Σάββατο, 27 Ιουνίου 2009

Θέσεις για την σκληρότητα




Ι.
Ο άνθρωπος που αισθάνεται μαζί με τον δικό του πόνο ένα κομμάτι από τον πόνο των άλλων γίνεται σκληρός. Η προσφορά μιας ξεδοντιασμένης και υποτονικής συμπάθειας, η απαρέγκλιτη εξύψωση της ανοχής και των ίσων αποστάσεων σε υπέρτατη ανθρώπινη αξία, αποκηρρύσει την ενεργή συμμετοχή στην υλική πραγματικότητα του κόσμου προσδίδοντας στον εαυτό της το υποκριτικό ένδυμα της Ολύμπιας νηφαλιότητας. Μια τέτοια ηθική δεν είναι τίποτε άλλο παρά σιωπηρή αποδοχή της ζωοκτόνου δύναμης της αδικίας ως αναπόφευκτου μέρους της φυσικής τάξης των πραγμάτων.

ΙΙ.
Η άκαμπτη σκληρότητα με την οποία μαθαίνει κανείς να αντιμετωπίζει την σκληρότητα των “διαλλακτικών” --για τους οποίους κάθε εμπειρία κοινωνικού εξευτελισμού, περιθωριοποίησης και απαξίας παραμένει απλώς ζήτημα σχετικιστικής “προοπτικής” και ερμηνείας-- δεν μπορεί να οδηγεί στην προβολή της ενσυνείδητης σκληρότητας ως σύμμετρης απάντησης στην απαρνημένη σκληρότητα της ανεκτικότητας. Κάθε τέτοια συμμετρικοποίηση ισοδυναμεί με την αναγωγή της σκληρότητας σε ηθική, δηλαδή με την απολυτοποίησή της. Κάθε απολυτοποίηση της σκληρότητας ισοδυναμεί με βαρβαρότητα.

ΙΙΙ.
Η σκληρότητα ως μέσο αντίδρασης στο άδικο πάσχειν εαυτού και άλλων δεν παύει να είναι αντιδραστική δομή μόνο και μόνο επειδή τίθεται ενσυνείδητα στην υπηρεσία της συλλογικής δικαιοσύνης. Κάθε επίδειξη σκληρότητας είναι μια εκούσια ενσωμάτωση δηλητηρίου απ’ τον ψυχικό οργανισμό του ατόμου ή της συλλογικότητας που την αναλαμβάνει. Είναι δεδομένο ότι η υπερβολική δόση σκοτώνει τον οργανισμό. Παραδόξως όμως, κανείς δεν πεθαίνει ψυχικά έχοντας αφομοιώσει με μια και μόνο χρήση υπερβολική δόση σκληρότητας. Ο εσωτερικός θάνατος από τη σκληρότητα είναι αποτέλεσμα της εκλογίκευσης της χρήσης της, της υπερβολικής εμπιστοσύνης στην "έλλογη" δοσοληψία που καταλήγει να καθιστά την ανοσία συνώνυμη με την αταραξία του ήδη νεκρού.

IV.
Το (πάντα παροδικό σ' εγκόσμιες συνθήκες, αλλά όχι και σχετικό σε χαρακτήρα) αντίδοτο στη θανατηφόρα οχύρωση της σκληρότητας δεν μπορεί να είναι ποτέ η ανεκτικότητα. Η ανεκτικότητα μοιράζεται τον ίδιο ακριβώς αντιδραστικό χαρακτήρα που έχει και η σκληρότητα (για αυτό και κρύβει πάντα μέσα της μια απαρνημένη σκληρότητα). Η ανεκτικότητα είναι πάντα απάντηση την πράξη του άλλου, ποτέ αυτόβουλη συμμετοχή στη δημιουργία ενός πράγματος εκεί όπου δεν υπήρχε τίποτε πριν. Αυτό που κάνει τον οργανισμό αρκετά σκληρό για να αντέξει την σκληρότητα για την οποία είναι ικανός χωρίς να δηλητηριαστεί ανεπιστρεπτί από αυτή --δηλαδή, χωρίς να αποκτήσει ανοσία απέναντί της-- μπορεί να είναι μόνο η τρυφερότητα.

V.
Η τρυφερότητα δεν αποτελεί θετική αντίδραση απέναντι στην πράξη του άλλου. Είναι η αυθόρμητη δημιουργία ενός δεσμού που διαμοίβεται ανάμεσα σε υποκείμενα εκεί που δεν υπήρχε τίποτε πριν. Η σχέση τρυφερότητας δεν μοιράζεται τίποτε με μια σχέση αμοιβαίας ανοχής. Η τρυφερότητα υπερπληρώνει την αδυναμία που βρίσκει στο διάβα της ενώ η ανεκτικότητα την αγνοεί. Η τρυφερότητα είναι αγωγός πάθους, όπως δεν μπορεί ποτέ να είναι η ανοχή. Είναι πάντα έκφραση των δημιουργικών δυνατοτήτων του υποκειμένου, όχι του θυμικού αυτοπεριορισμού του όπως είναι η ανοχή. Και συνυπάρχει με την ενσυνείδητη αποδοχή της αναγκαιότητας της σκληρότητας όπως δεν μπορεί να συνυπάρξει η ανοχή. Ο τρυφερός άνθρωπος αναγνωρίζει την εγκόσμια επιμονή της σκληρότητας, τόσο όταν στρατεύεται εναντίον της, όσο και όταν την υιοθετεί στα πλαίσια της ίδιας αυτής στράτευσης· για τον ανεκτικό άνθρωπο, η σκληρότητα έχει πάντα τη θέση του απωθημένου, αυτού που γίνεται αντικείμενο απάρνησης.

VI.
Αν όμως η διαλεκτική αντίληψη της σκληρότητας ανθίσταται στην προσπάθεια να αγνοηθούν τα ίχνη του θανάτου που αφήνει πάντοτε η σκληρότητα στην πρακτική του υποκειμένου, αντιτίθεται επίσης στην "ρεαλιστική" εξύψωση του απλού περιορισμού της δυνατότητας για σκληρότητα σε απώτατο ηθικό στόχο. Κάθε σκληρότητα που στρατεύεται ενάντια στην σκληρότητα επιδιώκει ορμητικά, "ανεύθυνα" και παράλογα την πλήρη κατάργηση της ανάγκης της να υπάρχει.

VII.
Η εργασία για αυτή την κατάργηση δεν μπορεί να αφεθεί ως λεία στα νύχια της "πανουργίας της λογικής". Δεν θα έρθει ποτέ “αύριο”, όταν η έλλογα χρησιμοποιημένη σκληρότητα έχει δημιουργήσει τις συνθήκες να καλυτερέψουν τα πράγματα αρκετά, ή όταν το βασίλειο της δικαιοσύνης έχει εγκατασταθεί επί της γης μετά την έλευση μιας εξαγνιστικής, θεϊκού χαρακτήρα βίας. Οφείλει πάντα να επισυμβαίνει τώρα, άμεσα, ακόμα και όταν η λογική λέει ότι αυτό θα αποβεί σε βάρος της πρακτικότερης ή βραχύτερης οδού προς την αποκατάσταση του δικαίου, ακόμα και όταν το υποκείμενο το ίδιο --ατομικό ή συλλογικό-- προβάλλει ως αντίρρηση ως προς την άρση της σκληρότητας την διακύβευση της επιβίωσής του. Η δικαιοσύνη δεν αφορά την επιβίωση αλλά τη ζωή· δεν αφορά το μέλλον αλλά το παρόν· δεν αφορά το τέλος αλλά το μέσο, την ημιτελή διαδικασία, ως μόνη αυθεντική αποτύπωση του τέλους.

VIII.
Η πιστότητα της σκληρότητας στη δικαιοσύνη μετριέται αποκλειστικά με γνώμονα την απαρέγκλιτη προσήλωσή της στο δικαίωμα της τρυφερότητας να υπάρχει· η πιστότητα της τρυφερότητας στη δικαιοσύνη όμως έχει ως μόνο γνώμονα την εξακολουθητική δύναμή της να δημιουργεί ρήγματα στα αμυντικά τείχη της σκληρότητας, να την ακυρώνει εκ των έσω ξανά και ξανά.

ΙX.
Ποιά είναι η λογική της χρήσης σκληρότητας απέναντι σε αυτούς που επιλέγουν ενσυνείδητα την οδό της σκληρότητας απέναντι στον άλλο; Τίποτε άλλο από τη σκληρότητα ως έκφραση της ασίγαστης πίστης στην άρση του εαυτού της --τη σκληρότητα επομένως ως διηνεκώς αυτοαναιρούμενη δύναμη απέναντι στον άλλο αλλά και απέναντι στον ίδιο μου τον εαυτό, αυτόν που επιλέγει την σκλήρυνση της υποκειμενικής στάσης, τον αγώνα, τη σύγκρουση. Η εξεγερμένη, αρματωμένη πραότητα στοιχειώνεται συνεπώς από τον τρόμο όχι του αντιπάλου --απέναντι στην αντιδραστική και ανασφαλή ισχύ του οποίου η καταφατική δύναμή της υπερτερεί συντριπτικά-- αλλά του εαυτού της, της προοπτικής της εσωτερικής της απονέκρωσης σε καθαρή σκληρότητα. Προγεύεται έτσι, σαν σε πυρετώδες παραλήρημα, μια νίκη που είναι συνάμα ατέρμονα επισφαλής, εφόσον είναι εξ ορισμού ευάλλωτη στο πάντα τοξικό δηλητήριο της σκληρότητας, αλλά και εκ των προτέρων εκπληρωμένη, εφόσον ενυπάρχει ήδη στην καθαρή κατάφαση της τρυφερότητας. Αυτή είναι η επικίνδυνη παράκρουση αυτού που εξεγείρεται ενάντια στη σκληρότητα αυτού που υπάρχει ως κατάσταση, αυτή και η ακλόνητη αλήθεια που συναισθάνεται ως τα άκρα του κορμιού του.






4 σχόλια:

Watson είπε...

Ποιος το υπογράφει αυτό; Ποιος το έγραψε;

Χάλια κείμενο, σημείο έκρηξης της ιδεολογίας.

Αντώνης είπε...

'Οτι δεν αναφέρει συγγραφέα είναι προφανώς του συντάκτη του blog, dear Watson.

Σύλβια φον Τάδε είπε...

είναι η δεύτερη φορά που κείμενό σου με συγκινεί τόσο βαθιά. παντρεύεις πολιτική φιλοσοφία και οντολογία με αλεξίσφαιρη πένα.

Αντωνης είπε...

Σ' ευχαριστώ.