Δευτέρα, 15 Ιουνίου 2009

Ντοσιέ: Λατινική Αμερική: Βολιβία, Βενεζουέλα και το μέλλον της λατινοαμερικάνικης αριστεράς (δεύτερο μέρος)



Οι εσωτερικές διαμάχες μέσα στο UNT ήλθαν στην επιφάνεια κατά τη διάρκεια της πρώτης συνόδου της συνομοσπονδίας, η οποία είχε στόχο να θεμελιώσει στέρεες δημοκρατικές δομές ώστε να διευκολύνει τον ενεργό έλεγχο από τα χαμηλότερα κοινωνικά στρώματα. Σύμφωνα με μια αναφορά στο International Socialism, η εθνική συντονίστρια Marcela Maspero πήρε θέση ενάντια στις εκλογές στα συνδικάτα ώστε να εστιαστεί η προσοχή στις προεδρικές εκλογές τον Δεκέμβρη.* “Όταν έγινε ξεκάθαρο ότι η πλειοψηφία των αντιπροσώπων ήταν υπέρ των εκλογών στα συνδικάτα, η τάση που εκπροσωπούσε η ίδια αποχώρησε μαζί με άλλες τρεις, παίρνοντας μαζί τους περίπου το ένα τρίτο των 3.000 αντιπροσώπων.” Παρ’ όλα αυτά, η θέση της πλειοψηφίας, συνεχίζει η αναφορά, “επέμενε ότι η καμπάνια να εξασφαλιστούν 10 εκατομμύρια ψήφοι για τον Chávez ήταν μεν πολύ σημαντική για να απομονωθεί η φιλο-ιμπεριαλιστική αντιπολίτευση, αλλά αυτό δεν θα έπρεπε να αποτρέψει την θεμελίωση του UNT ως αυθεντικής, δημοκρατικά ελεγχόμενης έκφρασης των συναισθημάτων και των συμφερόντων των εκατομμυρίων δημόσιων και ιδιωτικών εργαζομένων της Βενεζουέλα. Στο κάτω-κάτω, η Βενεζουέλα παραμένει καπιταλιστική χώρα, όπου οι ίδιοι καπιταλιστές που προσπάθησαν να ανατρέψουν τον Chávez συνεχίζουν να ελέγχουν τα κύρια μέσα παραγωγής, και όπου οι πολυεθνικές συνεχίζουν να συνεργάζονται με το κράτος με σκοπό να εκμεταλλευτούν τα αποθέματα πετρελαίου και μεταλλευμάτων.”

Μια τρίτη εξέλιξη αφορά στην δημιουργία του Κόμματος για την Επανάσταση και τον Σοσιαλισμό (PRS). Κατά την πορεία προς τη δημιουργία του κόμματος το 2005, ένας από τους κεντρικούς πρωταγωνιστές της προσπάθειας, ο Stalin Pérez Borges, δήλωσε στη γαλλική εφημερίδα Rouge: “Ο πληθυσμός έχει αποκτήσει – και αυτό είναι χαρακτηριστικό της διαδικασίας – ένα βαθμό εξουσίας. Δεν είναι πλέον εφικτό για τους ηγέτες, τους υπουργούς ή τα αφεντικά να τους επιβάλλουν οτιδήποτε […] Κάποια μέλη της κυβέρνησης νομίζουν ότι οι συνδιαχείριση [με την έννοια του εργατικού ελέγχου] είναι ρίσκο, γιατί οι επιχειρήσεις που είναι στρατηγικά σημαντικές, για παράδειγμα η PDVSA (η κρατική εταιρεία πετρελαίου), πρέπει να παραμείνουν υπό τον έλεγχο των ηγετών της χώρας. Στην πραγματικότητα, φοβούνται τη συμμετοχή των απλών ανθρώπων. Εργαζόμαστε πολύ πάνω στις εμπειρίες του εργατικού ελέγχου. Το να δώσεις δύναμη στους απλούς ανθρώπους: αυτό μπορεί να είναι το άλμα προς τα μπροστά που χρειάζεται για την συνέχιση της επαναστατικής διαδικασίας.”

Τόσο το UNT όσο και το PRS θα υποστηρίξουν την επανεκλογή Chávez τον Δεκέμβρη, εξήγησε ο Pérez Borges στο ισπανικό περιοδικό Viento Sur· ταυτόχρονα όμως θα αναλάβουν παράλληλες προσπάθειες να κινητοποιηθούν αυτόνομα ώστε να διευρύνουν την επαναστατική διαδικασία, να ενισχύσουν τον εργατικό έλεγχο πάνω στις επιχειρήσεις, και να αγωνιστούν κόντρα στις συντηρητικότερες δυνάμεις μέσα στο Τσαβιστικό στρατόπεδο. Σχηματίζεται, ισχυρίζεται συνεπώς ο Pérez Borges, μια βαθύτερη αντίφαση καθώς λαϊκά τμήματα της Βενεζουέλα ανανεώνουν τους αγώνες τους από τη σκοπιά των χαμηλότερων στρωμάτων, απαιτώντας λύσεις σε βασικά οικονομικά και κοινωνικά προβλήματα που παραμένουν, ενώ τα γραφειοκρατικά τμήματα της κυβέρνησης επεκτείνουν τον έλεγχο σημαντικών θέσεων στη διοίκηση της χώρας. Το έτος 2007, εφόσον ο Chávez επανεκλεγεί, θα είναι σημαντικό ορόσημο για την πρόοδο ή υπαναχώρηση της μπολιβαριανής επανάστασης.



ΥΠΑΝΑΧΩΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΦΑΣΗ ΣΤΗΝ ΒΟΛΙΒΙΑ


Στη Βολιβία τώρα, μεταξύ του 2000 και του 2005, οι αριστερές-αυτόχθονες δυνάμεις ανέλαβαν ένα σκληρό, αγροτικό και αστικό αγώνα ενάντια στο νεοφιλελεύθερο καπιταλιστικό μοντέλο και στην καταπίεση των ιθαγενών. Τα επίπεδα αυτο-οργάνωσης των λαϊκών τάξεων και των καταπιεσμένων ιθαγενών δεν γνωρίζουν προηγούμενο στο δυτικό ημισφαίριο. Η παραγκούπολη του El Alto, με τους “επανεγκατεστημένους” ιθαγενείς ανθρακωρύχους και πρόσφατους μετανάστες της Aymara από το αγροτικό υψίπεδο των Άνδεων, έχει γίνει γνωστή ως η πιο επαναστημένη παραγκούπολη σε όλη την Λατινική Αμερική. Όμως το επαναστατικό κύμα κινητοποιήσεων αδρανοποιήθηκε με επιτυχία και καθοδηγήθηκε προς τη στήριξη της εκλογικής νίκης του MAS, υπό την ηγεσία του Evo Morales, παρά το γεγονός ότι το MAS έπαιξε μόνο περιφερειακό και συχνά καταστροφικό ρόλο στα λαϊκά κινήματα, και μάλιστα συνεργάστηκε με την νεοφιλελεύθερη κυβέρνηση του Carlos Mesa το 2004 και, εν μέρει, το 2005.

Όπως ήταν φυσιολογικό, οι πρώτοι 8 μήνες διακυβέρνησης από το MAS είδαν τη συνέχιση της νεοφιλελεύθερης οικονομικής πολιτικής στον τομέα εξωρύξεων μεταλλευμάτων καθώς και σε βασικές μακρο-οικονομικές επενδυτικές πολιτικές, και εξαιρετικά περιορισμένες μεταρρυθμίσεις σε τομείς της γεωργίας και της εξώρυξης φυσικού αερίου και πετρελαίου. Η επαναστατική Συνταγματική Σύνοδος που απαίτησαν τα κοινωνικά κινήματα έφτασε να μοιάζει αρκετά με ένα συνηθισμένο κοινοβουλευτικό σύστημα.

Παρ’ όλα αυτά, ο Αύγουστος και ο Σεπτέμβρης απέδειξαν ότι η άκρα δεξιά, εδρασμένη κυρίως σε πλούσια σε φυσικά αποθέματα κομμάτια της Santa Cruz και της Tarija, και στα κομμάτια του Αμαζονίου στο Pando και το Beni, δεν επιθυμούν να στηρίξουν ούτε τις πιο μετριοπαθείς μεταρρυθμίσεις. Αρκετά αξιόπιστες πληροφορίες δείχνουν ότι η συνομωσία για πραξικόπημα από τη Δεξιά έχει προχωρήσει αρκετά, και μπορεί να επιχειρηθεί πραξικόπημα πριν ακόμη τυπωθεί αυτό το άρθρο.**

Πρόσφατα, 16 ή 17 ανθρακωρύχοι της δυτικής κοινότητας του Huanuni σκοτώθηκαν όταν οι cooperativistas, οι μικροαστοί ανεξάρτητοι-συνεργατικοί ανθρακωρύχοι που έχουν συμφέρον να ιδιωτικοποιηθεί ολόκληρη η βιομηχανία εξώρυξης, επετέθηκαν, σε συμμαχία με πολυεθνικές επιχειρήσεις εξώρυξης, σε ανθρακωρύχους του κράτους, την ιστορική προμετωπίδα δηλαδή της επαναστατικής αριστεράς στη Βολιβία. Η ανταλλαγή πυρών και δυναμίτη άφησε πίσω της ένα τοπίο σφαγής, καθώς αγνοήθηκαν οι εκκλήσεις των κρατικά απασχολούμενων ανθρακωρύχων και της Κεντρικής Διοίκησης των Βολιβιανών Εργατών να σταλούν στρατιωτικές ενισχύσεις από την κυβέρνηση για να προστατευθούν οι εργαζόμενοι στα ορυχεία.

Η πιο ανησυχητική εξέλιξη βρίσκεται στην αναφορά του Heinz Dieterich, γνωστού Γερμανο-Μεξικανού πολιτικού αναλυτή και συμβούλου της κυβέρνησης Chávez. Ο Dieterich γράφει ότι πριν λίγες εβδομάδες, αξιωματούχοι της Βολιβιανής αστυνομίας προσέγγισαν στρατηγούς στον στρατό με σκοπό την συννενόηση για το ενδεχόμενο κοινού πραξικοπήματος. (Η συνομωσία προφανώς διέρρευσε στον Morales).

Τόσο λοιπόν η αντεπαναστική καταστολή όσο και η επαναστατική ανάνηψη είναι πιθανότητες αυτή τη στιγμή. Στην ιδανική περίπρωση, οι ακροαριστερές και οι ιθαγενείς οργανώσεις θα αναζητήσουν διευρυμένες μορφές λαϊκής ισχύος, και θα προετοιμάσουν γενική επίθεση. Τέτοιες σχηματοποιήσεις της λαϊκής εξουσίας, που απαιτεί όπλα από την κυβέρνηση του MAS για να την προστατέψει από τη Δεξιά, καθώς και προσπάθειες να αποτραπούν σημαντικά τμήματα του στρατού και της αστυνομίας από το να λάβουν μέρος σε οποιαδήποτε ανάλογη απόπειρα πραξικοπήματος, θα μπορούσαν να αποτρέψουν την προέλαση της αντεπανάστασης, και ταυτόχρονα να ανοίξουν το βολιβιανό μονοπάτι σε μια περισσότερο επαναστατική κατεύθυνση.

Δυστυχώς, αυτές οι μορφές λαϊκής εξουσίας δεν είναι πια όσο ορατές ήταν κάποτε, και τα αριστερά ρεύματα μέσα στο MAS δεν είναι ξεκάθαρα οργανωμένα με νουνεχή πολιτικά προγράμματα, αλλά αποτελούν χαλαρές συμμαχίες που βρίσκονται σε τροχιά γύρω από διάφορα άτομα μέσα στο κόμμα. Παρ’ όλα αυτά, τα επίπεδα αυτο-οργάνωσης των καταπιεσμένων και των εκμεταλλευόμενων ήταν εντυπωσιακά τα πρόσφατα χρόνια· ακόμα και ο αντιπρόεδρος Álvaro García Linera παρέπεμψε στην πιθανότητα, νωρίτερα αυτό το μήνα, να κληθούν οι μάζεις για ένοπλη αντίσταση ενάντια στη Δεξιά. Ακόμα και αν, όπως προβλέπουν κάποιοι, γίνει απόπειρα πραξικοπήματος και δεν έχουν οπλιστεί τμήματα των χαμηλών στρωμάτων της κοινωνίας, μπορεί να ηττηθεί όπως ηττήθηκε η απόπειρα τον Απρίλη του 2002 στη Βενεζουέλα: μέσω αυθόρμητων, μη ένοπλων λαϊκών εξεγέρσεων στις αστικές παραγκουπόλεις – για τη Βολιβία θα είχε την ίδια σημασία η επαρχία – και την λιποταξία τμημάτων πιστών στην κυβέρνηση από το τμήμα που επιθυμεί πραξικόπημα στο στρατό (ή και την αντίσταση αυτών που είναι απλά πιστοί στην αυτόχθονη πλειοψηφία του πληθυσμού).

Ο Jeffery R. Webber είναι μέλος της εκδοτικής επιτροπής του New Socialist και υποψήφιος διδάκτορας στην πολιτική επιστήμη στο Πανεπιστήμιο του Toronto. Ευχαριστεί τους Tieneke Dykstra και Sue Ferguson για τα διορατικά σχόλια που έκαναν σε προηγούμενη εκδοχή του κειμένου.

* Σ.τ.Μ: Βλ. την εκτεταμένη αναφορά στο θέμα στο: http://www.venezuelanalysis.com/analysis/1776

** Σ.τ.Μ: Τον Δεκέμβρη του 2007, οι περιοχές αυτές ανακοίνωσαν ότι θα ζητούσαν περισσότερη αυτοδιοίκηση και αυτονομία. Το αίτημα απορρίφθηκε ως αντισυνταγματικό από το Εθνικό Εκλογικό Δικαστήριο της Βολιβίας. Ακολούθησαν συγκρούσεις των αυτονομιστών με φιλοκυβερνητικούς στις 24 Μάη 2008, όταν ομάδα των δεύτερων δέχθηκε επίθεση από τους πρώτους στην πόλη Sucre. Αν και το πραξικόπημα που προβλέφθηκε στο παραπάνω κείμενο δεν έχει εκδηλωθεί, στις 16 Απρίλη του ίδιου έτους, η αστυνομία της Βολιβίας ανακοίνωσε το θάνατο τριών ανδρών (και οι τρεις μη Βολιβιανοί) και τη σύλληψη δύο, που κατά τους ισχυρισμούς της είχαν συνομωτήσει να δολοφονήσουν τον Morales.





Δεν υπάρχουν σχόλια: