Κυριακή, 3 Αυγούστου 2008

Περί διαδικτυακής δημοκρατίας και άλλων καινών δαιμονίων




Καλοδεχούμενος ο σκεπτικισμός του Τάκη Φωτόπουλου για ορισμένες από τις πληθωριστικές διαστάσεις της νεο-αριστερής ρητορικής περί διαδικτυακής δημοκρατίας και αρκούντως καταθλιπτικά τα στοιχεία που παραθέτει για τον Ελλαδικό χώρο. Φυσικά, το ότι το εν λόγω άρθρο αναδημοσιεύτηκε σε δικτυακό τόπο που φιλοξενεί σύνδεσμο με τα κείμενά του υποδηλώνει ότι ο ίδιος δεν απορρίπτει συλλήβδην τις πολιτικές δυνατότητες του χώρου, παρά τις διαπιστωμένες κοινωνικές ανισότητες που ασφαλώς συνεχίζουν να διέπουν την πρόσβαση στο διαδίκτυο και παρά τα όσα σωστά επισημαίνει για την πολιτική οικονομία που προϋποθέτει η διαρκής ενημέρωση των μπλογκ (την ανάγκη για ελεύθερο χρόνο και ανθρώπινους πόρους, δηλαδή τελικά για χρήμα).

Οι πολιτικές δυνατότητες του διαδικτύου όμως είναι απλώς αυτό: δυνατότητες, ευάλωττες στο ρίσκο να παραμείνουν στείρες ή ανεκμετάλλευτες. Όπως όλες οι πολιτικές συγκυρίες, έτσι και αυτή της τάσης εκδημοκρατισμού της νόησης και της πληροφόρησης δεν περιέχει καμμία εγγύηση και δεν υπόκειται σε καμμία τελεολογία. Ανοίγει απλώς ένα πεδίο σκέψης και πρακτικής που μπορεί ανά πάσα στιγμή να ξανακλείσει, είτε μέσω μιας νέας επέκτασης κερδοσκοπικών και εμπορευματικών πρακτικών, είτε μέσω της εμφάνισης άλλων, διαφορετικών πεδίων δράσης και σκέψης.

Μια άλλη διάσταση που αγνοεί το σύντομο άρθρο του Φωτόπουλου είναι η δυνατότητα του μέσου να λειτουργήσει ως εργαλείο πολιτικής προπαίδειας ή προπαρασκευής για μια γενιά που μεγάλωσε ούτως ή άλλως αποξενωμένη από τους κομματικούς μηχανισμούς. Για την γενιά αυτή, τίποτε δεν είναι κοντινότερο ως προοπτική από την πλήρη απώλεια της δυνατότητας για πολιτική σκέψη, προοπτική που ενισχύεται φυσικά διαρκώς από τον αυτο-εξευτελισμό της κατεστημένης πολιτικής στη σφαίρα των επίσημων ΜΜΕ. Εάν το ζητούμενο σήμερα είναι η διατήρηση της πολιτικής εγρήγορσης και της δυνατότητας κριτικής συγκρότησης σε μια εποχή που η δυνατότητα του Κόμματος να συγκροτήσει πόλο ελέγχου πολιτικής σκέψης και πρακτικής έχει περάσει ανεπιστρεπτί, το προστατευτικά ανώνυμο περιβάλλον του διαδικτύου προσφέρει τη δυνατότητα πολιτικής μύησης (τόσο προς τα δεξιά, πρέπει να ομολογήσουμε, όσο και προς τα αριστερά) χωρίς τον φόβο μιας οπισθοδρομικής παγίδευσης στην ιεραρχική (και ιερατική) αυθεντία του τοπικού κομματάρχη, του ιδεολογικού μεταπράτη ή του ινστρούκτορα.

Φυσικά, υπάρχει τίμημα: η προπαιδευτική "απόσταση ασφαλείας" που επιτρέπει τη διατήρηση της σχέσης με το πολιτικό χωρίς τον φόβο του κομματικού καπελώματος είναι και απόσταση ασφαλείας από το πολιτικό. Στο διαδίκτυο δεν υπάρχουν πολιτικές συνέπειες με την έννοια που υπάρχουν στην πολιτική κοινωνία. Ούτε είναι ποτέ δυνατόν, μέσα στην ετερογένεια και εφημερότητα του χωρικά αποκεντρωμένου και σκόρπιου γαλαξία των χρηστών και δημιουργών ιστοσελίδων, να δημιουργηθούν συνθήκες πολιτικής απόφασης και συγκροτητικής οργάνωσης συγκρίσιμες με αυτές που είναι εφικτές στον κοινωνικό χώρο, που παραμένει δεμένος, τουλάχιστον εν μέρει, με την εντοπιότητα. Τούτου του είδους οι αντιρρήσεις όμως έχουν ισχύ εφόσον η διαδικτυακή δραστηριότητα θεωρείται εκ των προτέρων αποκομμένη από κάθε είδους "διαρροή" στο κοινωνικό πεδίο, ερμητικά κλειστή στον εαυτό της. Δεν είναι αναγκαστικό να εξελιχθούν έτσι τα πράγματα, ειδικά στην Ελλάδα, όπου το μπλογκ υποκαθιστά χώρους πολιτικής ζύμωσης που μέχρι σχετικά πρόσφατα (ας πούμε, στις αρχές με μέσα του 80) είχαν κοινωνική οντότητα και αντίκτυπο στην ευρεία μάζα.

Η "μπλογκόσφαιρα" έχει την δυνατότητα να παίξει το ρόλο ενός "κρυφού σχολειού"--ενός σχολείου ανεπίσημου, χωρίς δασκάλους-αυθεντίες και χωρίς προδιαγεγραμμένο πρόγραμμα σπουδών, συμμετοχικού, και βασισμένου στο αξίωμα της ισότητας της ευφυίας των εμπλεκομένων, που καλούνται να είναι ταυτόχρονα δάσκαλοι και μαθητές σε σχέση με όλους τους υπόλοιπους (βλέπε εδώ και την πολύ ενδιαφέρουσα μελέτη του Jacques Ranciere για τον παιδαγωγό Joseph Jacotot στο The Ignorant Schoolmaster: Five Lessons in Intellectual Emancipation). Το σχολείο αυτό έχει ανοιχτή πολιτική εισδοχής και απεριόριστες, λόγω των δυνατοτήτων του μέσου, θέσεις. Δεν είναι όμως, ούτε πρέπει να φιλοδοξεί να είναι, ο τελικός σταθμός της προσπάθειας ανάκτησης μιας συμμετοχικής και μεταμορφωτικής σχέσης με το μέλλον.

Χωρίς αμφιβολία, η απόδοση μιας τελεολογικής ή εμμενούς σχέσης ανάμεσα στην επικοινωνιακή τεχνολογία και την κοινωνική χειραφέτηση (το διαδίκτυο ως deus ex machina που λύνει αφ' εαυτού και ως δια μαγείας το πρόβλημα της πολιτικής παράλυσης των μεταβιομηχανικών αστικών δημοκρατιών) αναπαράγει μια καθ' όλα χρεοκωπημένη παρωδία του "διαλεκτικού υλισμού" της δεκαετίας του 30. Από το σε τελική ανάλυση ιδεολογικό hype μιας plug and play ριζοσπαστικής δημοκρατίας μέχρι την συλλήβδην απόριψη κάθε προσπάθειας να ανοιχτούν ρωγμές στο μηντιακο-πολιτικό κατεστημένο υπάρχει όμως αρκετή απόσταση· τόση που να μας επιτρέπει να φανταστούμε τη βιωσιμότητα ενός "κρύου ενθουσιασμού" για το διαδίκτυο, μιας θέλησης για έκθεση στις μεταλλάξεις που καθιστά εφικτές το ηλεκτρονικό μέσο που δεν παραιτείται από την νηφάλια αυτοκριτική, ούτε καν από έναν επιβαλλόμενο από τους καιρούς πεσιμισμό για ό,τι φαντάζει σαγηνευτικά υλοποιήσιμο.


Δεν υπάρχουν σχόλια: