Τετάρτη, 6 Αυγούστου 2008

Παροξυσμικός Καπιταλισμός




Για το Ντουμπάι--γη πετροδολαρίων, υπερπολυτελών κατασκευών, γεω-μορφολογικών παλιμπαιδισμών, πλουτοκρατικών ονειρώξεων, στυγνής ταξικής εκμετάλλευσης της μεταναστευτικής εργασίας, και κρατικής καταστολής--μας ενημέρωσε ο Mike Davis στο εξαιρετικά ενδιαφέρον άρθρο του στο New Left Review.

Η εικόνα του δορυφόρου της NASA λέει μια άλλη ιστορία, αυτή που εμφανίζεται από την αποστασιοποιημένη οπτική των αιθέρων: από τόσα ψηλά είναι δύσκολο να διακρίνεις τα υπερπολυτελή ξενοδοχεία ή αυτοκίνητα, όσο δύσκολο είναι να δεις τους Ινδούς και Πακιστανούς προσωρινούς μετανάστες που ζουν υπό απάνθρωπες συνθήκες σε ανθρώπινα κοτέτσια μακριά από το κέντρο. Αυτό που φαίνεται είναι η έρημη, επίπεδη ενδοχώρα που χαίνει πίσω από την αρχιτεκτονική υπερσυγκέντρωση των παραλίων. Και φυσικά, οι ανθρώπινες κατασκευές των τεχνητών νησιών--παραθεριστικών παραδείσων: δύο τεράστιες φοινικιές σχηματισμένες από τόνους χώματος ριγμένους στη θάλασσα και μια μικρογραφία του πλανήτη φτιαγμένη από δεκάδες τεχνητά νησιά.




Παράξενη αλήθεια τούτη η γεω-οικονομική δυναμική: βγαλμένο από την άγονη, έρημη γη, το πετρέλαιο μεταμορφώνεται σε κεφάλαιο, και αυτό, με τη σειρά του, στην αναπαραγωγή, πάνω στην άδεια επιφάνεια της θάλασσας, μιας σειράς γεω-λογοτύπων--αφηρημένων δηλαδή αναπαραστάσεων της απούσας χλωρίδας από τη μία και του πλανητικού χώρου από την άλλη. Και αν στην πρώτη περίπτωση, των γιγαντιαίων φοινικιών δηλαδή, το σημειωτικο-ιδεολογικό κλειδί είναι ουσιαστικά η φαντασιακή αποκατάσταση της εκλιπούσας φύσης υπό τη μορφή simulacrum, στη δεύτερη το κλειδί αυτό φαίνεται να είναι η εκτυφλωτικά βλακώδης ταυτολογία: χώμα και νερό που αναπαριστούν χώμα και νερό, η επιφάνεια της γης ως χώρος αναπαράστασης του εαυτού της. Με τη σειρά του βέβαια, το δεύτερο αυτό ερμηνευτικό σχήμα αποκαλύπτει το μυστικό του πρώτου: και τα δυο κυριαρχούνται από την οικονομία του ναρκισσισμού, είτε με τη μορφή της εμμονής στην φαντασιακή εγκόλπωση του άλλου (που εδώ είναι η ίδια η φύση), είτε με αυτή της απώθησης του χάσματος μεταξύ της αναπαράστασης και του αναπαραστώμενου, του σημαίνοντος και του σημαινομένου.

Το κεφάλαιο λοιπόν, εξωρυγμένο υπό τη μορφή κινητήριου καυσίμου από τα σπλάχνα ενός πλανήτη που πεθαίνει, μετατρέπεται στη συνέχεια σε δημιουργό μιας τεχνολογικής αναπαράστασης πάνω στον κενό (και άρα κατά το δοκούν διαμορφώσιμο) χώρο που απλώνεται ανάμεσα στην έρημο της άμμου και αυτή του νερού (τι είναι η γη ως real estate παρά μια γη κενή κάθε ζωντανού και μεταβλητού περιεχομένου, η έρημος της πολεοδομικής αφαίρεσης;) H αναπαράσταση, με τη σειρά της, δεν σηματοδοτεί παρά την απώθηση ή άρνηση των γεωλογικών και χωροταξικών αυτών συνθηκών έλλειψης ή κενότητας, στις οποίες αντιπαραθέτει την φαντασιακή πλησμονή, την εξαφάνιση του χάσματος, την έλλειψη της έλλειψης. Ο Lacan, από τον οποίο δανειστήκαμε τον τελευταίο αυτό όρο, τον συσχετίζει με ψυχοπαθολογικά φαινόμενα· η "έλλειψη της έλλειψης" προοιωνίζει την κατάρρευση της Συμβολικής οργάνωσης της γλώσσας και των κοινωνικο-ψυχικών δομών, την προσέγγιση στην "έρημο του Πραγματικού."

Καπιταλισμός και Σχιζοφρένεια λοιπόν, για να θυμηθούμε και τους Deleuze και Guattari. Μόνο που εδώ η σχιζοφρενική κατάρρευση του Λακανικού Συμβολικού δεν είναι το αντίδοτο στην παρανοϊκή οργάνωση της οικονομίας του βιομηχανικού καπιταλισμού, αλλά η απόλυτη έκφραση της παροξυσμικής, μεταμοντέρνας της δυναμικής. Αν από τον αέρα οι γεω-γραφίες πάνω στο νερό φαντάζουν ως τοτεμικές αναπαράστασεις μιας νέας μορφής λατρείας αφιερωμένης στο μπανάλ, από το έδαφος αποκαλύπτουν την σύμπτυξη εικονικής προσομοίωσης και πολιτικής οικονομίας, την εμεταλλεύσιμη διάσταση της μεταμόρφωσης του πλανήτη σε μια άδεια σκηνή όπου σκηνοθετείται η εξαφάνισή του ως φύση.





Δεν υπάρχουν σχόλια: