που έσπασε το 1873. Με δεδομένο αυτό το παρελθόν, γιατί να είναι ζήτημα μηνών η έξοδος από την κρίση, όπως προβλέπουν κάποιοι δημοσιοσχετίστες και “γκουρού” της Wall Street ή τα παπαγαλάκια τους στην περιφέρεια του παγκόσμιου συστήματος;

17. Δεν θα εξέλθουμε από την κρίση αυτή με μερικές συνεδρίες των G-20 ή των G-7. Ούτε με την επίκληση των τεράστιων πακέτων σωτηρίας που δίνουν οι κυβερνήσεις των μητροπόλεων στις πολυεθνικές. Αν υπάρχει ένα τεστ της δραστικής τους ικανότητας να επιλύσουν την κρίση, αυτό είναι η ανταπόκριση των διεθνών χρηματιστηρίων μετά από κάθε ανακοίνωση ή έγκριση ένος καινούργιου τέτοιου πακέτου: χωρίς διαφοροποίηση, η ανταπόκριση των “αγορών”, δηλαδή, στην πραγματικότητα, των ολιγοπολιών που τις ελέγχουν κατά βούληση, είναι αρνητική, και οι μετοχές συνεχίζουν να πέφτουν. Δεν είναι αρκετά τα χρήματα λένε. Χρειαζόμαστε όλο και περισσότερα. Για να είμαστε ακριβείς: Για να ανταποκριθούμε στην κρίση ίσως χρειαστεί να απαλλοτριώσουμε όλο τον πλούτο που παράγει ο πλανήτης και να τον μεταφέρουμε στα χέρια μας για να διαφυλάξουμε τα συμφέροντά μας και την ιερότητα της πατρικής μας κληρονομιάς.
α. Σύμφωνα με τον George Soros, “η πραγματική οικονομία θα πληγεί από τις δευτερεύουσες συνέπειες που ενισχύονται. Αυτή τη στιγμή, η διόρθωση του οικονομικού συστήματος δεν θα σταματήσει μια σοβαρή παγκόσμια ύφεση. Με δεδομένο ότι υπό αυτές τις περιστάσεις ο Αμερικανός καταναλωτής δεν μπορεί να αποτελέσει τον ποδηγέτη της παγκόσμιας οικονομίας, θα πρέπει η κυβέρνηση των ΗΠΑ να δημιουργήσει ζήτηση. Καθώς αντιμετωπίζουμε τις προκλήσεις της παγκόσμιας ανόδου της θερμοκρασίας και της εξάρτησης από την ενέργεια, η επόμενη κυβέρνηση θα πρέπει να κατευθύνει οποιοδήποτε σχέδιο κινήτρων στην αποταμίευση ενέργειας, στην ανάπτυξη εναλλακτικών πηγών ενέργειας, και στην κατασκευή νέων υποδομών.” [10] Ωραία λόγια, αλλά τι βαθμό εφαρμοσιμότητας έχει μια τέτοια πρόταση, εφόσον αντιτίθεται στον Αμερικανικό καταναλωτισμό και την ισχύ των μεγάλων λόμπι που συνδέονται με τις βιομηχανίες πετρελαίου και αυτοκινήτων, ενώ απαιτούν την εξαιρετική διεύρυνση των δυνατοτήτων διαχείρισης και παρέμβασης του κράτους και την τοποθέτηση αυστηρών ορίων στην τυραννία της αγοράς;

18. Η κρίση εγκαινιάζει μια μακρά περίοδο σύγκρουσης αντίρροπων δυνάμεων καθώς και διαπραγματεύσεων που θα έχουν σαν σκοπό τον ορισμό της μορφής της επίλυσης, του ποιός θα κερδίσει από αυτή, και ποιος θα πληρώσει το κόστος.
α. Είναι χρήσιμο να θυμόμαστε ότι στην περίπτωση της κρίσης του 1929, ο σχεδιασμός της οικονομικής αρχιτεκτονικής της συμφωνίας Bretton Woods και η κατασκευή του διεθνούς οικονομικού συστήματος που είχαν ουσιώδη συνεισφορά στην μεταπολεμική ανάκαμψη, χρειάστηκαν σχεδόν ένα χρόνο κοπιαστικών διαπραγματεύσεων, και οδήγησαν στη σύνοδο που πραγματοποιήθηκε στην πόλη εκείνη του New Hampshire ανάμεσα στην 1η και την 22η Ιουλίου του 1944.
β. Οι συμφωνίες εκείνες, που πραγματοποιήθηκαν στην Κεϋνασιανή φάση του καπιταλισμού, συνέπεσαν με την σταθεροποίηση ενός νέου μοντέλου αστικής ηγεμονίας που, ως παράγωγο των συνεπειών του πολέμου και του αντιφασιστικού αγώνα, είχε το νέο και απρόσμενο υπόβαθρο της ενδυνάμωσης των εργατικών συνδικάτων, των αριστερών κομμάτων, και την επέκταση των ρυθμιστικών και παρεμβατικών δυνατοτήτων του κράτους.


[8] Βλ. Fidel Castro κ.α, Tanques llenos, estómagos vacíos. La amenaza de los agrocombustibles (Buenos Aires: Ediciones Luxemburg, 2007)
[9] Βλ. “Un planeta en el alero: ¿podrán contenerse los virulentos brotes epidémicos de la economía?,” στο Rebelión, 4 Μαρτίου, 2009. Αρχική δημοσίευση στους Asia Times, 26 Φεβρουαρίου, 2009: http://www.atimes.com/atimes/Global_Economy/KB26Dj02.html
[10] George Soros, συνέντευξη με τον Nathan Gardels: “Reparar el sistema financiero no impedirá la recesión,” El País, Μαδρίτη, 19 Οκτωβρίου, 2008.






Δεν υπάρχουν σχόλια: